TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR ViLDAN UTKU ATALAY BASVURUSU (Ba vuru Numarasi: 2015/4812) Karar Tari hi: 7/2/2019 R.G. Tarih ve Sayi: 12/3/2019-30712 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/4812 : 7/2/2019 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan -0-STUN : Serdar OZGULD-0-R Serruh KALELi Kadir OZKA YA Yusuf Sevki HAKYEMEZ : M. Emin SAHiNER : Vildan UTKU ATALAY : Av. NebilALPARSLAN I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru a91ga al man kamu gorevlisinin ke
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi BiRiNCi BOLUM KARAR ViLDAN UTKU ATALAY BASVURUSU (Ba vuru Numarasi: 2015/4812) Karar Tari hi: 7/2/2019 R.G. Tarih ve Sayi: 12/3/2019-30712 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor Ba vurucu Vekili : 2015/4812 : 7/2/2019 BiRiNCi BOLUM KARAR : Burhan -0-STUN : Serdar OZGULD-0-R Serruh KALELi Kadir OZKA YA Yusuf Sevki HAKYEMEZ : M. Emin SAHiNER : Vildan UTKU ATALAY : Av. NebilALPARSLAN I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru a91ga al man kamu gorevlisinin kesilen maa mm goreve iade edildikten sonra deger kaybma ugratilarak odenmesi nedeniyle miilkiyet hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ba vuru 10/3/2015 tarihinde yap1lm1 1Ir. 3. Ba vuru, ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yap1lan on incelemesinden sonra Komisyona sunulmu tur. 4. Komisyonca ba vurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yapilmasma karar verilmi tir . 5. Boltim Ba kam tarafmdan ba vurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir omeg1 bilgi 19m Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Bakanhk , gorti tinti bildirmi tir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 2 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2015/4812 : 7/2/2019 A. Ceza Davas1 Siireci 8. Ba$vurucu , Aydm Baymdirhk ve iskan Mtidtirltigtinde in$aat mtihendisi olarak gorev yapmakta iken resmi evrakta sahtecilik srn;unu i$ledigi iddias1yla Aydm Cumhuriyet Ba$savc1hgmm 1996/1827 Esas say1h iddianamesi ile Aydm 2. Agir Ceza Mahkemesinde ceza davas1 a9ilm1$tlr. 9. Yap1lan yargilama sonunda Mahkemenin E.1998/204, K.2004/287 say1h karan ile ba$vurucunun mahkumiyetine karar verilmi$tir. Karann temyiz edilmesi tizerine Yarg1tay 6. Ceza Dairesi E.1998/204, K.2004/287 karan ile ba$vurucu hakkmda verilen htikmti bozmu$tur. 10. Bozma karanna uyan Aydm 2. Agir Ceza Mahkemesi 17/10/2007 tarihinde ba$vurucu hakkmda a9ilan kamu davasmm zamana$1m1 nedeniyle ortadan kaldmlmasma karar vermi$tir. Amlan karar, Yarg1tay 11. Ceza Dairesinin 23/10/2009 tarihli karanyla onanarak kesinle$IDi$tir. B. idari Dava Siireci 11. Hakkmda a9ilan kamu davas1 stireci devam etmekte iken ba$vurucu , bu dava ile baglantih olarak tesis edilen soru$turma kapsammda 15/711998 tarihinde a91ga almmI$ ve a91kta iken maa$mm 1/3'ti kesilmi$tir. Ay1ga alman ba$vurucu 16/5/2005 tarihinde kendi istegi ile emekli olmu$tur. 12. Ba$vurucu , Aydm 2. Agir Ceza Mahkemesi karannm 23/10/2009 tarihinde kesinle$mesini mtiteakip 8/1/2010 tarihli dilek9esiyle ay1kta ge9en stirede eksik ald1g1 1/3 oranmdaki maa$ ve parasal haklannm yasal faiziyle birlikte odenmesi, terfi i$lemlerinin yapilarak emekli keseneklerinin Emekli Sand1gma gonderilmesi talebiyle idare nezdinde ba$vuruda bulunmu$tur . Ba$VUru tizerine Baymdirhk ve iskan Bakanhg1 21/1/2010 tarihli i$lemiyle 16/2/1999 tarihi itibanyla ba$vurucunun kadro ve derecesini 1. derecenin 4. kademesine ytikseltmi$tir. Aynca Aydm Baymdirhk ve iskan Mtidtirltigti de 1/3 oranmdaki maa$ ve parasal haklar toplam1 15.762,60 TL tutanndaki paray1 bu tarihte ba$vurucunun banka hesabma yatlrm1$tlr. Buna kar$m idare, ba$vurucuya ay1kta kalman stirede idare veznesinde bekletilen maa$ kesintisi i9in herhangi bir faiz odemesinde bulunmam1$ ve 9/2/2010 tarihli bir yaz1 ile faiz odenmeyecegini ba$vurucuya bildirmi$tir. 13. Ba$vurucu, eksik odenen maa$ odemelerinin yap1lmasma kar$m faiz odemesi yap1lmamasma yonelik 9/2/2010 tarihli idari i$lemin iptali ve hesaplanacak yasal faizin tazmini istemiyle Aydm 1. idare Mahkemesinde dava a9m1$tlr. Ba$vurucu bu davada, anaparanm odenmesi nedeniyle feri bor ; niteliginde olan faizin de anaparaya bagh olarak odenmesi gerektigi aksi yondeki idari i$lemin hukuka aykm oldugundan yakmm1$tlr 14. Mahkeme 30/6/2010 tarihinde davay1 kabul etmi$tir. Mahkeme , dava konusu i$lemin iptaliyle 15/7 /1998-6/5/2005 tarihleri arasmda maa$mm 1/3 oranmda eksik odenmesinden kaynaklanan kanuni faizin hesaplanarak ba$vurucuya odenmesine karar vermi$tir. Karann gerek9esinde, alacaklmm paradan mahrum kald1g1 sure i9inde yoksun kald1g1 kazancm kar$1hg1 olarak faiz i$1etilmesinde sakmca bulunmad1gma vurgu yap1lm1$tlr. Mahkeme aynca bu kaybm idareden istenebilmesi i9in idarenin dogrudan veya dolayh bir kusurunun bulunmasmm da kural olarak gerekmedigini belirtmi$tir. Karann gerek9esinde; 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/4812 : 7/2/2019 konusu para olan bor9larda, alacaklmm bu paradan mahrum kald1g1 sure i9inde faizin ugrayacag1 kay1plann, ba ka bir anlatimla bu paranm kullamlamamasmdan dolay1 yoksun kalman kazancm kar 1hg1 oldugu ger9egine i aret edilmi tir. 15. idarece temyiz edilen karar, Dam tay Be inci Dairesinin 5/6/2013 tarihli karan ile bozulmu tur. Karann gerek9esinde; 14/711965 tarihli ve 657 say1h Devlet Memurlan Kanunu'nun 141. maddesinin ikinci fikrasmda haklanndaki gorevden uzakla tuma tedbiri kaldmlanlann ayhklannm kesilmi olan 1/3'unun kendilerine odenmesi gerektigi, ba vurucunun maa mdan yap1lan kesintilerin kendisine odendiginin anla 1ld1g1 ve idarenin aynca ba vurucunun gorevden uzakta ge9irdigi donemlere ili kin olarak eksik odenen maa farklan i9in geriye donuk faiz uygulama yukumlulugunun bulunmad1g1 hususlanna yer verilmi tir. 16. Bozma karanna uyan Mahkeme 4/12/2013 tarihinde davanm reddine karar vermi tir. 17. Ba vurucu tarafmdan temyiz edilen karar, aym Daire tarafmdan 16/12/2014 tarihinde onanm1 tlr. 18. Nihai karar, ba vurucu vekiline 16/2/2015 tarihinde teblig edilmi tir. 19. Ba vurucu 10/3/2015 tarihinde bireysel ba vuruda bulunmu tur. IV. iLGiLi HUKUK A. Ulusal Hukuk 1. ilgili Mevzuat 20. 657 say1h Kanun'un "Ceza kovu turmasz szrasznda gorevden uzakla tzrma" kenar ba hkh 140. maddesi oyledir: "Haklarznda mahkemelerce cezai kovu$furma yapzlan Dev/et memurlarz da l 38'inci maddedeki yetkililer tarafindan gorevden uzakla$tzrzlabilirler. 11 21. 657 say1h Kanun'un "Gorevden uzakla tzrzlan veya gorevinden uzak kalan memurlarzn hak ve yukumlulugu" kenar ba hkh 141. maddesi oyledir: 11Gorevden uzakla$tzrzlan ve gorevi ile ilgili olsun veya olmaszn herhangi bir sur;tan tutuklanan veya gozaltzna alznan memurlara bu siire ir;inde aylzklarznzn iir;te ikisi odenir. Bu gibiler bu Kanunun ongordiigii sosyal hak ve yardzmlardan faydalanmaya devam ederler. 143 iincii maddede sayzlan durumlarzn gerr;ekle$mesi halinde, bunlarzn aylzklarznzn kesilmi$ olan iir;te biri kendilerine odenir ve gorevden uzakta ger;irdikleri siire, derecelerindeki kademe ilerlemesinde ve bu siirenin derece yiikselmesi ir;in gerekli en az bekleme siiresini a$an kzsmz, iist dereceye yiikselmeleri halinde, bu derecede kademe ilerlemesi yapzlmak suretiyle degerlendirilir. 11 22. 657 say1h Kanun'un "Memurun goreve tekrar ba latzlmasz zorunlu olan haller" kenar ba hkh 143. maddesinin ilgili k1sm1 oyledir: 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/4812 : 7/2/2019 "Soru$furma veya yargzlama sonunda yetkili mercilerce: b) Yargzlamanzn men'ine veya beraatine karar verilenler; Bu kararlarzn kesinle$mesi iizerine haklanndaki gorevden uzakla$flrma tedbin kaldzrzlzr." 2. Dam tay i tihad1 23. Dam tay idari Dava Daireleri Kurulunun 19/3/2014 tarihli ve E.2011/358, K.2014/906 say1h karannm ilgili klsm1 oyledir: "Gaziantep 1. jdare Mahkemesi'nin 18/06/2007 giinlii, E:2006/2618, K:2007/1148 saydz karanyla; 399 saydz Kanun Hiikmiinde Kararnamenin 56. maddesinde, hakkmda takibata mahal olmad1gma veya beraatma karar verilenlere, gorevden uzakla$tzrzld1g1 doneme ili$kin olarak sozle$me iicretinden kesilmi$ bulunan 1/3 oranmdaki tutarm odeneceginin belirtildigi ancak, geriye yonelik olarak faiz odenecegine dair herhangi bir diizenlemeye yer verilmedigi; bu durumda, davacznzn gorevden uzakla$flrma donemi olan 14/09/1998 ile 28/08/2001 tarihlerine ili$kin faiz talebinin hukuki dayanagznm bulunmad1g1; davaczmn goreve iade edildigi 28/08/2001 tarihinden odemenin yaptld1g1 24/08/2006 tarihine kadar ki doneme ili$kinfaiz talebine gelince, hakkznda ac;zlan davada 4616 say1h Yasa hiikiimleri geregince, davamn kesin hukme baglanmasmm ertelenmesine dair verilen yarg1 karan iizerine goreve iade edilmesini izleyen siirede sozle$me iicretinde1 kesilen miktann gecikmeksizin odenmesi gerekirken, sozkonusu odemenin ancak 24/08/200t tarihinde yapzldzgz, makul siireyi a$an bu gecikmenin davalz idare ar;zszndan bir hizme1 kusuru olu$furdugu; belirtilen hukuki duruma gore 28/08/2001 tarihinden odemenir yapdd1g1, 24/08/2006 tarihi arasmda ger;en siirede odemenin gecikmi$ olmasz nedeniyle davaczmn faiz tutan kadar zarara ugramt$ oldugunun kabulii gerektigi; davalt idare het nekadar borcun, $artlz tahliye siiresinin doldugu tarih olan 08/02/2006 tarihinde muaccei oldugunu belirtmi$ ise de, $artlz tahliye kararznzn ceza hukuku ar;zszndan aym veya daha agzr sur;larzn i$lenmesi halinde dosyamn yeniden ele alznarak incelenmesi yoniinden sonur; dogurdugu, bu kararzn, idare hukuku kurallarzna dayalz olarak kamu hizmeti goren personelin ozliik haklanmn iadesinde esas almmasmzn hakkaniyete uygun goriilmedigi; bu durumda, 2001 tarihinde gorevine iade edilmesinde herhangi bir sakznca gorulmeyen davacznzn sozle$me iicretinden yapzlan kesintilerin bu tarihte odenmeyip 2006 yzlznda odenmesi nedeniyle, goreve iade edildigi tarihten itibaren maa$zndan yapzlan kesintilere faiz uygulanmamasznda hukuka uyarlzk goriilmedigi gerekr;esiyle, davacznzn faiz telebinin, gorevden uzakla$tznld1g1 14/09/1998 'den 28/08/2001 tarihine kadar olan don em i ;in reddine, goreve iade edildigi 28/08/2001 tarihinden odemenin yapdd1g1 24/08/2006 tarihine kadar olan doneme ili$kinfaiz talebinin kabuliine karar verilmi$fir. Bu kararzn davacznzn faiz talebinin kabuliine ili$kin kzsmznzn temyizen incelemes1 sonucu, Dam$fay Bqinci Dairesi'nin 23/02/2010 giinlii, E:2007/7242, K:2010/961 sayzlz karanyla; 399 saydz KHK'nin 56. maddesinde saytlan hallerin gerr;ekle$mesi durumunda ayllklarmzn kesilmi$ olan 1/3 oramndaki kzsmznzn ilgililere odenecegi hukiim altma almmz, olup, bu diizenlemede soz konusu kesintilere faiz odenecegine ili$kin bir hukme yer verilmedigi; buna gore, davacznzn ar;zkta ger;irdigi siirelere ait olmak iizere goreve iadesinden sonra odenmi$ olan 1/3 oranzndaki kesintilere faiz odenmesine hukuken olanak bulunmadzgz gerekr;esiyle bozulmu$ ise de, idare Mahkemesince, bozma kararma 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/4812 : 7/2/2019 uyulmayarak, faizin, konusu para olan borr;larda, alacaklmm bu paradan mahrum kald1g1 siire ir;inde ugrayacag1 kay1plarm, ba!jka bir anlatlmla bu paranm kullamlamamasmdan dolay1 yoksun kalman kazancm kar!j1llg1 oldugu; esasen bu kaybm veya yoksun kalman kazancm idareden istenebilmesi ir;in idarenin dogrudan veya dolayli bir kusurunun bulunmas1mn kural olarak gerekmedigi; ekonomilerde bir degiJim vasztasz olan paranzn, r;qitli ticari, sznai, zirai v.b. faaliyetlerde kullanzlmakla, sahibine kazanr;, kira, nema v.s. adlarz altznda kimi ekonomik yararlar saglayan bir defier oldugu; paranzn, sahibi dzJzndaki kiJi ve kuruluJlarca kullanzlmasznzn, sahibinin bu ekonomik degerden mahrum bzrakzlmasz sonucunu dogurmasznzn yanznda, yiiksek enjlasyon etkisinde olan ekonomilerde, paranzn degerini, yanz alzm giiciiniin enjlasyon oranz olr;iisiinde yitirmesine neden oldugu; hukuk devletlerinde, a91klanan nitelikteki bir zararm faiz ya da ba!jka bir ad altmda odenecek tazminatla kar!jllanabilmesi ir;in, a91k yasa hiikmii aranmasmm dii!jiiniilemeyecegi; aksine anlayi!Jm, Devletin ve ona bagli idarenin eylem ve i!j[emlerinden dogan her tiirlii zararm tazmini ir;in de, a91k yasa hiikmii aranmasi sonucuna gotiirecegi ki, boyle bir anlayi!Jm, Anayasa'mn 125. maddesinin son ftkrasmd . yer a/an, "idare, ken di eylem ve i!}lemlerinden dog an zarari odemekle yiikiimliidiir" amir hiikmii ile bagda!jmayacag1 gerekr;esinin de eklenmesi suretiyle, ilk kararmm davacmm faiz talebinin kabuliine ili!]kin k1smmda 1srar edilmi!jtir. Davalz idare, Gaziantep 1. jdare Mahkemesi'nin 28/09/2010 giinlii, E:2010/1211, K:2010/844 sayzlz zsrar kararznz temyiz etmekte ve bozulmasznz istemektedir. Temyiz edilen kararla ilgili dosyanzn incelenmesinden; Gaziantep jdare Mahkemesince verilen kararzn usu! ve hukuka uygun bulundugu, dilekr;ede ileri siiriilen temyiz nedenlerinin kararzn bozulmasznz gerektirecek nitelikte olmadzgz anlaJzldzgzndan, davalz idarenin temyiz isteminin reddine, Gaziantep 1. Mare Mahkemesi'nin 28/09/2010 giinlii, E:2010/1211, K:2010/844 sayzlz zsrar kararznzn ONANMASINA ... 24. Dam tay Onikinci Dairesinin 30/11/1998 tarihli ve E.1995/6978, K.1998/2918 say1h karannm ilgili kism1 oyledir: "Ankara 2. jdare Mahkemesinin 14.10.1993 giinlii, E:1992/182, K:1993/1398 sayzlz kararzyla; gorevine son verilmesine dair iJlemin idare mahkemesince iptali, DanzJtayca dl onanmasz iizerine 30.9.1991 tarihinde goreve iade edilen davacznzn, gorevine sor. verilmesine dair iJlemin hukuka aykzrzlzgznzn mahkeme kararz ile sabit olmasz nedeniyle bu iJlemden dogan zararznzn idarece tazmin edilmesinin Anayasanzn 125. maddesi ve bu yoldaki idare hukuku ilkesi geregi oldugu, davacznzn zararznz, alamadzgz aylzklarz ile sznzrlz tutmaya olanak bulunmadzgzndan ar;zkta kaldzgz siirede aylzk ve ozliik haklarznz zamanznda alamamasz nedeniyle ugradzgz zararznzn yasal faiz odenerek tazmininin gerektigi, davacz tarafindan % 57 oranzndafaiz talep edilmiJ ise de, 3095 sayzlz Yasa uyarznca yasalfaizin % 30 olarak uygulanmasz gerektigi, davacznzn gorevine son verilmesine dair iJlemin iptaline dair idare mahkemesi kararz davalz idarece ger;iktirilmeksizin uygulanmzJ olmasz nedeniyle temerriit faizi odenemeyecegi gerekr;esiyle davaczya idarece odenmiJ olan aylzk ve ozlii'1 haklarzna odenmesi gereken ilk ayzn baJlangzr; alznmak suretiyle % 30 yasal faiz iJletilerek saptanacak tutarzn davaczya odenmesine istemin fazlaya iliJkin kzsmznzn ise reddine hiikmedilmiJtir. Hiikiim veren DanzJtay Onikinci Dairesince iJin geregi diiJiiniildii : jdare ve Vergi Mahkemeleri tarafindan verilen kararlarzn temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayzlz Mari Yargzlama Usu/ii Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunmasz halinde miimkiindiir. Ankara 2. jdare 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/4812 : 7/2/2019 Mahkemesince verilen 14.10.1993 giinlu, E:1992/182, K:1993/1398 sayzlz karann % 57 faiz talebine ili$kin kzsmz ve dayandzgz gerek ;e hukuk ve usule uygun olup, bozulmasznz gerektirecek bir sebep de bulunmadzgzndan temyiz istemlerinin reddi ile am/an karann onanmaszna, temyiz giderlerinin istemde bulunan tarajlar iizerinde bzrakzlmaszna ... " B. Uluslararas1 Hukuk 25. Avrupa insan Haklan Mahkemesi (AiHM) istikrarh olarak, kamu makamlannca yapilacak geri odemelerin gecikmesini faiz odemeleriyle ili kilendirmektedir. Mahkemenin c;e itli kararlannda makul olmayan bir gecikme gibi nedenlerle tazminatm deger kaybettigi durumlarda bu tazminatm yeterliliginin azalacag1 belirtilmi tir (Angelov /Bulgaristan, B. No: 44076/98, 22/4/2004, 39; Almeida Garrett, Mascarenhas Falccio ve digerleri, B. No: 29813/96-30229 /96, 54). Nitekim boyle ba vurularda AiHM, esas itibanyla kamu makamlannm gec;en sure nedeniyle odenmesi gereken tutardaki deger kay1planm telafi etmek ic;in gecikme faizi odeyip odemedigini dikkate almaktadir. K1sacas1 AiHM, mtilkiyet hakk1 kapsammda faiz odemesini , esasen devletin borc;lu oldugu tutar ile alacakh tarafmdan nihai olarak alman tutar arasmdaki enflasyon nedeniyle olu an deger kay1planm giderme yukumltiluguyle ili kilendirmektedir (Akku /Tiirkiye, B. No: 19263/92, 9/7/1997 , 29). 26. Devlet tarafmdan odenecek bir bedelin enflasyon kar 1smdaki deger kay1plannda AiHM, ikili bir aynma gitmektedir. Mahkemelerce belirlenmi bir para alacagmm odenmemesi halinde daha katI bir tutum sergileyerek %5'e kadar deger kay1planm, hesaplama faktorlerindeki degi kenlerle ilgili kabul etmektedir (Arabacz/Tiirkiye (k.k.), B. No: 65714/01, 7/3/2002; Akku$1Tiirkiye, 24-31 ). C::unkti burada odemelerin gee; yap1lmas1, mahkeme kararlanmn icra edilmesi ile ilgili bir sorundur. Mahkemelerde gec;en yargilama suresindeki enflasyon nedeniyle kamula tirma bedelinin deger kayb1 yonunden ise meydana gelen farkm tazminatm belirlenmesi yonteminden kaynakland1g1 ve bu konuda kamusal makamlann belirli bir takdir yetkisinin oldugu da gozetilerek bu farkm ba vurucular a91smdan a m bir yuk getirip getirmedigi incelenerek karar verilmektedir (Aka/Tiirkiye, B. No: 19639/92, 23/9/1998, 41-51; Giile ; ve Armut/Tiirkiye (k.k.), B. No: 25969/09, 16/11/2010) . 27. AiHM'in Eko-Elda Avee/Yunanistan (B. No: 10162/02, 9/3/2006, 23-31) kararmda; haks1z olarak tahsil edilen verginin 5 y1l 5 ay soma faizsiz olarak iade edilmesinin belli bir meblagdan yararlanma hakk1 uzun sure engellenen ba vurucunun mali durumunda onemli bir zarara yol ac;mas1 nedeniyle olc;ulti gortilmemi ve mulkiyet hakkmm ihlaline karar verilmi tir. 28. Ba$1Tiirkiye (B. No: 49548/99, 24/6/2008, 58-64) karannda ise tazminatm faiz odenmemesi nedeniyle deger kaybma ili kin ikayetler incelenmi tir. Ba vuruya konu olayda idare mahkemesince ba vurucunun 15/9/2003 tarihinden itibaren gec;erli olmak uzere dul ayhgma hak kazand1g1 kabul edilmi tir . AiHM oncelikle idare mahkemesinin karannm talep edilebilir bir alacak olu turdugu ve bu nedenle ba vurucunun A vrupa insan Haklan Sozle mesi'ne ek 1 No.lu Protokol'un 1. maddesi anlammda mtilkiyet olu turan bir hakkmm mevcut oldugunu belirtmi tir. Mahkeme aynca bu hakkm ba vurucuya Emekli Sand1gma ba vurdugu tarihten itibaren gec;erli olacak ekilde, geriye donuk olarak tanmd1g1m vurgulam1 tlf . Bununla birlikte AiHM, ba vurucuya salt bu hakkm tanmm1 olmasmm ba vurucunun magdur s1fatm1 ortadan kald1rmad1gm1 kabul etmi tir. AiHM'e gore magdur s1fatmm ortadan kalkabilmesi ic;in ileri surtilen ihlalin hem zamanmda hem de magdurun bu hakk1 kullanamad1g1 sure gozonune almarak telafi yoluna gidilmesi gerekmektedir . AiHM bu 7 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/4812 : 7/2/2019 9en;evede, idare mahkemesinin yakla 1k iki yiiz aya yay1lan Nisan 1987-Arahk 2003 tarihleri arasmdaki donemdeki dul ayhklanna ili kin olu an zaran dikkate almad1gm1 tespit etmi tir. AiHM soz konusu donem i9in ba vurucunun banka hesabma yatmlan paranm ise aym donemdeki enflasyon oranlan kar 1smda ugrad1g1 maddi kaybm sonu9lanm gidermeye yetmedigini belirtmi tir. AiHM, ge9en surenin yalmzca devlete yarar saglad1gm1 ve ilgili donemde Turkiye'de paranm h1zla deger kaybettigini gozonunde bulundurarak ba vurucunun mtilkiyet hakkmm ihlal edildigine karar vermi tir. V. iNCELEME VE GEREK ;E 29. Mahkemenin 7/2/2019 tarihinde yapm1 oldugu toplantida ba vuru incelenip geregi du unuldu: A. Ba vurucunun iddialan 30. Ba vurucu; yarg1land1g1 ceza davasmdan ottirti a91ga almd1gm1 , daha sonra zamana 1m1 nedeniyle davanm ortadan kaldmlmasma karar verildigini, a91kta ge9en sure i9inde emekli oldugunu ancak a91kta ge9irdigi sure zarfmda maa mm kesilen 1/3'ltik kismmm 9ah t1g1 idarece kendisine iade edilmesine kar m idarenin uhdesinde kalan maa 1 i9in faiz odenmedigini belirtmi tir. Ba vurucu bunun uzerine soz konusu faizin odenmesi talebiyle Aydm 1. idare Mahkemesinde a9tig1 davanm reddedildiginden yakmm1 tlr. Ba vurucu sonu9 olarak bu gerek9eyle mulkiyet hakkmm ihlal edildigini ileri surmu ttir. 31. Bakanhk gorti unde, gorevden uzakla tmlan memurun gorevden uzakla tmld1g1 donemde ayhk ucretlerinin 1/3'ltik k1sm1 i9in ge9mi e donuk olarak faiz odenip odenmeyecegi hususunda 657 say1h Kanun'da herhangi bir hukme yer verilmedigi belirtilmi tir. Bakanhk, ba vurucunun ayhk ucretlerinin 1/3'ltik k1sm1m talep ettikten sonra odenmedigine ya da ge9 odendigine dair bir iddiasmm bulunmad1gm1 bildirmWir. Bakanhga gore faiz borcundan bahsedilebilmesi i9in odenmesi gereken paranm zamanmda odenmemi olmas1 diger bir deyi le 657 say1h Kanun'un 141. maddesinde duzenlendigi ekliyle ba vurucuya ayhk ucretlerinin u9te birlik k1smmm karann kesinle mi olmasma ve ba vurucunun talebine ragmen odenmemi olmas1 gerekmektedir . Bakanhk gorti unun devammda faiz borcunun as1l borcun varhgma bagh oldugu ve as1l alacak sona erdiginde faiz borcunun da sona erecegi hukuki ger9egine deginilmi ve sona eren bir alacagm faizinin talep edilebilmesi i9in bu hakkm sakh tutulmas1 gerektigine i aret edilmi tir. B. Degerlendirme 32. Anayasa'nm "Mulkiyet hakkz" kenar ba hkh 35. maddesi oyledir: "Herkes, miilkiyet ve miras haklarzna sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararz amaczyla , kanunla szmrlanabilir . Miilkiyet hakkzmn kullamlmasz toplum yararzna aykzrz olamaz. " 1. Kabul Edilebilirlik Yoniinden 33. A91k9a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir neden de bulunmad1g1 anla 1lan mtilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 8 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2015/4812 : 7/2/2019 2. Esas Yoniinden 34. Somut olayda ba$vurucunun hakkmda yuriitiilen ceza soru$turmas1 ve kovu$turmas1 s1rasmda a91kta bulundugu surede alamad1g1 maa$ farklan, mahkG.m edilmediginden 657 say1h Kanun'un 141. maddesi uyannca kendisine odenmi$tir. Ba$vurucuya odenen bu maa$ farklannm Anayasa'nm 35. maddesi anlammda ba$vurucu yonunden mulk olu$turdugu apktir. Anayasa Mahkemesi daha once deger kaybma ili$kin $ikayetleri mulkiyetten banJ ;zl yararlanmaya ili$kin birinci kural 9er9evesinde incelemi$tir (Ferda YeJiltepe [GK], B. No: 2014/7621, 25/7/2017 51; Ano jnJaat ve Ticaret Ltd. $ti., 57). Somut olayda da farkh bir durum soz konusu olmad1gmdan mudahale belirtilen gene! ilke 9er9evesinde incelemi$tir. 35. Mulkiyet hakkma yonelik mudahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi i9in kanuna dayanmas1, kamu yaran amac1 ta$1mas1 ve aynca ol9ululuk ilkesi gozetilerek yapilmas1 gerekmektedir (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 62). Ol9ululuk ilkesi geregi ki$ilerin mulkiyet hakkmm sm1rlandmlmas1 halinde elde edilmek istenen kamu yaran ile bireyin haklan arasmda adil bir dengenin kurulmas1 gerekir. Bu adil denge, ba$vurucunun $ahsi olarak a$m bir yuke katland1gmm tespit edilmesi durumunda bozulmu$ olacaktlf (Arif Guven, B. No: 2014/13966, 15/2/2017, 58). Mudahalenin ol9ululugunu degerlendirirken Anayasa Mahkemesi; bir taraftan ula$1lmak istenen me$ru amacm onemini ve diger taraftan mudahalenin niteligini , ba$vurucunun ve kamu otoritelerinin davram$lanm da gozonunde tutarak ba$vurucuya yuklenen kulfeti dikkate alacaktir (Arif Guven, 60). 36. Anayasa Mahkemesi kamu kurum ve kurulu$1anndan olan 9e$itli para alacaklannm deger kaybma ugrat1larak odenmesine ili$kin $ikayetleri daha once incelemi$tir. Buna gore kamu makamlannm para bor9lanm makul olmayan bir gecikme ile odedikleri durumlarda para alacagmda meydana gelen deger a$mmalannm ba$vurucular uzerinde $ahsi olarak a$m bir yuk olu$turmas1 halinde mudahale ol9ulu olmad1gmdan mulkiyet hakkmm ihlaline karar verilmi$tir (kamula$t1rma bedeli yonunden bkz. Mehmet Akdogan ve digerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013; Ali SimJek ve digerleri, B. No: 2014/2073, 6/7/2017; bir sosyal guvenlik odemesi yonunden bkz. Ferda YeJiltepe; ihale alacag1 yonunden bkz. Ano jnJaat ve Ticaret Ltd. $ti.; vergi iadesi alacag1 yonunden bkz. Akel Gzda San. ve Tic. A.$., B. No: 2013/28, 25/2/2015; deprem nedeniyle tazminat yonunden bkz. Abdulhalim Bozboga, B. No: 2013/6880, 23/3/2016). 3 7. Ba$vurucunun apkta ge9irdigi surede alamad1g1 birikmi$ maa$ farklan idare tarafmdan kendisine odenmi$tir. Bu bak1mdan ba$vurucunun magduriyeti giderilmi$ durumdad1r. Bununla birlikte varhg1 derece mahkemelerince de kabul edilen ba$vurucunun bu alacagma yasal faiz i$letilmemi$tir. Diger bir deyi$le idare, ilgili kanun hukmu geregi ba$vurucuya a91kta ge9irdigi surelerde maa$1llI 1/3 oranmda eksik odemi$, ba$vurucunun mahkum edilmemesi sebebiyle 657 say1h Kanun'un 141. maddesi kapsammda alacag1 iade edilmi$ ancak bu maa$ kesintisi yonunden herhangi bir faiz odemesi yapilmam1$tlr . idare hukuku 9er9evesinde hangi alacaklara faiz i$letilecegi, faiz oranmm ne olacag1, faizin i$letilme tarihinin belirlenmesi gibi hususlar Anayasa Mahkemesinin gorevine girmemektedir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin yukandaki i9tihadmda da deginildigi uzere mulkiyet hakk1 kapsammda goriilen bir alacagm kamu makamlannca hakh olmayan bir gerek9eyle ge9 odenmesi durumunda bu alacagm enflasyon kar$1smda makul olmayacak bir oranda deger kaybma ugratilmas1 mulk sahibine $ahsi olarak a$m bir kulfet yuklemektedir. 9 Ba$VUfll Numaras1 Karar Tarihi : 2015/4812 : 7/2/2019 38. Somut olayda ba$vurucuya 1998 ile 2005 y11lan aras1 a91kta ge9irdigi stirede alamad1g1 1/3 oranmdaki birikmi$ maa$ farklan iade edilmekle birlikte kendisine bir faiz odemesi yap1lmam1$tlf . Halbuki Ttirkiye istatistik Kurumu verilerine gore ba$vurucunun a91ga almd1g1 1998 y1h Temmuz aymdaki 100 TL'nin odemenin yap1ld1g1 2010 y1h Ocak aymdaki kar$1hg1 1.286 TL olup aradan ge9en 11 y1l 6 ayhk stirede ger9ekle$en enflasyon oram yakla$1k % 1.186 civandu. Bunun yanmda ba$vurucunun emekliye aynld1g1 2005 y1h May1s aymdaki 100 TL'nin odemenin yap1ld1g1 2010 y1h Ocak aymdaki kar$1hg1 da 149,17 TL olup aradan ge9en 4 y1l 9 ayhk stirede ger9ekle$en enflasyon oram yakla$Ik %49 civandu. 39. Bu durumda a91ga almmakla birlikte sonradan gorevine iade edilen ba$vurucuya soz konusu maa$ kesintisinin odenmesi gerektigi kamu makamlannca saptanm1$ bir olgudur. Bu maa$ tutarlannm ba$vurucunun stallisti geregi odendigi ve onun mtilkiyet hakk1 kapsammda oldugu ise ku$kusuzdur . Sonu9 olarak soz konusu idari ve yarg1sal stirece bir btittin olarak bakild1gmda ceza soru$turmas1 nedeniyle a91ga alman kamu gorevlisi ba$vurucunun mtilkiyet hakk1 kapsammdaki maa$mdan yap1lan kesintilerin yakla$1k 5 ile 11 yil arasmda degi$en stirelerde kendisine iade edilebildigi, hakh bir gerek9esi ortaya konulamayan bu gecikmenin de belirtilen stirelerin uzunlugu dikkate almd1gmda makul gortilemeyecegi anla$1lmaktad1r. 40. Diger taraftan Dam$taym aym konuya ili$kin baz1 kararlannda da konusu para olan bor9larda, alacaklmm bu paradan mahrum kald1g1 sure i9inde ugrayacag1 kay1plann, ba$ka bir anlatimla bu paranm kullamlamamasmdan dolay1 yoksun kalman kazancm kar$1hg1 olarak faiz odenmesi gerektigi belirtilmi$tir. Dam$tay bu kararlannda, sonu9 olarak apga alman bir kamu gorevlisinden yap1lan maa$ kesintilerinin faiziyle birlikte iade edilmesi gerektigini belirtmi$tir (bkz. 23, 24). Dolay1s1yla somut olay baglammda derece mahkemelerinin ba$vurucuya faiz odenmemesine ili$kin olarak yukandaki i9tihattan farkhla$an yorumu, sonu9 olarak ba$vurucunun alacagmm enflasyon kar$1smda onemli ol9tide deger kaybma ugratilarak odenmesine yol a9maktad1r. 41. Sonu9 olarak ba$vurucunun maa$mdan kesintilerin yap1ld1g1 tarihlerden odemenin yapild1g1 tarihe kadar ge9en stiredeki enflasyon oranlan dikkate almd1gmda mtilkiyet hakk1 kapsammda degerlendirilen soz konusu alacaklann enflasyon oranlan kar$1smda onemli ol9tide deger kaybma ugratilarak odendigi anla$1lmaktad1r. Buna kar$m ba$vurucuya herhangi bir faiz odemesi ise yap1lmam1$, faiz odenmesi yontindeki ba$vurucunun talebi de idari ve yarg1sal makamlarca reddedilmi$tir. Soz konusu deger kaybmm oram gozetildiginde mtidahaleyle ba$vurucuya $ahsi olarak a$m ve olagan d1$1 bir ktilfet ytiklendigi , bu sebeple soz konusu mtidahalenin kamunun yaran ile ba$vurucunun mtilkiyet hakkmm korunmas1 arasmda kurulmas1 gereken adil dengeyi ba$vurucu aleyhine bozdugu kanaatine varilm1$tlr . 42. A91klanan gerek9elerle Anayasa'nm 35. maddesinde gtivence altma alman mtilkiyet hakkmm ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yoniinden 43. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu$U ve Yargilama Usulleri HakkmdaKanun'un 50. maddesinin (1) ve (2) numarah fikralan $6yledir: 10 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/4812 : 7/2/2019 "(]) Esas inceleme sonunda, ba$vurucunun hakkznzn ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jh/al kararz verilmesi halinde ihlalin ve sonur;larznzn ortadan kaldzrzlmasz i ;in yapzlmasz gerekenlere hiikmedilir ... (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanml$Sa, ihlali ve sonur;larznz ortadan kaldzrmak ir;in yeniden yargzlama yapmak iizere dosya ilgili mahkemeye gonderilir. Yeniden yargzlama yapzlmasznda hukuki yarar bulunmayan hallerde ba$vurucu lehine tazminata hiikmedilebilir veya gene/ mahkemelerde dava ar;zlmasz yolu gosterilebilir. Yeniden yargzlama yapmakla yiikiimlii mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararznda ar;zkladzgz ihlali ve sonur;larznz ortadan kaldzracak $ekilde miimkiinse dosya iizerinden karar verir." 44. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Dogan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karannda, ihlal sonucuna vanld1gmda ihlalin nas1l ortadan kaldmlacagmm belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi tir. 45. Buna gore bireysel ba vuru kapsammda bir temel hak ve htirriyetin ihlal edildigine karar verildigi takdirde ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmld1gmdan soz edilebilmesi i9in temel kural, mtimktin oldugunca eski hale getirmenin yani ihlalden onceki duruma dontilmesinin saglanmas1d1r. Bunun i9in ise oncelikle devam eden ihlalin durdurulmas1, ihlale konu karann veya i lemin ve bunlann yol a9tlg1 sonu9larm ortadan kaldmlmas1, varsa ihlalin sebep oldugu maddi ve manevi zararlann giderilmesi, aynca bu baglamda uygun gortilen diger tedbirlerin almmas1 gerekmektedir (Mehmet Dogan, 55). 46. ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yap1lmas1 gerekenlere htikmedilmeden once ihlalin kaynagmm belirlenmesi gerekir. Buna gore ihlal; idari eylem ve i lemler, yarg1sal i lemler veya yasama i lemlerinden kaynaklanabilir. ihlalin kaynagmm belirlenmesi uygun giderim yolunun belirlenebilmesi bak1mmdan onem ta 1maktadir (Mehmet Dogan, 57). 47. ihlalin idari eylem ve i lemden kaynakland1g1 durumlarda 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (1) numarah fikras1 uyannca Anayasa Mahkemesi her somut olaym ko ullanm dikkate alarak yap1lmas1 gerekenlere htikmeder. idari eylem ve i leme kar 1 ba vurulacak kanun yollan varsa ve bu yollar ttiketildikten sonra yap1lan bireysel ba vurunun incelenmesi sonucu ihlal tespiti yap1lm1 sa yeniden yarg1lama yoluyla ilgili mahkemenin tespit edilen ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rma imkanmm bulundugu durumlarda karann bir omeginin ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rmak i9in yeniden yargilama yapmak tizere ilgili mahkemeye gonderilmesine htikmedilebilir. 48. Ba vurucu yeniden yargilama yapilmas1 talebinde bulunmu tur. 49. Anayasa Mahkemesi ba vurucunun maa mdan yap1lan kesintilerin daha sonra goreve iade edildiginde enflasyon oranlan kar 1smda deger kaybma ugratilarak odenmesi nedeniyle mtilkiyet hakkmm ihlal edildigi sonucuna vanlm1 tlr. Somut ba vuruda ihlalin bu sebeple idari bir i lemden kaynakland1g1 anla 1lmaktadir. Bununla birlikte somut olayda soz konusu idari i leme ba vurulabilecek bir kanun yolunun mevcut oldugu, bu yolu ttiketildikten sonra bireysel ba vuruda bulunuldugu gortilmektedir. Buna gore ba vurucunun faiz odenmesi i9in a9tig1 dava derece mahkemelerince reddedilmekle ihlalin sonu9lan giderilememi tir. Halbuki ba vurucuya talebi dogrultusunda faiz odenmesi mtilkiyet hakkmm ihlaline yol a9an deger kaybm1 giderebilecek bir ara9 olarak gortilmelidir. 11 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2015/4812 : 7/2/2019 50. Bu durumda mulkiyet hakkmm ihlalinin sonm;lanmn ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargilama yap1lmasmda hukuki yarar bulunmaktadu. Buna gore yap1lacak yeniden yarg1lama ise 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikrasma gore ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmasma yoneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yap1lmas1 gereken i , oncelikle ihlale yol a9an Mahkeme karannm ortadan kaldmlmas1 ve nihayet ihlal sonucuna uygun olarak ba vurucunun faiz talebiyle s1mrh olarak yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karann bir omeginin yeniden yargilama yapilmak tizere Aydm 1. idare Mahkemesine gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 51. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 226,90 TL har ; ve 2.475 TL vekalet ticretinden olu an top lam 2.701,90 TL tutanndaki yarg1lama giderinin ba vurucuya odenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. Mtilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, B. Anayasa'nm 35. maddesinde gtivence altma alman mtilkiyet hakkmm iHLAL EDiLDiGiNE , C. Mtilkiyet hakkmm ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rmak i9in yeniden yarg1lama yapmak tizere karann Aydm 1. idare Mahkemesine (E.2013/1107 , K.2013/1369) GONDERiLMESiNE , D. 226,90 TL har9 ve 2.475 TL vekalet ticretinden olu an toplam 2.701,90 TL yarg1lama giderinin BASVURUCUY A ODENMESiNE, E. Odemenin, karann tebligini takiben ba vurucunun Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i9inde yapilmasma , odemede gecikme olmas1 halinde bu stirenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge9en sure i9in yasal F AiZ UYGULANMASINA , F. Karann bir omegmm Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 7/2/2019 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Burhan USTUN -Oye Kadir OZKA YA -Oye Serdar OZGULDUR -Oye -Oye Serruh KALELi YusufSevki HAKYEMEZ 12