TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ABDÜLMAC İT SELEKLER VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2019/25096) Karar Tarihi: 13/4/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/25096 Karar Tarihi : 13/4/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan y. : Hicabi DURSUN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucular : 1. Abdülmacit SELEKLER 2. Adnan Fuat SELEKLER 3. Ahmet Edip SELEKLER 4. Mustafa BA ŞKAN 5. Nilüfer BALCI 6. Seher SELEKLER 7. Seh
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ABDÜLMAC İT SELEKLER VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (2) (Başvuru Numaras ı: 2019/25096) Karar Tarihi: 13/4/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/25096 Karar Tarihi : 13/4/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan y. : Hicabi DURSUN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucular : 1. Abdülmacit SELEKLER 2. Adnan Fuat SELEKLER 3. Ahmet Edip SELEKLER 4. Mustafa BA ŞKAN 5. Nilüfer BALCI 6. Seher SELEKLER 7. Seher Şule SELEKLER 8. Ünser SELEKLER Başvurucular Vekili: Av. Necati YILMAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamula ştırmas ız el atmaya dayal ı olarak aç ılan tazminat davas ının reddedilmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular muhtelif tarihlerde yap ılm ıştır. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 2020/3656, 2020/3849 ve 2020/8965 numaral ı başvurular eldeki ba şvuruyla birle ştirilmiştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: A. Kadastro Tespitine İtiraz Süreci 5. 1958 y ılında 15/12/1934 tarihli ve 2613 say ılı Kadastro ve Tapu Tahriri Kanunu'na göre yap ılan kadastro çal ışmalar ında 556 ada 2 parsel ve 570 ada 3 parsel say ılı Başvuru Numaras ı: 2019/25096 Karar Tarihi : 13/4/2022 2taşınmazlar 19 Sefer 1264 tarihli tapu kayd ına dayal ı olarak Hazine ve di ğer paydaşlar ad ına tespit edilmi ştir. 6. Tespite yönelik itiraz üzerine Antalya Asliye Hukuk Mahkemesinde dav a açılm ış, 13/10/1987 tarihli karar ile 21/6/1986 tarihli ve 3402 say ılı Kadastro Kanunu'nun geçici 1. maddesi uyar ınca dava dosyas ı Antalya Kadastro Mahkemesine devredilmi ştir. 7. Tespite itiraz davas ında davac ılar; dava konusu parsellerde haricî sat ış, muristen intikal ve zilyetli ğe dayanm ıştır. Antalya Kadastro Mahkemesince 29/6/2004 tarihli karar ile dava konusu ta şınmaz ın paylar ı oran ında Hazine ve gerçek ki şiler ad ına tesciline kara r verilmiştir. An ılan kararda, ba şvurucular murisi Mehmet Rü ştü oğlu Abdülmacit Tevfik Selekler pay sahibi olarak gösterilmi ştir. Hüküm Yarg ıtay denetiminden geçerek 13/7/2006 tarihinde kesinle şmiştir. 8. Başvurucular ın murisi Abdülmacit Tevfik Selekler yarg ılama devam ederken 11/11/1977 tarihinde vefat etmi ştir. 9. Öte yandan 556 ada 2 parsel ve 570 ada 3 parsel tapuya tescil edildikten sonra imar uygulamas ına tabi tutulmu ş olup bu parsellerin ifraz ından oluşan toplam 54 ta şınmaz ın bir k ısım hissesi hâlen muris Abdülmacit Tevfik Selekler ad ına kay ıtlıdır. B. Kamula ştırma Süreci 10. Uyuşmazl ığa konu ta şınmazlar ın bir k ısm ı çeşitli kamu kurumlar ı taraf ından kamu hizmetinde kullan ılmak üzere 1960'l ı ve 1980'li y ıllarda kamula ştırma işlemlerine konu edilmiştir. Kamula ştırma kararlar ı ilgililere tebli ğ edilmiş ve belirlenen kamula ştırma bedelleri de bankaya depo edilmi ştir. Ancak ta şınmazlar ın mülkiyeti ihtilafl ı olduğu için söz konusu bedelin ödenmesi kadastro davas ının sonuçlan ıncaya kadar mümkün olamam ıştır. C. Başvuruya Konu Yarg ılamalara İlişkin Süreç 11. Başvurucular 556 ada 2 parsel ve 570 ada 3 parsellerin ifraz ından oluşan baz ı taşınmazlar ın çeşitli kamu kurumlar ı taraf ından fiilen yol, okul ve kamu hizmet binas ı olarak kullan ıldığını belirterek tazminata hükmedilmesine karar verilmesi istemiyle çe şitli tarihlerde Antalya Asliye Hukuk Mahkemelerinde davalar açm ıştır. 12. Yarg ılama sonucunda çe şitli tarihlerde verilen kararlarla davalar reddedilmi ştir. Kararlar ın gerekçesinde, dava konusu ta şınmazlar ın geldisi olan 556 ada 2 parsel ve 570 ada 3 parsel numaral ı taşınmazlar ın bedeli kar şılığında ilgili kurumlar taraf ından kamula ştırılıp kamulaştırma işleminin ba şvurucular ın murisine usulüne uygun olarak tebli ğ edildiği saptamas ına yer verilmi ştir. Mahkemelere göre bu sebeple kamula ştırmas ız el atma mevcut değildir. 13. Kararlar ba şvurucular taraf ından temyiz edilmi ş ise de Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesinin (Daire) muhtelif tarihli kararlar ıyla onanm ış, karar düzeltme talepleri de ayn ı Dairenin muhtelif tarihli kararlar ıyla reddedilmi ştir. 14. Nihai kararlar ba şvuruculara tebli ğ edilmiş, başvurucular süresinde bireysel başvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2019/25096 Karar Tarihi : 13/4/2022 3IV.İLGİLİ HUKUK 15.İlgili hukuk için bkz. Abdülmacit Selekler ve di ğerleri, B. No: 2016/1107, 10/12/2019, 18-20; Şevket Karata ş [GK], B. No: 2015/12554, 25/10/2018, 26-33. V.İNCELEME VE GEREKÇE 16. Anayasa Mahkemesinin 13/4/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 17. Başvurucular, murislerinden intikal eden ta şınmazlar ın baz ı kısımlar ına çeşitli kamu kurumlar ı taraf ından 1960'l ı yıllardan itibaren kamula ştırmas ız olarak el at ıldığından yak ınmaktad ır. Başvurucular; ta şınmazlar ın el at ılan k ısm ının hâlen kamu hizmetinde kullan ıldığını, fiilen el at ılan k ısm ının kamula ştırılmas ına 1960'l ı veya 1980'li y ıllarda kara r verilmişse de yap ılan işlemlerin murislerine usulüne uygun olarak tebli ğ edilmedi ğini ve depo edilen paran ın da taşınmazlar ın ayn ının Kadastro Mahkemesinde çeki şmeli olmas ı nedeniyle 2006 y ılına kadar al ınmas ının mümkün olmad ığını ifade etmi ştir. Başvurucular, kamulaştırma işleminin tamamlanm ış olduğu kabul edilse dahi Kadastro Mahkemesindeki yarg ılama sonuçlanana kadar bedeli alamayacaklar ı gibi tezyidî bedel davas ı açma imkânlar ının da bulunmad ığını, aradan geçen süre içinde depo edilen bedelin anlams ız hâle geldiğini belirtmi ş ve Mahkemece davan ın reddine karar verilmesinin mülkiyet hakk ını ihlal ettiğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 18. Anayasa'n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 19. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden 20. Anayasa Mahkemesi Abdülmacit Selekler ve di ğerleri karar ında uyuşmazl ık konusu ta şınmaz ın başvurucular için mülk te şkil ettiğini kabul etmi ştir (Abdülmacit Selekler ve diğerleri, 31-33). Ayn ı değerlendirme mevcut ba şvurudaki ta şınmazlar için de geçerlidir. Başvuru Numaras ı: 2019/25096 Karar Tarihi : 13/4/2022 421. Somut olayda ba şvurucular ın hissedar oldu ğu taşınmazlar ın bir k ısm ına, kamulaştırma yap ılmadan kamu hizmet alan ı olarak kullan ılmak suretiyle idareler taraf ından el at ılm ıştır. Dolay ısıyla müdahalenin mülkten yoksun b ırakmaya ili şkin ikinci kural çerçevesinde incelenmesi gerekir ( Abdülmacit Selekler ve di ğerleri, 34). 22. Anayasa'n ın 35. maddesinde mülkiyet hakk ı s ınırsız bir hak olarak düzenlenmemi ş, bu hakk ın kamu yarar ı amac ıyla ve kanunla s ınırland ırılabileceği öngörülmü ştür. Mülkiyet hakk ına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırland ırılmas ına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'n ın 13. maddesinin de gözönünde bulundurulmas ı gerekmektedir. An ılan madde uyar ınca temel hak ve özgürlükler, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmaks ızın Anayasa'n ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanmas ı, kamu yarar ı amac ı taşımas ı ve ayr ıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yap ılmas ı gerekmektedir ( Recep Tarhan ve Afife Tarhan , B. No: 2014/1546, 2/2/2017, 62). 23. Anayasa'n ın 46. maddesinde öngörülen kamula ştırma, Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınm ış olan mülkiyet hakk ına getirilmi ş anayasal bir sınırlamad ır. Bu itibarla 46. maddede belirtilen kamula ştırman ın anayasal ögelerine uygun bir düzenleme, 35. maddeye bir ayk ırılık oluşturmayacakt ır. Kamula ştırma, Anayasa'da özel mülkiyetin kamuya geçirilmesi konusunda ba şvurulabilecek bir yöntem olarak düzenlenmi ş olup bir ta şınmaz üzerindeki özel mülkiyet hakk ının malikin r ızas ı olmaks ızın kamu yarar ı için ve kar şılığı ödenmek kayd ıyla devlet taraf ından sona erdirilmesidir (AYM, E.2017/110, K.2017/133, 26/7/2017, 12, 15). Anayasa'n ın kamulaştırmay ı düzenleyen 46. maddesine göre devlet ve kamu tüzel ki şileri taraf ından yap ılabilmesi, kamu yarar ının bulunmas ı, kamulaştırma karar ının kanunda gösterilen esas ve usullerine uyulmas ı, gerçek kar şılığın kural olarak pe şin ve nakden ödenmesi kamula ştırman ın anayasal ögeleridir (AYM, E.2017/110, K.2017/133, 26/7/2017, 11). 24. Anayasa Mahkemesi Abdülmacit Selekler ve di ğerleri karar ında ihtilaf konusu taşınmaz ın Karayollar ı Genel Müdürlü ğü taraf ından yol olarak kullan ılan k ısm ına yönelik olarak aç ılan tazminat davas ının reddi üzerine yap ılan bireysel ba şvuruyu incelemi ştir. An ılan kararda, uyu şmazl ığa konu ta şınmaz ın iki ayr ı bölümünün 1964 ve 1969 y ıllar ında kamulaştırılmas ı yönünde i şlem tesis edilerek bedeli depo edilmi ş ise de bu ta şınmaza yönelik kadastro tespitine itiraz davas ı sonucunda Kadastro Mahkemesinin söz konus u taşınmaz ın ilgili pay ının başvurucular ın murisi ad ına tapuya tesciline karar verdi ği hat ırlat ılm ıştır. Kararda, kesin hüküm niteli ğindeki söz konusu karar do ğrultusunda oluşturulan tescilin iptal edilmedi ği ve sonras ında yap ılan bir kamula ştırma işleminin de bulunmad ığı gözetildi ğinde önceki kamula ştırma işlemlerine hukuki bir de ğer atfedilebilmesinin mümkün olmad ığı ifade edilmi ştir (Abdülmacit Selekler ve di ğerleri, 39). 25. Anayasa Mahkemesi 1964 ve 1969 y ıllar ında yap ılan kamula ştırma işlemleri çerçevesinde depo edilen bedelin ta şınmaza yönelik kadastro tespitine itiraz davas ı nedeniyle mülkiyeti ihtilafl ı olduğu için aradan geçen yakla şık k ırk y ılı aşkın bir süre boyunc a ödenebilmesinin mümkün olamad ığına ve ba şvurucular ın bu sürenin uzamas ında bir kusurlar ının olduğunun ortaya konulamad ığına vurgu yapm ıştır. Anayasa Mahkemesi kamulaştırma işlemi tebli ğ edilmiş olsa dahi mülkiyetin ihtilafl ı olduğu bir durumda gerek kamulaştırma işlemine gerekse kamula ştırma bedeline yönelik olarak ba şvurucular ın murisi taraf ından dava aç ılmas ının pratikte etkili olabilmesinin de mümkün görülmedi ğine işaret Başvuru Numaras ı: 2019/25096 Karar Tarihi : 13/4/2022 5etmiş ve usulüne uygun bir kamula ştırma işleminin bulunmad ığı sonucuna ula şmıştır (Abdülmacit Selekler ve di ğerleri, 40). 26. Maddi ko şullar ı büyük ölçüde ayn ı olan mevcut ba şvuruda an ılan karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 27. Bu durumda ba şvurucular ın tazminat isteminin esas ının incelenmemesi mülkiyet hakk ına yönelik ihlalin giderilmesini önlemi ştir. Kanuna ayk ırı olduğu aç ık olan müdahaleye yönelik tazminat isteminin reddedilmesi ve ba şvurucular ın uğrad ığı zarar ın tespitiyle ilgili olarak bir incelemenin yap ılmamas ı mülkiyet hakk ına matuf ihlali n sürdürülmesi sonucunu do ğurmuştur. 28. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. Giderim Yönünden29. Başvurucular ihlalin tespiti ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı talebinde bulunmuştur. 30. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktad ır. 31. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). VI. HÜKÜM A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Antalya 2. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2012/39), Antalya 5. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2007/28) ve Antalya 6. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2013/392) GÖNDER İLMESİNE, D. 1.705,30 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 6.205,30 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, Başvuru Numaras ı: 2019/25096 Karar Tarihi : 13/4/2022 6E. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 13/4/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan y. Üye Üye Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN