TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MAHİR ŞAHAP BOSTAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/19906) Karar Tarihi: 2/6/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 1/9/2020-31231 Başvuru Numaras ı: 2017/19906 Karar Tarihi : 2/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Cafiye Ece YALIM Başvurucu : Mahir Şahap BOSTAN Vekili : Av. Can ÖZBEY I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, adli para cezas ına karşı üst mahkemeye b
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MAHİR ŞAHAP BOSTAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/19906) Karar Tarihi: 2/6/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 1/9/2020-31231 Başvuru Numaras ı: 2017/19906 Karar Tarihi : 2/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Cafiye Ece YALIM Başvurucu : Mahir Şahap BOSTAN Vekili : Av. Can ÖZBEY I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, adli para cezas ına karşı üst mahkemeye ba şvurma imkân ı tan ınmamas ı nedeniyle hükmün denetlenmesini talep etme hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 27/3/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/19906 Karar Tarihi : 2/6/2020 39. Başvurucu hakk ında, oğlu A.A.B. ile mü şteki U.A. aras ında trafik s ıkışıklığı nedeniyle ya şanan tart ışma s ıras ında müştekiyi basit t ıbbi müdahale ile giderilecek ölçüde yaralad ığı iddias ıyla basit yaralama suçundan İstanbul Anadolu Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca kamu davas ı aç ılm ıştır. 10. Yap ılan yarg ılama sonunda İstanbul Anadolu 69. Asliye Ceza Mahkemesinin (Mahkeme) 23/2/2017 tarihli karar ı ile başvurucunun 1.500 TL adli para cezas ı ile cezaland ırılmas ına istinaf yolu kapal ı olmak üzere kesin olarak karar verilmi ştir. 11.B aşvurucu, nihai karar ın tefhimi ile karardan haberdar olmu ş 27/3/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk12. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu nun İstinaf kena r başlıklı 272. maddesi şöyledir: " (1) İlk derece mahkemelerinden verilen hükümlere kar şı istinaf yoluna ba şvurulabilir. Ancak, onbe ş y ıl ve daha fazla hapis cezalar ına ilişkin hükümler, bölge adliye mahkemesince re'sen incelenir. (2) Hükümden önce verilip hükme esas te şkil eden veya ba şkaca kanun yol u öngörülmemi ş olan mahkeme kararlar ına karşı da hükümle birlikte istinaf yolun a başvurulabilir. (3) Ancak;a) (Değişik: 31/3/2011-6217/23 md.) Hapis cezas ından çevrilen adlî para cezalar ı hariç olmak üzere, sonuç olarak belirlenen üçbin Türk Liras ı dâhil adlî para cezas ına mahkûmiyet hükümlerine, b) Üst s ınırı beşyüz günü geçmeyen adlî para cezas ını gerektiren suçlardan beraat hükümlerine, c) Kanunlarda kesin oldu ğu yaz ılı bulunan hükümlere, Karşı istinaf yoluna ba şvurulamaz." B. Uluslararas ı Hukuk 13. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ne (Sözle şme) ek 7 No.lu Protokol'ün 2. maddesi şöyledir: "1. Bir mahkeme taraf ından cezai bir suçtan mahkum edilen her ki şi, mahkumiyet ya d a ceza hükmünü daha yüksek bir mahkemeye yeniden inceletme hakk ını haiz olacakt ır. Bu hakk ın kullan ılmas ı, kullan ılabilme gerekçeleri de dahil olmak üzere, yasayla düzenlenir. Başvuru Numaras ı: 2017/19906 Karar Tarihi : 2/6/2020 42. Bu hakk ın kullan ılmas ı, yasada düzenlenmi ş haliyle önem derecesi dü şük suçlar bak ımından ya da ilgilinin birinci derece mahkemesi olarak en yüksek mahkemede yarg ıland ığı veya beraatini müteakip bunun temyiz edilmesi üzerine verilen mahkumiyet hallerinde istisnaya tabi tutulabilir." 14. Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararas ı Sözleşmesi nin 14. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bir suçtan hüküm giyen herkes, mahkumiyet ve cezan ın yasalara uygun olarak daha yüksek bir yarg ı organ ınca yeniden incelenmesi hakk ına sahip olacakt ır." 15. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesinin (A İHM) Luchaninova/Ukrayna (B. No: 16347/02, 9/6/2011, 11) karar ına konu olayda ba şvurucu hafif h ırsızlık suçundan 51 Ukrayna grivnas ı (yaklaşık 10 avro) para cezas ına mahkûm edilmi ştir. Başvurucu di ğer şikâyetlerin yan ında bu karara kar şı bir üst mahkemeye ba şvuru hakk ının bulunmamas ından da şikâyet etmi ştir (Luchaninova/Ukrayna, 34). AİHM başvurucunun i şlediği basit h ırsızlık fiilinin hapis cezas ı ile mahkûm edilebilir nitelikte olmad ığını ve ek 7 No.lu Protokol'ün 2. maddesinin ikinci f ıkras ında belirtilen hafif karakterli suçlardan oldu ğunu belirterek ek 7 No.lu Protokol'ün 2. maddesinin ihlal edilmedi ği sonucuna ula şmıştır (Luchaninova/Ukrayna, 72, 73). V.İNCELEME VE GEREKÇE 16. Mahkemenin 2/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 17. Başvurucu, kasten yaralama suçundan hakk ında istinaf yolu kapal ı olarak verilen adli para cezas ının üst mahkemelerce denetlenmesinin engellendi ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 18. Bakanl ık görüşünde; başvurucu hakk ında verilen adli para cezas ının doğrudan verilen adli para cezas ı olduğu, bu nedenle Anayasa Mahkemesinin karar ıyla da tespit edildiği üzere ba şvurucunun mahkûmiyetine karar verilen suçun niteli ği itibar ıyla hafif suçla r kategorisinde say ılacağı, söz konusu cezalara kar şı kanun yolunun kapat ılmas ı ile ulaşılmak istenen amac ın kanun yolu merciinin i ş yükünü hafifletmek oldu ğu, yarg ılama aşamas ında kendi seçti ği avukatla temsil edilen ba şvurucunun asliye ceza mahkemesi nezdinde duruşmalara kat ılma imkân ına sahip oldu ğu ve yarg ılama sürecinde aleyhine olan delillerin gerçekliğini sorgulama ve kullan ımına karşı çıkma f ırsat ı bulduğu belirtilmi ştir. B. Değerlendirme 19. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes, ...yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." Başvuru Numaras ı: 2017/19906 Karar Tarihi : 2/6/2020 520. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun şikâyetlerinin hükmün denetlenmesini talep etme hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği sonucuna var ılm ıştır. 1. Uygulanabilirlik Yönünden 21. Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı gereği Anayasa Mahkemesine yap ılan bir bireysel ba şvurunun esas ının incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından ihlal edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı sıra Sözleşme veya Türkiye'nin taraf oldu ğu ek protokollerin kapsam ına da girmesi gerekir. Bir ba şka ifadeyle Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı dışında kalan bir hak ihlali iddias ını içeren ba şvurunun kabul edilebili r olduğuna karar verilmesi mümkün de ğildir ( Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 22. Sözle şme ye ek 7 No.lu Protokol ün 2. maddesinin (1) numaral ı fıkras ında "[b]ir mahkeme taraf ından cezai bir suçtan mahkum edilen her ki şi, mahkumiyet ya da ceza hükmünü daha yüksek bir mahkemeye yeniden inceletme hakk ını haiz olacakt ır." denilme k suretiyle ceza mahkemesince verilen mahkûmiyet ve cezalar ın denetlenmesini talep hakk ı güvenceye ba ğlanm ıştır. 23. Ancak ek 7 No.lu Protokol ve bu Protokol de yer alan güvenceler bak ımından Anayasa Mahkemesince bireysel ba şvuru kapsam ında denetimin yap ılabilmesi için Protokol de yer alan güvencelerin ayn ı zamanda Anayasa'da da güvenceye ba ğlanm ış olmas ı gerekir. Anayasa koyucu, bireysel ba şvuru kapsam ında Anayasa Mahkemesinin deneti m yetkisini Sözle şme veya Türkiye'nin taraf oldu ğu ek protokoller ile Anayasa n ın ortak koruma alan ına giren hak ve özgürlükler ile s ınırland ırm ıştır. Bu bağlamda Protokol ün 2. maddesinde güvenceye ba ğlanan hükmolunan cezan ın yüksek bir mahkeme taraf ından yeniden incelenmesini sa ğlama hakk ının Anayasa da da güvenceye ba ğlan ıp bağlanmad ığının tespiti gerekir. 24. Anayasa Mahkemesi, somut norm denetiminde verdi ği 27/12/2018 tarihli ve E.2018/71, K.2018/118 say ılı karar ıyla hükmün denetlenmesini talep etme hakk ının Anayasa'n ın 36. maddesinde düzenlenen hak arama hürriyeti ile güvence alt ına al ındığına hükmetmi ştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "5. Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen hak arama hürriyeti, yarg ılama usulüne ilişkin güvencelerle hakkaniyete uygun yarg ılama yap ılmas ını hedefleyen ve demokrati k toplumda vazgeçilmez nitelikte olan adil yarg ılanma hakk ını da kapsayan geni ş bir içeriğe sahiptir. Bu ba ğlamda hak arama hürriyetinin mahkeme taraf ından verilen hükmün bi r başka yarg ı mercii taraf ından denetlenmesini talep etme hakk ını da içerip içermedi ğinin değerlendirilmesi gerekmektedir. Anayasa Mahkemesinin önceki kararlar ı incelendi ğinde, anılan hakk ın Anayasa da güvence alt ına al ınıp al ınmad ığı hususuna ili şkin olarak meselenin farkl ı kavramlar alt ında tart ışıldığı ve farkl ı sonuçlara ula şıldığı görülmektedir. Bu yönüyle de içtihad ın netleştirilmesine ihtiyaç bulunmaktad ır. 6. Hak arama, ki şinin maddi ve manevi varl ığını geliştirme hakk ı ve insan onuru kavram ıyla yak ından ilgilidir. Bu nedenle demokratik hukuk düzenlerinde haklar ın korunmas ını ve hak ihlallerinin giderilmesini temin edebilecek 'hukuki yollar ' Başvuru Numaras ı: 2017/19906 Karar Tarihi : 2/6/2020 6öngörülmü ştür. Nitekim Anayasa Mahkemesi de kararlar ında hak arama hürriyetinin huku k devletinin ba şlıca ölçütü ve demokrasinin vazgeçilmez ko şullar ından biri oldu ğunu ifade etmiştir (AYM, E.1991/2, K.1991/30, 19/9/1991). Bu do ğrultuda Anayasa n ın 40 . maddesinde hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkesin, 'yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkân ının sağlanmas ını isteme hakk ına sahip' oldu ğu belirtilmi ştir. Anayasa n ın 74. maddesinde düzenlenen yasama organ ına dilekçe verme hakk ı ile bilgi edinme ve kam u denetçisine ba şvurma haklar ı da anayasal güvence alt ına al ınan hak arama yollar ı aras ındad ır. 7. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan yarg ı mercileri önünde hak arama hürriyeti, haklar ın korunmas ını amaç edinen vazgeçilmez me şru yöntemlerin ba şında gelmektedir. Anayasa daki temel haklar ın korunmas ında önemli bir teminat olan yarg ısal hak arama yolu, haklar ın korunmas ında en etkili ve güvenceli yoldur. 8. Hak arama hürriyetinin kapsam ının belirlenmesinde, adalet ve hukuk devleti gibi temel anayasal ilkelerin de göz önünde bulundurulmas ı gerekir. Bu do ğrultuda hak arama hürriyetinin amac ının hak ihlalinin önlenerek ki şiye hakk ının teslim edilmesi ve adaletin tesisi oldu ğu söylenebilir. Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen adil yarg ılanma hakk ı, kanunun aç ıkça hatal ı veya keyfi uygulanmas ına ilişkin istisnalar d ışında, yarg ılama sonucunda verilen hükmün adil olup olmad ığı veya hukuki aç ıdan isabetli olup olmad ığ hususlar ını içermemektedir. Bu itibarla adil yarg ılanma hakk ının davan ın taraflar ına sağlad ığı tüm usul güvencelerine uyulmu ş olsa bile yarg ılama sonucunda verilen hükmün hatal ı olmas ı mümkündür. Di ğer bir ifadeyle adil yarg ılanma hakk ının güvencelerine riayet edilmiş olsa da hâkimin gerek maddi vak ıalar ın değerlendirilmesinde gerekse hukuk kurallar ının uygulanmas ında yan ılgıya düşmesi ve buna ba ğlı olarak hukuka ayk ırı hükü m vermesi söz konusu olabilmektedir. Böyle kararlara ilgililerin veya toplumun katlanmas ını istemek adalete olan güveni sarsar ve hukuk devletini zedeler. Bu nedenle hak arama hürriyetinden yararlan ılabilmesi bak ımından adil ve isabetli olmad ığı düşünülen bi r hükmün ba şka bir yarg ı mercii taraf ından denetlenmesi bir gereklilik olarak ortaya çıkmaktad ır. Anayasam ız aç ısından bu gereklilik, özel olarak düzenlenen hak arama hürriyetinin kapsam ı ve mahiyetinden kaynaklanmaktad ır. 9. Anayasa n ın 154. ve 155. maddelerinin de mahkeme kararlar ının kural olara k denetlenmesi gerekti ği düşüncesiyle düzenlendi ği anlaşılmaktad ır. Anayasa n ın 154. maddesinin birinci f ıkras ının ilk cümlesinde 'Yarg ıtay, adliye mahkemelerince verilen v e kanunun ba şka bir adli yarg ı merciine b ırakmad ığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir' kural ına yer verilmi ştir. Ayn ı şekilde Anayasa n ın 155. maddesinin birinci fıkras ının ilk cümlesinde de 'Dan ıştay, idare mahkemelerince verilen ve kanunun ba şka bir idari yarg ı merciine b ırakmad ığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir ' denilmektedir. Anayasa koyucunun bu kurallarla Yarg ıtay ve Dan ıştay ın varl ığını anayasal güvence alt ına ald ığı ve an ılan yüksek mahkemeleri kural olarak ilk derece adli ve idari yarg ı mercilerince verilen karar ve hükümlerin son inceleme mercii olarak görevlendirdi ği anlaşılmaktad ır. Ancak bu maddelerde adli ve idari yarg ı mahkemelerince verilen hükümlerin denetlenmesi görevinin an ılan yüksek mahkemelere verilmemesi hâlinde de bu görevin ba şka yarg ı mercilerine b ırak ılmas ı gerektiğinin öngörülmesiyle Anayasa koyucunun ilk derece mahkemesince verilen karar ve hükümlerin kural olarak bir ba şka yarg ı mercii taraf ından denetlenmesi gereklili ğini kabul etti ği sonucuna ula şılmaktad ır. 10. Anayasa n ın 36., 154. ve 155. maddeleri birlikte de ğerlendirildi ğinde Anayasa n ın mahkemelerce verilen hükmün bir ba şka yarg ı mercii taraf ından denetlenmesini talep etme hakk ını Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen hak arama hürriyeti kapsam ında güvenceye kavu şturduğu görülmektedir. Başvuru Numaras ı: 2017/19906 Karar Tarihi : 2/6/2020 711. Diğer taraftan yarg ılaman ın konusu ceza mahkûmiyeti oldu ğunda mahkeme kararlar ının denetlenmesi ihtiyac ı daha da önem kazanmaktad ır. Nitekim uluslararas ı sözleşmelerde de hükmün denetlenmesinin bir hak olarak tan ındığı görülmektedir. Türkiye nin de taraf oldu ğu Sözleşme ye ek 7 No.lu Protokol ün 2. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının birinci cümlesinde 'Mahkeme taraf ından ceza gerektiren bir suç nedeniyle mahkûm edilen herkes, mahkûmiyetinin veya hükmolunan cezan ın yüksek bir mahkeme taraf ından yeniden incelenmesini sa ğlama hakk ına sahiptir' denilmek suretiyle cez a mahkemesince verilen mahkûmiyet ve cezalar ın denetlenmesini talep hakk ı güvenceye bağlanm ıştır. Yine Türkiye nin taraf oldu ğu Uluslararas ı Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi nin 14. maddesinin (5) numaral ı fıkras ında da 'Bir suçtan hüküm giyen herkes, mahkumiyet ve cezan ın yasalara uygun olarak daha yüksek bir yarg ı organ ınca yeniden incelenmesi hakk ına sahip olacakt ır' biçiminde benzer bir kurala yer verilmi ştir. 12. Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen hak arama hürriyeti kapsam ındaki hükmün denetlenmesini talep etme hakk ı, kişinin aleyhine verilen bir hükmün ba şka bi r yarg ı mercii taraf ından gözden geçirilmesini ve denetlenmesini isteyebilmesini teminat alt ına almaktad ır." 25. Sonuç olarak hükmün denetlenmesini talep etme hakk ının Anayasa'n ın 36. maddesinde düzenlenen hak arama hürriyeti kapsam ında anayasal güvence alt ında olduğu, dolay ısıyla 7 No.lu Protokol ile Anayasa n ın ortak koruma alan ında bulundu ğu anlaşılmaktad ır. Bu nedenle Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuru kapsam ındaki inceleme yetkisinin hükmün denetlenmesini talep etme hakk ını da kapsad ığı kanaatine var ılmaktad ır. 2. Kabul Edilebilirlik Yönünden 26. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan hükmün denetlenmesini talep etme hakk ının kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 3. Esas Yönünden a. Hakk ın Kapsam ı ve Müdahalenin Varl ığı 27. Anayasa n ın 36. maddesinde düzenlenen hak arama hürriyeti kapsam ındaki hükmün denetlenmesini talep etme hakk ı, kişinin aleyhine verilen bir hükmün ba şka bir yarg ı mercii taraf ından gözden geçirilmesini ve denetlenmesini isteyebilmesini teminat alt ına almaktad ır (AYM, E.2018/71, K.2018/118, 27/12/2018, 12). 28. Hükmün denetlenmesini talep etme hakk ı, tabiat ı itibar ıyla devletin kanuni düzenleme yapmas ını gerektirmektedir. Ki şilerin ne şekilde bu haktan yararlanacaklar ı ve bu hakk ın temini bak ımından nas ıl bir sistemin kurulaca ğı hususunda kanun koyucunun geni ş takdir yetkisi bulunmaktad ır (AYM, E.2018/71, K.2018/118, 27/12/2018, 15). 29. 5271 say ılı Kanun'un 272. maddesinde ceza yarg ılamas ında ilk derece mahkemelerince verilen kararlara kar şı istinaf yoluna ba şvurulmas ı imkân ı getirilmiştir. Buna göre kural olarak ilk derece mahkemelerince verilen hükümlere kar şı istinaf yoluna başvurulabilir. Bununla birlikte an ılan maddenin (3) numaral ı fıkras ında istinafa tabi olma kural ının istisnalar ı düzenlenmi ştir. Sözü edilen f ıkrada sayma yoluyla belirtilen hükümlere karşı istinaf yoluna müracaat edilmesi mümkün k ılınmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2017/19906 Karar Tarihi : 2/6/2020 830. Somut olayda Mahkeme taraf ından başvurucu aleyhine 1.500 TL adli par a cezas ına hükmedilmi ştir. 5271 say ılı Kanun'un 272. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının (a) bendinde -hapis cezas ına çevrilen adli para cezalar ı hariç olmak üzere- sonuç olarak belirlenen 3.000 TL dâhil adli para cezalar ına mahkûmiyet hükümlerine kar şı istinaf yolunun kapal ı olduğu hükme ba ğlanm ıştır. Mahkeme karar ında, bu hükme dayan ılarak mahkûmiyet karar ına karşı istinaf yolunun kapal ı olduğu belirtilmi ştir. Başvurucunun aleyhine hükmedilen para cezas ının bir ba şka mahkeme taraf ından denetlenmesini talep etme imkân ından yoksun b ırak ılmas ının hükmün denetlenmesini talep etme hakk ına yönelik bir müdahale olu şturduğu aç ıktır. b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 31. Anayasa'n ın 13. maddesi şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgil i maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 32. Hükmün denetlenmesini talep etme hakk ının mahiyeti dikkate al ındığında bu hakk ın mutlak bir hak olarak kabulü mümkün de ğildir. Dolay ısıyla bu hak kanun koyucu taraf ından baz ı sınırlamalara tabi tutulabilir. Ancak bu s ınırland ırmalar ın Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ölçütlere uygun olarak yap ılmas ı gerekir (AYM, E.2018/71, K.2018/118, 27/12/2018, 17). 33. An ılan madde uyar ınca temel hak ve özgürlükler, özlerine dokunulmaks ızın Anayasa'n ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Ancak bu s ınırlamalar ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. Bu kapsamda hükmün denetlenmesini talep etme hakk ına ilişkin s ınırland ırmalar ın da kanuna dayanmas ı, meşru bir amaç izlemesi ve ölçülü olmas ı gerekir. i. Kanunilik 34. Başvurucunun aleyhine hükmedilen adli para cezas ına karşı istinaf yoluna başvuramamas ı 5271 say ılı Kanun'un 272. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının (a) bendinden kaynaklanmaktad ır. Dolay ısıyla müdahalenin kanuni dayana ğı bulunmaktad ır. ii. Meşru Amaç 35. Anayasa n ın 36. maddesinde, hak arama hürriyeti için herhangi bir s ınırlama nedeni öngörülmemi ş olmakla birlikte bunun hiçbir şekilde s ınırland ırılmas ı mümkün olmayan mutlak bir hak oldu ğu düşünülemez. Anayasa Mahkemesi kararlar ında, Anayasa'n ın başka maddelerinde yer alan hak ve özgürlükler ile devlete yüklenen ödevlerin özel s ınırlama sebebi gösterilmemi ş hak ve özgürlüklere s ınır teşkil edebilece ği kabul edilmektedir (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014; AYM, E.2014/177, K.2015/49, 14/5/2015). 36. Somut olayda ba şvurucunun istinaf yoluna ba şvurmas ı 5271 say ılı Kanun'un 272. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının (a) bendinde yer alan hüküm nedeniyle mümkü n olamam ıştır. 3.000 TL'nin alt ındaki para cezalar ına karşı istinafa ba şvuru yolunun kapat ılmas ının amac ının istinaf mahkemelerinin i ş yükünün azalt ılmas ı ve usul ekonomisinin sağlanmas ı olduğu anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2017/19906 Karar Tarihi : 2/6/2020 937. Anayasa n ın 141. maddesinin son f ıkras ında davalar ın en az giderle sonuçland ırılmas ı hususu da bir ilke olarak düzenlenmi ştir. Usul ekonomisi olarak da adland ırılan bu ilke, yarg ılama maliyetinin en dü şük şekilde olmas ını ve bu sürecin mümkün olan en h ızlı yöntemlerle gerçekle ştirilmesini öngörmektedir. Dolay ısıyla davalar ın makul süre içinde, daha az masraf ve emekle sonuçlanmas ının sağlanmas ı amac ıyla hükmün denetlenmesini talep etme hakk ının s ınırland ırılmas ının anayasal aç ıdan meşru bir amac a dayand ığı görülmektedir. iii. Ölçülülük(1) Genel İlkeler 38. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orant ılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktad ır. Elverişlilik öngörülen s ınırlaman ın ulaşılmak istenen amac ı gerçekle ştirmeye elverişli olmas ını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bak ımından s ınırlaman ın zorunlu olmas ını, diğer bir ifadeyle ayn ı amaca daha hafif bir s ınırlama ile ula şılmas ının mümkü n olmamas ını, orant ılılık ise hakka getirilen s ınırlama ile ula şılmak istenen amaç aras ında makul bir dengenin gözetilmesi gereklili ğini ifade etmektedir (AYM, E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; AYM, E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016). 39. Buna göre hükmün denetlenmesini talep etme hakk ının s ınırlanmas ı için seçilen arac ın öngörülen amaca ula şılabilmesi bak ımından elveri şli olmas ı gerekir. Ayr ıca seçilen araç bu hakk ı en az zedeleyici nitelikte bulunmal ıdır. Bununla birlikte hakk ı daha az zedeleyen arac ın tercih edilmesi gerekti ğinin söylenebilmesi için söz konusu araç ayn ı amac ı gerçekleştirmeye elveri şli olmal ıdır. Daha hafif s ınırlama teşkil eden arac ın tercih edilmesi hâlinde öngörülen amaç gerçekle şmeyecek ise daha a ğır s ınırlama olu şturan arac ın seçimi hususundaki tercih, Anayasa ya ayk ırı olmaz. Bunun d ışında hangi s ınırlama arac ının tercih edileceği hususunda kanun koyucunun takdir yetkisi bulunmaktad ır (AYM, E.2018/71, K.2018/118, 27/12/2018, 27). 40. Öte yandan hükmün denetlenmesini talep etme hakk ına yönelik s ınırland ırmala r orant ılı olmal ıdır. Orant ılılık, amaç ile araç aras ında adil bir denge kurulmas ını gerektirmektedir. Buna göre hükmün denetlenmesini talep etme hakk ına getirilen sınırlamayla ula şılmak istenen me şru amaç ve aleyhine hüküm kurulan ki şinin bu hükmü denetlettirebilmesindeki bireysel yarar aras ında makul bir orant ı kurulmal ıdır. Hedeflenen amaca ula şıldığında elde edilecek kamusal yararla k ıyasland ığında s ınırlama ile ki şiye yüklenen külfetin a şırı ve orant ısız olmamas ı gerekir. Ki şiye yüklenen külfetin a şırı olup olmad ığının tespitinde hükmün konusu ve ki şinin hak ve menfaatleri üzerinde olu şturduğu tesir ve s ınırlaman ın gerekçesini olu şturan me şru amac ın niteliği gözönünde bulundurulmal ıdır (AYM, E.2018/71, K.2018/118, 27/12/2018, 28). c.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 41. Üst s ınırı 3.000 TL dâhil adli para cezalar ına mahkûmiyet hükümlerine kar şı istinaf yolunun kapal ı tutulmas ı suretiyle hükmün denetlenmesini talep etme hakk ına getirilen s ınırlaman ın istinaf mahkemelerinin i ş yükünün azalt ılmas ı amac ına ulaşılabilmesi bak ımından elveri şli ve gerekli bir araç olmad ığı söylenemez. Başvuru Numaras ı: 2017/19906 Karar Tarihi : 2/6/2020 1042. Öte yandan hükmün denetlenmesini talep etme hakk ına getirilen s ınırlaman ın elverişli ve gerekli olmas ı yeterli olmay ıp orant ılı da olmas ı gerekir. Anayasa Mahkemesi norm denetimi kapsam ında vermi ş bulunduğu ve yukar ıda at ıfta bulunulan karar ında hafi f nitelikteki suçlara ili şkin mahkûmiyetlerin kesin olmas ını, hükmün denetlenmesini talep etme hakk ına yönelik orant ılı bir s ınırlama olarak nitelendirilebilece ğini belirtmi ş ancak hürriyeti bağlay ıcı ceza yapt ırımını içeren suçlar ın hafif nitelikte olarak kabul edilemeyece ğini ifade etmiştir (AYM, E.2018/71, K.2018/118, 27/12/2018, 32). Anayasa Mahkemesi usul ekonomisinin sa ğlanmas ı amac ıyla da olsa hapis cezas ına ilişkin mahkûmiyet hükümlerini n denetime tabi k ılınmamas ının san ığa aşırı bir külfet yükleyece ğini vurgulam ıştır. Anayasa Mahkemesi sonuç olarak bölge adliye mahkemesince ilk defa verilen ve hürriyeti ba ğlay ıcı ceza içeren mahkûmiyet hükümlerine kar şı denetim imkân ının bulunmamas ının hükmün denetlenmesini talep etme hakk ına yönelik orant ısız bir s ınırlama getirdi ğini değerlendirmi ştir (AYM, E.2018/71, K.2018/118, 27/12/2018, 33). 43. Somut olaya uygulanan kuralda, istinaf yolu kapat ılan hükümlerin hürriyeti bağlay ıcı ceza içermedi ği ve adli para cezas ı niteliğinde oldu ğu gözetilmelidir. Ayr ıca istina f yolu kapat ılan adli para cezas ının miktar itibar ıyla da çok yüksek olmad ığı görülmektedir. 44. Önem derecesi dü şük suçlara ili şkin para cezalar ına mahkûmiyet hükümlerine karşı istinaf yolunun kapal ı tutulmas ının amac ı istinaf mahkemelerinin i ş yükünü azaltmakt ır. Böylelikle istinaf mahkemelerinin emek ve mesailerini daha a ğır nitelikli mahkûmiyet hükümlerine sarf etmeleri hedeflenmi ştir. İstinaf mahkemelerinin i ş yükünün azalt ılmas ı ve bu suretle daha nitelikli davalara daha fazla zaman ay ırmalar ının sağlanmas ıyla elde edilecek kamusal yarar ın önemi yads ınamaz. Bu kamusal yarar 3.000 TL'nin alt ındaki adli para cezas ına mahkûmiyet hükmünün istinaf mahkemesine denetlettirilememesiyle yoksu n kal ınan bireysel menfaatin gözard ı edilmesini hakl ı kılacak niteliktedir. Di ğer bir ifadeyle üst sınırı 3.000 TL dâhil adli para cezalar ına ilişkin mahkûmiyet hükümlerine kar şı istinaf yolun a başvurulmas ındaki bireysel menfaatin belirtilen kamu yarar ı amac ına feda edilebilir nitelikte olduğu sonucuna ula şılmaktad ır. 45. Bu durumda somut olayda ba şvurucu aleyhine hükmedilen 1.500 TL adli para cezas ına karşı istinaf yoluna ba şvuru imkân ı tan ınmamas ı suretiyle hükmün denetlenmesini talep etme hakk ına yap ılan müdahalenin ölçülü oldu ğu kanaatine var ılmaktad ır. 46. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hükmün denetlenmesini talep etme hakk ının ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Hükmün denetlenmesini talep etme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hükmün denetlenmesini talep etme hakk ının İHLAL ED İLMEDİĞİNE, Başvuru Numaras ı: 2017/19906 Karar Tarihi : 2/6/2020 11C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, D. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 2/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL