TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MUHAMMED ŞAHİN BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/31568) Karar Tarihi: 28/1/2021 Başvuru Numarası : 2018/31568 Karar Tarihi : 28/1/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞ Raportör : Zehra GAYRETLİ Başvurucu : Muhammed ŞAHİN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, aynı eyleme dayalı olarak ikinci kez yargılama yapıl masının aynı fiil nedeniyle yeniden yargılanmama ve
TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANAYASA MAHKEMESİ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MUHAMMED ŞAHİN BAŞVURUSU (Başvuru Numarası: 2018/31568) Karar Tarihi: 28/1/2021 Başvuru Numarası : 2018/31568 Karar Tarihi : 28/1/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞ Raportör : Zehra GAYRETLİ Başvurucu : Muhammed ŞAHİN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, aynı eyleme dayalı olarak ikinci kez yargılama yapıl masının aynı fiil nedeniyle yeniden yargılanmama veya cezalandırılmama ( ne bis in idem ) ilkesini ihlal ettiği iddiasına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜRECİ 2. Başvuru 11/10/2018 tarihinde yapılmıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön i ncelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. 4. Komisyonca kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğ i iddiası yönünden kabul edilemezlik kararı verilmiş; başvurunun adil yargılanma, özel hayat ve aile hayatına saygı hakları ile haberleşme hürriyetinin ihlal edildiği iddial arına ilişkin kısmının kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına ve baş vurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmiştir. 5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve es as incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. 7. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili ola ylar özetle şöyledir: Başvuru Numarası : 2018/31568 Karar Tarihi : 28/1/2021 39. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî darbe teşebbüsüyle ka rşı karşıya kalmış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanü stü hâl ilan edilmiştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmuştur. Kamu makamlar ı ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'd e çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgü tü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmiştir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 10. Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa b ile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlarındaki örgütlenmesinin yanı sıra eğitim, sağlık, ticare t, sivil toplum ve medya gibi farklı alanlardaki yapılanmasına yönelik olarak Cumhuriyet başs avcılıkları tarafından soruşturmalar yürütülmüş; çok sayıda kişi hakkında gözaltı ve t utuklama tedbirleri uygulanmıştır ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri , 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No: 2016/23672, 11/1/2018, 12). 11. İzmir Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından FETÖ/PDY hakkında y ürütülen bir soruşturma kapsamında anılan terör örgütünün İzmir'in Kemalpaşa ilçesindeki özel eğiti m kurumları ile dershane yapılanmasının Altın Kiraz Eğitim ve Öğr etim Kurumları adlı şirke t bünyesinde oluşturulduğu, Yamanlar Kolejinin de bu şirkete bağl ı olarak terör örgütü tarafından kurulup işletildiği, bu sayede örgütün gelir ve elem an temin ettiği tespit edilmiş ve söz konusu eğitim yapılanması içinde bulunduğu değerlendirilen çok sayıda kişi gözaltına alınmıştır. 12. Başvurucu, 23/7/2016 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmü nde Kararname ile kapatılan Kemalpaşa Yamanlar Kolejinde fizik öğretmeni olarak ç alıştığı gerekçesiyle anılan soruşturma kapsamında gözaltına alınmıştır. 13. Soruşturma sonucunda FETÖ/PDY'nin eğitim yapılanması içinde bulunduğu tespit edilen okullarda öğretmenlik yapan başvurucu hakkında İz mir Cumhuriyet Başsavcılığının 30/4/2017 tarihli iddianamesi ile silahlı terör örgütü üyesi olma suçundan kamu davası açılmıştır. 14. İddianamede başvurucunun FETÖ/PDY ile bağlantılı olduğu tesp it edilen okullarda 2014 yılından itibaren öğretmen olarak çalışması ve B ank Asyada hesabının bulunması hususları silahlı terör örgütü üyesi olma suçunu işle diği iddiasına delil olarak gösterilmiştir. 15. İzmir 14. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2017/90 sayılı dosyası üz erinden görülen yargılama sonucunda başvurucunun üzerine at ılı suçu işlediğine dair her türlü şüpheden uzak, kesin ve inand ırıcı, mahkȗmiyetine yeterli somut delillerin bulunmad ığı gerekçesiyle 27/11/2017 tarihinde beraatine hükmedilmiştir. 16. Hüküm, temyiz edilmeksizin 5/12/2017 tarihinde kesinleşmişti r. 17. Öte yandan, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) tar afında n FETÖ/PDY hakkında yürütülen başka bir soruşturma kapsamında Emn iyet Genel Müdürlüğü Koruma Daire Başkanlığı kadrosunda polis memuru olarak çalışmak ta iken 2/1/2017 tarihli ve 679 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Başvuru Numarası : 2018/31568 Karar Tarihi : 28/1/2021 4Hükmünde Kararname ile meslekten ihraç edildiği ve adına kayıtl ı 507...04 numaralı ha t üzerinden ByLock uygulamasını kullandığı tespit edilen M.U., si lahlı terör örgütü üyesi olma suçunu işlediği şüphesiyle gözaltına alınmıştır. 18. M.U., soruşturma kapsamında kolluk tarafından alınan ifadesi nde -diğerlerinin yanı sıra- adına kayıtlı 507...04 numaralı hattı üniversiteden sınıf arkadaşı olan başvurucuya verdiğini ve bu hattın açıldığı tarihten itibaren başvurucu tar afından kullanıldığını ileri sürerek üzerine atılı suçlamayı kabul etmemiştir. 19. Bunun üzerine, 507...04 numaralı hat üzerinden ByLock kullanıcısı olduğu ve silahlı terör örgütü üyesi olma suçunu işlediği şüphesiyle soru şturma kapsamında 20/3/2018 tarihinde gözaltına alınan başvurucu, aynı tarihte tutuklanmışt ır. 20. Soruşturmanın tamamlanmasının ardından Başsavcılığın 22/5/20 18 tarihli iddianamesi ile başvurucu ve M.U. hakkında silahlı terör örgütü üyesi olma suçundan kamu davası açılmıştır. 21. İddianamede başvurucunun M.U. adına kayıtlı olan 507 ... 04 numaralı hattı kullandığı, bu hat üzerinden ilk olarak 19/8/2014 tarihinde ByL ock uygulamasına giriş yapıldığı ve kullanıcı adının " muhammed0386 ", şifresinin " 1591fb. " olduğunun tespit edildiği iddia edilmiştir. İddianamede ayrıca söz konusu hat üzerinden y apılan görüşmelerin incelenmesi sonucunda bu hat ile başvurucunun ailesinin kulland ığı telefon hatları arasında yoğun bir şekilde görüşme yapıldığının anlaşıldığı iddiasına da yer verilmiştir. 22. Ankara 4. Ağır Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) görülen yargılama nın 18/7/2018 tarihli celsesinde başvurucu, Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) aracılığı ile duruşmaya katılarak savunma yapmıştır. Başvurucu savunmasın da özetle M.U. ile üniversiteden sınıf arkadaşı olduklarını, M.U. adına kayıtlı ol an 507 ... 04 numaralı hattı indirimli kamu tarifesinden faydalanmak amacıyla M.U.dan alarak belirli bir süre kullandığını, telefon hattına ilişkin tarife sona erince M.U.da n hattı kapatmasını istediğini ve böylece hattı kapattırdığını, ByLock uygulamasını kullanmadığın ı ileri sürmüştür. Başvurucu savunmasında ayrıca aynı suç nedeniyle daha önce İzmir 14. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından yargılanarak beraat ettiğini, önceki davayla mevcut dava arasında tek farkı n ByLock uygulamasını kullandığı iddiası olduğunu belirtmiştir. 23. Yargılama devam etmekte iken başvurucu 11/10/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. 24. Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişile n bilgi ve belgelere göre yargılama sonucunda Mahkemece başvurucu hakkında temadi ed en örgüt üyeliği iddiasından İzmir 14. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2017/90 sayılı d osyasında beraat kararı verildiği belirtilerek ayn ı fiili ve faili kapsayan davalar ın varl ığı, hukuki kesinti bulunmamas ı, beraat karar ı verilen eylemlerin tarihinin mevcut davaya konu iddianamede belirtilen eylemleri de kapsamas ı gerekçesiyle mükerrer açıldığı değerlendirilen davanın 16/1/2020 tarihinde reddine karar verildiği anlaşılmıştır. Gere kçeli kararın ilgili kısmı şöyledir: "Muhammed ŞAHİN hakk ında daha önce İzmir 14. A ğır Ceza Mahkemesinin 2017/90 Esas 2017/135 karar say ılı dosyas ında FETÖ/PDY silahl ı terör örgütü üyeli ği suçundan yarg ıland ığı, san ık Muhammed ŞAHİN'nin örgütün haberle şme arac ı olan ByLock Başvuru Numarası : 2018/31568 Karar Tarihi : 28/1/2021 5kullanmad ığı, gizli tan ıklar İNCİ, ELMAS, KARANF İL ve NİLÜFER'in Muhammed ŞAHİN'in bu yap ı içerisinde oldu ğunu bilmedikleri örgüt içinde fazla faal olmad ığını, aksine devletini ve milletini seven biri oldu ğunu belirtikleri, Bankasyada örgüt liderini talimat ı üzerine para yat ırmaks ızın sadece maa ş hesab ının bulunmas ının, konum ve ki şisel özellikleride nazara al ındığında sempati ve irtisak boyutunu a şan örgüt üyesi oldu ğunu ispat etmeye yeterli örgütsel faaliyetler kapsam ında değerlendirilemeyece ği, her türlü şüpheden uzak kesin ve inand ırıcı mahkümiyete yeterli somut delil bulunmad ığı gerekçesi ile beraatine karar verildi ği, verilen karar ın kesinleştiği anlaşıldığından san ık hakk ında ayn ı fiili ve faili kapsayan davalar ın varl ığı, hukuki kesinti bulunmamas ı, beraat karar ı verilen eylemlerin tarihinin i ş bu davaya konu iddianamede belirtilen eylemleri de kapsamas ı bak ımından san ık hakk ında dava mükerrer aç ıldığından CMK 223/7. maddesi gere ğince davan ın reddine karar verilerek a şağıda belirtildi ği şekilde hüküm kurulmu ştur." 25. Karara karşı Başsavcılık tarafından istinaf kanun yoluna baş vurulmuştur. Cumhuriyet savcısı istinaf başvurusunda; başvurucunun diğer san ık M.U. adına kayıtlı ola n telefon hattı üzerinden ByLock uygulamasını kullandığını, başvu rucunun örgüt üyesi olduğuna dair tanık beyanının bulunduğunu, yine başvurucunun ör güte müzahir okullarda çalışıp Bank Asyada hesap açtırdığını ileri sürmüş ve başvurucu hakkında atılı suçta n mahkȗmiyet karar verilmesi gerektiğini belirtmiştir. 26. UYAP üzerinde yapılan incelemede dava dosyasının Ankara Bölg e Adliye Mahkemesi önünde derdest olduğu görülmüştür. IV. İNCELEME VE GEREKÇE27. Mahkemenin 28/1/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başv uru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü 28. Başvurucu; İzmir 14. Ağır Ceza Mahkemesinin verdiği kesinleş miş beraat kararından sonra aynı olayla ilgili olarak ikince kez yargılanm ası ve hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delillere dayalı olarak yargılama yapıl ması nedenleriyle adil yargılanma hakkının, haberleşme hürriyetinin ve özel hayat ve a ile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. 29. Bakanlık görüşünde; başvurucu hakkında açılan kamu davasının aynı suç nedeniyle mükerrer yargılama yapıldığı gerekçesiyle reddine kar ar verildiği ve başvurucunun bu karara karşı kanun yoluna müracaat etmediği vurgulanarak adi l yargılanma hakkı kapsamında ileri sürülen şikâyetler yönünden başvurucunun mağdu r sıfatının bulunmaması nedeniyle başvurunun kabul edilemez olduğuna karar verilmesi hu susunda takdirin Anayasa Mahkemesine ait olduğu belirtilmiştir. Görüş yazısında ayrıca; bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının tüketilmesinin zorunlu olduğu, başvuruc unun adil yargılanma hakkına ilişkin şikâyetlerini yargılama aşamalarında ileri süre bilme ve bu aşamalarda inceletme imkânı bulunduğu belirtilerek dava dosyasının hâlihaz ırda Ankara Bölge Adliye Mahkemesi önünde derdest olması nedeniyle başvurunun adil yargı lanma hakkının ihlal edildiği şikâyeti yönünden başvuru yollarının tüketilmemiş olma sı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi hususunda takdirin Anayasa Mahkemesine ait olduğu ifade edilmiştir. Başvuru Numarası : 2018/31568 Karar Tarihi : 28/1/2021 6B. Değerlendirme 30. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucular tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsi fini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Başvurucunun iddialarının adil yargılanma hakkı kapsamında, aynı fiil nedeniyle yeniden yargılanmama veya cezal andırmama ilkesi yönünden incelenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. 31. Anayasa nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir: " Başvuruda bulunabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı şartt ır." 32. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun un Bireysel ba şvuru hakk ı kenar başlıklı 45. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir: "İhlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru yap ılmadan önce tüketilmi ş olmas ı gerekir. " 33. Başvuru yollarının tüketilmesi koşulu, bireysel başvurunun t emel hak ihlallerini önlemek için son ve olağanüstü bir çare olmasının doğal sonucud ur. Diğer bir ifadeyle temel hak ihlallerini öncelikle idari makamların ve derece mahkemeleri nin gidermekle yükümlü olması, başvuru yollarının tüketilmesi koşulunu zorunlu kılmakt adır ( Necati Gündüz v e Recep Gündüz , B. No: 2012/1027, 12/2/2013, 20). 34. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tüm organlarının a nayasal ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya çıkan hak ihlallerini n düzeltilmesi, idari ve yargısal makamların görevidir ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16). 35. Başvuru konusu olayda, Mahkemece yapılan değerlendirme sonuc unda başvurucu hakkında daha önce İzmir 14. Ağır Ceza Mahkemesinin E .2017/90 sayılı dosyasında FETÖ/PDY üyeliği suçundan yargılama yapıldığı ve baş vurucunun bu yargılama sonucunda mahkȗmiyetine yeterli somut delil bulunmadığından ber aat kararı verildiği belirtilerek aynı fiili kapsayan ikinci davanın mükerrer açıldı ğı gerekçesiyle reddine kara r verilmiştir (bkz. 24). 36. Karara karşı savcılık makamınca istinaf kanun yoluna müracaa t edilmesi üzerine davanın istinaf aşamasında derdest olduğu anlaşılmaktad ır. Buna göre başvurucunun aynı fiil nedeniyle yeniden yargılama yapılmasının adil yargıla nma hakkını ihlal ettiği yönündeki şikȃyetinin derece mahkemesince değerlendirildiği ve bu kapsamda aynı fiile dayalı olarak açıldığı belirtilen davanın reddine karar verildi ği açıktır. 37. Yukarıdaki içtihatlar uyarınca derece mahkemesince davanın r eddi yönünde verilen karara ilişkin istinaf aşaması tamamlanmadan aynı fiil nedeniyle yeniden yargılanmama veya cezalandırılmama ilkesinin ihlal edildiği şik ȃyetini içeren başvurunun incelenmesi bireysel başvurunun ikincillik niteli ği ile bağdaşmamaktadır. Nitekim istina f mahkemesince istinaf talebinin kabulü veya reddi yönünde yapıla cak olan değerlendirmenin sonucu, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kapsamında aynı f iil nedeniyle yeniden Başvuru Numarası : 2018/31568 Karar Tarihi : 28/1/2021 7yargılanmama veya cezalandırılmama ilkesinin ihlal edildiği idd iası yönünden yapacağı incelemeyi etkilemektedir. 38. Açıklanan gerekçelerle başvurunun başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜMAçıklanan gerekçelerle; A. Aynı fiil nedeniyle yeniden yargılanmama veya cezalandırılmam a ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA, B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nu n 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağdur iyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderler ini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 28/1/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi . Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞ