TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BURAK SAK İN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/619) Karar Tarihi: 26/7/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/619 Karar Tarihi : 26/7/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Cafiye Ece YALIM Başvurucu : Burak SAK İN Vekili : Av. Musa Kaz ım ÖZOK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, zorunlu askerlik hizmeti s ıras ında ateşli silah yaralanmas ı olay ına iliş
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BURAK SAK İN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/619) Karar Tarihi: 26/7/2022 Başvuru Numaras ı: 2020/619 Karar Tarihi : 26/7/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Cafiye Ece YALIM Başvurucu : Burak SAK İN Vekili : Av. Musa Kaz ım ÖZOK I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, zorunlu askerlik hizmeti s ıras ında ateşli silah yaralanmas ı olay ına ilişkin aç ılan tam yarg ı davas ının reddedilmesi nedeniyle ya şam hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 26/12/2019 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. 4. Başvurucu, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılama imkân ının bulunmad ığını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. III. OLAYLAR VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. Hatay' ın Samanda ğ ilçesi Jandarma Komutanl ığına bağlı Bat ıayaz Jandarma Karakol Komutanl ığı emrinde askerlik görevini ifa eden ba şvurucu, 24/10/2014 tarihinde nöbet tutmakta iken saat 02.40 s ıralar ında silah ını çene alt ına dayay ıp ateş ederek intihara kalk ışmış, bunun sonucunda a ğır yaralanm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2020/619 Karar Tarihi : 26/7/2022 27. Başvurucu; önce Antakya Devlet Hastanesine, daha sonra Mustafa Kemal Üniversitesi Sa ğlık Uygulama ve Ara ştırma Hastanesine, oradan da Gülhane Askerî T ıp Akademisine (GATA) sevk edilerek tedavi alt ına al ınm ıştır. GATA Sa ğlık Kurulunun 30/1/2015 tarihinde düzenledi ği raporda ba şvurucunun ate şli silah yaralanmas ına bağlı dış görünümü bozan deformite (şekil bozuklu ğu), maksilla (üst çene kemi ği) ve mandibula (alt çene kemi ği) k ısmi harabiyeti te şhisi ile askerli ğe elverişli olmad ığı tespit edilmi ş; başvurucunun terhis i şlemleri yap ılm ıştır. 8. Kara Kuvvetleri Komutanl ığı Gaziantep 5. Z ırhl ı Tugay Komutanl ığı Askerî Savc ılığı (Askerî Savc ılık) olay ile ilgili olarak derhâl soru şturma başlatm ıştır. 9. Askerî Savc ılık, olay yerinde gerekli incelemeler yapm ış; başvurucu ad ına zimmetli olup olay yerinde bulunan G3 piyade tüfe ğini Jandarma Astsubay Üstçavu ş S.U.nun emniyete ald ığı, olay yerinde ayr ıca iki bo ş kovan ile bir adet mermi çekirde ği olarak değerlendirilen bir metal parças ının bulundu ğunu, bunlar ın incelenmek üzere Jandarma Kriminal Daire Ba şkanl ığına gönderildi ğini belirtmi ştir. 10. Başsavc ılık başvurucunun olay yerinde bulunan cep telefonunda yap ılan incelemede olay günü k ız arkadaşı ile yoğun şekilde mesajla ştığını, k ız arkadaşının ilişkiyi bitirmek istedi ğini, başvurucunun bunu kabul etmek istemedi ği, ölmek istedi ğini söyledi ği, en son 02.30'da mesajla ştıklar ını, 02.40'ta ise olay ın meydana geldi ğini tespit etmi ştir. 11. Jandarma Kriminal Daire Ba şkanl ığınca düzenlenen uzmanl ık raporunda başvurucudan al ınan svaplarda, ba şvurucuya ait şapka, bo ğazl ık, gömlek ve pantolon üzerinde at ış art ıklar ının tespit edildi ği, başvurucunun k ıyafetlerinde delinme bulunmad ığı için at ış mesafe ve yönünün tespit edilemedi ği bildirilmi ştir. 12. Mustafa Kemal Üniversitesi Sa ğlık Uygulama ve Ara ştırma Hastanesi taraf ından düzenlenen 24/10/2014 tarihli raporda; ba ş boyun muayenesinde moksilofosial (ağız, çene, yüz cerrahisi ile ilgili) travma, burun orta hattan boyna kadar uzanan doku defekti, mandibula fraktürü (alt çene kemi ği k ırığı) perlobital ekimoz (rakun göz), ödemin bulunduğu, hayati tehlikesinin olup yaralanmalar ının basit t ıbbi müdahale ile giderilemeyecek nitelikte oldu ğu ifade edilmi ştir. 13. 30/10/2014 tarihinde disiplin i şlemlerine esas olmak üzere Jandarma Bölge Komutanl ığı İdari Tahkikat Heyeti idari tahkikat raporu düzenlemi ştir. Raporda başvurucunun ruhsal herhangi bir sorununun olmad ığı, Rehabilitasyon Dan ışma Merkezi (RDM) kayd ının bulunmad ığı, amirleri ve arkada şlar ı taraf ından sevildi ği belirtilmi ştir. Raporda ayr ıca Karakol Komutanl ığı içinde cep telefonu bulundurmas ı nedeniyle yasak edilen malzemeyi bulundurma disiplin suçundan ba şvurucu, bu konuda denetim görevini ihmal etti ği tespit edilen jandarma Astsubay Üstçavu ş S.U. ayr ıca başvurucunun cep telefonu kulland ığını bildiği hâlde amirine bildirmemesi nedeniyle nöbetçi Çavu ş A.Ç. hakk ında yasal işlem yap ılmas ı gerektiği kanaati bildirilmi ştir. 14. GATA Komutanl ığının 26/12/2014 tarihli raporunda ba şvurucunun hayati tehlikesinin bulundu ğu, şikâyetlerinin basit t ıbbi müdahale ile giderilemeyecek nitelikte olmad ığı, kemik k ırıklar ının hayat fonksiyonlar ını ağır derecede etkileyecek nitelikte oldu ğu belirtilmiştir. 15. Başvurucu 7/4/2015 tarihinde kolluk kuvvetleri taraf ından al ınan ifadesinde ağzından yaraland ığı için konu şamamakla birlikte anlama ve duyma yeteneklerinde bir soru n olmad ığı için sorulara yaz ılı cevap verece ğini belirtmi ştir. Başvurucu bu ifadesinde gece Başvuru Numaras ı: 2020/619 Karar Tarihi : 26/7/2022 3nöbette iken üzerine zimmetli G3 piyade tüfe ğini o anki psikolojik durumundan dolay ı çenesine dayad ığını, iki el ate ş ettiğini, olay an ında yan ında kimsenin bulunmad ığını, olaydan on dakika önce k ız arkadaşı ile yapt ığı telefon görü şmesinde k ız arkadaşının kendisinden ayr ılmak istedi ğini öğrendiğini, psikolojik sorunlar ı olduğundan tamamen kendi iradesiyle ve ölme niyetiyle olay ı gerçekleştirdiğini ifade etmi ştir. 16. Başvurucunun ayn ı tarihte yaz ılı olarak verdi ği ek ifadesinde; olay günü girdi ği bunal ım nedeniyle kendini öldürmek maksad ıyla ağzına ateş ettiğini, askere gelmeden önce babas ının ölümü nedeniyle büyük bir ruhsal çöküntü ya şadığını, Bursa Fomara Çocuk Hastanesinde alt ı ay ilaçl ı tedavi gördü ğünü, askere gelinceye kadar da bu rahats ızlığının devam etti ğini, askerlik şubesine bu durumu bildirdi ğini, acemi birli ğinde vücudundaki çiziklerin RDM taraf ından görülmesi üzerine antisosyal ki şilik bozuklu ğu ve madde kullan ımı tan ısı konulduğunu, bu durumun sa ğlık karnesine yaz ılı olmas ına rağmen silahl ı nöbet görevi verildi ğini, oysa bu görevi istemedi ğini ve bunun arkada şlar ı taraf ından da bilindiğini, hastal ığı ile ilgili tedavi ve ilgi görseydi bu olay ın meydana gelmeyece ğini belirtmiştir. 17. Tan ık s ıfat ıyla beyan ı al ınan Jandarma Er Y.U. beyan ında başvurucunun can dostu (askerlerin birliklerine intibaklar ını kolaylaştırmak için kurulan askerî bir uygulama) olduğunu, başvurucunun ne şeli bir yap ısı olduğunu, ailevi bir sorununun bulunmad ığını, k ız arkadaşı ile zaman zaman tart ışıp daha sonra bar ıştıklar ını belirtmiştir. 18. Askerî Savc ılıkça yap ılan soru şturma sonucunda 12/5/2015 tarihinde başvurucunun yaralanmas ında kusur atfedilecek, intihara yönlendiren bir kimsenin bulunmad ığı belirtilerek kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar verilmi ştir. 19. Başvurucu, maddi ve manevi zararlar ının tazmini talebiyle İçişleri Bakanl ığı Jandarma Genel Komutanl ığına başvurmuş; talebi ile ilgili cevap verilmemesi üzerine 17/11/2015 tarihinde Askerî Yüksek İdare Mahkemesinde (AY İM) tam yarg ı davas ı açm ıştır. Başvurucu dava dilekçesinde; 8/9/2013 tarihinde de ruhsal rahats ızlıklar ı nedeniyle intihara kalk ıştığını, askere al ınmadan önce Bursa Fomara Çocuk Hastanesinde alt ı ay ayakta ilaçl ı tedavi gördü ğünü, üzerinden uzun zaman geçti ği için tedaviye ili şkin belgelerin hastane kay ıtlar ından ç ıkar ılamad ığını, ruhsal rahats ızlığı olmas ına rağmen askere al ınarak silahl ı nöbet tutmak zorunda b ırak ıldığını, askerlik şubesi arac ılığıyla aile hekimli ğine gönderilere k yoklamada kullan ılmak üzere doldurulan bilgi formunda ameliyat olup olmad ığına ilişkin bölüme burun ameliyat ı olduğunu yazd ığını, çekindiği için intihara te şebbüs eyleminden söz etmediğini, askere gitmeden önce yeterli bir denetim yap ılmad ığını, intihara te şebbüs etmesi sonucunda a ğır yaralanmas ında idarenin hizmet kusuru bulundu ğunu belirterek 500 TL maddi, 20.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesini talep etmi ştir. 20. AYİM Başsavc ılığı 25/2/2015 tarihli görü şünde bir yükümlülü ğün ifas ı sıras ında devletin sorumlulu ğu ve teminat ı alt ında bulunan ba şvurucunun intihara te şebbüs etmek suretiyle hayat ına son vermek istedi ği olayda daval ı idarenin kusursuz sorumlulu k gereğince tazminat ödeme yükümlülü ğü olduğunu belirtmi ştir. 21. 21/1/2017 tarihli ve 6771 say ılı Kanun'un 17. maddesi ile Anayasa'ya geçici 21. madde eklenmi ş; geçici 21. maddenin (E) f ıkras ının birinci cümlesine göre Askerî Yarg ıtay, AYİM ve askerî mahkemelerin kald ırıldığı ifade edilmi ştir. Ayn ı fıkran ın son paragraf ına göre kald ırılan askerî yarg ı mercilerinde görülmekte olan dosyalardan kanun yolu incelemesi aşamas ında olanlar ilgisine göre Yarg ıtay veya Dan ıştaya, diğer dosyalar ın ise ilgilisine göre görevli ve yetkili adli veya idari yarg ı mercilerine dört ay içinde gönderilece ği öngörülmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2020/619 Karar Tarihi : 26/7/2022 422. AYİM'in kald ırılmas ından sonra dosyan ın Bursa İdare Mahkemesine ( İdare Mahkemesi) gönderilerek yap ılan yarg ılamas ı sonucunda İdare Mahkemesince davan ın reddine karar verilmi ştir. İdare Mahkemesi 10/9/2019 tarihli gerekçeli karar ında; başvurucunun askere al ınmadan önce kay ıt kabul muayene de ğerlendirme anketi, psikolojik dan ışma özet formu, sa ğlık durumu bilgi formu doldurarak bunlar ı imzalad ığını, daha önce psikolojik rahats ızlık geçirmeyip genel sa ğlık durumunun iyi oldu ğunu beyan etti ğini, Jandarma Bölge Komutanl ığınca düzenlenen idari tahkikat raporunda ba şvurucunun askerlik yapt ığı süre içinde ruhsal bir sorununun olmad ığının belirtildi ğini, intihara te şebbüs eyleminin ba şvurucunun şahsi hayat ını ilgilendiren anl ık psikolojik sorunlar ın etkisiyle meydana geldi ğini, başvurucunun kimsenin etkisi olmaks ızın görevi gere ği kendisine teslim edilen silah ile kendini vurmas ı şeklinde meydana gelen olaydan dolay ı, zararl ı sonuç ile eylem aras ında nedensellik ba ğının ortadan kalkt ığını değerlendirmi ştir. İdare Mahkemesi başvurucunun eyleminin idari eylem olarak nitelendirilmesinin hukuken mümkün olmad ığını, maddi ve manevi tazminat isteminin şartlar ının oluşmad ığını belirterek davan ın reddine karar verilmiştir. 23. Başvurucu, bu karara kar şı istinaf kanun yoluna ba şvurmuştur. Başvurucu istinaf dilekçesinde askere al ınmadan önce de intihara kalk ıştığına dair belgenin bulunduğunu, 30/10/2014 tarihli idari tahkikat raporunda hizmet kusurunun ve kusurlu personelin tespit edildi ğini, idari bir tasarrufla tabi tutuldu ğu yükümlülü ğünü ifa etmek amac ıyla silah alt ına al ındığı bir s ırada intihara te şebbüs etti ğini ileri sürürek İdare Mahkemesinin karar ının kald ırılmas ını talep etmi ştir. 24.İstanbul Bölge İdare Mahkemesi (Bölge İdare Mahkemesi) 19/11/2019 tarihli karar ıyla başvurucunun istinaf isteminin reddine karar vermi ştir. An ılan karar 12/2/2020 tarihinde ba şvurucu vekiline tebli ğ edilmiştir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 25. Anayasa Mahkemesinin 26/7/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 26. Başvurucu, askere gitmeden önce de intihara te şebbüs etti ğini, askere sevkinden sonra Sö ğüt Jandarma Ula ştırma Birli ğinde kendisine antisosyal ki şilik bozuklu ğu teşhisi konularak bunun sa ğlık karnesine i şlendiğini, bu nedenle usta birli ğine şoför olarak gidemediğini ancak bu konuya ili şkin bilgi ve belgeyi bulamad ığını, yoklama s ıras ında düzenlenen sa ğlık bilgi formunun do ğru şekilde doldurulmad ığını, ruh sağlığı bozuk askerlere silahl ı nöbet hizmeti verilmemesine ra ğmen kendisine silahl ı nöbet tutturuldu ğunu belirtmiş; idarenin hizmet kusuru nedeniyle açt ığı tam yarg ı davas ının reddedilerek ya şam hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 1. Adli Yard ım Talebi Yönünden 27. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2020/619 Karar Tarihi : 26/7/2022 52. İddialar ın Nitelendirilmesi Yönünden 28. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, ate şli silah ile intihar etmesinde idarenin hizmet kusuru oldu ğu hâlde aç ılan tam yarg ı davas ının reddedilmesinden şikâyet etmektedir. Öncelikle incelenmesi gereken konu, olay nedeniyle yaralanan ba şvurucunun şikâyetinin ya şam hakk ı kapsam ında incelenip incelenemeyece ğidir. 29. Ölümün gerçekle şmediği baz ı hâllerde de ba şvuru; maruz kal ınan eylemi n mağdurun fiziki bütünlü ğü üzerindeki etkisi de ğerlendirilerek ya şam hakk ı ve dolay ısıyla bu hakla bağlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ı kapsam ında incelenebilir ( Mehmet Karada ğ, B. No: 2013/2030, 26/6/2014, 20; Mustafa Çelik ve Siyahmet Şeran, B. No: 2014/7227, 12/1/2017, 69; Yasin Ağca, B. No: 2014/13163, 11/5/2017, 110). 30. Başvuruya konu olay, ba şvurucunun askerlik görevini ifa etti ği s ırada nöbet tutarken silah ını çene alt ına dayay ıp ateşlemesi sonucu gerçekle şmiştir. Başvurucu öldürücü niteliği bulunan bu eylemi nedeniyle basit t ıbbi müdahale ile giderilemeyecek, hayati fonksiyonlar ını etkileyecek şekilde yaralanm ıştır. Bu sebeple ba şvurucunun tüm iddialar ının yaşam hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 31. Anayasa n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak Kişinin dokunulmazl ığı, maddî ve manevî varl ığı kenar ba şlıklı 17. maddesinin birinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: Herkes, ya şama... hakk ına sahiptir. 32. Anayasa n ın Devletin temel amaç ve görevleri kenar ba şlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Devletin temel amaç ve görevleri, ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 3. Kabul Edilebilirlik Yönünden 33. Kişinin yaşam hakk ı ile maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ı birbiriyle s ıkı bağlant ılar ı olan devredilmez ve vazgeçilmez haklardan olup devletin bu konuda pozitif ve negatif yükümlülükleri bulunmaktad ır. Devletin negatif bir yükümlülük olarak yetki alan ında bulunan hiçbir bireyin ya şam ına kas ıtlı ve hukuka ayk ırı olarak son vermeme, bunun yan ı sıra pozitif bir yükümlülük olarak yine yetki alan ında bulunan tüm bireylerin ya şam hakk ını gerek kamusal makamlar ın gerek di ğer bireylerin gerekse ki şinin kendisinin eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere kar şı koruma yükümlülü ğü bulunmaktad ır (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , B. No: 2012/752, 17/9/2013, 50, 51). 34. Anayasa Mahkemesinin ya şam hakk ı kapsam ında devletin sahip oldu ğu poziti f yükümlülükler aç ısından benimsedi ği temel yakla şıma göre devletin sorumlulu ğunu gerektirebilecek şartlar alt ında gerçekle şen ölüm olaylar ında Anayasa n ın 17. maddesi, devlete elindeki tüm imkânlar ı kullanarak bu konuda ihdas edilmi ş yasal ve idari çerçevenin Başvuru Numaras ı: 2020/619 Karar Tarihi : 26/7/2022 6yaşam ı tehlikede olan ki şileri korumak için gere ği gibi uygulanmas ını ve bu hakka yönelik ihlallerin durdurulup cezaland ırılmas ını sağlayacak etkili idari ve yarg ısal tedbirleri alma görevi yüklemektedir. Bu yükümlülük -kamusal olsun veya olmas ın- yaşam hakk ının tehlikeye girebilece ği her türlü faaliyet bak ımından geçerlidir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 52). 35. Bu kapsamda baz ı özel ko şullarda devletin ki şinin kendi eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere kar şı yaşam ı korumak amac ıyla gerekli tedbirleri alma yükümlülü ğü bulunmaktad ır. Zorunlu askerlik hizmeti için de geçerli olan bu yükümlülü ğün ortaya ç ıkmas ı için askerî mercilerin kendi kontrolleri alt ındaki bir ki şinin kendini öldürmesi konusunda gerçek bir risk oldu ğunu bilip bilmediklerini ya da bilmeleri gerekip gerekmedi ğini tespit etmek, böyle bir durum söz konusu ise bu riski ortadan kald ırmak için makul ölçüler çerçevesinde ve sahip olduklar ı yetkiler kapsam ında kendilerinden beklenen her şeyi yap ıp yapmad ıklar ını incelemek gerekir. Ancak özellikle insan davran ışının öngörülemezli ği, öncelikler ve kaynaklar de ğerlendirilerek yap ılacak işlemin vey a yürütülecek faaliyetin tercihi dikkate al ınarak pozitif yükümlülük yetkililer üzerine a şırı yük oluşturacak şekilde yorumlanmamal ıdır. Bu çerçevede Anayasa Mahkemesince yap ılacak incelemede, basit bir ihmali veya de ğerlendirme hatas ını aşan bir kusurun askerî yetkililere atfedilebilip atfedilemeyece ğinin ortaya konmas ı gerekmektedir ( Sad ık Koçak ve di ğerleri , B. No: 2013/841, 23/1/2014, 74). 36. Askerlik yükümlülü ğü kapsam ında yürütülen baz ı eylem ve etkinliklerin doğasına ve insan unsuruna ba ğlı olarak ortaya ç ıkan risk seviyesine uygun şekilde ya şam ı koruyucu yasal ve idari düzenlemelerin bulunmas ı gerekmektedir. Devlet askerlik görevini zorunlu k ıldığı için özellikle silahlar ın kullan ımı konusunda büyük bir titizlik göstermeli, psikolojik sorunlar ı olan askerlerin tedavi edilmesini ve onlara yönelik uygun tedbirlerin alınmas ını sağlamal ıdır. Oluşturulan yasal ve idari düzenlemelerde, askerlik ya şam ının doğasında var olan tehlikelerle kar şı karşıya bulunan askerlerin etkin bir şekilde korunmas ını sağlayan uygulamaya ili şkin tedbirlerin ve emir-komuta zinciri içinde yer alan sorumlular taraf ından işlenebilecek kusur ve hatalar ın tespit edilmesini sa ğlayacak usullerin öngörülmesi gerekmektedir. Bu çerçevede askere al ım s ıras ında kişilerin uygun denetimlerden geçirilmesi, askerlik öncesinde ve s ıras ında kişilere gerekli denetim ve müdahalelerin yap ılmas ı büyük önem taşımaktad ır (Sad ık Koçak ve di ğerleri , 75, 76). 37. Başvuru formu ve eklerinin incelenmesi neticesinde ba şvurucunun 24/10/2014 tarihinde nöbet yerinde ate şli silahla ba şından vurulmu ş vaziyette bulunmas ı olay ı ile ilgili olarak Askerî Savc ılığının resen bir soru şturman ın başlatt ığı ve delilleri muhafaza alt ına ald ığı, GATA'n ın başvurucunun a ğır yaralanmas ı sonucu askerli ğe elverişli olmad ığına dair rapor düzenleyerek terhis i şlemi yap ıldığı anlaşılm ıştır. 38. Başvurucu, yaz ılı olarak al ınan beyanlar ında olay an ındaki psikolojik durumundan dolay ı girdiği bunal ım sonucu intihara te şebbüs etti ğini ifade etmi ştir. Bu durumda olay ın intihara te şebbüs oldu ğu konusunda tereddüt bulunmamaktad ır. Nitekim Askerî Savc ılıkça, başvurucunun yaralanmas ında d ışarıdan müdahale eden bir şahs ın olmad ığı, hiç kimsenin kas ıtlı ya da taksirli bir davran ışının bulunmad ığı, başvurucunun kendi eylemi neticesinde olay ın meydana geldi ği belirtilerek kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar vermi ştir. 39. Başvurucu, bireysel ba şvuru formunda askere al ınmadan önce de psikolojik sorunlar ının bulundu ğu ve intihar giri şimi olduğu halde kendisine silahl ı nöbet görevi verildiğini, intihara te şebbüs etmesinde idarenin hizmet kusuru oldu ğundan yak ınmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2020/619 Karar Tarihi : 26/7/2022 740. Bu durumda ba şvuru konusu olayda devletin ba şvurucunun ya şam ını kendi eylemine kar şı koruma yükümlülü ğünün olup olmad ığının tespiti gerekmektedir. Bu bağlamda öncelikli olarak askerî yetkililerin ba şvurucunun intihar etme riskini bilip bilmediklerinin veya bilmelerinin gerekip gerekmedi ğinin, bilmeleri veya bilmeleri gerekti ği hâlde de kendilerinden makul olarak beklenebilecek tedbirleri al ıp almad ıklar ının aç ıklığa kavuşturulmas ı gerekmektedir. 41. Başvuru formu ve eklerinde ba şvurucunun askere al ınmadan önce herhangi bir psikolojik rahats ızlıktan muzdarip oldu ğuna dair bir kay ıt mevcut de ğildir. Her ne kada r başvurucu 8/9/2013 tarihinde intihar giri şiminde bulundu ğuna dair Bursa Devlet Hastanesi taraf ından düzenlenmi ş epikriz formunu ba şvuru formuna eklemi ş ise de belgenin incelenmesinde psikolojik rahats ızlığa ilişkin bir tespit bulunmamakta, psikiyatri konsültasyonunun yap ılmas ı gerektiği değerlendirilmektedir. Nitekim an ılan belgede başvurucunun ayn ı gün salah ile taburcu oldu ğu belirtilmi ştir. Başvurucu ayr ıca Bursa Fomaro Hastanesinde alt ı ay süren bir psikolojik tedavi gördü ğünü iddia etmi ş ancak hastane kay ıtlar ına üzerinden zaman geçti ği için ulaşılamad ığını belirtmiştir. 42. Başvurucu askere al ınmadan önce psikolojik bir rahats ızlığının olduğunu, daha önce de intihara te şebbüs etti ğini bu nedenle silahl ı nöbet tutturulmas ının idarenin hizmet kusuru oldu ğunu iddia etmektedir. Ancak ba şvurucu, psikolojik rahats ızlığını askere alınmadan önce yap ılan yoklamada doldurulan formlarda belirtmedi ği gibi askere al ındıktan sonra da görevini ifa etti ği süre boyunca dile getirmemi ştir. Başvurucu yoklama s ıras ında yap ılan ankette '' Daha önce ruhsal/psikolojik rahats ızlık geçirdiniz mi? '' sorusuna '' Hay ır'.' olarak cevap vermi ştir. Ankette yer alan ailevi probleminin olup olmad ığına ilişkin sorulara olmad ığı yönünde cevap verdi ği, askerliğini silahl ı silahs ız en iyi şekilde yapabilece ğini beyan etti ği, genel sa ğlık durumunun iyi oldu ğunu beyan etti ği anlaşılm ıştır. 43. Bu durumda somut olayda incelenmesi gereken as ıl sürecin askerlik dönemi olduğu anlaşılmaktad ır. Başvurucunun askerlik yapt ığı dönemde yürürlükte bulunan 24/11/1986 tarihli Resmî Gazete'de yay ımlanan 86/11092 say ılı mülga Türk Silahl ı Kuvvetleri Sa ğlık Yetene ği Yönetmeli ği'nin (Yönetmelik) 15. maddesinde, ilgili raporlar ın alınmas ı hâlinde ki şi askere al ındıktan sonra da hakk ında " Askerliğe elverişli değildir. " karar ının al ınabileceği belirtilmi ştir. Ayn ı Yönetmelik'in 19. maddesinde ise askerli k şubelerince birliklerine sevklerinden sonra geçici bir hastal ığı tespit edilen er ve erba şlara hava değişimi işleminin uygulanaca ğı ifade edilmi ştir. Dosya içinde yer alan belgelere göre başvurucu hakk ında bu nitelikte bir i şlem yap ıldığına dair bir veriye rastlanmam ıştır. Başvurucu acemi birli ğinde kendisine antisosyal ki şilik bozuklu ğu teşhisinin konuldu ğunu iddia etmi şse de ba şvurucunun bu iddias ını doğrular nitelikte bir bilgi ve belgeye de ulaşılamam ıştır. 44. Başvuru formu ve ekleri bu kapsamda incelendi ğinde başvurucunun askerlik sürecinde hiçbir şekilde ruhsal problemleri oldu ğunu belirtmedi ği gibi sağlık kontrolü veya sağlık hizmeti almak istedi ğini belirten bir talepte bulunmad ığı anlaşılm ıştır. Askerî yetkilile r de başvurucunun psikolojik rahats ızlığı olduğuna dair herhangi bir ba şkaca veriye ulaşmam ıştır. Yetkililer taraf ından haz ırlanan tahkikat raporunda da ba şvurucunun amirleri ve arkada şlar ı ile aras ında bir sorun ya şanmad ığı belirtilmi ştir. Bu durumda ba şvurucunun intihara te şebbüs edebilece ği şüphesini ortaya koyan gerçek ve somut bir verinin gerek askere alım işlemleri s ıras ında ve gerekse askerlik döneminde bulunmad ığı görülmü ştür. Ayr ıca başvurucunun yetkililerin dikkatini çekebilecek herhangi davran ış bozukluğu sergiledi ğine ilişkin bir bilgi veya belge de bulunmamaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2020/619 Karar Tarihi : 26/7/2022 845. Başvurucunun silahl ı nöbet görevi s ıras ında telefon yoluyla mesajla ştığı kız arkadaşının kendisinden ayr ılmak istedi ğini öğrendiği ve bu durumu kabullenmeyip ölmek istediği başvurucunun beyanlar ı ile yetkili makamlarca telefonunun incelemesi ile sabittir. 46. Tüm bu hususlar ışığında askerlik öncesi hayat ında ve askerli ği sıras ında intihar edeceğine işaret eden herhangi bir psikolojik rahats ızlığı veya davran ışı bulunduğuna dair bir bilgi bulunmayan ba şvurucuya ili şkin olarak askerî yetkililerin intihar riskini bilmeleri gerektiği söylenemez. Yukar ıda değinilen ilkeler do ğrultusunda insan davran ışının öngörülemezli ği dikkate al ındığında koruma yükümlülü ğü yönündeki pozitif yükümlülük yetkililer üzerine a şırı yük olu şturacak şekilde yorumlanmamal ıdır. Dolay ısıyla başvurucunun o anki psikolojik durumu nedeniyle anl ık gelişen intihar giri şiminde idarenin yaşam ı koruma yükümlülü ğünü yerine getirmedi ğinden söz edilemeyecektir. 47. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurucunun adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Yaşam hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 26/7/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.