TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR REMZİ UÇUCU BA ŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2016/5625) Karar Tarihi: 23/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/5625 Karar Tarihi : 23/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Ömer MENC İK Başvurucu : Remzi UÇUCU Vekili : Av. An ıl Arman AKKU Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, karara dayanak al ınan Cumhuriyet savc ısının itiraz ının başvurucuya t
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR REMZİ UÇUCU BA ŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2016/5625) Karar Tarihi: 23/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/5625 Karar Tarihi : 23/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Ömer MENC İK Başvurucu : Remzi UÇUCU Vekili : Av. An ıl Arman AKKU Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, karara dayanak al ınan Cumhuriyet savc ısının itiraz ının başvurucuya tebliğ edilmemesinin silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerini ihlal etti ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 18/3/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/5625 Karar Tarihi : 23/6/2020 39. Başvurucu, ba şvuru tarihinde terör suçundan hükümlü olarak Kand ıra 1 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) bulunmaktad ır. 10. 4/11/2015 tarihinde ba şvurucu, avukat ıyla görüş yapmas ı amac ıyla saat 15.41'de avukat görü ş mahalline al ınm ıştır. Saat 17.00'de görü şmenin sonlanmas ı sonras ında başvurucu ko ğuşuna götürülürken bir kez "Savunma hakk ımız engellenemez!" şeklinde slogan atm ıştır. Başvurucunun avukat ıyla görüşmesinin akabinde saat 17.07'de bir terör suçundan tutuklu olan R.Ö. adl ı bir kişi avukat görü ş mahalline al ınm ıştır. Saat 17.35 sular ında ad ı geçen kişi de avukat görü ş mahallindeyken "Savunma hakk ımız engellenemez!" şeklinde slogan atmaya, bunun yan ında avukat görü ş mahallinin camlar ını tekmelemeye ba şlam ıştır. 11. Slogan ın akabinde ba şvurucu ve R.Ö. hakk ında bir disiplin soru şturmas ı başlatılm ıştır. Başvurucunun beyan ına göre avukat görü ş yeri ses geçirecek şekilde düzenlenmi ş olup avukat-müvekkil mahremiyetine uygun bir yer de ğildir. 12. Ceza İnfaz Kurumu Disiplin Kurulu Ba şkanl ığı (Disiplin Kurulu), disiplin soruşturmas ı sonucunda ba şvurucu hakk ında 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun'un 42. maddesinin (2) numaral ı fıkras ının (e) bendinde düzenlenen "gereksiz olarak mar ş söylemek ve slogan atmak" eylemini gerçekleştirdiği gerekçesiyle 1 (Bir) ay süre ile haberle şme araçlar ından yoksun b ırakma cezas ı verilmesine karar vermi ştir. 13. Disiplin Kurulu, avukat görü ş yerinin savunma hakk ının engellenmesi sonucunu doğuracak nitelikte olmad ığını, bahis konusu yerde avukat ile müvekkil aras ındaki konuşmalar ın duyulmas ının mümkün olmad ığını belirtmi ş; başvurucunun att ığı sloganla Kurumun düzenini bozdu ğu sonucuna varm ıştır. 14. Başvurucu, Disiplin Kurulunun karar ına karşı Kocaeli İnfaz Hâkimli ğine (İnfaz Hâkimliği) şikâyette bulunmu ştur. İnfaz Hâkimli ği şikâyeti incelemeden önce Cumhuriyet savc ısından görü ş alm ıştır. Cumhuriyet savc ısı 11/1/2016 tarihli görü ş yaz ısında, şikâyetin usul ve yasaya uygun olmad ığını ve yasal dayana ğının bulunmad ığını belirterek reddini talep etmiştir. İnfaz Hâkimli ği 3/2/2016 tarihli karar ıyla başvurucunun şikâyetini hakl ı bulmuş ve disiplin cezas ının iptaline karar vermi ştir. Söz konusu karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "Belirtilen yasal düzenleme ve Anayasa Mahkemesinin karar ından ceza infaz kurumlar ında slogan at ılmas ının, ifade özgürlü ğünün yasal kullan ımı çerçevesinde kabu l edilmediği, hukuka ayk ırı bir eylem olarak yorumland ığı sonucuna var ılmaktad ır. Sloga n atılmas ı, bir hak arama yöntemi olarak kabul edilmemekte, slogan at ılmas ı ile kurumda düzen, disiplin ve güvenli ğin zarar görmesi, cezaland ırılma şart ı olarak aranmaktad ır. Anayasa Mahkemesi incelemesini yapt ığı sırada, 5275 say ılı Yasan ın 37. maddesine göre; Yasan ın 39 ila 46. maddesinde düzenlenen tüm disiplin cezalar ının, ceza infaz kurumunda düzenli bir ya şam ın sürdürülmesi, güvenli ğin ve disiplinin sa ğlanmas ı amac ıyla uygulanabilece ğini belirtmi ştir. Başka bir deyi şle ceza infaz kurumunda bir eylemin cezaland ırılabilmesi için cezaevinde düzenli bir ya şam ın sürdürülmesine engel olmas ı veya güvenliği ve disiplini ihlal etmesi gerekir. Buna ayk ırı olmayan davran ışlar, mevzuatta yer alsa bile disiplin cezas ıyla cezaland ırılamaz. Anayasa Mahkemesi bu kararda, her slogan atman ın değil sadece kurumda düzenli bir ya şam ın sürdürülmesine engel olan veya güvenlik ve disiplini sars ıcı nitelikte slogan at ılmas ının cezaland ırılabileceğini belirtmi ştir. Bu itibarla, her slogan at ılmas ı olay ı cezaland ırılmayacak, belirtilen k ıstaslara göre değerlendirme yap ılacakt ır. Elbetteki ceza infaz kurumlar ında, güvenlik ve disiplin kavram ı, diğer hayat alanlar ına göre daha farkl ı, sert ve belirgin olarak tan ımlanmal ıdır. Başvuru Numaras ı: 2016/5625 Karar Tarihi : 23/6/2020 4Önemli olan slogan ın gerekli olup olmamas ı değil, slogan atma eylemi nedeni ile ceza infaz kurumunda güvenli ğin, disiplin ve düzenin bozulup bozulmad ığıdır. Eğer slogan atılmas ı eylemi nedeni ile (söylenen sözler ayr ı bir suç olu şturmuyorsa) ceza infa z kurumunda güvenlik, düzen ve disiplin zarar görmüyorsa, slogan ın konusu ne olursa olsun ilgilinin cezaland ırılmas ı mümkün de ğildir. Ancak içeri ği suç teşkil etmese bile at ılan slogan nedeni ile belirtilen kavramlar zarar görüyorsa ilgilinin cezaland ırılmas ı yoluna gidilecektir. Slogan atma olay ının ceza infaz kurumunda güvenlik, düzen ve disiplini ihlal edi p etmediği, olaylar ın gelişimi, hükümlünün tüm davran ışlar ı, eylemin gerçekle ştiği nokta ve şartlar ve söylenen sözler bir bütün olarak de ğerlendirilerek tespit edilecektir. Yukar ıda belirtilen k ıstaslar dikkate al ınarak yap ılan incelemede, olay tarihinde şikayet edenlerden R.Ö. ın, avukat görü ş mahalline girdi ği, burada bir süre kald ıktan sonra kabinin camlar ını tekmelemeye ba şlad ığı, görevlilerin içeri girdi ği anda eylemlerine devam etmeye çal ıştığı, görevliler taraf ından d ışarı ç ıkart ıldığı sırada ise 'savunma hakk ımız engellenemez' şeklinde slogan att ığı olayda, slogan ın içeriğinde düzen ve disiplini bozan bi r unsur görülmemekle birlikte, hareket bir bütün olarak de ğerlendirildi ğine, özellikle e şyaya karşı şiddet uygulanmas ı dikkate al ındığında, R.Ö.' ın eylemi nedeni ile kurumdaki düzen, disiplin ve güvenli ğin bozuldu ğu sonucuna var ılmıştır. Diğer şikayet eden Remzi Uçucu'nun eyleminde ise, yukarda belirtilen unsurlar ın yer almad ığı, ad ı geçenin avukat görüş mahallinden ç ıktıktan sonra sadece bir kez 'savunma hakk ımız engellenemez' şeklind e slogan att ığı, herhangi bir e şya veya ki şiye yönelik eyleminin bulunmad ığı, eylemin di ğer hükümlülerin kendisini duyamayaca ğı bir noktada gerçekle ştiği, eylemine kendili ğinden son verdiği ve sloganlar ın içeriğinde herhangi bir suç unsurunun bulunmad ığı anlaşılmış, bu şartlarda Remzi Uçucu'nun eylemi nedeni ile kurumda düzen ve disiplinin bozulmad ığı sonucuna var ılmıştır." 15. Kocaeli Cumhuriyet savc ısı (Cumhuriyet savc ısı), İnfaz Hâkimli ği karar ına itiraz etmiştir. Cumhuriyet savc ısının itiraz ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Kurumda avukat görü ş mahallerininin duvarlar ının caml ı hale getirilmesinden bu yana sadece bir k ısım hükümlü tutuklular taraf ından sürekli şekilde çe şitli eylemler e başvurulmaktad ır. Yukar ıda bahsi geçen eylemde bunlardan biridir. 5275 say ılı kanunda kurum içerisinde 'gereksiz yere slogan atman ın' disiplin cezas ı gerektirdi ği aç ıkça düzenlenmi ştir. Avukat görü ş mahallinden ç ıktıktan sonra bloklar ın bulundu ğu ana koridorda hakl ı hiç bir sebep yokken slogan at ılmas ının kurumun düzen ve disiplinin i bozmayaca ğını söylemek bu ve benzeri eylemleri ısrarla yapan örgüt üyelerini te şvik anlam ı taşıyacağı aç ıktır. Kald ı ki ayn ı eylemi yapan bir k ısım hükümlülerin cezalar ının onan ıp bir kısm ının iptal edilmesi ve bunun ayn ı kararla yap ılmas ı bozmay ı gerektirir bir durum olsa gerektir. Bu eylemler yakla şık iki y ıldır sürmektedir. Avukatla görü şme mahallerind e uyulmas ı gereken düzenleme konu şulanlar ın duyulmayaca ğı ancak görü şmenin izlenebilece ği bir şekilde yap ılmal ıdır. Uygulanan tam olarak budur. Üstelik avukat görüşme yerleriyle ilgili olarak pek çok defa Kand ıra Savc ılığına müracaat edilmi ş olup, yap ılan uygulaman ın mevzuata ayk ırı olmad ığına karar verilmi ştir. Bu uygulamay ı protesto etmek hakl ı say ılamaz. Dolay ısıyla yap ılan slogan atma eylemi gereksiz yere yap ılmıştır." 16. Cumhuriyet savc ısının itiraz ını değerlendiren Kocaeli 2. A ğır Ceza Mahkemesi (Mahkeme), 16/2/2016 tarihli karar ıyla Cumhuriyet savc ısının talebinin kabulüne ve İnfaz Hâkimliği karar ının kald ırılmas ına kesin olarak karar vermi ştir. Mahkeme, Cumhuriyet savc ısı taraf ından itiraz dilekçesinde ileri sürülen nedenlerin yerinde görülmesi nedeniyle bahsi geçen karar ın al ındığını belirtmiş; başka bir gerekçeye kararda yer vermemi ştir. Söz konusu itiraz ın değerlendirme a şamas ında başvurucuya bildirildi ğine dair bir kayd a rastlanmam ıştır. Mahkemeye yaz ılan yaz ıya istinaden itiraz ın başvurucuya bildirilmedi ği anlaşılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2016/5625 Karar Tarihi : 23/6/2020 517. Mahkeme karar ı başvurucuya 24/2/2016 tarihinde tebli ğ edilmiş; başvurucu 18/3/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 18. 5275 say ılı Kanun un 37. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Hükümlü hakk ında kurumda, düzenli bir ya şam ın sürdürülmesi, güvenli ğin v e disiplinin sa ğlanmas ı bak ımından kanun, tüzük, yönetmelikler ile idarenin uyulmas ını emrettiği veya gerekli k ıldığı davran ış ve tutumlar ı, kusurlu olarak ihlâl etti ğinde, eylemini n niteliği ile ağırlık derecesine göre Kanunda belirtilen disiplin cezalar ı uygulan ır." 19. 5275 say ılı Kanun un 42. maddesinin (2) numaral ı fıkras ının (e) bendinde düzenlenen ve "Haberleşme veya ileti şim araçlar ından yoksun b ırakma veya k ısıtlama " cezas ını gerektiren eylem şudur: "... e) Gereksiz olarak mar ş söylemek veya slogan atmak." 20. 16/5/2001 tarihli ve 4675 say ılı İnfaz Hâkimli ği Kanunu'nun "İnfaz hâkimliğince şikâyet üzerine verilen kararlar" kenar başlıklı 6. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "... Şikâyet başvurusu üzerine infaz hâkimi, duru şma yapmaks ızın dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir; ancak, gerek gördü ğünde karar vermeden önce şikâyet konusu i şlem veya faaliyet hakk ında re sen ara ştırma yapabilir ve ilgililerden bilgi ve belge isteyebilir; ayr ıca ceza infaz kurumu ve tutukevi ile ilgili Cumhuriyet savc ısının da yaz ılı görüşünü al ır. Disiplin cezas ına karşı yap ılan şikâyet üzerine infaz hâkimi, hükümlü veya tutuklunun savunmas ını ald ıktan ve talep edilen di ğer delilleri toplay ıp değerlendirdikten sonra karar ını verir. Hükümlü veya tutuklu, savunmas ını, haz ır bulunmak ve vekaletnamesini ibraz etmek ko şuluyla avukat ıyla birlikte veya avukat ı arac ılığıyla yapabilir. İnfaz hâkimi gerekli görmesi durumunda hükümlü veya tutuklunun savunmas ını ceza infaz kurumunda d a alabilir. İnfaz hâkimi, inceleme sonunda şikâyeti yerinde görmezse reddine; yerinde görürse, yap ılan işlemin iptaline ya da faaliyetin durdurulmas ına veya ertelenmesine karar verir. ...İnfaz hâkiminin kararlar ına karşı şikâyetçi veya ilgili Cumhuriyet savc ısı taraf ından, tebliğden itibaren bir hafta içinde Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu hükümlerine göre acele itiraz yoluna gidilebilir. İtiraz, infaz hakimli ğinin kuruldu ğu yer ağır ceza mahkemesine yap ılır..." 21. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "İtiraz ın Cumhuriyet savc ısına ve kar şı tarafa tebli ği ile inceleme ve ara ştırma yap ılmas ı" kenar başlıklı 270. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/5625 Karar Tarihi : 23/6/2020 6"(1) İtiraz ı inceleyecek merci, yaz ı ile cevap verebilmesi için itiraz ı, Cumhuriyet savc ısı ve karşı tarafa bildirebilir. Merci, inceleme ve ara ştırma yapabilece ği gibi gerekl i gördüğünde bunlar ın yap ılmas ını da emredebilir." V.İNCELEME VE GEREKÇE 22. Mahkemenin 23/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 23. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Silahlar ın Eşitliği ve Çelişmeli Yarg ılama İlkelerinin İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 24. Başvurucu; hükümlü olarak bulundu ğu Ceza İnfaz Kurumunda ald ığı disiplin cezas ına karşı şikâyet başvurusunda bulunmas ı üzerine İnfaz Hâkimli ğince şikâyetinin kabul edildiğini ve disiplin cezas ının iptaline karar verildi ğini ancak daha sonra Cumhuriyet savc ısı taraf ından iptal karar ına itiraz edildi ğini ifade etmi ştir. Başvurucu, Cumhuriyet savc ısının itiraz ının Ağır Ceza Mahkemesince de ğerlendirildi ğini ve hiçbir gerekçe gösterilmeksizin itiraz ın kabul edildi ğini belirtmi ştir. 25. Başvurucu; ba şvuruya konu süreçte Cumhuriyet savc ısının itiraz ının kendisine tebliğ edilmedi ğini, itiraza ili şkin olarak savunmas ının al ınmad ığını ve yarg ılama sürecinde Savc ılık makam ına aç ık bir şekilde avantaj sa ğland ığını belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 26. Bakanl ık görüşünde, bu bölümdeki iddialara ili şkin bir aç ıklamada bulunulmam ıştır. 2. Değerlendirme 27. Anayasa n ın Hak arama hürriyeti kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci fıkras ı şöyledir: Herkes, me şrû vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 28. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkeleri yönünden incelenmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2016/5625 Karar Tarihi : 23/6/2020 7a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 29. Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre bireysel ba şvurunun incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından ihlal edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı sıra Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) ve Sözle şme'ye Türkiye nin de taraf oldu ğu ek protokollerin kapsam ına girmesi gerekir. Anayasa ve Sözle şme nin ortak koruma alan ı dışında kalan hak ihlali iddias ını içeren ba şvurular bireysel ba şvurunun kapsam ında değildir (Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 30. Sözle şme nin 6. maddesinde, adil yarg ılanmaya ili şkin hak ve ilkelerin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyu şmazl ıklar ın ve bir suç isnad ının esas ının karara bağlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğu belirtilerek hakk ın kapsam ı bu konularla sınırland ırılm ıştır. Dolay ısıyla bahsedilen hâller d ışında kalan adil yarg ılanma hakk ının ihlali iddias ına dayanan ba şvurular, Anayasa ve Sözle şme kapsam ı dışında kalaca ğından bireysel başvuruya konu olamaz ( Onurhan Solmaz , 23). 31. Başvuruya benzer olaylarda uygulanacak ilkeler Anayasa Mahkemesinin Cihan Yeşil (B. No: 2013/8635, 6/5/2015, 35) karar ında ortaya konulmu ştur. Ad ı geçen kararla başvurucunun yirmi gün süreyle hücreye koyma disiplin cezas ının infaz ıyla haberle şme veya iletişim araçlar ından ve ziyaretçi kabulünden yoksun b ırak ılmas ı sonucu ortaya ç ıkacağından disiplin cezas ının kişisel hak ve bu ba ğlamda medeni hak niteli ğinde oldu ğu, söz konusu disiplin cezas ından dolay ı yapt ığı şikâyetin İnfaz Hâkimli ği taraf ından incelenmesinin de medeni hak ve yükümlüklere ili şkin uyuşmazl ık kapsam ında kald ığı kabul edilmi ştir. 32. Somut olayda da ba şvurucu haberleşme araçlar ından yoksun b ırakma cezas ı nedeniyle haberle şme veya ileti şim araçlar ından yoksun b ırak ılacağından söz konusu disiplin cezas ının medeni hak niteli ğinde oldu ğu kabul edilmelidir (benzer yöndeki de ğerlendirme için bkz. Cihan Ye şil, 35). Ba şvurucunun disiplin cezas ıyla ilgili yapt ığı şikâyetin kabul ü sonras ında Cumhuriyet savc ısının itiraz ı üzerine Mahkemece yap ılan incelemenin meden i hak ve yükümlülüklere ili şkin uyuşmazl ık kapsam ında kald ığının ve dolay ısıyla Anayasa n ın 36. maddesinin uygulanmas ının mümkün oldu ğunun kabul edilmesi gerekir. 33. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığından ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de görülmedi ğinden adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki silahlar ın eşitliği ve çeli şmeli yarg ılama ilkesinin ihlal edildi ğine ilişkin başvurunun bu k ısm ının kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönündeni. Genel İlkeler 34. Anayasa'n ın 36. maddesi uyar ınca herkes iddia , savunma ve adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. Anayasa'n ın an ılan maddesinde adil yarg ılanma hakk ından ayr ı olarak iddia ve savunma hakk ına birlikte yer verilmesi, taraflara iddia ve savunmalar ını mahkeme önünde dile getirme f ırsat ı tan ınmas ı gerektiği anlam ını da içermektedir ( Mehmet Fidan , B. No: 2014/14673, 20/9/2017, 37). Başvuru Numaras ı: 2016/5625 Karar Tarihi : 23/6/2020 835. Anayasa'n ın 36. maddesine " ...ile adil yarg ılanma " ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına alınan adil yarg ılama hakk ının madde metnine dâhil edildi ği vurgulanm ıştır. Nitekim Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının kapsam ına silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerinin de dâhil oldu ğu, Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin birçok karar ında vurgulanm ıştır. Dolay ısıyla Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ının silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerini de kapsad ığının kabul edilmesi gerekir ( Fazl ı Celep , B. No: 2015/1025, 21/3/2018, 22). 36. Silahlar ın eşitliği ilkesi, davan ın taraflar ının usule ili şkin haklar bak ımından ayn ı koşullara tabi tutulmas ı ve taraflardan birinin di ğerine göre daha zay ıf bir duruma düşürülmeksizin iddia ve savunmalar ını makul bir şekilde mahkeme önünde dile getirme fırsat ına sahip olmas ı anlam ına gelir ( Yaşasın Aslan, B. No: 2013/1134, 16/5/2013, 32). Bu usul güvencesi, uyu şmazl ığın her iki taraf ına da savunmas ının temel dayana ğı olan delilleri sunma imkân ı tan ınmas ını kapsamaktad ır (Yüksel Hançer, B. No: 2013/2116, 23/1/2014, 18). 37. Silahlar ın eşitliği ilkesinin tamamlay ıcısı olan çelişmeli yarg ılama ilkesi kural olarak bir hukuk ya da ceza davas ında tüm taraflara, gösterilen kan ıtlar ve sunulan görü şler hakk ında bilgi sahibi olma ve bunlarla ilgili görü ş bildirebilme imkân ı vermektedir ( Hüseyin Sezen , B. No: 2013/1793, 18/9/2014, 38). 38. Ceza davalar ı ile medeni hak ve yükümlülüklere ili şkin davalar ın usul kurallar ı da dâhil olmak üzere yarg ılaman ın tüm aşamalar ında silahlar ın eşitliği ilkesi ve çeli şmeli yarg ılama ilkelerinin güvence alt ına al ınarak adil yarg ılanma hakk ının korunmas ı hukuk devleti olman ın bir gere ğidir. As ıl kural taraflar ın eşit şartlarda yarg ılamaya kat ılımının sağlanmas ı, gösterdikleri kan ıtlardan ve sunduklar ı görüşlerden bilgi sahibi olmas ı ve bunlarla ilgili görü şlerini bildirebilme imkân ının kendilerine verilmesidir ( Taylan Özgür Tor , B. No: 2013/2454, 12/3/2015, 43). Bireylerin aleyhlerine ba şlatılan dava ve di ğer yarg ısal süreçlerden haberdar edilmeleri, bunlara ili şkin dilekçe ve talep yaz ılar ının kendilerine tebli ğ edilmesi kar şı savunma yapabilme, iddia ve görü şlerini dile getirebilme imkân ının korunmas ı bak ımından büyük önem ta şımaktad ır (Hac ı Karabulut , B. No: 2017/14871, 9/10/2019, 30). 39. Anayasa Mahkemesi, bir ba şvuruda Yarg ıtay Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca düzenlenen tebli ğnamenin tebli ğ edilmedi ği şikâyetini incelenmi ştir. Anayasa Mahkemesince başvurucunun Yarg ıtay önündeki ba şarı şans ını zedeleyen her türlü mütalaadan haberdar edilme hakk ına sahip oldu ğu ve tebli ğnamenin niteli ğine rağmen başvurucuya tebli ğnameye karşı yaz ılı görüş bildirme olana ğının tan ınmamas ının başvurucunun silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerini ihlal etti ği sonucuna var ılm ıştır (Gürhan Nerse , B. No: 2013/5957, 30/12/2014, 33-40). 40. Öte yandan adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden olan silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkeleri mutlak de ğildir. Baz ı durumlarda birtak ım zorunluluklar vey a daha üstün de ğerdeki bir kamusal yarar gözetilerek bu ilkelerin gereklerinin belli ölçüde yumuşatılmas ı ve bunlara ayk ırı tedbirler al ınmas ı mümkündür. Dolay ısıyla silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerine ayk ırı işlemlerin yap ılmas ı tek başına adil yarg ılanma hakk ının ihlal edilmesi sonucunu do ğurmaz. Sözü edilen ilkelere ayk ırı işlemlerin adil yarg ılanma hakk ını ihlal etti ğinden söz edilebilmesi için bu ayk ırılığın bir bütün olarak bak ıldığında yarg ılaman ın hakkaniyetini zedelemi ş olmas ı gerekir ( Hac ı Karabulut , 32). Başvuru Numaras ı: 2016/5625 Karar Tarihi : 23/6/2020 941. Silahlar ın eşitliği ve çeli şmeli yarg ılama ilkelerine ayk ırılığın yarg ılaman ın hakkaniyetini zedeleyip zedelemedi ği değerlendirilirken yarg ılaman ın bütününe bak ılmas ı gerekmektedir. Bu çerçevede silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerine ayk ırılığın sonuçlar ının yarg ılaman ın ilerleyen safhalar ında giderildi ği veya en az ından giderilme imkân ının bulundu ğu hâllerde söz konusu ayk ırılığın bir bütün olarak yarg ılaman ın hakkaniyetinin zedelendi ği sonucuna ula şılamayacak ve bu durumda adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğinden söz edilemeyecektir ( Hac ı Karabulut , 33). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 42. Anayasa Mahkemesinin Hac ı Karabulut (ayn ı karada bkz. 34-40) karar ında Yarg ıtay Cumhuriyet Ba şsavc ılığının bir Yarg ıtay karar ına itiraz ının tebliğ edilmedi ği şikâyetini incelenmi ştir. İlk olarak Yarg ıtay Cumhuriyet Ba şsavc ılığının itiraz ının, Yarg ıtay ilgili dairesinin karar ının yeniden gözden geçirilmesi sürecini ba şlatt ığı ve sonuçlar ı itibar ıyla esasl ı nitelikte bir usul i şlemi oldu ğu belirtilmi ştir. Daha sonra söz konusu itiraz ın başvurucuya tebli ğ edilmedi ği ifade edilmi ştir. Son olarak ba şvurucunun Yarg ıtay Cumhuriyet Ba şsavc ılığının itiraznamesindeki görü şlerden yarg ılama sürecinin önceki safhalar ında da haberdar olmad ığı kabul edilmi ş, silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerinin ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 43. Somut olayda ba şvurucu ve ba şka bir mahpus hakk ında Kurum içinde atm ış olduklar ı bir slogan nedeniyle disiplin soru şturmas ı yap ılm ıştır. Disiplin soru şturmas ı sonucunda ba şvurucu hakk ında "Gereksiz olarak ...slogan atmak" eylemini gerçekle ştirdiği gerekçesiyle 1 (Bir) ay süre ile haberle şme araçlar ından yoksun b ırakma cezas ı verilmiştir. Başvurucu, disiplin cezas ına karşı şikâyette bulunmu ş; İnfaz Hâkimli ği başvurucunun şikâyetini kabul ederek disiplin cezas ının iptaline karar vermi ştir. İnfaz Hâkimli ğinin karar ı sonucunda ba şvurucu lehine bir durum meydana gelmi ştir. 44.İnfaz Hâkimli ğinin söz konusu karar ından sonra Cumhuriyet savc ısı, an ılan karara itiraz etmi ştir. Mahkeme, Cumhuriyet savc ısının itiraz ını kabul ederek İnfaz Hâkimli ği karar ını kald ırm ıştır. Somut olayda ba şvurucu, mahkeme karar ının gerekçesini olu şturan Cumhuriyet savc ısının itiraz ının kendisine tebli ğ edilmediğinden şikâyet etmektedir. 45. İnfaz Hâkimli ğinin karar ına karşı itiraz, İnfaz Hâkimli ği karar ının yeniden değerlendirilmesi ve karar ın hukuka ayk ırı olduğunun saptanmas ı durumunda de ğiştirilmesi sonucunu do ğuran esasl ı nitelikte bir usul i şlemidir. Dolay ısıyla başvurucunun Cumhuriyet savc ısının itiraz ından haberdar edilmesi, itiraz içeri ğindeki iddialara kar şı savunmalarda bulunabilmesi bak ımından büyük önem ta şımaktad ır. Aksi takdirde ba şvurucunun Cumhuriyet savc ısının iddialar ına karşı görüş bildirme imkân ının elinden al ınacağı, an ılan merci kar şısında zay ıf ve dezavantajl ı bir konuma dü şebileceği aç ıktır. 46. Somut olayda Cumhuriyet savc ısının itiraz ı başvurucuya tebli ğ edilmemi ş, başvurucu bu itirazdan mahkeme karar ının kendisine tebli ğiyle birlikte haberdar olmu ştur. Başvurucunun silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerine ayk ırı bir uygulamaya maruz kald ığı aç ıktır. Ancak bu ayk ırılığın bir bütün olarak yarg ılaman ın hakkaniyetini zedeleyip zedelemedi ği değerlendirilmelidir. Bu nedenle itirazda dile getirilen görü şlerin Cumhuriyet Savc ılığı taraf ından daha önce dile getirilip getirilmedi ği, başvurucunun bu itirazda belirtilen görü şlerden haberdar olup olmad ığı, karşı beyanda bulunma imkân ının olup olmad ığı değerlendirilmelidir. Başvuru Numaras ı: 2016/5625 Karar Tarihi : 23/6/2020 1047. Başvuru konusu olayda ba şvurucu lehine verilmi ş bir karara kar şı başvurucunun düşüncesi al ınmadan kanun yoluna ba şvurulmuştur. Başvurucu, Cumhuriyet savc ısının itiraz ının içeriğindeki görü şlerinden daha önceki safhalarda haberdar olmam ıştır. Cumhuriyet savc ısının şikâyet ba şvurusunda, şikâyetin usul ve yasaya uygun olmad ığını ve yasal dayanağının bulunmad ığını belirterek reddini talep etti ği, detayl ı aç ıklamalarda bulunmad ığı anlaşılmaktad ır (bkz. 14). Ancak Cumhuriyet savc ısı, itiraz ba şvurusunda detayl ı açıklamalar yapm ıştır (bkz. 15). Ba şvurucunun Cumhuriyet savc ısının söz konusu itiraz ına karşı mahkeme karar ının verilmesinden önceki safhalarda beyanda bulunma imkân ı elde edemediği görülmektedir. Dolay ısıyla Cumhuriyet savc ısının itiraz ının başvurucuya tebli ğ edilmeksizin ba şvurucu aleyhine karar verilmesinin bir bütün olarak yarg ılaman ın hakkaniyetini zedeledi ği kanaatine var ılmaktad ır. 48. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerinin ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. C.İfade Özgürlü ğünün İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 49. Başvurucu; devam etmekte olan bir yarg ılamas ı ile ilgili olarak Ceza İnfaz Kurumunda avukat ıyla görüştüğünü ancak görü ş yap ılan alan ın avukat-müvekkil görü şü mahremiyetine uygun olmad ığını, söz konusu durumu protesto etmek için disiplin cezas ına konu slogan ı att ığını ifade etmi ştir. Başvurucu, disiplin cezas ı karar ında söz konusu slogan ın atılmas ı sonucunda Kurumun düzeninin nas ıl bozuldu ğu hususunda bir de ğerlendirme yap ılmad ığını, mahkeme karar ında da hiçbir gerekçeye yer verilmedi ğini belirtmi ş ve ifad e özgürlüğünün ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 50. Somut ba şvuruda adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerinin ihlal edildi ği sonucuna ula şıldığından bu şikâyetlerin ayr ıca değerlendirilmesine gerek görülmemi ştir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 51. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 52. Başvurucu, miktar belirtmeksizin tazminat talebinde bulunmu ştur. 53. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, Başvuru Numaras ı: 2016/5625 Karar Tarihi : 23/6/2020 117/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 54. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 55. İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66-67). 56. Anayasa Mahkemesi, Cumhuriyet savc ısının itiraz ının başvurucuya tebli ğ edilmeden ba şvurucu aleyhine karar verilmesi nedeniyle silahlar ın eşitliği ve çeli şmeli yarg ılama ilkelerinin ihlal edildi ği sonucuna varm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin Cumhuriyet savc ısının itiraz ının tebliğini sağlamadan itiraz ı karara ba ğlayan mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 57. Bu durumda adil yarg ılanma hakk ı ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için başvurucunun Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunmaya devam etti ği de dikkate al ındığında yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 58. İhlal tespitinin yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından ayr ıca tazminat a hükmedilmesine gerek görülmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2016/5625 Karar Tarihi : 23/6/2020 1259. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. 1. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki silahlar ın eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerinin ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, 2.İfade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın incelenmesine GEREK BULUNMADI ĞINA, C. Anayasa n ın 36. maddesinde hüküm alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının güvencelerinden olan silahlar ı n eşitliği ve çelişmeli yarg ılama ilkelerinin İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin adil yarg ılanma hakk ı ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Kocaeli 2. A ğır Ceza Mahkemesine (2016/298 D. İş) GÖNDER İLMESİNE, E. Tazminata ili şkin taleplerin REDD İNE, F. 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin BA ŞVURUY A ÖDENMES İNE, G. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 23/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ