TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BATUHAN DEM İRCİ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/36297) Karar Tarihi: 22/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/36297 Karar Tarihi : 22/2/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Tuğçe TAKCI Başvurucular : 1. Batuhan DEM İRCİ 2. Deniz DEM İRCİ 3. Ecrin DEM İRCİ 4. Mehmet Hilmi DEM İRCİ Başvurucular Vekili : Av. Mustafa Gökhan TEK ŞEN I
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BATUHAN DEM İRCİ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/36297) Karar Tarihi: 22/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/36297 Karar Tarihi : 22/2/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Tuğçe TAKCI Başvurucular : 1. Batuhan DEM İRCİ 2. Deniz DEM İRCİ 3. Ecrin DEM İRCİ 4. Mehmet Hilmi DEM İRCİ Başvurucular Vekili : Av. Mustafa Gökhan TEK ŞEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kanser hastas ına reçete edilen ilac ın ithali için gerekli ödemenin Sosyal Güvenlik Kurumu taraf ından karşılanmas ı amac ıyla yarg ı merciine yap ılan tedbir talebinin reddedilmesi nedeniyle ya şam hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 25/11/2020 tarihinde yap ı lm ıştır. 3. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Başvurucular ın murisi A.D., tedavisi süresince ilaç bedelinin ilac ın ithalinde yetkili kurulu şa Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) taraf ından ödenmesi yönünde tedbir karar ı verilmesini talep etmi ştir. Başvurucular ın murisinin tedbir talebinin 8/12/2020 tarihinde reddine karar verilmi ştir. 5. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 6. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2020/36297 Karar Tarihi : 22/2/2022 2III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden ula şılan bilgi ve belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. 1970 do ğumlu ba şvurucular ın murisi A.D.ye akci ğer kanseri te şhisi konulmuştur. Türkiye İlaç ve T ıbbi Cihaz Kurumu taraf ından 21/8/2020 tarihinde A.D.nin tedavisinde nivolumab etken maddeli ilaç veya ilaçlar ın kullan ımına onay verilmi ş ve ilac ın 6 ayl ık süreyle kullan ımı uygun bulunmu ştur. 9. A.D.nin Opdivo-240 isimli ilac ın finansman ının sağlanmas ı ve ilac ın yurt dışından ithali için gerekli ödemenin Türk Eczac ılar Birliği Yurt D ışından İlaç Temin Birimine yap ılmas ı yönündeki ba şvurusunun SGK taraf ından reddedilmesi üzerine A.D. SGK aleyhine Ankara 5. İş Mahkemesinde ( İş Mahkemesi) tedbir karar ı verilmesi talepli dava açm ıştır. 10.İş Mahkemesi 21/9/2020 tarihinde dava konusu uyu şmazl ığı çözecek şekilde ihtiyati tedbir karar ı verilemeyece ği gerekçesiyle A.D.nin ihtiyati tedbir talebinin reddine karar vermi ştir. Başvurucular ın murisi ihtiyati tedbir talebinin reddine ili şkin karara kar şı istinaf kanun yoluna ba şvurmuştur. A.D.nin karara kar şı yapt ığı istinaf talebi Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi (11. Hukuk Dairesi) taraf ından 22/10/2020 tarihinde "... bu aşamada, ilac ın kullan ılmamas ı halinde bu durumun davac ının sağlığında ciddi, h ızlı ve geri dönü şü olmayan bir bozulmaya ya da ölüme ya da ya şam beklentisinde ciddi azalmaya veya yo ğun ac ıya sebep olaca ğı konusunda kanaat edinmeye elveri şli ve tedbir karar ı için dayanak al ınacak yeterlikte bir belge dosyada bulunmad ığı ve yakla şık ispat koşulu yerine getirilmedi ği gibi talebin sonucu itibar ıyla ihtiyati tedbirin mahiyetini a şacak ve davay ı esastan çözecek nitelikte bulundu ğu..." gerekçesiyle reddedilmi ştir. 11. Başvurucular ın murisi anlat ılan olaylar nedeniyle 25/11/2020 tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunarak tedavisi süresince ilaç bedelinin ilac ın ithalinde yetkili kurulu şa SGK taraf ından ödenmesi yönünde tedbir karar ı verilmesini talep etmi ştir. SGK'dan talep edilen bilgi üzerine iletilen yaz ıda, hastal ığın belli evrelerinin gerçekle şmesi hâlinde tedbir konusu ilac ın bedelinin ödendi ği ve akci ğer kanseri tan ısında farkl ı etken maddeli ilaçlar ın, bedeli ödenecek ilaçlar listesinde mevcut oldu ğu bildirilmi ştir. Anayasa Mahkemesi 8/12/2020 tarihinde tedbir talebinin reddine karar vermi ştir. 12. Başvuruculardan Deniz Demrici'nin e şi; Batuhan, Ecrin ve Mehmet Hilmi Demirci'nin ise babas ı olan A.D. 11/12/2020 tarihinde hayat ını kaybetmi ştir. Başvurucular 12/3/2021 tarihli dilekçeyle murislerinin hayat ını kaybettiğini bildirerek bireysel ba şvuruya devam etme yönündeki isteklerini Anayasa Mahkemesine iletmi ştir. 13. UYAP üzerinden yap ılan incelemede, İş Mahkemesi taraf ından 7/9/2021 tarihli karar ile davan ın kabulüne karar verildi ği anlaşılm ıştır. Gerekçenin ilgili k ısm ı şöyledir: "...kanser tedavisi gören davac ının işin uzman ı taraf ından tavsiye ve reçete edilen ilac ın kullanmas ının tedavisi için gerekli oldu ğu, daval ı kurumun ilaç bedelinin karşılanmas ı talebinin reddine ili şkin işleminin hukuka ayk ırı olduğu, dosyaya sunula n faturalar birlikte de ğerlendirildi ğinde toplam fatura bedelinin as ıl ve birle şen dosya kapsamandan 93.630,24 TL oldu ğu kanaatine var ılmış, as ıl ve birle şen davan ın kabulüne karar vermek gerekmi ş... aç ılan davalar ın kabulü ile daval ı kurumun 17/09/2020 tarihli... Başvuru Numaras ı: 2020/36297 Karar Tarihi : 22/2/2022 3işlemlerinin iptaline,... toplam 93.630,24 TL ilaç bedelinin daval ıdan al ınarak davac ılara verilmesine,..." 14. Söz konusu karara kar şı SGK vekili taraf ından 18/10/2021 tarihinde istina f başvurusunda bulunulmu ştur. İstinaf incelemesi 11. Hukuk Dairesi nezdinde derdesttir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 15. Anayasa Mahkemesinin 22/2/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 16. Başvurucular; A.D.nin hastal ığının tedavisi için gerekli olan ilac ın maliyetinin yüksek olmas ı nedeniyle kendi imkânlar ıyla ilaç bedelini ödemeye devam etmesinin mümkün olmad ığını, A.D. aç ısından hayati önemi olan tedavisinin gerçekle şememesine ba ğlı olarak yaşam ının tehlikeye girece ğini belirtmi ş, yaşam hakk ının yaşam ı koruma yükümlülü ğü ile sağlık hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucular ayr ıca 11. Hukuk Dairesi karar ının yeterli gerekçe içermedi ğini belirterek gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 17. Bakanl ık görüşünde; A.D.nin ilaç bedelinin SGK taraf ından karşılanmas ına dair tedbir talebinin İş Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesince nivolumab etken maddeli ilac ın kanser hastal ığının belli evrelerinde SGK taraf ından temin edildi ği, Optivo-240 isimli ilac ın kullan ılmamas ı hâlinde şahs ın sağlığında ciddi, h ızlı ve geri dönü şü olmayan bir bozulmaya, ölüme ya da ya şam beklentisinde azalmaya sebep olaca ğı yönünde kanaat belirten doktor raporunu bireysel ba şvuru dosyas ına sunmad ığı gerekçeleriyle A.D.nin tedbir taleplerinin reddine karar verildi ği hususunun, ayr ıca talebe dair yarg ılaman ın İş Mahkemesinde derdes t olduğu hususunun ba şvurunun kabul edilebilirli ği yönünden yap ılacak incelemede dikkate alınmas ı gerektiği belirtilmi ştir. Bakanl ık görüşünde ayr ıca ilac ın ruhsat sahibi olan firman ın baz ı kanser türlerinde geri ödeme listelerine dâhil olma ba şvurusunun bulundu ğu ve ilgili komisyonlarca bu konuda de ğerlendirme yap ıldığı, A.D.nin gerekti ği gibi muayene ve tedavi alamad ığı yönünde bir şikâyetinin olmad ığı belirtilmi ştir. 18. Başvurucular Bakanl ık görüşüne karşı beyanlar ında, başvuru formundaki iddialar ını yinelemi ş ve tedbir karar ının reddine dair sürecin itiraz ile kesin olarak sonuçlanmas ı nedeniyle ba şvuru yollar ının tüketilmi ş olduğunu belirtmi ştir. B. Değerlendirme 19. Anayasa Mahkemesine göre adil yarg ılanma hakk ı ilke olarak bir uyu şmazl ığın esas ının karara ba ğland ığı yarg ılamalarda geçerlidir. Ara kararlar ın, yarg ılaman ın bütününü adil olmaktan ç ıkarmas ı hâlinde adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekmektedir. Nitekim Anayasa Mahkemesi Hakan Y ıldız ([GK], B. No: 2014/8804, 1/12/2016, 36.) karar ında, yürütmenin durdurulmas ı müessesesi anayasal bir de ğer ve öneme sahip olmakla birlikte uyu şmazl ığın esas ının karara ba ğlanmas ı mahiyetinde olmad ığından bireysel ba şvuru yönünden ancak uyu şmazl ığın sonunda verilen karar ı anlams ızlaştırmas ı hâlinde incelenebilece ğini ifade etmi ştir. Bu ba ğlamda ara karar ına itiraz niteliğindeki kararda yetersiz gerekçe bulundu ğuna dair iddia bak ımından herhangi bir inceleme yap ılmas ına gerek olmad ığı değerlendirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/36297 Karar Tarihi : 22/2/2022 420. Öte yandan 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un " Bireysel ba şvuru hakk ı" kenar ba şlıklı 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: "İhlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru yap ılmadan önce tüketilmi ş olmas ı gerekir." 21. Başvuruya konu ilaç bedelinin SGK taraf ından ödenmesi talepli yarg ılamada İş Mahkemesince ilaç bedelinin SGK'ca ödenmesi talebinin reddine ili şkin işleminin iptaline ve hesaplanan ilaç bedelinin ödenmesine karar verildi ği, SGK taraf ından istinaf kanun yolu talebinde bulunulmas ı nedeniyle karar ın istinaf incelemesinde oldu ğu görülmü ştür. Bu itibarla ba şvurucular ın bireysel ba şvuruya konu etti ği iddialar ına ilişkin olarak hukuk sisteminde mevcut yarg ısal yollar ı tüketmeksizin bireysel ba şvuruda bulunduklar ı anlaşılmaktad ır. 22. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurunun başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 22/2/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.