TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HASAN DERE BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/22595) Karar Tarihi: 15/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/22595 Karar Tarihi : 15/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : Hasan DERE Vekili : Av. Levent UYSAL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kanuni bir dayana ğı bulunmadan verilen müsadere karar ı nedeniyle mülkiyet ha
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HASAN DERE BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/22595) Karar Tarihi: 15/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/22595 Karar Tarihi : 15/6/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucu : Hasan DERE Vekili : Av. Levent UYSAL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kanuni bir dayana ğı bulunmadan verilen müsadere karar ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 19/7/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: A. Bireysel Ba şvuru Aşamas ına Kadar Olan Süreç 8. A. Fabrikas ı önünde yasak yöntem olan trol a ğlar ı ile su ürünleri avc ılığı yap ıldığının tespit edilmesi üzerine Yalova İl Emniyet Müdürlü ğü ekipleri olay mahalline Başvuru Numaras ı: 2018/22595 Karar Tarihi : 15/6/2021 3gitmiş, tekneyi durdurmu ş ve 20/2/2018 tarihli tutana ğı tutmuştur. Söz konusu tutanakta; Aksa aç ıklar ında hareket hâlinde bulunan '' NİHAT REİS'' isimli tekne ile trol tabir edilen yasak yöntemle su ürünleri avc ılığı yap ıldığının tespit edildi ği belirtilmi ştir. Tutanakta ilgili kolluk görevlilerinin yan ı sıra tekne içinde bulunan be ş bal ıkçının da imzas ı bulunmaktad ır. 9. Yalova G ıda Tar ım ve Hayvanc ılık İl Müdürlü ğü, tekne sahibi ba şvurucu ve teknede bulunan be ş bal ıkçı hakk ında yasak yöntemle bal ık avlama eylemi nedeniyle 23/2/2018 tarihinde İdari Yapt ırım Tutanaklar ı düzenlemi ştir. İlgili tutanaklarda tekne sahibi başvurucu hakk ında 21.000 TL, di ğer tayfalar ın her biri hakk ında ise ayr ı ayr ı 8.000 TL idari para cezas ı uygulanm ıştır. 10.İdari yapt ırım karar ından sonra 2/3/2018 tarihli ikinci bir tutanak ile tekne üçüncü ki şiye yediemin s ıfat ıyla teslim edilmi ştir. 11. Yalova Valili ği 9/3/2018 tarihli üst yaz ı ile teknede el konulan su ürünlerinin ve teknenin müsaderesine karar verilmesi istemiyle kolluk taraf ından tutulan belgeleri Yalov a Sulh Ceza Hâkimli ğine göndermi ştir. 12. Yalova 1. Sulh Ceza Hâkimli ği yasak olan trol avc ılığında kullan ıldığı gerekçesiyle 8/5/2018 tarihinde, '' NİHAT REİS'' isimli bal ıkçı teknesinde bulunan su ürünleri ile teknenin 22/3/1971 tarihli ve 1380 say ılı Su Ürünleri Kanunu'nun 24. maddesinin (a) bendi ile 36. maddesinin (i) bendi ve 4/12/2004 tarihli 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 259. maddesi uyar ınca müsaderesine itiraz ı kabil olmak üzere karar vermi ştir. 13. Başvurucu 23/5/2018 ve 30/5/2018 tarihli dilekçelerle müsadere karar ına itiraz etmiştir. İtiraz dilekçelerinde ba şvurucu; müsadere karar ına konu su ürünleri ve bal ıkçı teknesi ile ilgili olarak 1380 say ılı Kanun'da mülkiyetin kamuya geçirilmesi uygulamas ının düzenlenmedi ğini, 4/11/2004 tarihli ve 5252 say ılı Türk Ceza Kanunu'nun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakk ında Kanun'un geçici 1. maddesine göre müsaderenin hukuken mümkün olmad ığını ve Yarg ıtay içtihatlar ı ile emsal mahkeme ilamlar ı gereğince de müsadere karar ının kald ırılmas ı gerektiğini belirtmi ştir. 14.İtirazlar ı inceleyen Bursa 3. Sulh Ceza Hâkimli ği 5/6/2018 tarihinde itirazlar ın ayr ı ayr ı reddine kesin olarak karar vermi ştir. 15. Nihai karar 20/6/2018 tarihinde ba şvurucu taraf ından öğrenilmiştir. 16. Başvurucu vekili 25/6/2018 tarihinde kanun yarar ına bozma yoluna gidilmesini talep etmi ştir. 17. Başvurucu 19/7/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. B. Bireysel Ba şvuru Sonras ı Yarg ılama Süreci 18. Başvurucunun kanun yarar ına bozma yoluna gidilmesi istemini de ğerlendiren Bakanl ık 14/11/2018 tarihli yaz ısı ile kanun yarar ına bozma talebinde bulunmu ştur. 19. Yarg ıtay 19. Ceza Dairesi (Daire) 9/5/2019 tarihinde kanun yarar ına bozma talebini yerinde görerek ilk derece mahkemesi karar ını bozmuş ve teknenin -sahibi olan- başvurucuya iadesine karar vermi ştir. Daire an ılan karar ında idari yapt ırım karar ına dayanak teşkil eden kanun hükmünün 31/12/2008 tarihinden sonra yürürlükten kalkt ığına işaret etmiştir. Başvuru Numaras ı: 2018/22595 Karar Tarihi : 15/6/2021 4IV.İLGİLİ HUKUK 20.İlgili hukuk için bkz. Mustafa Teke, B. No: 2016/12039, 9/5/2019, 19-25. V.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Mahkemenin 15/6/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 22. Başvurucu, kendisine isnat edilen eylemin kabahat niteli ğinde olup bunun için öngörülen yapt ırımın idari para cezas ından ibaret oldu ğunu ve bal ık avc ılığında kullanm ış olduğu teknenin müsaderesine karar verilmesinin kanuni bir dayana ğının bulunmad ığını iddia etmiştir. Başvurucu ayr ıca müsadere karar ı ile birlikte devletin mülkiyetine geçmesi sonucunda teknenin aç ık art ırma ile sat ışının mümkün hâle geldi ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ı, mülkiyet hakk ı ile suç ve cezalar ın kanunili ği ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. B. Değerlendirme 23. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, mülkiyet hakk ı yan ında adil yarg ılanma hakk ı ile suç ve cezalar ın kanunili ği ilkesinin ihlal edildi ğini iddia etmi şse de iddialar ının özünü teknesinin müsadere edilerek tasarruf yetkisinin engellenmesi oluşturduğundan şikâyetlerinin bir bütün olarak mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi gerektiği değerlendirilmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 24. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönündena. Mülkün Varl ığı 25. Somut olayda müsadere karar ı verilen bal ıkçı teknesinin İstanbul Liman ı'nda başvurucu ad ına kay ıtlı olduğu ve ekonomik bir de ğer ifade etti ği dikkate al ındığında başvurucunun Anayasa'n ın 35. maddesi anlam ında mülkiyet hakk ının mevcut oldu ğunda tereddüt bulunmamaktad ır (benzer yöndeki karar için bkz. Bekir Yaz ıcı [GK], B. No: 2013/3044, 17/12/2015, 41-53). b. Müdahalenin Varl ığı ve Türü 26. Anayasa Mahkemesi daha önce müsadere veya mülkiyetin kamuya geçirilmesi yönündeki tedbirlerin mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiğini kabul etmi ş ve mülkten yoksun b ırakma sonucuna yol açsa dahi niteli ğini ve amac ını gözeterek müdahaleleri mülkiyetin kamu yarar ına kullan ılmas ının kontrolüne veya düzenlenmesine ili şkin üçünc ü Başvuru Numaras ı: 2018/22595 Karar Tarihi : 15/6/2021 5kural çerçevesinde incelemi ştir (Bekir Yaz ıcı, 57; Mahmut Üçüncü , B. No: 2014/1017, 13/7/2016, 67-70; Eyyüp Baran , B. No: 2014/8060, 29/9/2016, 62-67; Fatma Çavuşoğlu ve Bilal Çavu şoğlu, B. No: 2014/5167, 28/9/2016, 58-62). 27. Somut olayda da bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla başvurucuya ait bal ıkçı teknesine yasak avc ılıkta kullan ıldığı gerekçesiyle el konularak teknenin mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilmesinin mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği aç ık olup şahıslara ait avc ılık araç ve gereçlerinin yasak avc ılıkta kullan ılmas ını önlemeyi amaçlayan müdahalenin üçüncü kural çerçevesind e incelenmesi uygun görülmü ştür. c. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 28. Anayasa'n ın 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 29. Anayasa n ın 35. maddesinde mülkiyet hakk ı s ınırsız bir hak olarak düzenlenmemi ş, bu hakk ın kamu yarar ı amac ıyla ve kanunla s ınırland ırılabileceği öngörülmü ştür. Mülkiyet hakk ına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkelerin düzenlendi ği Anayasa'n ın 13. maddesinin de gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ayr ıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 62). i. Genel İlkeler 30. Genel ilkeler için bkz. Mustafa Teke, 35. ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 31. Somut olayda ba şvurucu ba ğlama liman ında ad ına kay ıtlı bulunan tekne ile bal ık avc ılığı yaparken yasak yöntemler kulland ığının tespiti üzerine idari yapt ırıma tabi tutulmuş ve 1380 say ılı Kanun'un 36. maddesinin (i) bendi gerekçe gösterilerek söz konus u teknenin müsaderesine karar verilmi ştir. Ancak kanun yarar ına bozma neticesinde Yarg ıtayca müsaderenin kanuni bir dayana ğının bulunmad ığı belirtilerek teknenin iadesi sa ğlanm ıştır. 32. Anayasa Mahkemesi somut olay ba ğlam ında Yarg ıtay Dairesinin görü şünden (bkz. 19) ayr ılmay ı gerektiren bir durumun söz konusu olmad ığını tespit etmi ştir. Buna göre başvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin kanuni bir dayana ğının bulunmad ığı aç ıktır. 33. Bununla birlikte ihlalin bütün sonuçlar ıyla giderilip giderilmedi ği belirlenmelidir. Teknesinin iadesine karar verilmesi ba şvurucunun ma ğduriyetini k ısmi olarak gidermi ş durumdad ır. Ancak ba şvurucu ayr ıca fiilî elkoyma ve müsadere nedeniyle uğrad ığı zarar ın da giderilmesini talep etmektedir. Olayda ba şvurucunun teknesine fiilen 20/2/2018 tarihinde el konulmu ş, daha sonra 8/5/2018 tarihinde müsadere karar ı verilmiş, nihayet ancak Yarg ıtay Dairesinin 9/5/2019 tarihli karar ıyla iade yönünde hüküm tesis Başvuru Numaras ı: 2018/22595 Karar Tarihi : 15/6/2021 6edilmiştir. Dolay ısıyla kanuni bir dayana ğı olmadan uyguland ığı anlaşılan elkoyma ve müsadere sürecinin yakla şık 1 y ıl 2 ay devam etti ği görülmektedir. Bu sürenin ise makul olmad ığı aç ıktır. Bu itibarla ba şvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan ve kanuni dayana ğı bulunmayan müdahalenin yol açt ığı zararlar ı giderebilecek bir hukuk yolu mevcut olmay ıp zararlar ı da karşılanmad ığından başvurucuya şahsi olarak a şırı bir külfet yüklendi ği sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla müdahale, kamu yarar ı ile başvurucunun mülkiyet hakk ı aras ındaki adil dengeyi bozmu ş olup ölçüsüzdür. 34. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 35. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir... (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 36. Başvurucu, ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 37. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hak ve hürriyetin ihlal edildi ğine kara r verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için teme l kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle devam eden ihlalin durdurulmas ı, ihlale konu karar ın veya işlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin alınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 55). 38.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilmeden önce ihlalin kayna ğının belirlenmesi gerekir. Buna göre ihlal idari eylem ve işlemler, yarg ısal işlemler veya yasama i şlemlerinden kaynaklanabilir. İhlalin kayna ğının belirlenmesi uygun giderim yolunun belirlenebilmesi bak ımından önem ta şımaktad ır (Mehmet Do ğan, 57). 39. Anayasa Mahkemesi, kanuni bir dayana ğı bulunmadan ba şvurucuya ait teknenin müsaderesine karar verilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna varm ıştır. Somut ba şvuruda ihlalin yarg ı karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 40. Başvuru konusu olayda bireysel ba şvuru aşamas ında teknenin iadesine kara r verilmiştir. Bununla birlikte eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için ba şvurucunun zararlar ının da kar şılanmas ı gerekmektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/22595 Karar Tarihi : 15/6/2021 7Başvurucu maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. Buna göre mülkiyet hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 8.100 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 41. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığını iddia etti ği maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvurucunun bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 42. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 8.100 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 15/6/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN