TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR İLYAS BOZKURT BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/36112) Karar Tarihi: 11/7/2023 Başvuru Numaras ı: 2018/36112 Karar Tarihi : 11/7/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucu : İlyas BOZKURT Vekili : Av. Büşra Zernişan BOZKURT I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, disiplin cezas ına karşı yap ılan şikâyetin infaz
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR İLYAS BOZKURT BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/36112) Karar Tarihi: 11/7/2023 Başvuru Numaras ı: 2018/36112 Karar Tarihi : 11/7/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucu : İlyas BOZKURT Vekili : Av. Büşra Zernişan BOZKURT I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, disiplin cezas ına karşı yap ılan şikâyetin infaz hâkimli ğince esas yönden de ğerlendirilmeksizin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucu, silahl ı terör örgütü kurma ve yönetme suçundan Ankara 4. Sulh Ceza Hâkimli ğinin karar ıyla 19/1/2018 tarihinde tutuklanm ış ve Sincan 1 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumuna (Ceza İnfaz Kurumu) yerle ştirilmiştir. Başvurucu, Ankara 2. Sulh Ceza Hâkimli ğinin karar ıyla 31/7/2018 tarihinde tahliye edilmi ştir. 3. Başvurucunun Ceza İnfaz Kurumunda bulunan odas ında 8/6/2018 tarihinde İnfaz koruma memurlar ı taraf ından arama yap ılm ıştır. Arama s ıras ında havaland ırmay a açılan kap ının üst k ısm ına yap ıştırılm ış bir çöp po şeti görülmesi üzerine ilgili po şet ile kap ı aras ında herhangi bir yasakl ı madde olup olmad ığının kontrolü için çöp po şetinin kap ıdan çıkar ılmak istendi ği, başvurucunun görevli infaz koruma memurlar ına yönelik " Ya onu oradan neden söküyorsun? Ben onunla spor yap ıyorum " şeklinde tepki gösterdi ği gerekçesiyle ba şvurucu hakk ında tutanak düzenlenmi ştir. 4. Ceza İnfaz Kurumu taraf ından başlatılan disiplin soru şturmas ı kapsam ında başvurucu ve tan ıklar dinlenilmi ş, olay yerini gören kamera kay ıtlar ı incelenmi ştir. 5. Ceza İnfaz Kurumu Disiplin Kurulu Ba şkanl ığı (Disiplin Kurulu) 22/6/2018 tarihli karar ıyla, başvurucunun 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenli k Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun'un 40. maddesinin (2) numaral ı fıkras ının (e) bendinde düzenlenen "kurum görevlilerine kar şı uygunsuz söz sarf etmek veya davran ışta bulunma" eylemini gerçekle ştirdiği gerekçesiyle ba şvurucuya bir ay baz ı etkinliklere kat ılmakta n alıkoyma cezas ı verilmesine karar vermi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/36112 Karar Tarihi : 11/7/2023 36. Başvurucu, Disiplin Kurulunun karar ına karşı Ankara Bat ı İnfaz Hâkimli ğine (İnfaz Hâkimli ği) 10/7/2018 tarihinde şikâyette bulunmu ştur. 7.İnfaz Hâkimli ği 13/9/2018 tarihli karar ıyla, şikâyetin esas ını incelemeden şikâyet hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili kısm ı şöyledir: "Hakimliğimizce tutuklunun itiraz ı üzerine savunmas ının al ınmas ı için duru şma günü tayin edilmi ş ve duruşma günü beklenirken Sincan 1 Nolu F Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumunun 01/08/2018 tarih ve 2018/9329 say ılı yaz ısı ile itiraz edenin 31/07/2018 tarihinde tahliye edildi ğinin bildirildi ği anlaşılmıştır. Tutuklu vekili Duru şmada al ınan ifadesinde; '6 ay boyunca hiç bir kurum personeli ile sorun yaşamazken olay günü görevli memurlar 6 ay boyunca duran spor e şyalar ını sağa sola atm ış, müvekkilimin seccadesini kirli yere atm ıştır, sonras ında da müvekkilime disipli n cezas ı verildi, tan ıklar konu ştuğunda da müvekkilimin lehine ifadeler vard ır, bizzat tan ıklar ın duruşmada dinlenmesini talep ediyoruz, müvekkilimin a ğzından sadece on u neden söküyorsun o benim spor malzemem cümlesi ç ıkm ıştır, müvekkilim kimseye hakaret etmemiştir, müvekkilime verilen cezan ın iptalini talep ediyoruz' şeklinde beyanda bulunmuştur. İtiraz edenin tahliye edilmesi nedeniyle itiraz konusuz kald ığından Sincan 1 Nolu F Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumu Müdürlü ğü Disiplin Kurulunun 22/06/2018 tarih ve 2018/112 say ılı karar ı hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına dair karar vermek gerekmiştir." 8. Söz konusu karara kar şı başvurucunun yapt ığı itiraz, Ankara Bat ı 1. Ağır Ceza Mahkemesinin (A ğır Ceza Mahkemesi) 22/10/2018 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. Kararda, İnfaz Hâkimli ğince verilen kararda usul ve yasaya ayk ırı bir yönün bulunmad ığı belirtilmi ştir. 9. Başvurucu, nihai hükmü 12/11/2018 tarihinde tebellü ğ ettikten sonra 12/12/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 10. Sincan 1 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapal ı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğünün 10/6/2020 tarih ve 2020/5857 say ılı yaz ısında, Disiplin Kurulu Ba şkanl ığının 22/6/2018 tarih ve 2018/112 say ılı ceza verme karar ının itiraz aşamas ında iken tutuklu İlyas Bozkurt'un tahliye olmas ı sebebi ile kesinle şmediği ve disiplin cezas ının infaz edilmedi ği şeklinde bildirildi ği görülmü ştür. 11. Komisyonca ba şvurucunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölü m taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 12. Başvurucu, disiplin cezas ına karşı yapt ığı şikâyetin karar tarihinden önce tahliye edildiği gerekçesiyle İnfaz Hâkimli ğince konusuz kald ığı değerlendirilerek karar verilmesin e yer olmad ığına karar verilmemesi gerekti ğini belirterek Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 13. Bakanl ık görüşünde; başvurucunun tahliye edilmi ş olmas ı sebebiyle cezan ın infaz edilmedi ği, başvurucunun ma ğdur s ıfat ının olmad ığı belirtilmi ştir. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında hakk ında tutulan disiplin cezas ına konu tutana ğın gerçeğe ayk ırı düzenlendi ğini ve cezay ı infaz etti ğini ifade etmi ştir. Başvurucu, ba şvuru formunda dile Başvuru Numaras ı: 2018/36112 Karar Tarihi : 11/7/2023 4getirdiği hususlar ı yinelemi ş; şikâyetlerinin İnfaz Hâkimli ği ve itiraz makam ınca değerlendirilmemesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 14. Anayasa Mahkemesi 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un Bireysel ba şvuru hakk ına sahip olanlar kenar ba şlıklı 46. maddesine ili şkin değerlendirmesinde bir ki şinin Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunabilmesi için iki temel ön ko şul bulundu ğunu, bu kapsamda ilkinin ba şvuruya konu edilen ve ihlale yol açt ığı ileri sürülen kamu gücü eylem veya işleminden ya da ihmalinden dolay ı başvurucunun güncel bir hakk ının ihlal edilmesi ve bunun sonucunda kendisinin mağdur olduğunu ileri sürmesi, ikincisinin ise bu ihlalde n dolay ı kişisel olarak ve do ğrudan etkilenmesi oldu ğunu ifade etmi ştir. Ayr ıca 6216 say ılı Kanun'un 45. maddesi çerçevesinde bir hakk ı doğrudan etkilenmeyen ki şi mağdur statüsü kazanamaz (baz ı farkl ılıklarla birlikte bkz. Onur Do ğanay , B. No: 2013/1977, 9/1/2014, 42, 43). 15. Diğer taraftan bireysel ba şvuruda mağdur kavram ı, davada menfaat veya dava ehliyeti kurallar ı gibi kurallardan ba ğıms ız bir şekilde yorumlan ır. Ayr ıca mağdur kavram ı, günümüzde toplumun ko şullar ı ışığında değişime tabi olup bu kavram a şırı biçimcilikten uzak bir şekilde yorumlanmal ı ve uygulanmal ıdır (Onur Doğanay , 44). 16. Öte yandan bir ba şvurunun kabul edilebilmesi için ba şvurucunun sadece mağdur olduğunu ileri sürmesi yeterli olmay ıp ihlalden do ğrudan etkilendi ğini yani ma ğdur olduğunu göstermesi veya ma ğdur olduğu konusunda Anayasa Mahkemesini ikna etmesi gerekir. Bu itibarla ma ğdur olduğu zann ı veya şüphesi de ma ğdurluk statüsünün varl ığı için yeterli de ğildir ( Onur Doğanay , 45; Ayşe Hülya Potur , B. No: 2013/8479, 6/2/2014, 24). 17. Bireysel ba şvuru yolunu i şletebilecekler esas itibar ıyla doğrudan ma ğdur s ıfat ını taşıyan kişiler olmakla birlikte somut olay ın koşullar ına ve ihlal edilen hakk ın niteliğine göre mağdur ile aras ında doğrudan kişisel ve özel bir ba ğ bulunan, dolay ısıyla da Anayasa'n ın ihlalinden olumsuz olarak etkilenmi ş veya ihlalin sona ermesinden me şru ve kişisel bir menfaati bulunan kimseler de dolayl ı mağdur s ıfat ıyla bireysel ba şvuruda bulunabileceklerdir (Engin Gök ve di ğerleri , B. No: 2013/3955, 14/4/2016, 53). 18. Diğer taraftan yarg ılama makamlar ınca uyu şmazl ığın esas ının incelenebilirli ğinin değerlendirilmesinde kamu yarar ı ile bireyin menfaatleri aras ında denge kurulurken dava konusu i şlemin mahiyeti, ba şvurucunun hukuki durumuna ve gelecek yaşant ısına ne şekilde etkilerinin oldu ğu, işlemin hukuka uygunluk denetimi gerçekleştirilmediğinden bertaraf edilemeyen bu etkilerin ba şvurucuya bir külfet yükleyip yüklemedi ği gibi hususlar gözönünde bulundurulmal ıdır. 19. Bu kapsamda bireyin hukuki durumu üzerinde birtak ım etki ve sonuçlar doğuran, dolay ısıyla hak ve menfaatlerini etkiledi ği çok aç ık olan işlemleri yarg ı mercileri önünde uyu şmazl ık konusu etme olana ğından bireyin yoksun b ırak ılmas ı mahkemeye erişimini imkâns ız hâle getirebilece ğinden ölçülülük ilkesini zedeleyebilir. 20. Somut olayda ba şvurucu 13/9/2018 tarihli İnfaz Hâkimli ği karar ı ile bu karara yönelik yapt ığı itiraz ın reddedilmesini esas almak suretiyle 12/12/2018 tarihli dilekçesiyle Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvurucunun bireysel ba şvuru yapmadan önce 31/7/2018 tarihinde an ılan İnfaz Kurumdan tahliye edildi ği, 22/6/2018 tarihli ve 2018/112 say ılı Disiplin Kurulu karar ıyla hakk ında verilen bir ay baz ı etkinliklere kat ılmaktan al ıkoyma disiplin cezas ını infaz etmedi ği anlaşılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/36112 Karar Tarihi : 11/7/2023 521. Öte yandan Anayasa Mahkemesi Levent Tütüncü (B. No: 2015/3690, 18/7/2018) ba şvurusu ile ilgili verdi ği karar ın esas ı, idari bir i şleme karşı aç ılan davada 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 12. ve 13. maddeleri kapsam ında iptal ve tam yarg ı davas ı açman ın şart ı olarak öngörülen ki şinin bir i şlem nedeniyle hakk ın ihlal edilip edilmemesine yönelik mahkemenin yorumuna dayanmaktad ır. Gerçekten idari i şlemler aç ısından söz konusu mesele tart ışmal ı olabilir. Zira idari bir i şlem birden fazla ki şinin menfaatini ihlal edebilir, etkileyebilir ya da ki şiler üzerinde hiçbir etki doğurmayabilir. Bu hususun her bir ki şi aç ısından değerlendirilmesi idari yarg ıdaki iptal ve tam yarg ı davalar ının doğası gereğidir. Ancak ba şvuru konusu olayda bir ki şi hakk ında özel olarak tesis edilen disiplin i şleminin uygulan ıp uygulanmamas ı meselesi üzerinden sonuca ulaşılacakt ır. 22. Başvurunun ihlal iddialar ının temelinde hakk ında verilen bir ay baz ı etkinliklere kat ılmaktan al ıkoyma cezas ı olduğu aç ıktır. Başvurucu, adil yarg ılama hakk ı kapsam ındaki şikâyetlerini İnfaz Hâkimli ğinin an ılan karar ı çerçevesinde dile getirmektedir. Yukar ıda bahsedildi ği gibi ihlal iddialar ına konu bir ay baz ı etkinliklere kat ılmaktan al ıkoyma disiplin cezas ının başvurucunun tahliye edilmesi nedeniyle bu süreçte infaz edilmedi ği anlaşılm ıştır. Başvurucunun tahliyesi sonucu söz konusu cezan ın başvurucu üzerinde bir etki do ğurmas ının mümkün olmad ığı ve başvurucuya bir külfet getirmedi ği, dolay ısıyla disiplin cezas ına dair işlemin ba şvurucunun menfaatini ihlal etmeyece ği sonucuna var ılm ıştır. Bu durumda başvurucunun ihlal iddias ına konu disiplin cezas ının infaz kabiliyetinin ortadan kalkmas ı nedeniyle ma ğdur s ıfat ının sona erdi ği anlaşılm ıştır. 23. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. III. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurunun kişi bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDUĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 11/7/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.