TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AYŞE SEVİNÇ VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2017/25385) Karar Tarihi: 27/2/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/25385 Karar Tarihi : 27/2/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Kadir ÖZKAYAYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Umut FIRTINA Başvurucular : 1. Ayşe SEVİNÇ 2. Fatma ORHAN 3. M. Nurullah TERECE 4. Mehmet Salih BAKTA Ş 5. Mehmet S ıddık TERECE 6. Mekiye ÖZDEM İR 7.
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AYŞE SEVİNÇ VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2017/25385) Karar Tarihi: 27/2/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/25385 Karar Tarihi : 27/2/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Kadir ÖZKAYAYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Umut FIRTINA Başvurucular : 1. Ayşe SEVİNÇ 2. Fatma ORHAN 3. M. Nurullah TERECE 4. Mehmet Salih BAKTA Ş 5. Mehmet S ıddık TERECE 6. Mekiye ÖZDEM İR 7. Sema BAKTA Ş 8. Zekeriya TERECE Vekili : Av. Aladdin İRAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ihtiyati tedbirin uzun sürmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının; yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Ekli tabloda s ıralanan ba şvurulara ait ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemelerinden sonra ba şvurular Komisyonlara sunulmu ştur. 3. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurular ın kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Konular ının ayn ı olmas ı nedeniyle ekli tabloda numaralar ı belirtilen ba şvuru dosyalar ının 2017/25385 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birle ştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yap ılmas ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/25385 Karar Tarihi : 27/2/2020 36. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 71. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvurunun içtihad ın oluştuğu alana ili şkin olduğu değerlendirilerek Bakanl ık cevab ı beklenmeden incelenmesine karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Batman' ın Tayyar köyünde bulunan 1, 2, 12, 13, 14, 33, 36, 37, 44, 47, 49, 51, 52, 53, 58, 59, 64, 77, 78, 80, 81, 82, 83, 84 ve 90 parsel say ılı taşınmazlar tapuda başvurucular ın murisi ad ına kay ıtlı iken eski malikin mirasç ılar ı taraf ından başvurucular ın murisi aleyhine Batman Asliye Hukuk Mahkemesinde 21/1/1998 tarihinde tapu iptali ve tescili davas ı aç ılm ıştır. 9. Davac ı eski malikin mirasç ılar ının talebi üzerine Batman Asliye Hukuk Mahkemesince 20/5/1998 tarihinde uyu şmazl ık konusu ta şınmazlar ın üçüncü ki şilere devrinin önlenmesi amac ıyla ihtiyati tedbir konulmas ına ve Tapu Sicil Müdürlü ğüne müzekkere yaz ılmas ına karar verilmi ştir. 10. Batman 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin (Mahkeme) kurulmas ının ard ından dava dosyas ı Mahkemenin E.2005/404 say ılı dosyas ına kaydedilerek yarg ılamaya devam edilmiştir. Mahkeme 28/4/2006 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Kararda ihtiyati tedbire ili şkin bir hükme yer verilmemi ştir. Temyiz edilen karar, Yarg ıtay 7. Hukuk Dairesinin 8/5/2008 tarihli karar ıyla bozulmu ştur. 11. Bozma karar ına uyularak yap ılan yarg ılama neticesinde Mahkeme 5/11/2014 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Kararda ihtiyati tedbire ili şkin yine herhangi bir hükme yer verilmemi ştir. Temyiz edilen karar, Yarg ıtay 16. Hukuk Dairesinin (Daire) 3/11/2015 tarihli karar ıyla onanm ış, karar düzeltme istemi de ayn ı Dairenin 18/4/2017 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 12. Başvurucular, nihai karar ın tebliği üzerine bireysel ba şvuruda bulunmu şlard ır. 13. Mahkemenin 13/11/2019 tarihli yaz ısından başvurucular ın mal varl ığı yönünden uygulanan tedbirin 18/5/2017 tarihinde kald ırıldığı anlaşılm ıştır. IV.İLGİLİ HUKUK 14. Konu hakk ında ilgili hukuk için bkz. İbrahim Geçer (B. No: 2014/19056, 19/2/2019, 19-31) karar ı. V.İNCELEME VE GEREKÇE 15. Mahkemenin 27/2/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 16. Başvurucular, makul sürede yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmüşlerdir. Başvuru Numaras ı: 2017/25385 Karar Tarihi : 27/2/2020 417. Bireysel ba şvurular sonras ında 31/7/2018 tarihli ve 30495 say ılı Resm î Gazete'de yay ımlanan 25/7/2018 tarihli ve 7145 say ılı Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 say ılı Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine Yap ılm ış Baz ı Başvurular ın Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmi ştir. 18. 6384 say ılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre yarg ılamalar ın uzun sürmesi, yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edilmesi ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yap ılan ve bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarih itibar ıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan bireysel ba şvurular ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik karar ının tebliğinden itibaren üç ay içinde yap ılacak müracaat üzerine Adalet Bakanl ığı İnsan Haklar ı Tazminat Komisyonu Ba şkanl ığı (Tazminat Komisyonu) taraf ından incelenmesi öngörülmü ştür. 19. Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018) karar ında Anayasa Mahkemesi yarg ılamalar ın makul sürede sonuçland ırılmad ığı ya da yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmedi ği iddias ıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekle ştirilen bireysel ba şvurulara ili şkin olarak Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolunun ilk bak ışta ulaşılabilir ve ihlal iddialar ıyla ilgili ba şarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesi olduğunu değerlendirmi ştir. Buna göre Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolu tüketilmede n yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak ba şvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemezlik karar ı vermiştir (Ferat Yüksel , 27-36). 20. Mevcut ba şvuruda söz konusu karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 21. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 22. Başvurucular ihtiyati tedbir sürecinin makul sürede sonuçlanmamas ı nedeniyle mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü şlerdir. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 23. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir nedeni de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 24. Anayasa Mahkemesi daha önce benzer bir şikâyeti Hesna Funda Baltal ı ve Baltal ı G ıda Hayvanc ılık San. ve Tic. Ltd. Şti. (B. No: 2014/17196, 25/10/2018) başvurusunda incelemi ş ve sonuca ba ğlam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/25385 Karar Tarihi : 27/2/2020 525. Anayasa Mahkemesi muhtemel bir alaca ğın güvence alt ına al ınarak etkisizleşmesinin önüne geçilmesi amac ıyla ihtiyaç duyulan tedbirlerin al ınmas ı ve bu tedbirler kapsam ında kamu makamlar ının mülk üzerinde belirli bir süreyle hukuki tasarruflarda bulunulmas ının s ınırland ırılmas ı bak ımından geni ş bir takdir yetkisi bulunduğunu kabul etmi ştir. Ancak söz konusu tedbirlerin uygulanmas ının mülk sahibine kaç ınılmaz olandan a şırı bir külfet de yüklememesi gerekti ği vurgulanm ıştır. Bu doğrultuda hukuki ili şkinin diğer taraf ının haklar ını korumak için tedbiri uygulayan kamu makamlar ının söz konusu tedbirin ba şvurucunun mülkiyet hakk ına etkilerini de gözetmesi ve ölçüsüz bir müdahaleye yol açmamas ı gerekmektedir ( Hesna Funda Baltal ı ve Baltal ı Gıda Hayvanc ılık San. ve Tic. Ltd. Şti., 79). 26. Buna göre mülkiyet hakk ını sınırland ıran bir tedbirin uygulanmas ının ölçülü olabilmesi için gerek kapsam ı gerekse de süresi itibar ıyla orant ılı olarak uygulanmas ı gerekmektedir. Mülkiyet hakk ına müdahale te şkil eden tedbirler uygulanmas ı ve bu tedbirlerin belirli bir süre de devam etmesi ancak bireye şahsi olarak a şırı bir külfet yüklemedi ği takdirde ölçülü görülebilir. Di ğer bir deyi şle mülkiyet hakk ına müdahale te şkil eden tedbirlerin söz konusu oldu ğu durumlarda tedbiri uygulayan kamu makamlar ının ivedi olarak ve özenli bir biçimde davranma yükümlülükleri bulunmaktad ır. Aksi hâlde yani tedbirin makul olmayan bir süre devam etmesi, mülkiyet hakk ının tan ındığı yetkilerin kullan ılmas ının belirsiz olacak şekilde ötelenmesi suretiyle mülk sahibine orant ısız bir külfet yüklemiş olur ( Hesna Funda Baltal ı ve Baltal ı G ıda Hayvanc ılık San. ve Tic. Ltd. Şti., 73-80). 27. Benzer nitelikteki somut olay bak ımından da bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektiri r bir durum bulunmamaktad ır. Somut olayda ba şvurucular ın taşınmazlar ının tapu kayd ına 20/5/1998 tarihinde ihtiyati tedbir şerhi konulmu ş ve bu şerh ancak 18/5/2017 tarihinde kald ırılabilmiştir. Dolay ısıyla olayda mülkiyet hakk ını sınırland ıran tedbir sürecinin yakla şık 19 y ıl sürdüğü tespit edilmi ştir. Bu tedbir süreci bir bütün olarak ele al ındığında söz konus u sürenin makul olmad ığı kuşkusuzdur. Bu durumda mülkiyet hakk ını sınırland ıran tedbirin başvurucuya şahsi olarak a şırı bir külfet yükledi ği sonucuna var ılm ıştır. 28. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 29. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. Başvuru Numaras ı: 2017/25385 Karar Tarihi : 27/2/2020 630. Başvurucu ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve tazminat talebinde bulunmu ştur. 31. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir, Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 32. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 33.İncelenen ba şvuruda ihtiyati tedbirin makul olmayan bir süre devam etmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 34. Somut olayda Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı ihtiyati tedbirin kald ırılmas ını gerektirmemektedir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi mülkiyet hakk ına yap ılan müdahaleyi ölçüsüz k ılan tedbirin uzun sürmesine ili şkin olarak tedbir sürecinde mülkiyet hakk ının gerektirdi ği ivediliğin ve özenin gösterilmesi bak ımından yarg ısal makamlar ın sorumlulu ğu olduğuna dikkati çekmektedir. 35. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Dolay ısıyla eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için mülkiyet hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvuruculara net 20.000 TL manevi tazminat ın müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. 36. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığını iddia etti ği maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvurucular ın bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmalar ı nedeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 37. Dosyadaki belgelerden tespit edilen -ekli tabloda belirtilen- harçlar ın, ayr ıca 3.000 TL vekâlet ücretinin ba şvuruculara mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2017/25385 Karar Tarihi : 27/2/2020 7B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Başvuruculara mü ştereken net 20.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. Ekli tabloda belirtilen harçlar ın BAŞVURUCULARA AYRI AYRI ÖDENMES İNE, E. 3.000 TL vekâlet ücretinin BA ŞVURUCULARA MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Batman 2. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2008/640, K.2014/531) GÖNDER İLMESİNE, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 27/2/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Kadir ÖZKAYA Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş