TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FATMA KARACA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/1042) Karar Tarihi: 10/5/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/1042 Karar Tarihi : 10/5/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Fatma KARACA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı ile irtibatl ı olmas ı gerekçesiyle maa ş, k ıdem
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FATMA KARACA BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/1042) Karar Tarihi: 10/5/2023 Başvuru Numaras ı: 2020/1042 Karar Tarihi : 10/5/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Fatma KARACA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, Fetullahç ı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı ile irtibatl ı olmas ı gerekçesiyle maa ş, k ıdem ve ihbar tazminat ının iadesi istemiyle yap ılan başvurunun reddine dair işleme kar şı aç ılan iptal davas ında, davan ın sonucuna etkili iddian ın kararda karşılanmamas ı nedeniyle gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 2/1/2020 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. Başvurucu Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. S ınıf öğretmeni olan ba şvurucu 1/9/2009 tarihi ile 21/7/2016 tarihi aras ında Yalova Özel Yücebilgili Okulunda çal ışmıştır. 7. Olağanüstü hâl (OHAL) tedbirleri kapsam ında 23/7/2016 tarihli ve 29779 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 667 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin (667 say ılı KHK) 2. maddesinde yap ılan düzenlemeyle, millî güvenli ğe tehdit olu şturduğu tespit edilen Fetullahç ı Terö r Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ına (FETÖ/PDY) aidiyeti veya bu örgütle iltisak ı, irtibat ı Başvuru Numaras ı: 2020/1042 Karar Tarihi : 10/5/2023 3belirlenen KHK ekindeki listede yer alan özel ö ğretim kurum ve kurulu şlar ı kapat ılm ıştır. Başvurucunun çal ıştığı özel okul millî güvenli ğe tehdit olu şturduğu, FETÖ/PDY'ye aidiyeti veya bu örgütle iltisakl ı, irtibatl ı olduğu gerekçeleriyle 667 say ılı KHK hükümleri gere ği kapat ılm ıştır. 8. Başvurucu 9/9/2016 tarihinde Yalova Valili ğine (Valilik) ba şvurarak özel okulda çal ıştığı 7 y ıllık döneme ili şkin olan k ıdem ve ihbar tazminat ının ve çal ıştığı son ay olan temmuz ay ına ait maa şının ödenmesini talep etmi ştir. Valilik 18/4/2018 tarihinde başvurucunun FETÖ/PDY ile iltisakl ı olmas ını gerekçe göstererek talebini reddetmi ştir. 9. Başvurucu talebin reddine ili şkin işlemin iptali istemiyle 22/6/2018 tarihinde dava açm ıştır. Dava dilekçesinde, hakk ında herhangi bir adli veya idari soru şturma yap ılmadan terör örgütü ile iltisakl ı suçlamas ıyla karşı karşıya b ırak ılarak tesis edilen i şlemin hukuka ayk ırı olduğunu belirtmi ştir. 10. Bursa 3. İdare Mahkemesi (Mahkeme) 26/11/2018 tarihli ara karar ıyla başvurucunun FETÖ/PDY ile olan ba ğlant ısını ortaya koyan bilgi ve belgeleri istemi ştir. Ancak ara karar ına cevap olarak gönderilen bilgi ve belgeleri ba şvurucuya tebli ğ etmemiş ya da inceleme imkân ı sağlamam ıştır. 11. Mahkeme 29/1/2019 tarihinde davay ı reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili kısm ı şöyledir: "Olayda, davac ının s ınıf öğretmen olarak çal ıştığı Yalova Ufuk Özel E ğitim Öğretim Tes. İşl. Tic. A. Ş.'ye bağlı Yalova Özel Yücebilgili Okulu'nun 667 say ılı Kanun Hükmüne Kararname kapsam ında kapat ılarak malvarl ığının Hazineye devredilmesinden sonra davac ının çal ıştığı okulu da kapsayan istihkak taleplerinin de ğerlendirilmesine ili şkin olarak bir rapor haz ırland ığı, söz konusu raporun '7.2.1 Özlük Hakk ı Talepleri Reddedilmesi Gereken Çal ışanlar' ba şlıklı kısm ında davac ının da ismine yer verilerek FETÖ/PDY iltisakl ı olduğunun belirtildi ği görülmektedir. Bu kapsam ında davac ı hakk ında, FETÖ/PDY ile iltisak ının veya irtibat ına ilişkin olarak yap ılan araştırma sonucu elde edilen bilgilerin istenilmesine ili şkin 26/11/201 8 tarihli ara karar ımız üzerine gönderilen belgelerden davac ının FETÖ/PDY'ye iltisak ı ve irtibat ının bulundu ğu kanaatine var ılmıştır. Bu durumda, FETÖ/PDY'ye iltisak ı ve irtibat ının bulundu ğu tespit edilen davac ının, 667 say ılı KHK ile kapat ılan Yalova Ufuk Özel E ğitim Tesisleri İşletme ve Tic. A. Ş. adl ı kurumda ö ğretmen olarak çal ıştığı döneme ait özlük haklar ının ödenmesi istemiyle yapt ığı başvurunun reddine ili şkin dava konusu i şlemde hukuka ayk ırılık bulunmam ıştır." 12. Başvurucu, karara kar şı 24/4/2019 tarihinde istinaf yoluna ba şvurmuştur. Başvuru dilekçesinde, terör örgütü üyeli ğinin hangi delile dayand ığının belirsiz oldu ğunu söylemiştir. Hakk ında aç ılan herhangi bir soru şturma olmamas ına rağmen talebinin reddedilmesinin hukuka ayk ırı olduğundan yak ınm ıştır. Öte yandan s ırf çal ıştığı kurum gerekçe gösterilerek talebinin reddedilmesi nedeniyle masumiyet karinesinin ihlal edildi ğini belirtmiştir. 13.İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi 15/10/2019 tarihinde istinaf talebini kesin olarak reddetmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/1042 Karar Tarihi : 10/5/2023 414. Nihai karar ba şvurucuya 4/12/2019 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 2/1/2020 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 15. 8/2/2007 tarihli ve 5580 say ılı Özel Öğretim Kurumlar ı Kanunu'nun " Özlü k haklar ı ve sorumluluklar " kenar ba şlıklı 9. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Kurumlarda çal ışan yönetici, ö ğretmen, uzman ö ğretici ve usta ö ğreticiler ile kuruc u veya kurucu temsilcisi aras ında yap ılacak iş sözleşmesi, en az bir takvim y ılı süreli olmak üzere yönetmelikle belirtilen esaslara göre yaz ılı olarak yap ılır. Mazeretleri nedeniyle kurumdan ayr ılan öğretmen ve ö ğreticilerin yerine al ınacak olanlar ile devredile n kurumlar ın yönetici, ö ğretmen ve ö ğreticileri ile bir y ıldan daha az bir süre için de i ş sözleşmesi yap ılabilir. Sosyal yard ım kapsam ındaki ek ödemeler, bütçe kanunlar ıyla resmî okul ö ğretmen ve personeline sa ğlanan haklara denk olarak okul ö ğretmenlerine ve personeline de ödenir. Sosyal yard ım kapsam ındaki ek ödemelerden gelir vergisi kesilmez. Kurumlardaki ek ders ücreti miktar ı, resmî okullar için tespit edilen miktardan az olamaz. Ancak, 8 inci madde uyar ınca resmî okul ve kurumlardan ücretli olara k görevlendirilenlere verilecek ek ders ücreti miktar ı, resmî okullar için tespit edilen ek ders ücretinin iki kat ını geçemez. ..." 16. 667 say ılı OHAL KHK's ının "Kapat ılan kurum ve kurulu şlara ilişkin tedbirler' ' kenar başlıklı 2. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: ''(1) Milli güvenli ğe tehdit olu şturduğu tespit edilen Fethullahç ı Terör Örgütüne (FETÖ/PDY) aidiyeti, iltisak ı veya irtibat ı belirlenen; ...b) Ekli (II) say ılı listede yer alan özel ö ğretimkurum ve kurulu şlar ı ile özel ö ğrenc i yurtlar ı ve pansiyonlar ı...kapat ılmıştır. ...(3) Milli güvenli ğe tehdit olu şturduğu tespitedilen yap ı, oluşum veya gruplara ya d a terör örgütlerine üyeli ği veya iltisak ı ya da bunlarla irtibat ı belirlenen ve ekli listelerde yer almayan ..., özel ö ğretim kurum ve kurulu şlar ı...vak ıf yüksekö ğretim kurumlar ı...ilgili bakanl ıklarda bakan taraf ından oluşturulacak komisyonun teklifi üzerine bakan onay ı ile kapat ılır..." 17. 17/8/2016 tarihli ve 29804 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan 670 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'ni n "Devir işlemlerine ili şkin tedbirler" kenar başlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: '' (1) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 say ılı Bakanlar Kurulu Karar ıyla ülke genelind e ilan edilen ola ğanüstü hal kapsam ında yürürlü ğe konulan Kanun Hükmünde Kararnameler gereğince kapat ılan ve Vak ıflar Genel Müdürlü ğüne veya Hazineye devredilen kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yay ınevi ve da ğıtım kanallar ının her türlü taşınır, taşınmaz, malvarl ığı, alacak ve haklar ı ile belge ve evraklar ının (devral ınan varl ık); her türlü tespit i şlemini yapmaya, kapsam ını belirlemeye, idare etmeye, avans dahi l her türlü alacak, senet, çek ve di ğer k ıymetli evraka ili şkin olarak dava ve icra takibi il e Başvuru Numaras ı: 2020/1042 Karar Tarihi : 10/5/2023 5diğer her türlü i şlemi yapmaya, devral ınan varl ıklarla ilgili olup kanaat getirici defter, kay ıt ve belgelerle tevsik edilen borç ve yükümlülükleri tespite ve hiçbir şekilde devral ınan varl ıklar ın değerini geçmemesi, ek mali külfet getirmemesi, kefaletten do ğmamas ı ve Fethullahç ı Terör Örgütü (FETÖ/PDY) ne aidiyeti, iltisak ı veya irtibat ı olmayan ki şilerle gerçek mal veya hizmet ili şkisine dayanmas ı şart ıyla bu varl ıklar ın değerlendirilmesi suretiyle bunlar ı uygun bir takvim dahilinde ödemeye, kapat ılan kurum ve kurulu şlar ın taahhüt ve garanti etti ği ancak vermedi ği mal ve hizmet bedellerinin ödemesini durdurmay a veya ödemeye, tahsili mümkün olmad ığı anlaşılan veya tahsilinde ve takibinde yarar bulunmayan hak ve alacaklar ile taahhüt ve garantilerin tahsilinden vazgeçmeye, her türl ü sulh işlemini yapmaya, devral ınan varl ıklarla ilişkili kredi veya gerçek bir mal veya hizme t ilişkisine dayanan borçlar nedeniyle konulmu ş ve daha önce kald ırılmış takyidatlar ı kredinin veya borcun ödenebilmesini sa ğlamak amac ıyla kald ırıldığı andaki ko şullarl a tekrar koydurmaya ve ihyaya, menkul rehinleri dikkate almaya, devral ınan varl ıklara konulan takyidatlar ın s ınırlar ını belirlemeye ve kald ırmaya, finansal kiralama dahil sözleşmelerin feshine veya devam ına karar vermeye, devral ınan varl ıklar ın idaresi, değerlendirilmesi, elden ç ıkar ılmas ı için gerekli her türlü tedbiri almaya, gerekti ğinde devral ınan varl ıklar ın tasfiyesi veya sat ışı amac ıyla uygun görülen kamu kurum ve kuruluşlar ına devretmeye, devir kapsam ında olmad ığı belirlenen varl ıklar ı iadeye, kapat ılanlar ın gerçek ki şiye ait olmas ı halinde devral ınacak varl ıklar ın kapsam ını belirlemeye, tereddütleri gidermeye, uygulamalar ı yönlendirmeye, bütün bu i şlemleri yapmak amac ıyla usul ve esaslar ı belirlemeye, vak ıflar yönünden Vak ıflar Genel Müdürlüğü, diğerleri yönünden Maliye Bakanl ığı yetkilidir. ... (4) Birinci f ıkra kapsam ında tespite konu edilebilecek borç ve yükümlülüklere ili şkin olarak hak iddias ında bulunanlarca bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten itibaren altm ış günlük hak dü şürücü süre içerisinde ilgili idaresine kanaat getirici defter, kay ıt ve belgelerle müracaat edilir. Bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten sonra yap ılacak kapatma i şlemlerinde ise altm ış günlük süre kapatma tarihinden itibaren ba şlar. ..." V.İNCELEME VE GEREKÇE 18. Anayasa Mahkemesinin 10/5/2023 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 19. Başvurucu, bireysel ba şvuru harç ve giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğunu belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 20. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Gerekçeli Karar Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 21. Başvurucu, kim taraf ından nas ıl haz ırland ığı belli olmayan ve kendisine ulaşmayan belgelerle FETÖ/PDY ile irtibatl ı ve iltisakl ı olduğuna karar verildi ğini Başvuru Numaras ı: 2020/1042 Karar Tarihi : 10/5/2023 6söylemiştir. Hakk ında aç ılan adli veya idari soru şturma bulunmad ığını, kesinleşmiş mahkeme karar ı olmaks ızın s ırf bir listede ad ına yer verilmesi nedeniyle haks ız bir şekilde özlük haklar ının ödenmedi ğini belirtmi ştir. 22. Bakanl ık görüşünde, idari yarg ı mercilerinin dava konusu maddi olay ve olgular ı, delillerin de ğerlendirmesini, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ını, uyuşmazl ıkla ilgili vard ığı sonucu ve kulland ığı takdir yetkisinin sebeplerini gerekçelendirdi ğini ve bu suretle hükmün kesinle ştiğini ifade etmi ştir. Bu nedenle mevcut başvurunun kabul edilebilirli ğine dair yap ılacak incelemede ba şvurucunun iddialar ının kanun yolu şikâyeti niteli ğinde olup olmad ığı hususunun da dikkate al ınmas ı gerektiğini söylemi ştir. 2. Değerlendirme 23. Anayasa'n ın "Hak arama hürriyeti " kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 24. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, ba şvuru formunda adil yarg ılanma hakk ının usul güvencelerine ili şkin bir iddia ileri sürmemi ş olup başvurucunun şikâyetlerinin genel olarak adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan gerekçeli karar hakk ına yönelik oldu ğu değerlendirildi ğinden inceleme bu kapsamda yap ılm ıştır. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden25. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan gerekçeli karar hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Genel İlkeler 26. Anayasa'n ı n 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı maddi adaleti de ğil şeklî adaleti temin etmeye yönelik güvenceler içermektedir. Bu bak ımdan adil yarg ılanma hakk ı davan ın taraflardan biri lehine sonuçlanmas ını garanti etmemektedir. Adil yarg ılanma hakk ı temel olarak yarg ılama sürecinin ve usulünün hakkaniyete uygun olarak yürütülmesini teminat alt ına almaktad ır (M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, 80). 27. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı organlar ına davac ı ve daval ı olarak ba şvurabilme ve bunun do ğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yarg ılanma hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır. An ılan maddeyle güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğü, kendisi bir temel hak niteli ği taşımas ının ötesinde di ğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlan ılmas ını ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu ba ğlamda Anayasa n ın, bütün mahkemelerin her türlü kararlar ının gerekçeli olarak yaz ılmas ını ifade eden 141. maddesinin de hak arama hürriyetinin Başvuru Numaras ı: 2020/1042 Karar Tarihi : 10/5/2023 7kapsam ının belirlenmesinde gözetilmesi gerekti ği aç ıktır (Vedat Benli , B. No: 2013/307, 16/5/2013, 30). 28. An ılan kurallar uyar ınca, ilke olarak mahkeme kararlar ının gerekçeli olmas ı, adil yarg ılanma hakk ının bir gere ğidir. Derece mahkemeleri, dava konusu maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ını, delillerin de ğerlendirilmesini, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ını, uyuşmazl ıkla ilgili vard ığı sonucu, sonuca var ılmas ında kulland ığı takdir yetkisinin sebeplerini makul bir şekilde gerekçelendirmek zorundad ır. Bu gerekçelerin oluşturulmas ında aç ıkça bir keyfîlik görüntüsünün olmamas ı ve makul bir biçimde gerekçe gösterilmesi hâlinde adil yarg ılanma hakk ının ihlalinden söz edilemez ( İbrahim Ata ş, B. No: 2013/1235, 13/6/2013, 23). 29. Makul gerekçe; davaya konu olay ve olgular ın mahkemece nas ıl nitelendirildi ğini, kurulan hükmün hangi nedenlere ve hukuksal düzenlemelere dayand ırıldığını ortaya koyacak, olay ve olgular ile hüküm aras ındaki bağlant ıyı gösterecek nitelikte olmal ıdır. Zira taraflar ın o dava yönünden hukuk düzenince hangi nedenle hakl ı veya haks ız görüldüklerini anlay ıp değerlendirebilmeleri için ortada usulüne uygun şekilde oluşturulmuş, hükmün hangi nedenle o içerik ve kapsamda verildi ğini gösteren, ifadeleri özenle seçilmi ş ve kuşkuya yer vermeyecek aç ıklıktaki bir gerekçe bölümünün ve buna uyumlu hüküm f ıkralar ının bulunmas ı zorunludur ( İbrahim Ata ş, 24). 30. Kararlar ın gerekçeli olmas ı, davan ın taraflar ının mahkeme karar ının dayanağını öğrenerek mahkemelere ve genel olarak yarg ıya güven duymalar ını sağlad ığı gibi taraflar ın kanun yoluna etkili ba şvuru yapmalar ını mümkün hâle getiren en önemli faktörlerdendir. Gerekçesi bilinmeyen bir karara kar şı gidilecek kanun yolunun etkin kullan ılmas ı mümkü n olmayaca ğı gibi bahsedilen kanun yolunda yap ılacak incelemenin de etkin olmas ı beklenemez ( Vesim Parlak , B. No: 2012/1034, 20/3/2014, 34). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 31. Somut olayda ba şvurucu, 667 say ılı KHK ile kapat ılan okulda çal ıştığı döneme ilişkin alacaklar ının taraf ında ödenmesi için Valili ğe başvurmuştur. Başvurucunun FETÖ/PDY ile iltisakl ı olduğu gerekçe gösterilerek talebinin reddedilmesi üzerine iptal davas ı aç ılm ıştır. Mahkeme ba şvurucunun terör örgütü ile iltisak ını gösteren bilgi ve belgeleri idareden istedikten sonra ba şvurucunun terör örgütü ile iltisakl ı olduğuna kanaat getirerek davay ı reddetmi ştir. Kararda ba şvurucunun neden terör örgütü ile iltisakl ı olduğunun kabul edildi ğine ilişkin bir de ğerlendirme yap ılmad ığı gibi idareden edinilen belgelerin ba şvurucuya tebli ğ edilmemesine ili şkin hakl ı bir gerekçe de gösterilmemi ştir. 32. 670 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin (670 say ılı KHK) 5. maddesine göre, 667 say ılı KHK ile kapat ılan kurumda bulunan alaca ğı elde edebilmek için FETÖ/PDY ile iltisakl ı olmamas ı gerekmektedir. Bu nedenle ba şvurucunun özlük haklar ına ulaşabilmesi için FETÖ/PDY ile iltisakl ı olmamas ının aranaca ğının öngörülebilir oldu ğundan kuşku duymay ı gerektirecek bir neden bulunmamaktad ır. Bireysel ba şvuruya konu karar ın gerekçesinden Mahkemenin 670 say ılı KHK'n ın 5. maddesini FETÖ/PDY ye aidiyeti, iltisak ı veya irtibat ı olmamas ı biçiminde yorumlad ığı anlaşılmaktad ır. 33. Uyuşmazl ıkta uygulanacak hukuk kurallar ının yorumlanmas ında öncelikli yetkinin derece mahkemelerine ait oldu ğunun alt ı bir kez daha çizilmelidir. Anayasa Başvuru Numaras ı: 2020/1042 Karar Tarihi : 10/5/2023 8Mahkemesinin kendi yorumunu derece mahkemelerininkinin yerine kaim etmesi söz konus u olamaz. Bununla birlikte derece mahkemelerinin yorumlar ının etkilerinin adil yarg ılanma hakk ıyla çelişip çelişmediğini incelemek Anayasa Mahkemesinin görevindedir. Bu bak ımdan bireysel ba şvuru kapsam ında yap ılacak de ğerlendirmede derece mahkemelerinin FETÖ/PDY ye aidiyeti, iltisak ı veya irtibat ı olmamas ı biçimindeki yorumu veri kabul edilecektir. 34. FETÖ/PDY ye aidiyeti, iltisak ı veya irtibat ı olmamas ı biçimindeki şart ın aranmas ının kural ı belli ölçüde mu ğlaklaştırdığı söylenebilir. Zira irtibat ın bulunup bulunmad ığı konusunda ula şılacak sonucun ara ştırmay ı yapacak ki şi veya ki şilere bağlı olarak de ğişmesi riski bulunmaktad ır. Bu da keyfî ve ayr ımc ı uygulamalar ın gelişmesine, dolay ısıyla bireylerin devlete olan güvenlerinin zedelenmesine sebep olabilecektir. 35. Kişilerin hukuki güvenli ğini sağlamay ı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesi; hukuk normlar ının öngörülebilir olmas ını, bireylerin tüm eylem ve i şlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaç ınmas ını gerekli k ılar. Belirlilik ilkesi ise yasal düzenlemelerin hem ki şiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve ku şkuya yer vermeyecek şekilde aç ık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmas ını, ayr ıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalar ına karşı koruyucu önlem içermesini ifade etmektedir (AYM, E.2013/39, K.2013/65, 22/5/2013). Bu noktada gerekçeli karar hakk ının, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinin tesisinde önemli bir araç olarak i şlev gördü ğünü söylemek yanl ış olmayacakt ır. Zira kişiler ancak gerekçeli karar vas ıtas ıyla somut olay ın hukuk kurallar ı karşısında nas ıl konumland ırıldı ğını öğrenebilmekte ve buna kar şı etkili bir savunma geli ştirme imkân ı bulabilmektedir. 36. Derece mahkemelerince gerçekle ştirilen ara ştırma ve incelemeler neticesinde tespit edilen hususlar ın, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerini temin edecek ve keyfî uygulamalar ın önüne geçecek şekilde somut olay ın özelliği dikkate al ınarak gerekçeli karard a ortaya konulmas ı gerekmektedir. Bu kapsamda sadece şeklî anlamda bir gerekçenin varl ığı yeterli de ğildir, ayn ı zamanda makul olmas ı aranmaktad ır. Makul gerekçeden anla şılmas ı gereken mahkemelerin dava konusu maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ını, delillerin değerlendirilmesini, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ını, uyuşmazl ıkla ilgili vard ığı sonucu, sonuca var ılmas ında kulland ığı takdir yetkisinin sebeplerini ortaya koymas ıdır. 37. Bu nedenle güvenlik soru şturmas ının olumsuz olmas ına bağlı olarak maddi haklar ının verilmesine dair talebin reddine yönelik i şleme karşı aç ılan bir davada, davac ının hangi sebeple güvenlik soru şturmas ının olumsuz olarak sonuçland ığının ve güvenlik soruşturmas ı neticesinde elde edilen verinin neden maddi haklar ın iadesine engel oldu ğunu açıkça ortaya konulmas ı önemlidir. Bu kapsamda derece mahkemelerinden beklenen, güvenlik soru şturmas ı sonucunda elde edilen bilgilerin neler oldu ğunun karar ında belirtmesi ve söz konusu bilgiyi, davac ının yerleştirildiği kurumu ve alaca ğı görevi gözönünde bulundurarak de ğerlendirmesidir. Burada önemli olan husus güvenlik soru şturmas ının olumsuz sonuçlanmas ını doğuran tespitlerin davac ının şahs ından kaynaklanmas ı ya da davac ının şahs ıyla güncel ve ki şisel bir ba ğlant ıyı ortaya koyabilecek nitelikte olmas ıdır. Yine bu noktada derece mahkemelerince söz konusu ba ğlant ının nas ıl kurulduğunun detayl ı bir şekilde gerekçelendirilmesi, keyfîli ğin önüne geçebilmek ad ına önem arz etmektedir. 38. Bununla birlikte kamu güvenli ği veya ba şkalar ının haklar ının korunmas ı gibi hakl ı nedenlerin bulunmas ı hâlinde hükme esas al ınan kan ıt ve belgelerin ba şvurucuya Başvuru Numaras ı: 2020/1042 Karar Tarihi : 10/5/2023 9verilmemesi veya gösterilmemesi makul görülebilir. Ancak bu hâlde dahi hükme esas al ınan belge kendisine verilmeyen ba şvurucunun savunma hakk ında meydana gelen bu k ısıtlamay ı telafi edecek kar şıt-dengeleyici imkânlar ın başvurucuya sa ğlanmas ı gerekir. Bu bağlamd a başvurucunun belge içeri ğinden haberdar edilmesinin, buna kar şı savunma ve itirazlar ını mahkemeye sunabilme f ırsat ına sahip olmas ının dengeleyici bir imkân oldu ğu söylenebilir. Yine söz konusu belgenin ba şvurucu taraf ından bilinmesinin sak ıncal ı olduğu düşünülen kısımlar ı karart ılarak başvurucuya verilmesi ya da ba şvurucunun söz konusu belgeyi Mahkeme kaleminde inceleme f ırsat ı bulmas ı da dengeleyici birer imkân olarak görülebili r (Ayfer Atalm ış, B. No: 2016/12198, 9/6/2020, 35). 39. Başvuruya konu olayda Mahkeme karar ında başvurucunun FETÖ/PDY ile neden iltisakl ı ya da irtibatl ı kabul edildi ği anlaşılamamaktad ır. Karar ın dayana ğı olan Mahkemenin ara karar ı ile elde etti ği bilgi içeri ğinde yer alan tespit aktar ılmam ış ve buna ilişkin değerlendirmede bulunulmam ıştır. Bu nedenle ba şvurucunun FETÖ/PDY ile iltisak ya da irtibat ının başvurucunun şahs ına bağlı hangi nedenden kaynakland ığı anlaşılamam ıştır. Öte yandan ba şvurucu hakk ında yap ılan tespitlerin neden ba şvurucu ile payla şılmad ığı kararda belirtilmedi ği gibi payla şılmama nedeniyle savunma hakk ında meydana gelen kısıtlamay ı telafi edecek herhangi bir yolun denendi ğine ilişkin aç ıklama da yap ılmam ıştır. 40. Kural olarak derece mahkemesi karar ında esasa ili şkin hususlarda yeterli gerekçe bulunmas ı hâlinde istinaf merciince bu karara at ıf yap ılarak değerlendirme yap ılmas ı makul görülebilir. İlk derece mahkemesi karar ında gerekçe bulunmad ığı hâllerde ise başvurucular taraf ından ileri sürülen esasl ı itirazlar ın istinaf mercii taraf ından gerekçeli bir şekilde kar şılanmas ı gerekir. Somut olayda ba şvurucunun temel iddialar ının ilk derece mahkemesince kararda tart ışılmamas ına ve gerekçe olu şturulmamas ına rağmen başvurucu taraf ından ileri sürülen esasl ı iddialar ın Bölge İdare Mahkemesince de kar şılanmad ığı görülmüştür. 41. Sonuç olarak ba şvurucu hakk ında elde edilen bilgilerin idari i şlemi neden ve nas ıl hakl ılaştırdığı hususunun derece mahkemelerinin gerekçelerinde yer almad ığı görülmektedir. Derece mahkemeleri ba şvurucu hakk ında elde edilen bilgileri herhangi bir şekilde de ğerlendirmemi ş, bilginin tesis edilen i şleme ulaşmadaki hukuki etkisi ve benzeri boyutlar ı ile işin esas ı ile ilgili kendi de ğerlendirmesini ortaya koymam ıştır. Diğer bir ifadeyle FETÖ/PDY ile irtibatl ı ya da iltisakl ı olmad ığına ilişkin başvurucunun iddialar ı yeterli bir şekilde aç ıklığa kavuşturulmam ıştır. Bu nedenle, yarg ılama süreci bir bütün olarak değerlendirildi ğinde, başvurucunun gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 42. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. Diğer İhlal İddialar ı 43. Başvurucu, hakk ında herhangi bir soru şturma ya da kovu şturma bulunmamas ına rağmen talebinin reddedilmesi nedeniyle masumiyet karinesinin ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. 44. Başvurucunun gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verildi ğinden masumiyet karinesinin ihlal edildi ğine yönelik iddias ı hakk ında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/1042 Karar Tarihi : 10/5/2023 10D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 45. Başvurucu, ihlalin tespiti ile maddi haklar ının tazminine karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 46. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 47.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin gerekçeli karar hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Bursa 3. İdare Mahkemesine (E.2018/744, K.2019/77) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucunun tazminat talebinin REDD İNE, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 10/5/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.