TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ABDULKAHAR AKSOY VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/25089) Karar Tarihi: 10/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/25089 Karar Tarihi : 10/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Zehra GAYRETL İ Başvurucular : 1. Abdulkahar AKSOY 2. Erdo ğan ÜÇAR 3. Hikmet ADSIZ 4. Murat TÜRK 5. Muzaffer ÖNER 6. Şiyar AYDEM İR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, in
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ABDULKAHAR AKSOY VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/25089) Karar Tarihi: 10/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/25089 Karar Tarihi : 10/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Zehra GAYRETL İ Başvurucular : 1. Abdulkahar AKSOY 2. Erdo ğan ÜÇAR 3. Hikmet ADSIZ 4. Murat TÜRK 5. Muzaffer ÖNER 6. Şiyar AYDEM İR I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, infaz hâkimli ğince yap ılan incelemede ba şvurucular ın Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi arac ılığıyla duruşmaya kat ılımlar ının sağlanmaya çal ışılmas ı nedeniyle duruşmada haz ır bulunma haklar ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular 31/10/2016, 2/12/2016, 13/12/2016 ve 29/12/2016 tarihlerinde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinde n sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvuruculardan Şiyar Aydemir'in adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 5. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. 2016/72680, 2016/72681, 2016/72683, 2016/72684 ve 2016/73195 numaral ı başvuru dosyalar ının konu yönünden hukuki irtibat ı nedeniyle 2016/25089 numaral ı bireysel başvuru dosyas ı ile birle ştirilmesine, incelemenin 2016/25089 numaral ı başvuru dosyas ı üzerinden yürütülmesine ve di ğer başvuru dosyalar ının kapat ılmas ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2016/25089 Karar Tarihi : 10/6/2020 37. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 8. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 9. Başvurucular, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu şlard ır. III. OLAY VE OLGULAR 10. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 11. Olaylar ın geçtiği tarihte silahl ı terör örgütüne üye olma ve ba şka suçlardan ald ıklar ı cezalar ın infaz ı kapsam ında Ödemi ş T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda ( İnfaz Kurumu) hükümlü olarak bulunmakta olan ba şvurucular, İnfaz Kurumunun C/8 ve C/9 numaral ı koğuşlar ında kalmaktad ırlar. 12. 23/8/2016 tarihinde İnfaz Kurumunun kamera kontrol odas ından yap ılan bir ikazda ba şvurucular ın kald ıklar ı C/8 ve C/9 numaral ı koğuşlardan görüntü al ınamad ığı bildirilmi ştir. 13.İkaz üzerine infaz ve koruma memurlar ınca yap ılan inceleme sonucunda koğuşlarda kurulu bulunan ortak ya şam alan ındaki kameralar ın k ırık olduğu tespit edilmi ştir. 14. 23/8/2016 tarihli Olay Tutana ğı'na göre ba şvurucular ın da aralar ında bulundu ğu, PKK/KONGRA-GEL terör örgütüyle ba ğlant ılı suçlardan mahkûm olduklar ı ifade edilen hükümlülerin ortak ya şam alan ındaki kameralar ı kasten k ırdıklar ının belirtildi ği ve durumun fotoğrafla tutanak alt ına al ındığı anlaşılmaktad ır. 15. Başvurucular ın koğuşlardaki kameralar ı kas ıtlı olarak k ırdıklar ı yönündeki iddia üzerine ba şvurucular hakk ında disiplin soru şturmas ı başlatılm ıştır. 16. Başvurucular disiplin soru şturmas ı kapsam ında yaz ılı savunmalar ını İnfaz Kurumu Müdürlü ğü Disiplin Kurulu Ba şkanl ığına (Disiplin Kurulu) ibraz etmi şlerdir. Başvurucular savunmalar ında özetle ortak ya şam alanlar ında kamera bulunmas ının ahlaki açıdan doğru olmad ığını, bu nedenle kameralar ın kald ırılmas ı yönündeki taleplerini dah a önce birkaç kez idareye ilettiklerini, taleplerinin kar şılanmamas ı üzerine görüntü al ınmas ını engellemek amac ıyla kameralar ı örtüyle kapatt ıklar ını, bu örtünün de idare taraf ından kald ırıldığını, durumdan rahats ızlık duyduklar ını ancak kameralar ın k ırılmas ı olay ına müdahil olmad ıklar ını ileri sürmü şlerdir. 17. Disiplin Kurulu yapt ığı inceleme sonucunda ba şvurucular ın kameralar ın kırılmas ı eyleminde ortak karar alarak hareket ettikleri ve kameralar ı kırmak suretiyle İnfaz Kurumunun iç ve d ış güvenliğini tehlikeye att ıklar ı gerekçesiyle kurum tesislerine, araç ve gereçlerine zarar verme, olumsuz davran ışlara yönelik grupla şmaya neden olma ve bu amac a yönelik gruba kat ılma disiplin suçlar ından 11 gün süreyle hücreye koyma disiplin cezas ı ile cezaland ırılmalar ına 1/9/2016 tarihinde karar vermi ştir. Başvuru Numaras ı: 2016/25089 Karar Tarihi : 10/6/2020 418. Başvurucular, an ılan karara kar şı Ödemiş İnfaz Hâkimli ğine (Hâkimlik) 7/9/2016 tarihinde şikâyet ba şvurusunda bulunmu şlard ır. Hâkimli ğin farkl ı esas say ılı dosyalar ına kaydedilen ba şvurular ın tensip incelemeleri sonucunda duru şmalar ın Ses ve Görüntü Bili şim Sistemi (SEGB İS) arac ılığı ile yap ılmas ına karar verilmi ştir. Bu kapsamda Hâkimlik taraf ından İnfaz Kurumuna yaz ılan müzekkere ile ba şvurucular ın 22/9/2016 ve 23/9/2016 tarihlerinde yap ılmas ı öngörülen duru şmalara kat ılımlar ının sağlanmas ı için an ılan tarihlerinde İnfaz Kurumunun SEGB İS odas ında haz ır bulundurulmalar ı istenmiştir. 19. Duru şmalar ın SEGBİS arac ılığı ile yap ılacağı hususunda İnfaz Kurumunca bilgilendirilen ba şvurucular, farkl ı tarihlerde Hâkimli ğe gönderdikleri dilekçelerinde SEGB İS arac ılığı ile duru şmalara kat ılmak istemediklerini, "hâkim ile yüz yüze olacak şekilde savunma yapmak" istediklerini ifade etmi şlerdir. 20. Öte yandan İnfaz Kurumu taraf ından Hâkimli ğe gönderilen 20/9/2016 tarihli yaz ıda başvurucular ın PKK terör örgütü üyesi olma suçundan hükümlü olduklar ı, personel yetersizliği nedeniyle gerekli güvenlik önlemlerinin al ınamayaca ğı, bu nedenle başvurucular ın duruşma salonunda haz ır edilemeyece ği belirtilmi ştir. 21. 22/9/2016 ve 23/9/2016 tarihli duru şmalarda Hâkimlik, İnfaz Kurumu taraf ından gönderilen 20/9/2016 tarihli yaz ıyı gözönünde bulundurarak SEGB İS arac ılığı ile ifade alınmas ının mevzuata uygun oldu ğu gerekçesiyle ba şvurucular ın duruşmalarda bizzat haz ır bulunma yönündeki taleplerinin reddine karar vermi ş ve duruşmalar ı 27/9/2016 ile 28/9/2016 tarihlerine ertelemi ştir. Ayr ıca başvurucular ın duruşma tarihlerinde SEGB İS odas ında haz ır bulunmamalar ı hâlinde savunma yapmaktan vazgeçmi ş say ılacaklar ı hususund a bilgilendirilmeleri de Hâkimlikçe istenmi ştir. 22. Başvurucular farkl ı tarihlerde Hâkimli ğe gönderdikleri dilekçelerde SEGB İS arac ılığı ile savunma yapmay ı kabul etmediklerini, duru şmada bizzat haz ır bulunmay ı talep ettiklerini ifade etmi şlerdir. 23. 27/9/2016 ve 28/9/2016 tarihli duru şmalarda ba şvurucular ın duruşma salonunda haz ır bulunma talepleri Hâkimlikçe reddedilerek dosyan ın mütalaa için Cumhuriyet Başsavc ılığına gönderilmesine karar verilmi ştir. 24. Hâkimlikçe 29/9/2016 ve 3/10/2016 tarihli kararlar ile ba şvurucular ın Disiplin Kurulu karar ına yapt ıklar ı itiraz reddedilmi ştir. Hâkimlik; ceza infaz kurumu görevlilerince düzenlenen tutanak, itiraz dilekçesi, dosya içinde bulunan ifadeler, disiplin soru şturma raporu ve tüm dosya kapsam ına at ıfta bulunarak ba şvuruculara uygulanan disiplin cezalar ının hukuka uygun oldu ğu sonucuna ula şmıştır. 25. Başvurucular duru şma salonunda bizzat haz ır bulunarak ifade vermek istedikleri hâlde SEGB İS ile duru şmaya kat ılmaya zorland ıklar ını, duruşma salonunda savunma yapma haklar ının kulland ırılmad ığını belirterek kararlara itiraz etmi şlerdir. 26. Ödemi ş Ağır Ceza Mahkemesi 6/10/2016 ve 26/10/2016 tarihli kararlar ı ile itirazlar ı reddetmi ştir. 27. Başvurucular 31/10/2016, 2/12/2016, 13/12/2016 ve 29/12/2016 tarihlerinde bireysel ba şvuruda bulunmu şlard ır. Başvuru Numaras ı: 2016/25089 Karar Tarihi : 10/6/2020 5IV.İLGİLİ HUKUK 28.İlgili hukuk kaynaklar ı için bkz. Emrah Yayla ([GK], B. No: 2017/38732, 6/2/2020, 28 - 42) ba şvurusu hakk ında verilen karar. V.İNCELEME VE GEREKÇE 29. Mahkemenin 10/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 30. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucular Abdulkahar Aksoy, Erdo ğan Üçar, Hikmet Ads ız, Murat Türk ve Muzaffer Öner'in aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım taleplerinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Duru şmada Haz ır Bulunma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 31. Başvurucular; duru şma salonunda bizzat haz ır bulunarak savunma yapmak istedikleri hâlde SEGB İS ile duru şmaya kat ılmaya zorland ıklar ını, duruşma salonunda bizzat savunma yapma haklar ının kulland ırılmad ığını belirterek adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildiğini iddia etmi şlerdir. 32. Bakanl ık görüşünde, ba şvurucular ın itiraz ını inceleyen Ödemi ş İnfaz Hâkimliğindeki yarg ılaman ın medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ığın veya bir suç isnad ının esas ının karara ba ğlanmas ına ilişkin olup olmad ığının değerlendirilmesi gerekti ği belirtilerek bu durumun kabul edilebilirlik bak ımından dikkate al ınmas ı gerektiği ifade edilmiştir. Esas yönünden ise SEGB İS ile ifadesi al ınanlar ın duruşma salonundakileri görebilme ve söylenenleri duyabilme imkân ının olduğu, yarg ılama makam ının ve duru şmada haz ır bulunan di ğer kişilerin de ayn ı şekilde ifade alma, beyanda bulunma ve soru yöneltme gibi yarg ısal işlemleri kar şılıklı olarak gerçekle ştirebilme imkân ına sahip olduklar ı, başka bir ifadeyle SEGB İS'in içerdi ği bu özellikler sayesinde yarg ılaman ın unsurlar ından biri olan yüz yüzelik ilkesinin gerçekle ştiği belirtilmi ştir. 33. Başvurucular Bakanl ığın görüşüne karşı verdikleri cevap dilekçelerinde bireysel başvuru dilekçelerindeki iddialar ını tekrarlam ışlard ır. 2. Değerlendirme 34. Anayasa n ın "Hak arama hürriyeti " kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şrû vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." Başvuru Numaras ı: 2016/25089 Karar Tarihi : 10/6/2020 635. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın iddialar ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında duruşmada haz ır bulunma hakk ı yönünden incelenmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 36. Anayasa Mahkemesi Cihan Ye şil (B. No: 2013/8635, 6/5/2015, 35) karar ında başvurucunun yirmi gün süreyle hücreye koyma disiplin cezas ının infaz ıyla haberle şme veya iletişim araçlar ından ve ziyaretçi kabulünden yoksun b ırak ılmas ı sonucu ortaya ç ıkacağından disiplin cezas ının kişisel hak ve bu ba ğlamda medeni hak niteli ğinde oldu ğu, başvurucunun söz konusu disiplin cezas ından dolay ı yapt ığı şikâyetin İnfaz Hâkimli ği taraf ından incelenmesinin de medeni hak ve yükümlüklere ili şkin uyuşmazl ık kapsam ında kald ığı kabu l edilmiştir. Dolay ısıyla somut olayda ba şvurucular ın haklar ında uygulanan disiplin cezalar ı nedeniyle yapt ıklar ı şikâyetin infaz hâkimli ği taraf ından incelenmesinin medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ık kapsam ında kald ığının ve dolay ısıyla Anayasa n ın 36. maddesinin uygulanmas ının mümkün oldu ğunun kabul edilmesi gerekir. 37. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan başvurunun bu k ısm ının kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 38. Anayasa Mahkemesi ayn ı mahiyetteki şikâyetleri Emrah Yayla ([GK], B. No: 2017/38732, 6/2/2020, 58 - 86) karar ında incelemi ş olup an ılan karardaki ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. Anayasa Mahkemesi an ılan kararda medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ıklarda taraflar ın SEGBİS arac ılığı ile duruşmaya kat ılımlar ının sağlanmas ının duruşmada haz ır bulunma hakk ına yönelik bir müdahale olu şturduğunu tespit ederek bu müdahalenin ihlal olu şturup oluşturmad ığına ilişkin değerlendirmenin ise kanunilik, meşru amaca dayal ı olma ve ölçülülük ilkeleri yönünden yap ılacak inceleme sonucunda belirlenebilece ğini ifade etmi ştir. Buna göre, medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyu şmazl ıklarda taraflar ın SEGB İS arac ılığıyla duru şmaya kat ılımlar ının sağlanmas ı şeklindeki müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için kanuni bir temelinin bulunmas ı, meşru bir amaca dayal ı ve ölçülü olmas ı gerekmektedir ( Emrah Yayla , 62 - 67). 39. Anayasa Mahkemesi, Emrah Yayla karar ında söz konusu müdahalenin ölçülü bir müdahale olarak kabul edilebilmesi için gerekli olan genel ilkeleri de ortaya koymu ştur (Emrah Yayla , 68-75). Bu genel ilkelere göre medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ıklarda duru şmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin ölçülü bir müdahale olup olmad ığı ölçülülük ilkesinin alt ilkeleri olan elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık ilkeleri yönünden yap ılacak de ğerlendirmenin sonucuna göre belirlenebilecektir. Buna göre, duruşmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin ula şılmak istenen amac ı gerçekleştirmeye elverişli olmas ı, ulaşılmak istenen amaç bak ımından gerekli olduğunun gösterilmesi ve orant ılılık yönünden bireyin hakk ına yap ılan müdahale ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede özellikle gereklilik ilkesi uyar ınca uyuşmazl ığın taraf ının duruşmada haz ır bulunmas ını zorunlu k ılan bir olgunun yoklu ğu derece mahkemelerince somut ve olaya uygun bir gerekçeyle ortaya konulmal ıdır. Bu gereklili ğin ortaya konulmas ı bağlam ında, kişilerin duru şmada bizzat haz ır Başvuru Numaras ı: 2016/25089 Karar Tarihi : 10/6/2020 7bulunmay ı talep etmelerine ra ğmen SEGB İS yoluyla kat ılımlar ının neden yeterli görüldüğünün ve duru şmada bizzat haz ır bulunmay ı imkâns ız hale getiren veya büyük ölçüde zorlaştıran koşullar ın neler oldu ğunun ifade edilmesi gerekir ( Emrah Yayla , 73). 40. Somut olayda, ceza infaz kurumunda hükümlü olarak bulunan başvurucular ın İnfaz Hâkimli ğince aç ılan duruşmada bizzat haz ır bulunma taleplerinin reddedilmesi 4675 say ılı Kanun'un 6. maddesinin yollamas ıyla 5271 say ılı Kanun'un 196. maddesinin (4) numaral ı fıkras ına dayand ığından, an ılan müdahale kanunilik ölçütünü kar şılamaktad ır. Ayr ıca hükümlülerin ceza infaz kurumundan duru şma salonuna transferleri nedeniyle olu şan gecikmelerin azalt ılmas ı ve yarg ılamalar ın h ızland ırılmas ı sebebiyle duru şmada haz ır bulunma hakk ına yap ılan müdahalenin usul ekonomisinin gerçekle ştirilmesine yönelik me şru bir amaca dayand ığı anlaşılmaktad ır. 41. Ancak ba şvurucular ın davran ışlar ı sebebiyle uygulanan bir disiplin cezas ının şikâyet konusu edildi ği uyuşmazl ık kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunman ın gerekli görülmemesinin sebepleri somut olarak aç ıklanmam ıştır. Hâkimli ğin "SEGBİS yönteminin mevzuata uygun oldu ğu" yönündeki gerekçesi asl ında başvurucular ın duruşmada bulunma taleplerinin somut yarg ılamayla ba ğlant ılı olmayan genel bir sebeple ve kategorik olarak reddedildi ğini göstermektedir. An ılan gerekçe her durumda duru şmada bulunma talebinin reddedilmesi gerekti ğini belirtmektedir. Somut olayda ba şvurucular ın duruşmaya kat ılmalar ı yönünde hiçbir çaba içine girilmemi ş, ayn ı şehir merkezinde bulunan bir ceza infaz kurumundan duru şmaya kat ılamamalar ının niçin gerekli görüldü ğü aç ıklanmam ıştır. Bu çerçevede Hâkimlikçe hiçbir alternatif de ğerlendirilmeden ve olaya özgü somut gerekçeler de sunulmadan -genel ve kategorik bir yakla şımla- başvurucular ın duruşmada haz ır bulunma talepleri reddedilmi ştir. Uyuşmazl ığın bizzat duru şmada bulunmay ı gerektiren bir niteli k taşıyıp taşımad ığı hususunda Hâkimlikçe herhangi bir de ğerlendirme yap ılmadan genel ve kategorik bir sebeple ba şvurucular ın yokluğunda duru şma yap ılmas ı ve duruşmada haz ır bulunma hakk ına müdahale için en uygun arac ın seçilmemesi müdahalenin gerekli olmad ığı sonucuna yol açm ıştır. 42. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. Diğer İhlal İddialar ı 43. Başvurucular ın duruşmada haz ır bulunma haklar ının ihlal edildi ğine karar verildiğinden yarg ılaman ın sonucunun adil olmad ığı yönündeki di ğer şikâyetler hakk ında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 44. 30/11/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir Başvuru Numaras ı: 2016/25089 Karar Tarihi : 10/6/2020 8(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını oradan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.'' 45. Başvurucular, ihlalin tespit edilmesi ve manevi tazminat talebinde bulunmuşlard ır. 46. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 47. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 48.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanunun 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir. ( Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66-67). 49. İncelenen ba şvuruda duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ulaşılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 50. Bu durumda duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına Başvuru Numaras ı: 2016/25089 Karar Tarihi : 10/6/2020 9yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ödemi ş İnfaz Hâkimli ğine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 51.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvuruculardan Abdulkahar Aksoy, Erdo ğan Üçar, Hikmet Ads ız, Murat Türk ve Muzaffer Öner'in adli yard ım taleplerinin KABULÜNE, B. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki duru şmada haz ır bulunma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Tazminata ili şkin talebin REDD İNE, E. Karar ın bir örne ğinin duruşmada haz ır bulunma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Ödemi ş İnfaz Hâkimli ğine (E.2016/946, K.2016/1006; E.2016/928, K.2016/977; E.2016/938, K.2016/1013; E.2016/949; K.2016/1011; E.2016/951, K.2016/1012; E.2016/941, K.2016/1008) GÖNDER İLMESİNE, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İ LMESİNE 10/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL