TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR COŞKUN POLAT VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/21807) Karar Tarihi: 3/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/21807 Karar Tarihi : 3/3/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucular : 1. Coşkun POLAT 2. Hayrünnisa HOMURLU 3. Mehmet Emin POLAT Başvurucular Vekili: Av. Yiğit GÜRBÜZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ip
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR COŞKUN POLAT VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/21807) Karar Tarihi: 3/3/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/21807 Karar Tarihi : 3/3/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYELYusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucular : 1. Coşkun POLAT 2. Hayrünnisa HOMURLU 3. Mehmet Emin POLAT Başvurucular Vekili: Av. Yiğit GÜRBÜZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ipotek bedelinin güncellenmi ş değeri ödenmeden ipote ğin kald ırılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 20/6/2019 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 5. Başvurucular Co şkun Polat, Hayrünnisa Homurlu ve Memhet Emin Polat sıras ıyla 1948, 1952 ve 1955 do ğumlu olup Tarsus'ta ikamet etmektedir. Ba şvurucular 7/9/1980 tarihinde ölen M.M.P.nin mirasç ılar ıdır. 6. Mersin'in Tarsus ilçesi Yenice Yi ğitbaşı Mahallesi'nde kâin 260 ada 8 parsel say ılı taşınmaz, tapuda A.A., R.A., S.A., M.A. ve F.A. ad ına kay ıtlıdır. An ılan taşınmaz 26/1/1963 tarihinde 13.000 TL (eski Türk liras ı) bedelle ba şvurucular ın murisi M.M.P. lehine ipotek edilmi ştir. İpotek, karz akdinden kaynakl ı olarak uygulanm ıştır. İpotek sözle şmesinde borcun 15/9/1963 tarihinde ödenece ği belirtilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/21807 Karar Tarihi : 3/3/2022 37. Taşınmaz ın malikleri taraf ından, başvurucular ın murisi lehine konulan ipote ğin kald ırılmas ı istemiyle 2/11/2015 tarihinde Tarsus 3. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Asliye Hukuk Mahkemesi) dava aç ılm ıştır. Dava dilekçesinde, mahkemenin takdiri hâlinde ipote ğe konu borcun ve ferilerinin mahkeme veznesine depo edilece ği belirtilmi ştir. 8. Başvurucular Asliye Hukuk Mahkemesine sunduklar ı cevap dilekçesinde; borçlular ın bugüne kadar herhangi bir ödeme yapmad ığını belirtmiş, 13.000 TL'nin 51 y ıllık yasal faiziyle birlikte mahkeme veznesine depo edilmesi gerekti ğini ileri sürmü ştür. 9. Asliye Hukuk Mahkemesince bilirki şi incelemesi yapt ırılm ıştır. 13/10/2016 havale tarihli bilirki şi raporunda; 13.000 TL'nin güncel de ğeri alt ın fiyat art ışına göre 92.968,57 TL, döviz fiyat art ışına göre 4.138,94 TL ve asgari ücret art ış oran ına göre 53.233,11 TL olarak bulunmu ştur. Raporda, sözü edilen üç hesaplama yöntemiyle bulunan tutarlar ın aritmetik ortalamas ı al ınarak 13.000 TL'nin güncel de ğeri 50.113,54 TL olarak saptanm ıştır. Ayn ı bilirkişi taraf ından düzenlenen 20/3/2017 havale tarihli ek raporda, ipotek tesis tarihinden dava tarihine kadar i şleyecek yasal faiz 1.917.258,86 TL şeklinde hesaplanm ıştır. Başka bir bilirki şi taraf ından düzenlenen 11/9/2017 havale tarihli raporda, 13.000 TL'ye 15/9/1963-2/11/2015 tarihleri aras ında işletilecek yasal faizin miktar ı 196.108,74 TL olarak hesaplanm ıştır. Üçüncü bir bilirki şi taraf ından haz ırlanan 13/8/2018 havale tarihli raporda ise i şletilecek yasal faizin miktar ı 126.957,64 TL biçiminde belirlenmi ştir. 10. Asliye Hukuk Mahkemesi 16/10/2018 tarihinde davay ı kabul ederek ipote ğin kald ırılmas ına ve ipotek bedeli ile faiz toplam ı olarak ba şvuruculara 0,14 TL (14 kuru ş) ödenmesine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde, somut olaydaki ipote ğin kesin borç ipote ği olduğu ve 22/11/2001 tarihli ve 4721 say ılı Türk Medeni Kanunu'nun 875. maddesi uyar ınca anaparan ın yan ında gecikme faizi de içerdi ği belirtilmi ştir. Somut olaydaki ihtilaf ın bedelin güncellenmesinin gerekip gerekmedi ğine yönelik oldu ğunu tespit eden Asliye Hukuk Mahkemesi, kesin borç ipote ğinde borçlunun ipotekten kaynaklanan sorumlulu ğunun ipotek akit tablosunda belirtilen anapara ve ferileri olan miktarla s ınırlı olduğunu, bunun d ışında bir uyarlama imkân ı bulunmad ığını ifade etmi ştir. Asliye Hukuk Mahkemesi bilirki şiler taraf ından düzenlenen raporlarda eski Türk liras ına göre hesaplama yap ıldığını, bu sebepl e bilirkişilerin buldu ğu tutarlar ın yeni Türk liras ına dönüştürülmesi gerekti ğini vurgulam ış; 13.000 TL as ıl alacak ile 13/8/2018 havale tarihli bilirki şi raporunda hesaplanan 126.957,64 TL yasal faiz toplam ının yeni Türk liras ına dönüştürülmüş hâli olan 0,14 TL (14 kuru ş) üzerinden davan ın kabulü gerekti ği sonucuna varm ıştır. Gerekçeli kararda, karar ın istina f yolu aç ık olmak üzere verildi ği belirtilmi ştir. 11. Başvurucular, bu karara kar şı istinaf yoluna müracaat etmi ştir. İstina f dilekçesinde, bilirki şi raporlar ında belirlenen tutarlardan gerekçesiz bir biçimde ayr ılınmas ının hukuka ayk ırı olduğu belirtilmi ştir. İstinaf dilekçesinde, son bilirki şi raporundaki tutar üzerinden davan ın kabulü gerekti ği ifade edilmi ştir. Adana Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi 18/4/2019 tarihinde, Asliye Hukuk Mahkemesi karar ının miktar itibar ıyla istinaf s ınırın alt ında kald ığı gerekçesiyle istinaf istemini usulden reddetmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK 12.İlgili hukuk için bkz. A.C.K. ve di ğerleri , B. No: 2018/13952, 7/10/2021, 24-36. Başvuru Numaras ı: 2019/21807 Karar Tarihi : 3/3/2022 4V.İNCELEME VE GEREKÇE 13. Anayasa Mahkemesinin 3/3/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 14. Başvurucular, 26/1/1963 tarihinde 13.000 TL (0,013 TL) ile 928,57 gram alt ın alınabilecekken Asliye Hukuk Mahkemesince hükmedilen 0,14 TL'ye bir sak ız dahi alınamad ığını, Yarg ıtay ın yerleşik içtihad ına dayanan karar ın mülkiyet hakk ını ihlal etti ğini ileri sürmü ştür. Başvurucular ayr ıca Yarg ıtay ın hayat ın gerçeklerine ayk ırı içtihad ının hak arama hürriyetini de ihlal etti ğini belirtmi ştir. B. Değerlendirme 15. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz. " 16. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular, hak arama hürriyetinin de ihlal edildiğini ileri sürmü şse de başvurucular ın iddialar ının özü 26/1/1963 tarihli ipote ğe konu bedelin aradan geçen uzun zaman diliminde u ğram ış olduğu değer kayb ının karşılanmamas ı olduğundan şikâyetlerinin bütün hâlinde mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesi uygun görülmüştür. 17. Somut olayda ba şvuruculara murislerinden intikal eden ipotek alaca ğı 4721 say ılı Kanun'da düzenlenmi ş, gayrimenkuller üzerinde etkisini do ğuran, resmî senede bağlanm ış kesin ve icra edilebilir nitelikte bir alacak hakk ı içerdiğinden bu alaca ğın maddi bir değer ifade etti ği tart ışmas ızdır. Bu çerçevede ba şvurucular ın Anayasa'n ın 35. maddesi kapsam ında korunmas ı gereken bir menfaatlerinin bulundu ğu aç ıktır. 18. Mülkiyet hakk ının korunmas ının devlete birtak ım pozitif yükümlülükle r yüklediği hususu Anayasa'n ın 35. maddesinin lafz ında aç ık bir biçimde düzenlenmemi ş ise de bu güvencenin sadece devlete atfedilebilen müdahalelere yönelik s ınırlamalar getirdi ği, bireyi üçüncü ki şilerin müdahalelerine kar şı korumas ız b ırakt ığı düşünülemez. Poziti f yükümlülüklerin ortaya ç ıkmas ının nedeni gerçek anlamda koruma sağlanmas ıdır. Buna göre anılan maddede bir temel hak olarak güvence alt ına al ınm ış olan mülkiyet hakk ının gerçekten ve etkili bir şekilde korunabilmesi yaln ızca devletin müdahaleden kaç ınmas ına bağlı değildir. Gerçek anlamda koruma sa ğlanmas ı için devletin negatif yükümlülükleri d ışında poziti f yükümlülüklerinin de olmas ı gerekir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 5. ve 35. maddeleri uyar ınca devletin mülkiyet hakk ının korunmas ına ilişkin pozitif yükümlülükleri bulunmaktad ır. Bu bağlamda söz konusu pozitif yükümlülükler, kimi durumlarda özel ki şiler aras ındaki uyuşmazl ıklar da dâhil olmak üzere mülkiyet hakk ının korunmas ı için belirli tedbirlerin Başvuru Numaras ı: 2019/21807 Karar Tarihi : 3/3/2022 5alınmas ını gerektirmektedir ( Türkiye Emekliler Derne ği, B. No: 2012/1035, 17/7/2014, 34-38; Eyyüp Boynukara , B. No: 2013/7842, 17/2/2016, 39-41; Osmanoğlu İnşaat Eğitim Gıda Temizlik Hizmetleri Petrol Ürünleri Sanayi Ticaret Limited Şirketi , B. No: 2014/8649, 15/2/2017, 43). 19. Devletin pozitif yükümlülükleri, mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalelere kar şı usule ilişkin güvenceleri sunan yarg ısal yollar ı da içeren etkili hukuksal bir çerçeve oluşturma, olu şturulan bu hukuksal çerçeve kapsam ında yarg ısal ve idari makamlar ın bireylerin özel ki şilerle olan uyu şmazl ıklar ında etkili ve adil bir karar vermesini temin etme sorumluluklar ını da içermektedir ( Selahattin Turan , B. No: 2014/11410, 22/6/2017, 41). 20. Anayasa Mahkemesi kesin borç ipote ğinin, alaca ğın asl ı ile gecikme faizinin depo ettirilmesi kar şılığında kald ırıldığı A.C.K. ve di ğerleri başvurusunda alaca ğın enflasyon karşısındaki de ğer kayb ının karşılanmamas ının mülkiyet hakk ını ihlal etti ği şikâyetini incelemiştir. An ılan kararda ipotek alacakl ılar ının ipoteğin vade tarihinden itibaren muaccel hâle gelen borcun ödenmemesi nedeniyle ipotekli ta şınmaz ı icra vas ıtas ı ile satt ırarak alacaklar ını tahsil etme imkân ının bulundu ğunun alt ı çizilmiştir. Kararda, alacakl ılar ın taşınmaz ı satt ırarak alacaklar ını tahsil etme imkân ına karşılık olarak borçlular ın da 4721 say ılı Kanun'un 883. maddesi uyar ınca ipotek bedelini ödeyerek ta şınmaz üzerindeki ipotek şeklindeki k ısıtın kald ırılmas ını isteme haklar ının varl ığına işaret edilmi ştir (A.C.K. ve diğerleri , 52, 53). 21. Borcun vadesi ile ödeme tarihi aras ında geçen uzun zaman içinde paran ın enflasyon kar şısında değer kaybetti ğine dikkat çeken Anayasa Mahkemesi, alacakl ılar ın ipoteğin vadesinin doldu ğu tarihten itibaren alacaklar ını tahsil etme imkân ına sahipken aradan geçen uzun zaman içinde alaca ğın tahsili için kanunda öngörülen bu imkân ı kullanmad ıklar ı gibi an ılan imkândan yararlan ılmas ını önleyen fiilî ya da hukuki bir engelin bulunduğunu da ileri sürmediklerini belirtmi ştir. Anayasa Mahkemesi ayr ıca 4721 say ılı Kanun'un ipotek bedelinin belirlenmesine ili şkin 875. maddesinde bedelin ne şekilde hesaplanaca ğının aç ıkça düzenlendi ğini ve Yarg ıtay içtihatlar ında da bu hususta bir tereddüt bulunmad ığını vurgulam ış, ipotek alacakl ısına anapara ve faizle s ınırlı olarak ödeme yap ılmas ının keyfî ya da ba şvurucular yönünden öngörülemez olmad ığını ifade etmi ştir. Anayasa Mahkemesi sonuç olarak ipotek alacakl ısının mülkiyetin korunmas ına yönelik belirli, ula şılabilir ve öngörülebilir kanun hükümlerinin ve buna dayal ı olarak yerle şik yarg ısal içtihatlar ın mevcut oldu ğunu, usule ili şkin güvencelerin de etkin biçimde sağland ığını, yarg ısal makamlar ın takdir yetkilerinin s ınırını aşmad ığını değerlendirerek devletin mülkiyet hakk ına ilişkin pozitif yükümlülüklerinin yerine getirildi ği sonucuna varm ıştır (A.C.K. ve di ğerleri , 54, 55). 22. Somut olayda ba şvurucular ın ipoteğin vade tarihi olan 15/9/1963 tarihinden bu yana ipote ğin paraya çevrilmesine yönelik bir giri şimde bulunmad ıklar ı gözetildi ğinde A.C.K. ve di ğerleri karar ındakiyle ayn ı mahiyette olan mevcut bireysel ba şvuruda A.C.K. ve diğerleri karar ında var ılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 23. Aç ıklanan gerekçelerle mülkiyet hakk ına yönelik bir ihlalin bulunmad ığı aç ık olduğundan ba şvurunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/21807 Karar Tarihi : 3/3/2022 6VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 3/3/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.