TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ GENEL KURUL KARAR AYDIN İMAR SANAY İ VE TİCARET A. Ş. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/10972) Karar Tarihi: 28/7/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 5/10/2022-31974 Başvuru Numaras ı: 2018/10972 Karar Tarihi : 28/7/2022 2GENEL KURUL KARAR Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI İrfan FİDAN Kenan YA ŞAR Rapor
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ GENEL KURUL KARAR AYDIN İMAR SANAY İ VE TİCARET A. Ş. BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/10972) Karar Tarihi: 28/7/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 5/10/2022-31974 Başvuru Numaras ı: 2018/10972 Karar Tarihi : 28/7/2022 2GENEL KURUL KARAR Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI İrfan FİDAN Kenan YA ŞAR Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : Ayd ın İmar Sanayi ve Ticaret A. Ş. Vekili : Av. Bekir Turan İNESİ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, belediyeye ait olan şirketin üzerine kay ıtlı taşınmaz ın valili k taraf ından başka bir belediyeye devredilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 10/4/2018 tarihinde yap ılm ıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 3. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. 5. Bölüm, ba şvurunun Genel Kurul taraf ından incelenmesine karar vermi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/10972 Karar Tarihi : 28/7/2022 3III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 7. Başvurucu Şirket, 18/9/2014 tarihinde Ayd ın Büyük şehir Belediyesi (Büyükşehir Belediyesi) ile -ili şkisi bireysel ba şvuru dosyas ından anla şılamayan- Ç.S. taraf ından kurulmu ş; Şirketin ana sözle şmesi 1/10/2014 tarihli Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilmiştir. Şirketin ana sözle şmesinde ba şlıca faaliyet konular ı her türlü in şaat taahhüt i şleri, mimarl ık, mühendislik ve mü şavirlik hizmetleri, harita, planlama, zemin etüdü ve mimari proje hizmetleri, onar ım ve restorasyon i şleri, al ışveriş merkezleri ve benzeri mekânlar ın işletilmesi i şleri, kent içi toplu ta şımac ılık, toplu ta şımac ılık altyap ı tesisleri kurma, akaryak ıt ticareti, araç bak ım istasyonlar ı ile otopark i şletme işleri olarak tan ımlanm ıştır. Büyükşehir Belediyesi taraf ından Anayasa Mahkemesine gönderilen yaz ıya göre Şirket 1.248 duraktan 113 otobüs ve 35 hat ile şehir içi toplu ta şıma faaliyeti gerçekle ştirmektedir. Söz konusu faaliyet tekel biçiminde olmay ıp ayn ı güzergâhlarda özel halk otobüsleri de çal ışmaktad ır. Ana faaliyet sahas ı şehir içi toplu ta şımac ılık olan Şirketin turistik faaliyetleri ile hafriyat sahas ı işletmeciliği ve imar plan ı yap ılmas ı gibi faaliyetleri de mevcuttur. 8.Şirketin 15/12/2014 tarihli Yönetim Kurulu karar ıyla Ç.S.nin Şirket yönetimindeki görevlerine son verilmi ş ve Büyük şehir Belediyesi ile baz ı kişiler Şirketin Yönetim Kurulu üyeli ğine seçilmi ştir. An ılan karara göre Şirketin sermayesinin tamam ı Büyükşehir Belediyesi taraf ından taahhüt edilmi ş ve önceki sermayesinin tamam ı ödenmiştir. Bu aşamadan sonra Şirketin sermayesinin tamam ı Büyükşehir Belediyesine ait olmu ştur. 9. Büyük şehir Belediyesinin kurulmas ı sıras ında (lağvedilen) Ayd ın Belediyesinin mallar ının tasfiyesi amac ıyla Ayd ın Valiliği bünyesinde olu şturulan Devir Tasfiye ve Paylaştırma Komisyonu (Tasfiye Komisyonu) taraf ından 21/3/2014 tarihli kararla, karar ın ekindeki listede yer alan ta şınmazlar Büyük şehir Belediyesine devredilmi ştir. Söz konusu listede Ayd ın'ın Efeler ilçesi Zafer Mahallesi'nde kâin 222 ada 30 parsel numaral ı taşınmaz ile Ayd ın'ın Efeler ilçesi Kurtulu ş Mahallesi'nde kâin 18L-IV pafta, 2195 ada 1 parsel say ılı taşınmaz da bulunmaktad ır. 10. An ılan taşınmazlar daha sonra Büyük şehir Belediye Meclisinin karar ıyla başvurucu Şirkete devredilmi ş, 16/9/2015 ve 5/2/2016 tarihlerinde tapuda Şirket ad ına tescil edilmiştir. 11. Efeler Belediyesi taraf ından bu i şlemin iptali istemiyle Ayd ın 1. İdare Mahkemesinde ( İdare Mahkemesi) dava aç ılm ıştır. İdare Mahkemesi 12/11/2014 tarihli karar ıyla davay ı reddetmi ştir. Ancak an ılan karar 21/3/2014 tarihli toplant ıya Efeler Belediyesinin temsilcisinin kat ılmamas ının hukuka ayk ırı olduğu gerekçesiyle Dan ıştay Sekizinci Dairesinin 15/4/2015 tarihli karar ıyla bozulmu ştur. Bozma karar ından sonraki sürece ilişkin olarak dosyada herhangi bir bilgi bulunmamaktad ır. 12. Efeler Belediyesinin temsilcisinin de Tasfiye Komisyonuna dâhil edilmesinden sonra an ılan Komisyon 27/4/2016 tarihinde tekrar toplanm ış, bu sefer söz konusu taşınmazlar ın Efeler Belediyesine devrine oyçoklu ğuyla karar vermi ştir. 13. Başvurucu, an ılan işlemin iptali istemiyle İdare Mahkemesinde iptal davas ı açm ıştır. Dava dilekçesinde ba şvurucu, di ğer iddialar ının yan ında Şirket ad ına tapuda Başvuru Numaras ı: 2018/10972 Karar Tarihi : 28/7/2022 4kaydedilen ta şınmazlar ın Efeler Belediyesine devredilmesinin mülkiyet hakk ını ihlal ettiğini ileri sürmü ştür. 14. Daval ı Ayd ın Valiliğinin savunma yaz ısında, Şirketin Büyük şehir Belediyesine ait olduğu ve tüm yöneticilerinin Büyük şehir Belediyesinin üst düzey idarecilerinden oluştuğu belirtilmi ştir. Valilik, ta şınmazlar ın Şirkete devredilmesinin kamu düzenine ve hukuka ayk ırı olduğunu iddia etmi ştir. 15.İdare Mahkemesi 26/4/2017 tarihinde Zafer Mahallesi'ndeki ta şınmaz yönünden Komisyon karar ını iptal etmi ş, Kurtulu ş Mahallesi'ndeki ta şınmaz yönünden ise karar verilmesine yer olmad ığına karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde, 21/3/2014 tarihli i şlemin geri al ınmas ını gerektirecek bir durum bulunmad ığından dava konusu i şlemin Zafer Mahallesi'ndeki ta şınmaz ın Efeler Belediyesine devrine ili şkin k ısm ında hukuka uygunluk bulunmad ığı belirtilmi ştir. Kararda, dava konusu i şlemin Kurtulu ş Mahallesi'ndeki taşınmaz ın devrine ili şkin k ısm ı yönünden ise i şlemin değinilen bölümünün Ayd ın 2. İdare Mahkemesinin 13/2/2017 tarihli karar ıyla iptal edilmi ş olmas ı sebebiyle bu davada karar verilmesine yer olmad ığına karar verilmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. 16. Valilik bu karara kar şı istinaf yoluna ba şvurmuştur. İzmir Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi (Bölge İdare Mahkemesi) 8/2/2018 tarihli kararla İdare Mahkemesi karar ının idari işlemin iptaline ili şkin k ısm ını kald ırm ış, davan ın bu k ısm ını da reddetmiş, karar verilmesine yer olmad ığına ilişkin k ısm ına yönelik istinaf istemini ise reddetmiştir. Karar ın gerekçesinde, Dan ıştay karar ına at ıfla 21/3/2014 tarihli toplant ıya Efeler Belediyesi temsilcisinin kat ılmamas ı sebebiyle an ılan toplant ıda verilen karar ın hukuka ayk ırı olduğu belirtilmi ştir. 21/3/2014 tarihli karar ın eki listede Zafer Mahallesi'ndeki taşınmaz ın da yer ald ığını tespit eden Bölge İdare Mahkemesi, söz konusu ta şınmaz ın Efeler Belediyesince yürütülen görev ve hizmetlerle yak ından ilgili oldu ğunu vurgulayarak dava konusu işlemde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı sonucuna ula şmıştır. 17. Nihai karar 12/3/2018 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 10/4/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk18. 12/11/2012 tarihli ve 6360 say ılı On Dört İlde Büyük şehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulmas ı ile Baz ı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde De ğişiklik Yap ılmas ına Dair Kanun'un 1. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Ayd ın, Bal ıkesir, Denizli, Hatay, Malatya, Manisa, Kahramanmara ş, Mardin, Muğla, Ordu, Tekirda ğ, Trabzon, Şanl ıurfa ve Van illerinde, s ınırlar ı il mülki s ınırlar ı olmak üzer e ayn ı adla büyük şehir belediyesi kurulmu ş ve bu illerin il belediyeleri büyük şehir belediyesine dönü ştürülmüştür." 19. 6360 say ılı Kanun'un geçici 1. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Bu Kanundaki devir, tasfiye ve payla ştırma işlemlerini yürütmek üzere val i taraf ından, bir vali yard ımc ısının başkanl ığında, valinin uygun görece ği kurum ve kurulu ş temsilcilerinin ve ilgili belediye ba şkanlar ının kat ılımıyla devir, tasfiye ve paylaştırma komisyonu kurulur ... Başvuru Numaras ı: 2018/10972 Karar Tarihi : 28/7/2022 5... (3) 1 inci maddeye göre tüzel ki şilikleri kald ırılan belediye ve köylerin personeli, her türlü taşınır ve taşınmaz mallar ı, hak, alacak ve borçlar ı, komisyon karar ıyla ilgisine göre bakanl ıklara, büyük şehir belediyesi, ba ğlı kuruluşu veya ilçe belediyesine devredilir ... ... (7) Bu Kanunla büyük şehir belediyesine dönü şen il belediyesinin sahip oldu ğu he r türlü taşınır, taşınmaz mallar ı ve personeli, komisyon karar ıyla ilgisine göre büyük şehir belediyesi ve ilçe belediyeleri ile ba ğlı kuruluşlar aras ında payla ştırılır. ..." 20. 10/7/2004 tarihli ve 5216 say ılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 18. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Büyükşehir belediye ba şkan ının görev ve yetkileri şunlard ır: ... e) Büyük şehir belediyesinin ve ba ğlı kuruluşlar ı ile işletmelerinin etkin ve verimli yönetilmesini sa ğlamak ... ..." 21. 5216 say ılı Kanun'un 26. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Büyükşehir belediyesi kendisine verilen görev ve hizmet alanlar ında, ilgili mevzuatta belirtilen usullere göre sermaye şirketleri kurabilir. Genel sekreter ile belediye ve ba ğlı kuruluşlar ında yöneticilik s ıfat ını haiz personel bu şirketlerin yönetim ve denetim kurullar ında görev alabilirler. Büyük şehir belediyesi, mülkiyeti veya tasarrufundaki hafriyat sahalar ını, toplu ula şım hizmetlerini, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerini işletebilir; ya da bu yerlerin belediye veya ba ğlı kuruluşlar ının % 50 sinden fazlas ına ortak olduğu şirketler ile bu şirketlerin % 50 sinden fazlas ına ortak oldu ğu şirketlere, 8/9/1983 tarihli ve 2886 say ılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olmaks ızın belediye meclisince belirlenecek süre ve bedelle i şletilmesini devredebilir. Ancak, bu yerlerin belediy e şirketlerince üçüncü ki şilere devri 2886 say ılı Kanun hükümlerine tabidir." B. Uluslararas ı Hukuk 22. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) "Bireysel ba şvurular" kenar başlıklı 34. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Bu Sözle şme veya protokollerinde tan ınan haklar ının Yüksek Sözle şmeci Taraflar dan biri taraf ından ihlal edilmesinden dolay ı mağdur olduğunu öne süren her gerçek ki şi, hükûmet d ışı kuruluş veya kişi gruplar ı Mahkeme ye ba şvurabilir..." 23. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) Büyük Dairesi Slovenya/H ırvatistan ([BD], B. No: 54155/16, 18/11/2020) karar ında özel hukuk hükümlerine tabi bir tüzel kişiliğin (şirketin) hükûmet d ışı kuruluş ya da hükûmet kurulu şu olarak kabul edilebilmesinin koşullar ını tart ışmıştır (Slovenya/H ırvatistan, 60-69). Başvuru Numaras ı: 2018/10972 Karar Tarihi : 28/7/2022 624. AİHM, Sözle şme'nin 34. maddesinde hükûmet örgütlerinin bireysel ba şvuru yapmas ının yasaklanmas ının temelinde taraf devletin hem ba şvurucu hem de daval ı devlet olarak hareket etmesinin önlenmesi dü şüncesinin yatt ığını belirtmi ştir. AİHM, hükûmet örgütü kavram ının kamu gücünün kullan ımına kat ılan ya da hükûmetin kontrolü alt ında kamu hizmeti icra eden hükmi varl ıklar ı kapsad ığını, an ılan terimin sadece merkezî idare hiyerarşisi içinde bulunan organlara de ğil -merkezî idareye kar şı özerk bir konumda bulunup bulunmad ığına bak ılmaks ızın- kamusal i şlevler ifa eden bölgesel ve yerel otoriteler gibi yerinden yönetim kurulu şlar ına da tatbik edilece ğini ifade etmi ştir. AİHM'e göre bir tüzel kişiliğin hükûmet örgütü ya da hükûmet d ışı kuruluş olup olmad ığı değerlendirilirken kanuni statüsü, -uygun dü ştüğü ölçüde- bu statünün sa ğlad ığı haklar, yürüttü ğü faaliyetin türü, faaliyetin yürütülme şekli ve siyasi otoriteden ba ğıms ızlığının derecesi gözönünde bulundurulur ( Slovenya/H ırvatistan, 61). 25. AİHM başvuru ehliyeti ba ğlam ındaki incelemelerinde genel olarak başvurucunun niteliklerinden hareketle bir sonuca ula şmakta iken Transpetrol, A.S./ Slovakya (B. No: 28502/08, 15/11/2011) karar ına konu ba şvuru özelinde ba şvuru konusu olay ın özelliklerini dikkate alm ış ve başvuruya konu uyu şmazl ığın temelde şirketin de ğil devleti n menfaatleriyle ilgili oldu ğu gerekçesiyle somut olay ba ğlam ında başvurucu şirketin ba şvuru ehliyeti sorununu çözmeyi gerekli görmemi ştir. AİHM'in bu karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... 76. AİHM, mevcut davan ın koşullar ında, varsa ba şvurucu şirketin menfaatinin v e Hükümetin menfaatinin ayn ı olduğu kanaatindedir; bu menfaatler yukar ıdaki paragraft a atıfta bulunulan uyu şmazl ıklar ının aç ıklığa kavuşturulmas ını ve esas olarak, ba şvuruc u şirketteki paylara ili şkin olarak A şirketi de dahil olmak üzere üçüncü ki şilerin konumunun belirlenmesini içerir. 78. Başvurunun gerekçelendirildi ği ölçüde, Mahkeme, ba şvurucu şirketin ayn ı zamanda Devletin ç ıkarlar ı olan ç ıkarlar d ışında başka ç ıkarlar için çaba gösterdi ğine dair herhang i bir belirti bulamam ıştır. Ancak bu, 'Mahkeme önünde hem ba şvurucu hem de daval ı taraf olarak hareket eden bir Sözle şmeci taraf ın' engellenmesi ilkesiyle uyumlu de ğildir (bkz yukar ıdaki 60. paragrafta al ıntılanan içtihat). 79. Bu durumda, ba şvuru, 35 3 (a) maddesi anlam ında Sözle şme hükümleriyle ki şi bak ımından bağdaşmaz ve 35 4 maddesi uyar ınca reddedilmelidir. ..." V.İNCELEME VE GEREKÇE 26. Anayasa Mahkemesinin 28/7/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 27. Başvurucu, özel hukuk hükümlerine göre faaliyette bulunan bir şirket oldu ğunu belirtmiş; tapuda yakla şık iki y ıldır ad ına kay ıtlı bulunan ta şınmazlar ının tapular ının Başvuru Numaras ı: 2018/10972 Karar Tarihi : 28/7/2022 7mahkeme karar ı olmadan iptal edilerek Efeler Belediyesine devredilmesinin mülkiyet hakk ını ve adil yarg ılanma hakk ını ihlal etti ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu 21/3/2014 tarihli i şlemin hukuka uygun oldu ğu mahkeme karar ıyla tespit edildi ği hâlde yeni bir i şlemle mülklerinin elinden al ınmas ının hukuka ayk ırı olduğunu belirtmi ştir. Başvurucu son olarak Bölge Adliye Mahkemesi karar ının gerekçesiz olmas ından yak ınm ıştır. 28. Bakanl ık görüşünde, olay ve olgular toparlanarak mevzuat hükümlerine yer verildikten sonra Bölge İdare Mahkemesinin delilleri de ğerlendirerek ve hukuk kurallar ını yorumlayarak vard ığı sonucu gerekçelendirdi ği belirtilmi ş; bu hususun ba şvurucunun iddialar ının kanun yolu şikâyeti niteli ğinde olup olmad ığının değerlendirilmesinde dikkate alınmas ı gerektiği aç ıklanm ıştır. Bakanl ık, başvurucunun mülkiyet hakk ının ihlal edilip edilmediği konusunda yap ılacak incelemede Ayd ın Valiliğinden temin edilen görü şün de dikkate al ınmas ını talep etmi ştir. 29. Ayd ın Valiliğinin Bakanl ık arac ılığıyla gönderdi ği yaz ıda, taşınmazlar ın Efeler Belediyesine devrinin hukuka uygun oldu ğu ve devir i şleminin ba şvurucunun mülkiye t hakk ını ihlal etmedi ği belirtilmi ştir. Ayr ıca kamu ta şınmazlar ının ancak kanunlar çerçevesinde kullan ılabileceği, bunlar ın hiçbir s ınırlamaya tabi olmaks ızın özel hukuk hükümleri çerçevesinde tasarruflara konu edilmesinin dü şünülemeyece ği ifade edilmi ştir. B. Değerlendirme 30. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü, 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkralar ı uyar ınca Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış temel hak ve özgürlüklerden, Sözleşme ve buna ek Türkiye'nin taraf oldu ğu protokoller kapsam ındaki haklardan herhangi birinin kamu gücü taraf ından ihlal edildi ğini iddia eden herkese Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru yapma hakk ı tan ınm ıştır. 31. 6216 say ılı Kanun'un 46. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ında bireysel başvurunun ancak ihlale yol açt ığı ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakk ı doğrudan etkilenenler taraf ından yap ılabileceği kurala ba ğlanm ış; buna karşılık ayn ı maddenin (2) numaral ı fıkras ının birinci cümlesinde kamu tüzel ki şilerini n bireysel ba şvuru yapamayacaklar ı belirtilmi ştir ( Ball ıdere Belediye Ba şkanl ığı, B. No: 2012/1327, 12/2/2013, 16-19; Büğdüz Köyü Muhtarl ığı, B. No: 2012/22, 25/12/2012, 26-29; Doğubayaz ıt Ticaret ve Sanayi Odas ı, B. No: 2012/743, 5/3/2013, 15-17; İhsan Doğramac ı Bilkent Üniversitesi, B. No: 2013/1430, 21/11/2013, 20-28). 32. Kamu tüzel ki şilerinin bireysel ba şvuru yapmas ının yolunun kanunla kapat ılmas ının temel sebebi bunlar ın kamu gücünün bir parças ı olmas ıdır. Bireysel ba şvuruda amaç; kamu gücünün i şlem, eylem veya ihmallerine maruz kalan bireylerin veya bireyle r taraf ından olu şturulmuş tüzel ki şilerin haklar ının korunmas ıdır. Bireysel ba şvuru kam u kurumlar ının kendi aralar ındaki ihtilaflar ın çözüm mekanizmas ı değildir. Esasen insan haklar ının öznesi bireyler, yükümlüsü ise kural olarak kamu gücünün kullan ımına kat ılan kamu otoriteleridir. Kamu gücünün bir parças ı olan tüzel ki şiliğin bireye veya bireyler taraf ından kurulmu ş tüzel ki şilere özgü haklar ın ihlal edildi ğini öne sürmesi mümkün değildir. Bu ba ğlamda taşınmazlar ın tapu sicilinde kamu kurumlar ı ad ına tescil edilmesi bu kurumlar ı Anayasa'n ın 35. maddesi anlam ında mülkiyet hakk ı sahibi yapmaz. Kamu kurumunun ta şınmazlar ı üzerindeki mülkiyeti özel mülkiyetten farkl ıdır. Başvuru Numaras ı: 2018/10972 Karar Tarihi : 28/7/2022 833. Anayasa'da veya Anayasa'yla yetkili k ılınan organlarca ç ıkar ılan düzenlemelerde (kanun/Cumhurba şkanl ığı kararnamesi) aç ıkça kamu tüzel ki şisi olarak nitelendirilen kurulu şlar ın kamu tüzel ki şisi olduğunda tart ışma yaşanmamaktad ır. Dolay ısıyla Anayasa'da, kanunlarda ya da -2017 y ılındaki Anayasa de ğişikliğinden önceki dönemde- kanunun aç ıkça verdi ği yetkiye dayan ılarak ç ıkar ılan idari düzenlemelerde veya Cumhurba şkanl ığı kararnamelerinde kamu tüzel ki şisi olduğu aç ıkça belirtilen kurulu şlar ın bireysel ba şvuruda bulunmas ı mümkün de ğildir. Bu husus, 6216 say ılı Kanun'un 46. maddesinin (2) numaral ı fıkras ının birinci cümlesinde aç ıkça ifade edilmi ştir. 34. Bununla birlikte bireysel ba şvuru ehliyeti k ısıtı sadece ilgili mevzuatta kamu tüzel kişisi olduğu aç ıkça belirtilen kurulu şlar ı kapsamamaktad ır. Anayasa'da ya da Anayasa'yla yetkili k ılınan organlarca ç ıkar ılan düzenlemelerde kamu tüzel ki şisi olduğu açıkça belirtilmeyen hatta özel hukuk tüzel ki şisi olarak tan ımlanan ancak kamuyla ba ğlant ılı bulunan tüzel ki şiler de bireysel ba şvuru ehliyetini haiz de ğildir. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ının birinci cümlesinde bireysel ba şvurunun kamu gücü ne karşı yap ılacağı sarih bir biçimde ifade edilmi ştir. Buna göre davac ı ve daval ı s ıfatlar ının birleşemeyeceği yolundaki genel ilke uyar ınca, bireysel ba şvurunun pasif taraf ı olan kamu gücünün herhangi bir ba şvurunun aktif taraf ı yani başvurucusu da olmas ı mümkün de ğildir. Anayasa Mahkemesine yap ılan bireysel ba şvurularda ba şvurucunun kar şısında şeklî anlamd a bir taraf ın bulunmamas ı da bu durumu de ğiştirmemektedir. Dolay ısıyla bir tüzel ki şilik ilgili düzenlemeler çerçevesinde genel olarak özel hukuk hükümlerine tabi bir şirket, vak ıf vey a dernek olarak kurulmu ş olsa dahi gerekli şartlar ın sağlanmas ı hâlinde bu tüzel ki şiliğin kamu gücünün bir parças ı olduğu ve bireysel ba şvuru ehliyetine sahip olmad ığı sonucuna var ılabilir. 35. Anayasa Mahkemesinin norm denetimi kapsam ında verdi ği kararlar ında vurgulad ığı üzere bir tüzel ki şiliğin özel hukuk hükümlerine tabi olmas ı tek başına onun kamu gücünün bir parças ı, dolay ısıyla kamuyla ba ğlant ılı olup olmad ığı noktas ında belirleyici olmaz (AYM, E.2013/49, K.2013/125, 31.10.2013; E.2014/177, K.2015/49, 11/6/2015; ayr ıca bireysel ba şvuru kapsam ında verilen karar için bkz. Ayla Demir İşat [GK], B. No: 2018/24245, 8/10/2020, 113). Kamu gücüyle donat ılan, dolay ısıyla kamuyla bağlant ılı özel hukuk tüzel ki şileri de kamu gücünün bir parças ıdır. 36. Bir tüzel ki şiliğin kamuyla ba ğlant ılı olup olmad ığı değerlendirilirken sadece ilgili kanundaki tan ımlamaya bak ılmamal ı; (1) yürüttü ğü hizmetin niteli ği, (2) kamu gücü ayr ıcal ıklar ıyla donat ılıp donat ılmad ığı (kamu gücünün kullan ımına kat ılıp kat ılmad ığı), (3) idari ve fiilî yönden kamu otoritelerinden ba ğıms ızlığının derecesi de gözönünde bulundurulmal ıdır. 37. Tüzel ki şiliğin yürüttü ğü hizmetin kamusal yönünün bulunup bulunmad ığı ve tekel biçiminde, rekabete kapal ı olarak icra edilip edilmedi ği önem taşımaktad ır. Ayr ıca tüzel kişiliğin kazanç gütme amac ını taşıyıp taşımad ığı da irdelenecek kriterlerden biridir. 38. Tüzel ki şiliğin kamu gücü ayr ıcal ıklar ıyla donat ılıp donat ılmad ığı belirlenirken ise tek yanl ı işlemler yapma yetkisi, resen icra yetkisi, i şlemlerinin hukuka uygunluk karinesinden yararlan ıp yararlanmad ığı, mallar ının statüsü ve haczedilebilirli ği, alacaklar ı için özel bir statü öngörülüp öngörülmedi ği, personelinin statüsü, zorunlu üyelik ve zorunl u aidat uygulamas ının bulunup bulunmad ığı, işlem ve eylemlerinin kamu hukuku kurallar ı çerçevesinde idari yarg ı kolunda denetlenip denetlenmedi ği gibi unsurlar dikkate al ınır. 39. Kamu gücünün kullan ımına kat ılmasa bile bir tüzel ki şilik kamu otoritelerine bağıml ı olarak faaliyetlerini yürütüyorsa bu takdirde söz konusu tüzel ki şiliğin kamuyla Başvuru Numaras ı: 2018/10972 Karar Tarihi : 28/7/2022 9bağlant ılı olduğu sonucuna ula şılabilir. Tüzel ki şiliğin kamu otoritelerinden yeterli ölçüde bağıms ız olup olmad ığının değerlendirilmesinde dikkate al ınacak kriterlerin tüketici bir biçimde önceden belirlenmesi mümkün olmad ığından her somut olay kendi ko şullar ı içinde değerlendirilmelidir. Bu ba ğlamda yap ılacak değerlendirmede; kurulu ş senedi veya ana sözleşmesinin kamusal i şlemlerle onaylan ıp onaylanmad ığı, kamusal kararlara dayal ı olarak tasfiyeye tabi olup olmad ığı, faaliyetlerinin finansman ı için büyük ölçüde kamu kaynaklar ını kullan ıp kullanmad ığı, finansman ın kamu d ışındaki aktörlerce sa ğlan ıp sağlanmad ığı, faaliyetlerini nas ıl yürütece ğinin kamu makamlar ınca belirlenip belirlenmedi ği, faaliyetlerinde kamu mülklerini kullan ıp kullanmad ığı, mal varl ığı üzerinde devletin uygun gördüğü şekilde tasarrufta bulunup bulunmad ığı, sermayesinin devlete ait olup olmad ığı, yönetiminde siyasi otoritenin a ğırlığının bulunup bulunmad ığı, doğrudan devlet kurumlar ının yönetimi alt ında olup olmad ığı hususlar ı dikkate al ınır. 40. Gerçek bir ki şi taraf ından kurulan ba şvurucu Şirket 5216 say ılı Kanun'un 26. maddesi uyar ınca Büyük şehir Belediyesince devral ınm ış olup Şirketin sermayesinin tamam ı Büyükşehir Belediyesine aittir. Ba şvurucunun -sermayesinin tamam ı Büyük şehir Belediyesine ait bir şirket oldu ğu gözetildi ğinde- öncelikle kamu gücünün kullan ımına kat ılan bir tüzel ki şilik olup olmad ığı meselesinin tart ışılmas ı gerekmekte ise de somut olay ın koşullar ı ve aşağıda ulaşılan sonuç gözetildi ğinde başvurucu Şirketin niteli ğinin tespitinin eldeki başvuru yönünden zorunlu olmad ığı değerlendirilmi ştir. 41. Somut olayda bireysel ba şvuruya konu i şlem, Tasfiye Komisyonu taraf ından 21/3/2014 tarihli kararla Büyük şehir Belediyesine devredilen ihtilaf konusu ta şınmazlar ın daha sonra 27/4/2016 tarihinde Efeler Belediyesine devrine ili şkindir. Dolay ısıyla bireysel başvuru konusu i şlem as ıl olarak Büyük şehir Belediyesinin menfaatini etkilemi ştir. Taşınmazlar ın Büyükşehir Belediyesine devrinden sonra Büyük şehir Belediye Meclisinin karar ıyla başvurucu Şirkete tahsis edilerek tapuda Şirket ad ına tescil edilmi ş olmas ı sebebiyle Tasfiye Komisyonunun bireysel ba şvuruya konu i şleminden ba şvurucu Şirketin menfaati de etkilenmi ş ise de olayda Büyük şehir Belediyesinin menfaatiyle Şirketin menfaatinin özdeşleştiği anlaşılm ıştır. Bu durum ise kendisine kar şı başvuru yap ılan kamu gücü nün ayn ı zamanda ba şvurucu olamamas ı ilkesiyle çeli şmektedir. 42.İhtilaf konusu ta şınmazlar ın Belediye Meclisi taraf ından ba şvurucuya devredildi ği ve bir dönem de olsa tapuda ba şvurucu ad ına kaydedildi ği aç ıktır. Ne var ki bu durum, ta şınmaz ın kamu mülkiyeti alt ında bulundu ğu gerçeğini değiştirmemiştir. Zira Şirketin sermayesinin tamam ı Belediyeye ait olup özel hukuk hükümlerine tabi olmas ı bu taşınmaz ın statüsünü etkilememi ştir. Bu durumda Belediye Meclisi karar ıyla taşınmaz ın Şirkete sermaye olarak konulmu ş olmas ını bir tahsis i şlemi olarak kabul etmek gerekir. Sermaye olarak konulmak suretiyle Şirkete tahsis edilen ta şınmaz ın Tasfiye Komisyonu karar ıyla Efeler Belediyesine devredilmesi ba şvurucunun ta şınmaz ın kullan ımından kaynakl ı olarak ortaya ç ıkan ekonomik menfaatten mahrum kalmas ına yol açm ış olsa da ihtilaf konus u taşınmaz ın kamu mülkiyetinde bulundu ğu ve bedelsiz olarak ba şvurucuya tahsis edildi ği de hat ırda tutulmal ıdır. 43.Şu hâlde bireysel ba şvuruya konu uyu şmazl ık, özünde ihtilaf konus u taşınmazlar ın Büyükşehir Belediyesine mi yoksa Efeler Belediyesine mi devredilmesinin kamu hizmetinin yürütülmesi bak ımından daha etkili sonuçlar do ğuracağının tespit edilmesine yöneliktir. Kamu mülkiyetinde bulunan bir ta şınmaz ın hangi kamu otoritesine bırak ılacağı meselesi bireysel ba şvuruya konu olamayaca ğı gibi anayasal bir sorun da değildir. Başvuru Numaras ı: 2018/10972 Karar Tarihi : 28/7/2022 1044. Sonuç olarak özünde kamuya ait ta şınmazlar ın hangi kamu otoritesine bırak ılmas ının daha uygun olaca ğı meselesinin tart ışılacağı uyuşmazl ıktan menfaati etkilenenin Büyük şehir Belediyesi oldu ğu ve ba şvurucunun menfaati ile Büyük şehir Belediyesinin menfaatinin somut olayda özde şleştiği gözetildi ğinde kamu gücünün bireysel başvuruya taraf olamayaca ğı ilkesi gere ğince başvurucunun bireysel ba şvuru ehliyetinin somut olay itibar ıyla bulunmad ığı değerlendirilmi ştir. 45. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin kişi yönünden yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kişi bak ımından yetkisizli k nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 28/7/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.