TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ZÖHRE KAYA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/10099) Karar Tarihi: 15/3/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/10099 Karar Tarihi : 15/3/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Mücahit AYDIN Başvurucu : Zöhre KAYA Vekili : Av. Erkan ŞENSES I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, hükümlüyü ziyarete gelen aile bireyinin ziyaret düzenini bozdu ğu gerekçesiyle alt
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ZÖHRE KAYA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/10099) Karar Tarihi: 15/3/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/10099 Karar Tarihi : 15/3/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Mücahit AYDIN Başvurucu : Zöhre KAYA Vekili : Av. Erkan ŞENSES I. BAŞVURUNUN ÖZET İ 1. Başvuru, hükümlüyü ziyarete gelen aile bireyinin ziyaret düzenini bozdu ğu gerekçesiyle alt ı ay süreyle ziyaretten men edilmesi nedeniyle aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. 2. Başvurucu, Patnos L Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda ( İnfaz Kurumu) hükümlü olarak bulunan e şini beş yaşında çocuğu ile birlikte 8/1/2020 tarihinde aç ık görüşte ziyaret etmi ştir. Ziyaret bitiminde kendisine verilen ziyaretçi kimlik kart ını ilgili birime teslim etmeden ve şahs ına ait kimlik belgesini almadan İnfaz Kurumundan ayr ılm ışt ır. 3. Ziyaretçi kimlik kart ının bulunamad ığının tespiti üzerine 9/1/2020 tarihinde İnfaz Kurumu Müdürlü ğü taraf ından başvurucu hakk ında kurumun düzen ve güvenli ğini bozduğu gerekçesiyle alt ı ay süre ile ziyaretten men karar ı alınm ıştır. 4. Başvurucu bu karara kar şı 17/1/2020 tarihinde infaz hâkimli ğine şikâyette bulunmuştur. Başvurucu şikâyet dilekçesinde; Kars ilinde ikamet etti ğini ve ziyaret için şehir dışından geldi ğini, ziyaret bitiminde çocu ğunun dikkatini da ğıtmas ı üzerine kart ı teslim etmeyi unuttu ğunu, dönü ş yolunda hat ırlamas ı üzerinde o s ırada görü ş için İnfaz Kurumunda bulunan bir yak ını arac ılığı ile ilgili memurlarla konu ştuğunu ve kendisine kart ı bir ay sonraki görü şte teslim etmesinin sorun olu şturmayaca ğının söylendi ğini ifade etmi ştir. İnfaz hâkimliği başvurucunun ziyaretçi kart ını teslim etmeyerek ziyaret ve görü şlerde uyulmas ı gereken kurallara ayk ırı hareket etti ği gerekçesiyle şikâyeti 23/1/2020 tarihinde reddetmi ştir. Başvurucunun bu karara itiraz ı ise karar ın usul ve yasaya uygun oldu ğu gerekçesiyle a ğır ceza mahkemesince 14/2/2020 tarihinde reddedilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/10099 Karar Tarihi : 15/3/2023 35. Başvurucu, nihai hükmü 24/2/2020 tarihinde ö ğrendikten sonra 12/3/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 6. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. II. DEĞERLEND İRME 7. Başvurucu, aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Bakanl ık görüşünde; sürece, ilgili mevzuata ve içtihada ili şkin bilgiler sunulmu ştur. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. 8. Başvuru, aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. 9. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 10. Başvurucunun hükümlü olan e şiyle alt ı ay süreyle görü şmesinin k ısıtlanmas ı aile hayat ına sayg ı hakk ına müdahale olu şturmaktad ır. Anayasa Mahkemesi benzer bir başvuruda ilgili mevzuat ın kanunilik ölçütünü kar şılad ığını ve söz konusu müdahalenin infa z kurumunda güvenli ğin ve disiplinin sa ğlanmas ı şeklinde me şru bir amaca yönelik oldu ğunu ifade etmi ştir (Süveyda Yark ın, B. No: 2017/39967, 11/12/2019, 33, 34). 11. Anayasa'n ın 13. maddesi uyar ınca temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmamas ı gerekir. Ölçülülük ilkesinin amac ı temel hak ve özgürlüklerin gere ğinden fazla sınırland ırılmas ının önlenmesidir. Temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalede, müdahale te şkil eden önlemin temelini olu şturan me şru amaç kar şısında bireye dü şen fedakârl ığın ağırlığının gözönünde bulundurulmas ı ve kamunun menfaati ile müdahalenin süjesi olan bireyin menfaati aras ında adil bir denge kurulmas ı gerekmektedir ( Bülent Polat [GK], B. No: 2013/7666, 10/12/2015, 106-107; Tevfik Türkmen [GK] , B. No: 2013/9704, 3/3/2016, 70-71; Bülent Kaya [GK], B. No: 2013/2941, 11/5/2016, 82-83). 12. Anayasa Mahkemesi, birçok karar ında disiplini bozacak faaliyetleri önlemeye yönelik hukuki düzenlemeler olmadan bir ceza infaz kurumunda düzenin sa ğlanamayaca ğına dikkat çekmi ş ve ceza infaz kurumu idaresi ve güvenli ği söz konusu oldu ğunda müdahale ile hak aras ında makul bir denge kurma konusunda kamu gücünü kullanan makamlar ın geniş bir takdir yetkisine sahip oldu ğunu vurgulam ıştır. Anayasa Mahkemesinin rolü ba şvuruya konu müdahalenin olgular ın kabul edilebilir bir de ğerlendirmesine dayanarak yap ıldığının ve keyfî olmad ığının denetlenmesini kapsar ( Özkan Kart , B. No: 2013/1821, 5/11/2014 50, 51, 53; Mehmet Koray Erya şa, B. No: 2013/6693, 16/4/2015, 51; Hasan Koç, B. No: 2014/6506, 5/4/2017, 13). 13. Somut olayda ba şvurucu, ziyaret bitiminde ziyaretçi kimlik kart ını teslim etmeden infaz kurumundan ayr ılm ıştır. Bu hususun tutanakla tespiti üzerine İnfaz Kurumu Müdürlüğünce disiplin yapt ırımı uygulanm ıştır. Buna göre İnfaz Kurumuna giri ş ve ç ıkışta kurallara ve düzene ayk ırı davran ışlar ı nedeniyle uygulanan ziyaretten k ısıtlama karar ının yeterli bir temele sahip oldu ğu anlaşılmaktad ır. Bu durumda uygulanan söz konusu kısıtlaman ın demokratik toplum gereklerine uygun oldu ğu kabul edilmelidir. Başvuru Numaras ı: 2020/10099 Karar Tarihi : 15/3/2023 414. Bununla birlikte müdahalenin ölçülü olup olmad ığı da ortaya konulmal ıdır. İlgili mevzuatta ziyaret ve görü şlerde kurallara uymayan ki şilerin bir aydan bir y ıla kada r ziyaretten men edilmesi konusunda ceza infaz kurumunun en üst amirine takdir yetkisi tan ınm ıştır. Ceza infaz kurumuna tan ınan bu takdir yetkisinin kullan ımında kurumun güvenliği ve disiplininin sa ğlanmas ındaki kamusal yarar ile ba şvurucunun aile hayat ına sayg ı hakk ından yararlanmas ındaki bireysel yarar aras ında adil bir dengenin gözetilmesi gerekir. Mevzuatta belirlenen s ınırlar ın aras ında kal ınsa bile ziyaretten men süresinin ceza infa z kurumunun güvenli ği ve disiplinin sa ğlanmas ına yetecek müddetin üzerinde tayin edilmesi, yap ılan müdahaleyi ölçüsüz k ılabilir. Kamu menfaati ile bireysel yarar aras ındaki adil dengenin sa ğlan ıp sağlanmad ığının denetiminde, ceza infaz kurumu ve derece mahkemelerinin ortaya koydu ğu gerekçelere bak ılmal ıdır (Süveyda Yark ın, 40). 15.İnfaz Kurumu Müdürlü ğü karar ında hükümlü ve ailesi için büyük önem ta şıyan görüşme hakk ının alt s ınırdan uzak bir şekilde alt ı ay süreyle s ınırland ırılmas ının neden gerekli oldu ğu konusunda ilgili ve yeterli bir gerekçe ortaya konulmam ıştır. Bunun yan ı sıra başvurucu şikâyet dilekçesinde şehir d ışından ziyarete geldi ğini ve küçük çocu ğunun dikkatini da ğıtmas ı sonucu ziyaretçi kart ını teslim etmeyi unuttu ğunu ve bu durumu dönü ş yolunda hat ırlad ığını belirtmesine kar şın derece mahkemelerinin kararlar ında kurum karar ına atıf yapmakla yetinilerek alt ı ay gibi bir süreyle ziyaret yasa ğını aç ıklayacak ikna edici gerekçelerin bulunmad ığı görülmü ştür. Bu itibarla ba şvurucu hakk ında uygulanan ziyaret hakk ının k ısıtlanmas ı karar ıyla ulaşılabilecek genel yarar ile temel hak ve özgürlü ğü sınırland ırılan bireyin kayb ı aras ında adil bir dengenin sa ğlanmad ığı ve başvurucunun aile hayat ına yap ılan müdahalenin orant ısız olduğu sonucuna var ılm ıştır. 16. Aç ıklanan gerekçelerle aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine kara r verilmesi gerekir. III. GİDERİM 17. Başvurucu, ihlalin tespiti ile 30.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 18. Anayasa Mahkemesinin karar tarihi itibar ıyla alt ı ayl ık ziyaret k ısıtlamas ının uygulanarak sona ermi ş olduğu gözetildi ğinde ihlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmamaktad ır. 19. Eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin sonuçlar ının bütünüyle ortadan kald ırılabilmesi için ba şvurucuya manevi zararlar ı karşılığında net 18.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. IV. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan aile hayat ına sayg ı hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, Başvuru Numaras ı: 2020/10099 Karar Tarihi : 15/3/2023 5C. Başvurucuya net 18.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 446,90 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.346,90 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Patnos İnfaz Hâkimli ği (E.2020/111, K.2020/166) ve Patnos A ğır Ceza Mahkemesi (2020/158 D. İş) ile Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 15/3/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.