TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR iSMAiL AYTEKiN BASVURUSU (Ba vuru Numarasi: 2018/6338) Karar Tarihi: 14/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2018/6338 : 14/11/2018 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serruh KALELi Hasan Tahsin GOKCAN Kadir OZKA YA Yusuf Sevki HAKYEMEZ : E refUgur SENOL : ismail A YTEKiN : Av. ibrahim EVCi I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar plamnda kamu hizmeti alanma aynlmas1 nedeniyle mulkiyet hakk
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR iSMAiL AYTEKiN BASVURUSU (Ba vuru Numarasi: 2018/6338) Karar Tarihi: 14/11/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2018/6338 : 14/11/2018 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan USTUN : Serruh KALELi Hasan Tahsin GOKCAN Kadir OZKA YA Yusuf Sevki HAKYEMEZ : E refUgur SENOL : ismail A YTEKiN : Av. ibrahim EVCi I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar plamnda kamu hizmeti alanma aynlmas1 nedeniyle mulkiyet hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 21/2/2018 tarihinde yap1lm1 tlr. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yapilan on incelemesinden soma Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yapilmasma karar verilmi tir . 5. Boltim Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi i9in Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Anayasa Mahkemesi i9ttiztigti'ntin (i9ttiztik) 71. maddesinin (2) numarah fikras1 uyannca ba vurunun i9tihadm olu tugu alana ili kin oldugu degerlendirilerek Bakanhk cevab1 beklenmeden incelenmesine karar verilmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 2 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2018/6338 : 14/11/2018 8. Ba$vurucunun maliki oldugu ba$vuruya konu ta$mmaz 1/1000 6l9ekli revizyon uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1$tir. Ba$vurucu bu ta$mmazm kamula$tmlmas1 istemiyle Belediyeye ba$VUflllU$ fakat bu yoldan bir sonu9 elde edememi$tir. 9. Ba$vurucu, bunun tizerine imar planmda kamu hizmeti alanma aynlan ta$mmazm rayi ; bedelinin odenmesi istemiyle Belediye aleyhine tam yarg1 davas1 a9m1$tlf. 10. Derece mahkemelerince, uyu$mazhgm esas1 hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma htikmedilmi$tir. Kararda, 7/9/2016 tarihinde ytirtirltige giren 20/8/2016 tarihli ve 6745 say1h Yatmmlann Proje Bazmda Desteklenmesi ile Baz1 Kanun ve Kanun Htikmtinde Karamamelerde Degi$iklik Yap1lmasma Dair Kanun'la 4/11/1983 tarihli ve 2942 say1h Kamula$tirma Kanunu'na birtak1m htiktimler eklendigi vurgulanm1$tlf. Bu baglamda uygulama imar planlannda umumi hizmetlere ve resmi kurumlara aynlan ta$mmazlann kamula$tmlmas1 i9in 6ng6rtilen be$ y1lhk stirenin 2942 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 11. madde geregince bu maddenin ytirtirltige girdigi tarihten itibaren ba$layacag1 ve bu maddenin ytirtirltige girdigi tarihten once a9ilan ancak hentiz karara baglanmayan veya karan kesinle$meyen davalara da bu madde htiktimlerinin uygulanacag1 belirtilmi$tir. 11. Ba$vurucu, nihai karann tebligi tizerine bireysel ba$vuruda bulunmu$tur. IV. iLGiLi HUKUK 12. Konu ile ilgili hukuk i9in bkz. Huseyin Ona!, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, 17-29. V. iNCELEME VE GEREK ;E 13. Mahkemenin 14/11/2018 tarihinde yapm1$ oldugu toplant1da ba$VUru incelenip geregi dii$iintildti: A. Ba vurucunun iddialan 14. Ba$vurucu; ta$mmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmasmm mtilkiyet hakkma mtidahale te$kil ettigini, bu mtidahale sebebiyle ta$mmazm1 diledigi gibi kullanamad1gm1 belirtmi$tir. Ba$vurucu, ta$mmazmm kamula$tmlmamasmm mtilkiyet hakkmm ihlaline yol a9t1gm1 ifade etmi$tir. Ba$vurucu bunun yanmda dava stirecinde yap1lan yasal degi$ikliklerin geriye ytirtittilmesi nedeniyle adil yarg1lanma hakk1, e$itlik ilkesi ve hak arama htirriyetinin ihlal edildigini de ileri stirmii$ttir. B. Degerlendirme 15. Anayasa'nm "Mulkiyet hakla" kenarba$hkh 35. maddesi $6yledir: "Herkes, miilkiyet ve miras haklarzna sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararz amaczyla, kanunla sznzrlanabilir. Miilkiyet hakkznzn kullanzlmasz toplum yararzna aykzrz olamaz. " 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/6338 : 14/11/2018 16. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucu tarafmdan yapilan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucu; miilkiyet hakk1 d1 mda adil yarg1lanma hakk1, e itlik ilkesi ve hak arama ozgtirltigtintin ihlal edildigini ileri stirmektedir. Ancak somut olayda e itlik ilkesinin ihlaline yol a9abilecek farkh muamelenin varhg1 ba vurucu tarafmdan temellendirilmemi tir. 17. Diger taraftan ba vurucunun asil ikayetinin imar uygulamasmda kamu hizmeti alam olarak aynlmas1 sebebiyle maliki oldugu ta mmazmdan diledigi gibi yararlanamad1gma, ta mmazm1 kullanamad1gma ve ondan tasarruf edemedigine yonelik oldugu anla 1lmakla ba vurucunun btittin ikayetleri mtilkiyet hakkmm ihlali iddias1 kapsammda incelenmi tir. 1. Kabul Edilebilirlik Yonilnden 18. A91k9a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir nedeni de bulunmad1g1 anla 1lan mtilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yonilnden 19. Anayasa Mahkemesi aym konu ile ilgili ikayetleri daha once incelemi ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu tur (Hiiseyin Ona!, 34-62). 20. Hiiseyin Ona! karannda imar uygulamasma konu edilen ta mmazm, ba vurucu adma tapuda kay1th oldugundan dolay1 Anayasa'nm 35. maddesi baglammda mtilk te kil ettigi belirtilmi tir (Hiiseyin Ona!, 37). Bu ta mmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alam olarak aynlmasmm mtilkiyet hakkma mtidahale te kil ettigi kabul edilmi , soz konusu mtidahalenin niteligi sebebiyle mtilkiyetten ban 91l yararlanmaya ili kin genel kural 9en;evesinde incelenmesi gerektigi degerlendirilmi tir (Hiiseyin Ona!, 38-41). 21. Anayasa Mahkemesi 3/5/1985 tarihli ve 3194 say1h imar Kanunu htiktimleri ile 2942 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 11. maddeye dayah olan mtidahalenin kanunilik ol9tittinti ta 1d1gm1 degerlendirmi , aynca ta mmazm kamu hizmetine tahsis edilmesine yonelik mtidahalenin kamu yaranna dayah me ru bir amacmm bulundugu a91klanm1 tlf (Hiiseyin Ona!, 44-50). Ol9tiltiltik yontinden yapilan degerlendirmede ise uygulama imar plammn onaylanmasmdan itibaren be y1ldan fazla sure ge9mesine ragmen imar planmda kamu hizmetine aynlan ta mmazm kamula tmlmamas1 ve herhangi bir tazminat da odenmemesinin ba vurucuya ahsi olarak a m bir ktilfet ytikledigi kanaatine ula 1lm1 t1r. Bu sebeple ba vurucunun mtilkiyet hakkmm korunmas1 ile kamunun yaran arasmda olmas1 gereken adil dengenin ba vurucu aleyhine bozuldugu ve mtidahalenin ol9tilti olmad1g1 kabul edilmi tir (Hiiseyin Ona!, 51-62). 22. Somut ba vuruda da ba vurucuya ait ta mmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmasma ragmen be y1h a km bir stireden beri kamula tmlmad1g1 ve kendisine herhangi bir tazminat da odenmedigi dikkate almd1gmda bu ilkelerden aynlmay1 gerektirir bir durumun soz konusu olmad1g1 sonucuna vanlm1 tlf. Dolay1s1yla ba vurucunun mtilkiyet hakkma yap1lan mtidahale ol9tilti degildir. 23. A91klanan gerek9elerle Anayasa'mn 35. maddesinde gtivence altma alman mtilkiyet hakkmm ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/6338 : 14/11/2018 3. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yonilnden 24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahk:emesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri HakkmdaKanun'un 50. maddesinin (1) ve (2) numarah fikralarqoyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba$vurucunun hakkznzn ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jh/al kararz verilmesi halinde ihlalin ve sonur;larznzn ortadan kaldzrzlmasz ir;in yapzlmasz gerekenlere hiikmedilir ... 2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanml$Sa , ihlali ve sonur;larznz ortadan kaldzrmak i ;in yeniden yargzlama yapmak ilzere dosya ilgili mahkemeye gonderilir. Yeniden yargzlama yapzlmasznda hukuki yarar bulunmayan hallerde ba$vurucu lehine tazminata hiikmedilebilir veya gene! mahkemelerde dava ar;zlmasz yolu gosterilebilir. Yeniden yargzlama yapmakla yiikiimlii mahkeme, Anayasa Mahkemesi'nin ihlal kararznda ar;zkladzgz ihlali ve sonur;larznz ortadan kaldzracak $ekilde miimkiinse dosya ilzerinden karar verir." 25. Anayasa Mahk:emesinin Mehmet Dogan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karannda, ihlal sonucuna vanld1gmda ihlalin nas1l ortadan kaldmlacagmm belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi tir. 26. Buna gore bireysel ba vuru kapsammda bir temel hak ve hiirriyetin ihlal edildigine karar verildigi takdirde ihlalin ve sonw;;lannm ortadan kaldmld1gmdan soz edilebilmesi i9in temel kural, miimkiin oldugunca eski hale getirmenin, yani ihlalden onceki duruma doniilmesinin saglanmas1dir. Bunun i9in ise oncelikle devam eden ihlalin durdurulmas1, ihlale konu karann veya i lemin ve bunlann yol a9tlg1 sonu9larm ortadan kaldmlmas1, varsa ihlalin sebep oldugu maddi ve manevi zararlann giderilmesi, aynca bu baglamda uygun gortilen diger tedbirlerin almmas1 gerekmektedir (Mehmet Dogan, 55). 27. Anayasa Mahk:emesi ihlalin ve sonu9larmm nas1l giderilecegine hukmederken idarenin, yarg1sal makamlann veya yasama organmm yerine ge9erek i lem tesis edemez. Anayasa Mahk:emesi, ihlalin ve sonu9lannm nas1l giderilecegine hukmederek gerekli i lemlerin tesis edilmesi i9in karan ilgili mercilere gonderir (Mehmet Dogan, 56). 28. ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yap1lmas1 gerekenlere hukmedilmeden once ihlalin kaynagmm belirlenmesi gerekir. Buna gore ihlal; idari eylem ve i lemler, yarg1sal i lemler veya yasama i lemlerinden kaynaklanabilir. ihlalin kaynagmm belirlenmesi uygun giderim yolunun belirlenebilmesi bakimmdan onem ta 1maktadir (Mehmet Dogan, 57). 29. ihlalin mahkeme karanndan kaynakland1g1 durumlarda 6216 say1h Kanun 'un 50. maddesinin (2) numarah fikras1 ile i9tuzuk'un 79. maddesinin (1) numarah fikrasmm (a) bendi uyannca kural olarak ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rmak i9in yeniden yarg1lama yapilmak uzere karann bir omeginin ilgili mahkemeye gonderilmesine hukmedilir (Mehmet Dogan, 58). 30. Buna gore Anayasa Mahk:emesince ihlalin tespit edildigi hallerde yarg1lamanm yenilenmesinin gerekliligi hususundaki takdir derece mahkemelerine degil ihlalin varhgm1 tespit eden Anayasa Mahk:emesine b1rak1lm1 tlf. Derece mahk:emeleri ise Anayasa Mahkemesinin ihlal karannda belirttigi dogrultuda ihlalin sonu9lanm gidermek uzere gereken i lemleri yapmakla yukumludur (Mehmet Dogan, 59). 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/6338 : 14/11/2018 31. Bu baglamda derece mahk:emesinin oncelikle yapmas1 gereken ey, bir temel hak veya ozgiirliigii ihlal ettigi veya idari makamlar tarafmdan bir temel hak veya ozgiirliige yonelik olarak gen;ekle tirilen ihlali gideremedigi tespit edilen onceki karanm kald1rmaktu . Derece mahk:emesi, karann kaldmlmasmdan sonraki a amada ise Anayasa Mahk:emesi karannda tespit edilen ihlalin sonrn;lanm gidermek i9in gereken i lemleri yapmak durumundadu (Mehmet Dogan, 60). 32. Ba vurucu, maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu tur. 33. Somut olayda ba vurucuya ait ta mmaz imar planmda kamu hizmeti alanma aynlm1 tu. Ba vurucunun a9m1 oldugu tazminat davasmda derece mahkemeleri, dava a91ld1ktan sonra yiiriirliige giren kanun maddesini gerek9e gostererek dava hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma karar vermi tir. Sonu ; olarak miidahalenin temeli olan ta mmazm imar planmda kamu hizmetine aynlmas1 idari bir i lem niteligindedir . Ba vurucunun miilkiyet hakkmm idari bir i lem nedeniyle ihlal edildigi anla 1lmaktad1r. Ancak somut olayda ihlale yol a9an idari eylem ve i leme kar 1 ba vurulabilecek kanun yolu tiiketildikten sonra bireysel ba vurunun yapild1g1 anla 1ld1gma gore ilgili mahkemenin yeniden yargilama yoluyla tespit edilen ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rma irnkam bulunmaktad1r. 34. Bu durumda miilkiyet hakkmm ihlalinin sonu9lanmn ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargilama yap1lmasmda hukuki yarar bulunmaktadu. Buna gore yap1lacak yeniden yarg1lama ise 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikrasma gore ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmasma yoneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yap1lmas1 gereken i , ihlal sonucuna uygun olarak tazminata hiikmedilmesinden ibarettir. Tazminat miktannm belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanla m1 derece mahkemelerinin takdirindedir. Bu sebeple karann bir omeginin yeniden yarg1lama yap1lmak iizere ilk derece mahk:emesine gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 35. Yeniden yarg1lama yap1lmak iizere dosyanm yetkili yarg1 gonderilmesine karar verilmesinin ihlal sonucu a91smdan yeterli bir giderim anla 1ld1gmdan ba vurucunun tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. mercnne saglad1g1 36. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL har ; ve 1.980 TL vekalet iicretinden olu an toplam 2.274,70 TL yarg1lama giderinin ba vurucuya odenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. Miilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, B. Anayasa'nm 35. maddesinde giivence altma alman miilkiyet hakkmm iHLAL EDiLDiGiNE, C. Karann bir omeginin miilkiyet hakkmm ihlalinin sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargilama yapilmak iizere istanbul 2. idare Mahkemesine (E.2016/959, K. 2016/2063) GONDERiLMESiNE, 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2018/6338 : 14/11/2018 D. Ba vurucunun tazminat taleplerinin REDDiNE, E. 294,70 TL han; ve 1.980 TL vekalet ticretinden olu an toplam 2.274,70 TL yarg1lama giderinin BASVURUCUY A ODENMESiNE, F. Odemenin karann tebligini takiben ba vurucunun Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i9inde yap1lmasma , odemede gecikme olmas1 halinde bu stirenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge9en sure i9in yasal F AiZ UYGULANMASINA , G. Karann bir omegmm Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 14/11/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Burhan USTUN -Oye Kadir OZKA YA -Oye Serruh KALELi -Oye -Oye Hasan Tahsin GOKCAN Yusuf Sevki HAKYEMEZ 7