TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ZEYNEP ÖZBAY BA ŞARI BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/17029) Karar Tarihi: 16/6/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 17/8/2022-31926 Başvuru Numaras ı: 2018/17029 Karar Tarihi : 16/6/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ali Erdem ŞAHİN Başvurucu : Zeynep ÖZBAY BA ŞARI I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamu görevlisi olan ba şvurucunun söylemler
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ZEYNEP ÖZBAY BA ŞARI BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/17029) Karar Tarihi: 16/6/2022 R.G. Tarih ve Say ı: 17/8/2022-31926 Başvuru Numaras ı: 2018/17029 Karar Tarihi : 16/6/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ali Erdem ŞAHİN Başvurucu : Zeynep ÖZBAY BA ŞARI I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamu görevlisi olan ba şvurucunun söylemleri nedeniyle k ınama cezas ı ile cezaland ırılmas ının ifade özgürlü ğünü ihlal etti ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 30/5/2018 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon, ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucu 1985 do ğumlu olup ba şvuruya konu olaylar ın yaşand ığı tarihte Yüksek Ö ğrenim Kredi Yurtlar Kurumu Aksaray İl Müdürlü ğüne bağlı Gülşah Hatun Yurt Müdürlüğünde yurt yönetim memuru olarak görev yapmaktad ır. Başvurucu ayn ı zamanda anılan Yurt Müdürlü ğünün yetkili harcama mutemetli ği görevini de sürdürmektedir. 6. Görev alan ında kalan baz ı belgeleri haz ırlamad ığı, konuya ili şkin olarak Yurt yönetimince haz ırlanan belgeleri imzalamad ığı, sürekli rapor ve izin kulland ığı gerekçesiyl e başvurucu hakk ında 2016 y ılının muhtelif aylar ına dair bir tutanak tanzim edilmi ştir. An ılan tutanakta, ba şvurucunun idarenin i şleyişini kasten sekteye u ğratarak çal ışma düzenini bozduğu iddia edilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/17029 Karar Tarihi : 16/6/2022 37. Bu çerçevede ba şvurucunun idarenin i ş ve işlemlerinin yürütülmesini engelleyecek davran ışlarda bulundu ğu, devlet memuru olarak görevlerini yerine getirmekten imtina etti ği, çal ışmaktan ve sorumluluktan kaçt ığı, çal ışma ortam ındaki düzeni bozdu ğu, personel s ıkıntısının olduğu dönemlerde s ık s ık rapor ald ığı, izin işlemlerini dahi ileti şim yollar ını tıkayarak, amiri ile görü şmeden yaz ılı şekilde talep etti ği, sürekli çevresindeki çal ışanlar ı suçlayan, çal ışma ortam ındaki huzur ve güveni bozmaya yönelik tutum ve davran ışlar ı olduğu ve işleri kas ıtlı olarak güçle ştirdiği iddialar ıyla başvurucu hakk ında disiplin soru şturmas ı başlatılm ıştır. A. Disiplin Soru şturmas ı Süreci 8. Disiplin soru şturmas ı sürecinde ba şvurucunun " ödeme evraklar ını imzalamad ığına ve görevini yapmayarak i şleri zorla ştırdığına" ilişkin iddialar hakk ında başvurucu ile ayn ı yurtta görev yapan personel S.G. ve S.Ç.nin ifadelerine başvurulmuştur. S.G. ve S.Ç. ifadelerinde genel olarak ba şvurucunun görev ve sorumluluklar ını yerine getirmedi ğini, izin ve rapor kullanarak i ş ve işlemlerin durmas ına neden oldu ğunu, bu sorunlar nedeniyle i şyerinde huzursuz bir ortam olu ştuğunu ve verimlilik kayb ı yaşand ığını belirtmiştir. An ılan ifadeleri Yurt Müdür Vekili G.E.A. raporla ştırm ış ve raporunda kendisinin ba şvurucu taraf ından tarafs ız olmamakla itham edildi ğini de belirtmi ştir. 9. Soruşturma raporunda öncelikle ba şvurucu hakk ında ileri sürülen sa ğlık raporu ve izin taleplerinin konu edildi ği iddialar de ğerlendirilmi ş olup kanuna ve kurum mevzuat ına ayk ırı bir durum bulunmad ığından yap ılacak herhangi bir i şlem olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Raporun teklif k ısm ında ise ba şvurucunun görevi kapsam ında imzalamas ı gereken belgeleri imzalamad ığı, kas ıtlı olarak görevini yerine getirmeyerek idarenin i şleyişini güçleştirdiği sonucuna ula şıldığından 14/7/1965 tarihli ve 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanunu'nun 125. maddesinin birinci f ıkras ının (C) bendinin (a) alt bendi uyar ınca 1/8 oran ında ayl ıktan kesme cezas ı ile cezaland ırılmas ı, başvurucunun personel s ıkıntısının olduğu dönemlerde bile " Sürekli istifa edece ğim, diyerek izin talebinde bulundu ğu", izin verilmedi ği durumlarda da sürekli rapor alarak çal ışmaktan ve sorumluluktan kaçt ığı, "sürekl i çevresindeki çal ışanlar ı suçlad ığı", idareye kar şı cephe alarak söz ve davran ışlar ıyla iletişimi kopard ığı, amirleri ve i ş arkadaşlar ıyla uyum içinde çal ışmad ığı, iş arkadaşlar ı üzerinde yılgınlık oluşturduğu, bu ve benzeri hareketleri nedeniyle çal ışma ortam ının huzurunu bozduğu sonucuyla yine ayn ı Kanun'un (B) bendinin (l) alt bendi uyar ınca k ınama cezas ı ile cezaland ırılmas ı gerektiği belirtilerek sonuç itibar ıyla an ılan cezalardan en a ğırı olan ayl ıktan kesme cezas ı teklif edilmi ştir. 10. Başvurucu savunmas ında soru şturman ın tarafs ız olarak yürütülmedi ğini, görevlendirmeye ili şkin belgelerin taraf ına tebliğ edilmedi ğini, " il müdürü taraf ından bask ıya maruz kald ığını ve bask ılar sonucu kanunen hakk ı olan memuriyetten çekilme hakk ını kullanmay ı düşündüğünü, bu durumu ise sadece yurt müdür vekili Ş.G. ile payla ştığını ve anılan hakk ı dile getirmenin suç te şkil etmedi ğini", personel s ıkıntısı veya planlamas ının görevi olmad ığını, izin alamad ığı dönemlerde rapor almad ığını, rahats ızlığından dolay ı rapor kulland ığını, bu konuda bir soru şturma geçirmedi ğini, memurlar ve idare ile farkl ı konulardan kaynaklanan fikir ayr ılıklar ı olduğunu belirtmi ştir. 11. Soruşturma sonucunda ba şvurucunun ayl ıktan kesme cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar verilmi ş olup başvurucunun itiraz ı üzerine görevlendirmeye ili şkin herhangi bir yaz ının başvurucuya tebli ğ edilmedi ği gerekçesiyle an ılan cezan ın Başvuru Numaras ı: 2018/17029 Karar Tarihi : 16/6/2022 4kald ırılmas ına karar verilmi ştir. Bunun üzerine ba şvurucunun soru şturma raporuna konu diğer ceza olan k ınama cezas ı ile cezaland ırılmas ına disiplin amirince karar verilmi ş olup anılan karara kar şı yap ılan itiraz Disiplin Kurulunca reddedilmi ştir. B. Başvurucunun Disiplin Cezas ına İlişkin İşleme Kar şı Açt ığı İptal Davas ı Süreci 12. Başvurucu, hakk ında tesis edilen disiplin cezas ının iptali istemiyle Aksaray İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açm ıştır. Mahkeme, davan ın kabulü ile dava konus u işlemin iptaline karar vermi ştir. Mahkeme gerekçesinin ilgili k ısm ı şu şekildedir: "Olayda, davac ının izin talebinde bulunmas ı ve rapor almas ının mevzuat hükümleri uyar ınca bir hak olmas ı, y ıllık izinlerin amirinin uygun bulaca ğı zamanlarda toptan ve ihtiyaca göre k ısım k ısım kullan ılabileceği, ayr ıca hastal ık raporlar ının gerçekli ği konusunda tereddüt edilmesi durumunda hakem hastaneye sevk etme imkan ı olmas ı nedeniyle çal ışmaktan ve sorumluluktan kaçma şeklinde de ğerlendirilemeyece ği, öte yandan disiplin cezas ına dayanak te şkil eden di ğer iddialar ın sübut bulmad ığının anlaşılmas ı karşısında, bu yönleriyle davac ının eylemlerinin çal ışma ortam ındaki düzen, huzur ve güveni bozmaya yönelik tutum ve davran ışlar olmad ığı sonucuna var ıldığından, dava konusu işlemde hukuka uyarl ık görülmemi ştir". 13. Daval ı idare, davan ın kabulü karar ına karşı istinaf talebinde bulunmu ştur. Konya Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi (B İM) istinaf ba şvurusunun kabulüne, istinafa konu karar ın kald ırılmas ına ve davan ın reddine kesin olarak karar vermi ştir. An ılan karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "Uyuşmazl ık konusu olayda, her ne kadar davac ının muayene ve kabul komisyonunda görevlendirilmesinin bulunmad ığı anlaşılmakta ve y ıllık izin, sa ğlık raporu kullanmas ına yasal bir engel bulunmamakta ise de soru şturma kapsam ında al ınan ifadeler ve yap ılan tesbitlerden, davac ının personel ihtiyac ı olduğu dönemlerde sürekli olarak istifa edece ğini söylemek ve s ık s ık y ıllık izin, rapor almak ve baz ı ödeme evraklar ını imzalamaktan imtina etmek, çevresindekileri suçlamak şeklindeki tutum ve davran ışlar ı nedeniyle mesa i arkadaşlar ında y ılgınlık oluşturduğu, davac ının tutum ve davran ışlar ıyla çal ışma ortam ını ve huzurunu bozdu ğu anlaşıldığından, 657 say ılı Kanunun 125/B-l maddesi kapsam ına giren fiili nedeniyle verilen k ınama cezas ında mevzuata ve hukuka ayk ırılık, dava konusu işlemin iptaline ili şkin istinafa konu mahkeme karar ında ise hukuka uyarl ık bulunmamaktad ır". IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 14. 657 say ılı Kanun un Disiplin cezalar ının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil v e haller kenar ba şlıklı 125. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Devlet memurlar ına verilecek disiplin cezalar ı ile her bir disiplin cezas ını gerektire n fiil ve haller şunlard ır: B - K ınama : Memura, görevinde ve davran ışlar ında kusurlu oldu ğunun yaz ı ile bildiril-mesidir. Başvuru Numaras ı: 2018/17029 Karar Tarihi : 16/6/2022 5Kınama cezas ını gerektiren fiil ve haller şunlard ır: l) Kurumlar ın huzur, sükün ve çal ışma düzenini bozmak." B. Uluslararas ı Hukuk 15. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) devletin kamu hizmetinde çal ışan memurlar ı yönünden sadakat yükümlülü ğü öngörmesinin, ayr ıca onlara ödev ve sorumluluklar yüklemesinin memurlar ın statüleri gere ği meşru bir durum oldu ğunu belirtmiştir. Fakat kamu görevlilerinin de birey oldu ğunu, siyasi görü ş sahibi olma, ülke sorunlar ıyla ilgilenme, tercih yapma gibi sosyal yönlerinin bulundu ğunu ve bu do ğrultuda Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 10. ve 11. maddelerinden yararland ıklar ının şüpheden uzak oldu ğunu da ifade etmi ştir. Bununla birlikte memurun bulundu ğu konum ve görev yapt ığı alanla ilgili olarak ödev ve sorumluluk derecesinin belirlenmesinde ulusa l makamlar ın bir takdir marj ı olduğunu da eklemi ştir (İsmail Sezer/Türkiye , B. No: 36807/07, 24/3/2015, 52-54; Vogt/Almanya [BD], B. No: 17851/91, 26/9/1995, 51-53; Ahmed ve diğerleri/Birle şik Krall ık, B. No: 22954/93, 2/9/1998, 53, 54; Otto/Almanya (k.k.), B. No: 27574/02, 24/11/2005). 16. AİHM, kamu görevlilerine verilen disiplin cezalar ıyla güdülen me şru amac ın gerçekleştirilip gerçekle ştirilmediği yönünden yaln ızca cezan ın bir kuralla öngörülmü ş olmas ını yeterli bulmamakta; somut bir de ğerlendirmenin varl ığını aramaktad ır. Bu bağlamda kamu görevlilerinin cezaland ırılan eylemlerinin kamu hizmetlerinin süreklili ğini ya da gere ği gibi yerine getirilmesini etkilemek veya görev yap ılan devlet kurumunun itibar ını zedelemek gibi cezay ı gerekli k ılan sonuçlara sebep oldu ğunun aç ıkça gösterilmesi gerekti ğini belirtmektedir ( Kula/Türkiye , B. No: 20233/06, 19/6/2018, 48, 49). V.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Anayasa Mahkemesinin 16/6/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 18. Başvurucu; kulland ığı izinlerin idarenin onay ına tabi oldu ğunu, rahats ızlığı dolay ısıyla rapor kulland ığını ve raporlar hakk ında herhangi bir soru şturmayla karşılaşmad ığını belirterek kulland ığı izin ve raporlar ın diğer memurlardan farkl ı olarak çal ışma huzurunu bozma iddias ına konu edilmesinin e şitlik ilkesini, kanunen hakk ı olan memuriyetten çekilme hakk ını kullanmay ı dile getirmesi ve müdür vekilinin dilekçesini kayda al ırken zorluk ç ıkarmas ı üzerine bu durumun suç oldu ğunu belirtmesi ba şta olmak üzere konuyla ilgili tutum ve davran ışlar ının aleyhine yorumlanmas ının ifade özgürlü ğünü, soruşturma sürecinde savunma hakk ının k ısıtlanmas ının ise adil yarg ılanma hakk ını ihlal ettiğini ileri sürmü ştür. 19. Bakanl ık görüşünde; mevcut ba şvuruda ba şvurucunun ifade özgürlü ğüne ve adil yarg ılanma hakk ına yönelik bir müdahalenin bulunup bulunmad ığı, bu takdirde müdahalenin meşru bir amac ının olup olmad ığı, şikâyete konu edilen disiplin cezas ının belirtilen me şru amaç ile orant ılı olup olmad ığı, bu anlamda idare ve derece mahkemeleri kararlar ının ilgili ve Başvuru Numaras ı: 2018/17029 Karar Tarihi : 16/6/2022 6yeterli gerekçeler içerip içermedi ği hususu de ğerlendirilirken Anayasa ve ilgili mevzua t hükümleri, Anayasa Mahkemesi içtihad ı ve somut olay ın kendine özgü ko şullar ının da dikkate al ınmas ının faydal ı olacağı belirtilmi ştir. B. Değerlendirme 20. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının bir bütün olarak Anayasa'n ın 26. maddesinde düzenlenen ifade özgürlü ğü kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 21. Anayasa n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak Düşüncey i açıklama ve yayma hürriyeti kenar ba şlıklı 26. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Herkes, dü şünce ve kanaatlerini söz, yaz ı, resim veya ba şka yollarla tek ba şına veya toplu olarak aç ıklama ve yayma hakk ına sahiptir. Bu hürriyet resmi makamlar ın müdahales i olmaks ızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestli ğini de kapsar... ...Düşünceyi aç ıklama ve yayma hürriyetinin kullan ılmas ında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunla düzenlenir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 22. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan düşünceyi aç ıklama ve yayma özgürlüğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Müdahalenin Varl ığı 23. Başvurucunun çal ıştığı kurumun huzur ve çal ışma düzenini söylemleriyle bozmas ı nedeniyle k ınama cezas ı ile cezaland ırılmas ının ifade özgürlü ğüne yönelik bir müdahale oldu ğu değerlendirilmi ştir. b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 24. Yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullara uygun olmad ığı müddetçe Anayasa n ın 26. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. Anayasa n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Temel hak ve hürriyetler, ... yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ... demokrati k toplum düzeninin ... gereklerine... ilkesine ayk ırı olamaz. 25. Bu sebeple müdahalenin Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun dü şen, kanunlar taraf ından öngörülme, Anayasa n ın ilgili maddesinde Başvuru Numaras ı: 2018/17029 Karar Tarihi : 16/6/2022 7belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olma koşullar ını sağlay ıp sağlamad ığının belirlenmesi gerekir. 26. 657 say ılı Kanun un 125. maddesinin birinci f ıkras ının (B) bendinin (l) alt bendinin kanunla s ınırlama ölçütünü kar şılad ığı sonucuna var ılm ıştır. Öte yandan müdahalenin kamu hizmetlerinin verildi ği alanlarda huzurun ve çal ışma düzeninin sağlanmas ına yönelik önlemlerin bir parças ı olduğu, Anayasa'n ın 26. maddesinin ikinci fıkras ında yer alan kamu düzeninin korunmas ı meşru amac ını taşıdığı anlaşılm ıştır. Geriye müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olup olmad ığının belirlenmesi kalmaktad ır. 27.İfade özgürlü ğüne yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılamas ı ve orant ılı olmas ı gerekir (AYM, E.2007/4, K.2007/81, 18/10/2007; Bekir Coşkun [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015, 53-55; Mehmet Ali Ayd ın [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, 70-72). Derece mahkemeleri, bireylerin fikirlerini ifade özgürlü ğü yoluyla ifade etme haklar ı ile Anayasa'n ın 26. maddesinin ikinci f ıkras ında belirtilen me şru amaçlar aras ında adil bir denge sağlamal ıdır (Bekir Coşkun, 44, 47, 48; Hakan Yi ğit, B. No: 2015/3378, 5/7/2017, 58, 61, 66). Derece mahkemeleri söz konusu dengelemeyi yaparken ve ifade özgürlü ğüne yap ılan müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılay ıp karşılamad ığını değerlendirirken belirli bir takdir yetkisine sahiptir ( Kemal K ılıçdaroğlu, B. No: 2014/1577, 25/10/2017, 57). Bununla birlikte kamu gücünü kullanan organlar de ğerlendirmelerinde ifade özgürlü ğünün demokrasinin i şleyişi için ya şamsal önemde oldu ğunu gözönünde bulundurmak zorundad ır (Bekir Co şkun, 33-35; Mehmet Ali Ayd ın, 42, 43; Tansel Çölaşan, B. No: 2014/6128, 7/7/2015, 35-38). 28. Somut olayda ba şvurucunun çal ıştığı Yurt Müdürlü ğündeki görev ve sorumluluklar ını yerine getirmemesi temelinde olu şan sorunlar nedeniyle hakk ında disiplin soruşturmas ı başlatılm ış (bkz. 6, 7), ba şvurucunun çal ışma ortam ının huzur ve düzenini bozduğu gerekçesiyle k ınama cezas ı ile cezaland ırılmas ına karar verilmi ştir (bkz. 9, 11). Yarg ılama neticesinde ilk derece mahkemesinin verdi ği disiplin cezas ının iptali yönündeki karar istinaf yolunda B İM taraf ından kald ırılarak davan ın reddine kesin olarak karar verilmiştir (bkz. 12,13). Bu anlamda derece mahkemeleri aras ında sübuta ili şkin değerlendirme farkl ılıklar ı bulundu ğu görüldü ğünden hak ihlali iddias ının değerlendirilmesinde öncelikle B İM karar ının hangi gerekçelere dayand ığının ve bu gerekçelerin ne ölçüde ifade özgürlü ğünün kapsam ında kald ığının irdelenmesi gerekir. 29. BİM karar ında; imzadan imtina etmek, sürekli istifa edece ğini söylemek, çevresine suçlamalarda bulunmak, s ık s ık izin ve rapor kullanmak gibi birden fazla gerekçeye dayan ılarak başvurucunun mesai arkada şlar ı üzerinde y ılgınlık oluşturduğu sonucuna var ıldığı, bu durumun da çal ışma ortam ını ve huzurunu bozdu ğu belirtilmi ştir (bkz. 13). An ılan gerekçelerden imzadan imtina etmek eylemi nedeniyle ba şvurucuya daha önce ayl ıktan kesme cezas ı verildiği ancak cezan ın görevlendirmeye ili şkin tebliğ evrak ı eksikliği nedeniyle kald ırıldığı, personel s ıkıntısının olduğu dönemlerde izin ve rapor kulland ığı iddias ı hakk ında ise hukuka ayk ırı bir durumun bulunmad ığının soruşturma raporund a belirtildiği görülmü ştür. Bu nedenle B İM taraf ından her ne kadar bahse konu gerekçelere dayan ılm ış olsa da disiplin cezas ı gerekçesinin ba şvurucunun " sürekli olarak istifa edece ği söyleminde bulunmas ı ve çevreye kar şı suçlay ıcı tutum ve davran ışlar sergilemesi " eylemlerinden ibaret oldu ğu değerlendirilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/17029 Karar Tarihi : 16/6/2022 830. Anayasa Mahkemesinin çok say ıdaki karar ında alt ını çizdiği gibi kamu görevlisi olmak -sa ğlad ığı birtak ım ayr ıcal ıklar ve avantajlar ın yan ında- baz ı külfet ve sorumluluklara katlanmay ı ve diğer kişilerin tabi olmad ığı sınırlamalara tabi olmay ı da gerektirmektedir. Ki şi kamu görevine kendi iste ği ile girmekle bu statünün gerektirdi ği ayr ıcal ıklardan yararlanmay ı ve külfetlere katlanmay ı kabul etmi ş say ılır, kamu hizmetinin kendine has özellikleri bu avantaj ve s ınırlamalar ı zorunlu k ılar (İhsan Asutay , B. No: 2012/606, 20/2/2014, 38; Cem Özayd ın, B. No: 2017/26800, 13/1/2022, 36; Elif Güneysu , B. No: 2017/31733, 7/10/2021, 42). Bu ba ğlamda devletin kamu hizmetinde çal ışan memurlar ına bir ba ğlılık görevi getirmesi, ödev ve sorumluluklar yüklemesi memurlar ın statüleri gere ği meşru kabul edilebilir bir durumdur ( Hasan Güngör , B. No: 2013/6152, 24/2/2016, 49; Ömer Yalç ın, B. No: 2017/30798, 29/9/2020, 27; Zeki Ç ınar, B. No: 2016/3585, 12/6/2019, 35). Ancak kamu görevlisinin geçimini sa ğlamak için büyük ölçüde kamu idaresine ba ğıml ı oluşu, idarenin an ılan meşru menfaatlerin ötesine geçmesi ihtimaline kar şı çal ışanlar ı savunmas ız bırakabilece ği unutulmamal ıdır. 31. Somut olayda ba şvurucu, görevini tam ve zaman ında yapmad ığına yönelik iddialara kar şı 657 say ılı Kanun'un 20. ve 94. ila 98. maddelerinde düzenlenen kam u görevinden çekilme hakk ını kullanmay ı gündeme getirmi ştir. Şüphesiz bu durum ba ğlı bulunulan amirde veya kurumda memnuniyetsizli ğe ya da çal ışma arkada şlar ı aras ında uyumsuzlu ğa neden olabilir. Nitekim ba şvurucu, söz konusu söyleminin tabi oldu ğu statü hukuku kapsam ında (bkz. 30) çal ışma ortam ını olumsuz yönde etkiledi ği gerekçesiyle disiplin cezas ı ile cezaland ırılm ış ve BİM karar ı ile bahse konu i şlem ayn ı gerekçeyle hukuka uygun bulunmu ştur. Başvurucunun ifadelerine bak ıldığında an ılan söylemiyle kendisine yöneltilen iddialar ın ciddiyetini ve içinde bulundu ğu duygu durumunu ortaya koyarak (bkz. 10) idarenin me şru menfaatlerin ötesine geçmesi ihtimaline kar şı savunmas ız kalmamay ı (bkz. 30) hedefledi ği görülmektedir. Bu anlamda ba şvurucu bu hareketiyle herhangi bir disiplin yapt ırımına muhatap olmamak ad ına hareketsiz kalmak yerine kar şılaşabileceği sonuçlara ra ğmen görü şlerini aç ıklayarak disiplin cezas ı ile karşı karşıya gelmiştir. Buna göre başvurucunun somut olayda hareketsiz kalmamas ı, bir ba şka deyişle kendi kendini sansürlememesi (otosansür) nedeniyle cezaland ırıldığı ve bu durumun ise ifade özgürlü ğü üzerinde negatif bir etkiye yol açt ığı söylenebilir. 32. Başvuru konusu olaydaki bir di ğer iddia ise ba şvurucunun çevreye kar şı suçlay ıcı tutum ve davran ışlarda bulunmas ıdır. Somut olayda, ba şvurucu ve idare aras ında başvurucunun baz ı belgelere ili şkin görev ve sorumluluklar ını yerine getirmedi ği iddias ı üzerinden bir anla şmazl ık yaşand ığı, soruşturma sonucunda ise ba şvurucunun an ılan konularda görevli oldu ğunun yaz ıyla kendisine bildirilmedi ği anlaşıldığından hakk ında uygulanan ayl ıktan kesme cezas ı kald ırılm ıştır (bkz. 11). Şu hâlde haks ızlığı soruşturma sonucunda teyit edilen iddialardan dolay ı, başvurucunun tav ır ve davran ışlar ında -çal ışma arkadaşlar ı taraf ından olumsuz olarak de ğerlendirilebilecek- birtak ım değişikliklerin görülmesinin anla şılabilir oldu ğu kabul edilmelidir. 33. Disiplin uygulamalar ı devlet organizasyonu içinde düzenin sa ğlanmas ı ve korunmas ı, memurun görevine ba ğlanmas ı, hizmetlerin en etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesi için kullan ılır; bu uygulamalar ın hukuki gerekçeleri ve sonuçlar ı vard ır. Disipli n uygulamalar ının nihai hedefi, sa ğlanan düzen sayesinde verimli bir çal ışma ortam ının ve nihai olarak da kamu yarar ının sağlanmas ıdır. Bu bak ımdan disiplin cezalar ı memurlar ın görevlerini lay ıkıyla ve uyum içinde yerine getirmesi için önemli bir araçt ır (Ayfer Altunta ş ve İkbal Ünzile Gürsoy , B. No: 2018/24874, 31/3/2022, 53). Öte yandan disiplin cezalar ının münhas ıran memurlar ın görevleriyle ilgili olmas ı disiplin cezalar ı hakk ında Başvuru Numaras ı: 2018/17029 Karar Tarihi : 16/6/2022 9yap ılan değerlendirmelerin ciddiyetini azaltmamaktad ır. Çünkü dü şünce aç ıklamalar ı karşılığında uygulanan disiplin cezalar ının kamu görevlilerinin temel hak ve özgürlükleri üzerinde bir cayd ırıcı etki olu şturacağı aç ıktır (Mehmet Alanç ve di ğerleri [GK], B. No: 2017/15462, 29/9/2021, 49; Şah İsmail Harmanc ı, B. No: 2018/15359, 17/11/2021, 41). 34. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi daha önceki kararlar ında, düşünce aç ıklamalar ı nedeniyle kamu görevlileri hakk ında verilen disiplin cezalar ına ilişkin olarak idarenin ve bu tür cezalar ın hukuka uygunlu ğunu denetleyen yarg ı mercilerinin -subjektif yorumlardan kaç ınmalar ı için- yapmalar ı gerekenleri aç ıklam ıştır. Somut olayda ba şvurucunun söylemi ve tav ırlar ı ile (bkz. 29) çal ıştığı kurumun huzur, sükûn ve çal ışma düzenini bozdu ğunun kabul edildiği de gözönüne al ındığında idare ve yarg ı mercilerinden en az ından şu değerlendirmeleri yapmalar ı beklenir: i. Söz konusu ifade özgürlü ğü olduğu için devlet memurlar ının da birey oldu ğu, siyasi görü ş sahibi olma, ülke sorunlar ıyla ilgilenme, tercih yapma gibi sosyal yönlere sahip olma haklar ının bulundu ğu gözard ı edilmemelidir ( Hasan Güngör , 49; Ömer Yalç ın, 27; Zeki Ç ınar, 34, 35). ii. Somut olay ın koşullar ında kamu görevlisinin dü şünce aç ıklamas ını kamu görevi statüsünün ve görev yapt ığı alan ın kendisine sa ğlad ığı unvan ı dâhil herhangi bir olana ğı kullanarak yapm ış ise bunun gösterilmesi gerekir (kamu görevinin niteliğine ilişkin olarak bkz. Adem Talas [GK], B. No: 2014/12143, 16/11/2017, 47). iii. Buna ilaveten kamu görevlisinin yapt ığı bir düşünce aç ıklamas ının kamu hizmetlerinin süreklili ğini, etkinli ğini, verimlili ğini ya da gere ği gibi yerine getirilmesini ne şekilde etkiledi ğinin ve cezay ı gerekli k ılan -devlet organizasyonu içinde düzenin bozulmas ı, hizmetlerin yürütülememesi gibi- sonuçlar ın neler olduğunun veya bu tür sonuçlara neden olmas ının kuvvetle muhtemel oldu ğunun ortaya konulmas ı gerekir (disiplin cezas ı ile cezaland ırılabilmeleri için kamu görevlisinin fiillerinin memuriyetini etkiledi ğinin gösterilmesi gereklili ğine ilişkin olarak bkz. Yasin Agin ve di ğerleri [GK], B. No: 2017/32534, 21/1/2021, 61, 63; Levent Tunçel , B. No: 2017/34185, 16/3/2022, 42, 44; Disiplin hukukunun amaçlar ı için bkz. Ayfer Altunta ş ve İkbal Ünzile Gürsoy , 53), iv. Hükmedilen disiplin cezas ıyla kamusal önemi bulunan objektif amac a ulaşılabileceği, başka bir deyi şle kamu görevlisinin cezaland ırılmas ının zorunlu bir sosyal ihtiyaca kar şılık geldiği gösterilmeli; dü şünce aç ıklamas ının kamu görevini etkileme derecesiyle orant ılı bir disiplin cezas ına hükmedilmedir (Mehmet Alanç ve diğerleri, 45 ; Şah İsmail Harmanc ı, 37; Ayfer Altunta ş ve İkbal Ünzile Gürsoy , 45). v. Değerlendirmeler oldukça açık, spesifik ve tekil olarak yap ılmal ıdır (bireyselle ştirilmiş değerlendirme zorunlulu ğuna ilişkin olarak bkz. Şah İsmail Harmanc ı, 41). 35. Somut olayda, ba şvurucuyu cezaland ıran idarenin ve nihai karar ı veren BİM'in gerekçeleri dikkatli bir şekilde ele al ınm ıştır. Buna kar şın hem idare hem de B İM başvuruya konu söylem, tutum ve davran ışlar ın çal ışma ortam ının huzurunu bozdu ğunu belirtmek dışında yukar ıda s ıralanan de ğerlendirmelerden hiçbirini yapmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/17029 Karar Tarihi : 16/6/2022 1036. Anayasa Mahkemesi, çok say ıdaki karar ında ifade özgürlü ğüne gerekçesiz olarak veya Anayasa Mahkemesince ortaya konulan kriterleri kar şılamayan bir gerekçe ile yap ılan müdahalelerin Anayasa'n ın 26. maddesini ihlal edece ğini ifade etmi ştir. İfade özgürlüğüne yap ılan bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabu l edilebilmesi için kamu makamlar ı taraf ından ortaya konulan gerekçelerin ilgili ve yeterli olmas ı gerekir (di ğerleri aras ından bkz. Kemal K ılıçdaroğlu, B. No: 2014/1577, 25/10/2017, 58; Bekir Coşkun, 56; Tansel Çöla şan, 56; Zübeyde Füsun Üstel ve di ğerleri [GK], B. No: 2018/17635, 26/7/2019, 120). 37. Yukar ıdaki bilgiler dikkate al ındığında değerlendirmelerinde Anayasa Mahkemesinin kabul etti ği standartlar ı uygulamayan idare ve B İM'in başvurucunun bir disiplin cezas ı ile cezaland ırılmas ının zorunlu toplumsal bir ihtiyaca karşılık geldiğini ilgili ve yeterli bir gerekçe ile ortaya koydu ğunun kabul edilmesi mümkün olmam ıştır. 38. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvuruya konu demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmayan müdahalenin Anayasa n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ifade özgürlü ğünü ihlal etti ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 39. Başvurucu, yarg ılaman ın yenilenmesi ile birlikte 40.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 40. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 41. Öte yandan ihlalin niteli ği dikkate al ınarak başvurucuya net 13.500 TL manevi tazminat ödenmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A.İfade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ifade özgürlü ğünün İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin ifade özgürlü ğünün ihlalinin sonuçlar ın ın ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak amac ıyla Bölge İdare Mahkemesinin ilgili dairesine göndermek üzere Aksaray İdare Mahkemesine (E.2017/456, K.2017/1478) GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2018/17029 Karar Tarihi : 16/6/2022 11D. Başvurucuya net 13.500 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerinin REDD İNE, E. 294,70 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 16/6/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.