TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BURAK UFUK VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/24420) Karar Tarihi: 7/9/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/24420 Karar Tarihi : 7/9/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucular : 1. Burak UFUK 2. Havva UFUK 3. Mahmut Akif UFUK 4. Mehmet Hulusi UFUK 5. Mesut POYRAZ 6. Murat UFUK 7. Nuray ERB İL 8. Nurdan İRE
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BURAK UFUK VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/24420) Karar Tarihi: 7/9/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/24420 Karar Tarihi : 7/9/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş Raportör : M. Emin ŞAHİNER Başvurucular : 1. Burak UFUK 2. Havva UFUK 3. Mahmut Akif UFUK 4. Mehmet Hulusi UFUK 5. Mesut POYRAZ 6. Murat UFUK 7. Nuray ERB İL 8. Nurdan İREZ Başvurucular Vekili : Av. Ferit ALGAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, taşınmaz ın imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular 3/8/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/24420 Karar Tarihi : 7/9/2021 25. 2018/24429 numaral ı başvuru dosyas ının hukuki ba ğlant ı nedeniyle 2018/24420 numaral ı başvuru dosyas ı ile birle ştirilmesine, incelemenin 2018/24420 numaral ı başvuru dosyas ı üzerinden yürütülmesine ve di ğer dosyan ın kapat ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR8. Başvurucular ın maliki olduklar ı, başvuruya konu Hatay ili Dörtyol ilçesi Numune Evler Mahallesi 392 ada 1 parsel numaral ı taşınmaz 1/1.000 ölçekli uygulama imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılm ıştır. Başvurucular, bu ta şınmaz ın kamula ştırılmas ı istemiyle Dörtyol Belediyesine ve Millî E ğitim Bakanl ığına başvurmuş fakat bu yoldan bir sonuç elde edememi ştir. 9. Başvurucular, bunun üzerine imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılan taşınmaz ın rayiç bedelinin ödenmesi istemiyle Hatay Büyük şehir Belediyesi, Dörtyol Belediyesi ve Millî E ğitim Bakanl ığı aleyhine tam yarg ı davalar ı açm ıştır. 10. Derece mahkemelerince uyu şmazl ığın esas ı hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına hükmedilmi ştir. Kararda, 20/8/2016 tarihli ve 6745 say ılı Yat ırımlar ın Proje Baz ında Desteklenmesi ile Baz ı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde De ğişiklik Yap ılmas ına Dair Kanun'la 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamula ştırma Kanunu'na birtak ım hükümler eklendi ği vurgulanm ıştır. Bu bağlamda uygulama imar planlar ında umumi hizmetlere ve resmî kurumlara ayr ılan taşınmazlar ın kamula ştırılmas ı için öngörülen be ş yıllık sürenin 2942 say ılı Kanun'a eklenen geçici 11. madde gere ğince bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren ba şlayacağı ve bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarihten önce açılan ancak henüz karara ba ğlanmayan veya karar ı kesinleşmeyen davalara da bu madde hükümlerinin uygulanaca ğı belirtilmi ştir. 11. Nihai karar ba şvurucular ın vekiline 17/7/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 12. Başvurucular 3/8/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 13. Konu ile ilgili hukuk için bkz. Hüseyin Ünal, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, 17-29. V.İNCELEME VE GEREKÇE 14. Mahkemenin 7/9/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucu Nurdan İrez Yönünden 15. Başvurunun incelemesi devam ederken ba şvurucunun 28/2/2021 tarihinde öldüğü, Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla incelenen nüfus kay ıtlar ından anlaşılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/24420 Karar Tarihi : 7/9/2021 316. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 80. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (ç) bendine göre ba şvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir sebebi n olmad ığı kanaatine var ılmas ı hâlinde ba şvurunun dü şmesine karar verilebilir. Bununla birlikte İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı gereği Anayasa'n ın uygulanmas ı ve yorumlanmas ı, temel haklar ın kapsam ının ve s ınırlar ının belirlenmesi ya da insan haklar ına sayg ının gerekli k ıldığı hâllerde ba şvurunun incelenmesine devam edilebilece ği öngörülmü ştür. 17. Başvuru tarihinden sonra ölen ba şvurucunun mirasç ılar ının makul bir süre içinde ba şvuruyu devam ettirme yönünde iradelerini Anayasa Mahkemesine bildirmemeleri hâlinde an ılan İçtüzük hükümleri uyar ınca başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir sebebin olmad ığı kanaatine var ılabilir ( Asya Oktay ve di ğerleri, B. No: 2014/3549, 22/3/2017, 18-21). Somut olayda ba şvuruculardan Nurdan İrez, başvuru tarihinden sonra 28/2/2021 tarihinde ölmü ş ancak mirasç ılar ı makul bir süre içinde ba şvuruya devam etme yönünde iradelerini bildirmemi şlerdir. Ba şvurunun incelenmesine devam etmeyi gerekli k ılan ve İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında öngörülen nedenlerden biri de bulunmamaktad ır. 18. Aç ıklanan gerekçelerle Nurdan İrez yönünden ba şvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir. B. Diğer Başvurucular Yönünden 1. Başvurucular ın İddialar ı 19. Başvurucular; ta şınmazlar ının imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiğini, bu müdahale sebebiyle ta şınmazlar ını diledikleri gibi kullanamad ıklar ını belirtmişlerdir. Ba şvurucular, ta şınmazlar ının uzunca bir süredir kamulaştırılmamas ı nedeniyle adil yarg ılanma, mülkiyet ve etkili ba şvuru haklar ının ihlal edildiğini ileri sürmü şlerdir. 2. Değerlendirme 20. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 21. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular; mülkiyet haklar ı dışında adil yarg ılanma ve etkili ba şvuru haklar ının da ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. Ba şvurucular ın asıl şikâyetinin imar uygulamas ında kamu hizmeti alan ı olarak ayr ılmas ı sebebiyle maliki olduklar ı taşınmazdan diledikleri gibi yararlanamad ıklar ına, taşınmaz ı kullanamad ıklar ına ve ondan tasarruf edemediklerine yönelik oldu ğu anlaşılmakla ba şvurucular ın bütün şikâyetleri mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı kapsam ında incelenmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/24420 Karar Tarihi : 7/9/2021 4a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 22. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 23. Anayasa Mahkemesi ayn ı konu ile ilgili şikâyetleri daha önce incelemi ş ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu ştur (Hüseyin Ünal, 34-62). 24.Hüseyin Ünal karar ında imar uygulamas ına konu edilen ta şınmaz ın tapuda başvurucu ad ına kay ıtlı olmas ı dolay ısıyla Anayasa'n ın 35. maddesi ba ğlam ında mülk te şkil ettiği belirtilmi ştir (Hüseyin Ünal, 37). Bu ta şınmaz ın uygulama imar plan ında kam u hizmeti alan ı olarak ayr ılmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği kabul edilmi ş, söz konusu müdahalenin niteli ği sebebiyle mülkiyetten bar ışçıl yararlanmaya ili şkin genel kural çerçevesinde incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir (Hüseyin Ünal, 38-41). 25. Anayasa Mahkemesi 3/5/1985 tarihli ve 3194 say ılı İmar Kanunu hükümleri ile 2942 say ılı Kanun'a eklenen geçici 11. maddeye dayal ı olan müdahalenin kanunilik ölçütünü taşıdığını değerlendirmi ş, ayr ıca taşınmaz ın kamu hizmetine tahsis edilmesine yönelik müdahalenin kamu yarar ına dayal ı meşru bir amac ının bulundu ğunu aç ıklam ıştır (Hüseyin Ünal, 44-50). Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin 28/3/2018 tarihli ve E.2016/196, K.2018/34 say ılı karar ı ile an ılan madde iptal edilmi ştir. Bu çerçevede ölçülülük yönünden yap ılan değerlendirmede uygulama imar plan ının onaylanmas ından itibaren be ş yıldan fazla süre geçmesine ra ğmen imar plan ında kamu hizmetine ayr ılan taşınmaz ın kamulaştırılmamas ı ve herhangi bir tazminat da ödenmemesinin ba şvurucuya şahsi olarak a şırı bir külfet yüklediği kanaatine ula şılm ıştır. Bu sebeple ba şvurucunun mülkiyet hakk ının korunmas ı ile kamunun yarar ı aras ında olmas ı gereken adil dengenin ba şvurucu aleyhine bozuldu ğu ve müdahalenin ölçülü olmad ığı kabul edilmi ştir (Hüseyin Ünal, 51-62). 26. Somut ba şvuruda da ba şvuruculara ait ta şınmaz ın 1979 y ılından günümüze kadar uygulama imar plan ında ortaö ğretim tesis alan ı olarak ayr ılmas ına rağmen beş yılı aşkın bir süredir kamula ştırılmad ığı ve kendilerine herhangi bir tazminat da ödenmedi ği dikkate al ındığında bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektiren bir durumun söz konusu olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla başvurucular ın mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale ölçülü değildir. 27. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 28. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir Başvuru Numaras ı: 2018/24420 Karar Tarihi : 7/9/2021 52) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesi'nin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 29. Başvurucular, maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 30. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da de ğinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına geleceği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmi ştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 31. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 32.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanunun 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir. ( Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 33. Somut olayda ba şvuruculara ait ta şınmaz, imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılm ıştır. Başvurucular ın açm ış olduğu tazminat davas ında derece mahkemeleri, dava açıldıktan sonra yürürlü ğe giren kanun maddesini gerekçe göstererek dava hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına karar vermi ştir. Sonuç olarak müdahalenin temeli olan ta şınmaz ın imar plan ında kamu hizmetine ayr ılmas ı idari bir i şlem niteli ğindedir. Ba şvurucular ın mülkiyet hakk ının idari bir i şlem nedeniyle ihlal edildi ği anlaşılmaktad ır. Derece mahkemeleri de süregelen ihlali gidermemi ştir. Ancak somut olayda ihlale yol açan idari Başvuru Numaras ı: 2018/24420 Karar Tarihi : 7/9/2021 6eylem ve i şleme karşı başvurulabilecek kanun yolu tüketildikten sonra bireysel ba şvurunun yap ıldığı anlaşıldığına göre ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama yoluyla tespit edilen ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırma imkân ı bulunmaktad ır. 34. Bu durumda mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Buna göre yap ılacak yeniden yarg ılama ise 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda derece mahkemelerince yap ılmas ı gereken i ş, ihlal sonucuna uygun olarak tazminata hükmedilmesinden ibarettir. Tazminat miktar ının belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanla şmış derece mahkemelerinin takdirindedir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 35.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 36. Dosyalardaki belgelerden tespit edilen iki ayr ı başvuru için toplam 589,40 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.189,40 TL yarg ılama giderinin Nurdan İrez d ışındaki başvuruculara mü ştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Nurdan İrez taraf ından yap ılan başvurunun DÜ ŞMESİNE, B. Diğer başvurucular ın iddialar ı yönünden mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Hatay İdare Mahkemesine (E.2015/1926, K.2017/1123; E.2015/2695, K.2017/1124) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucular ın tazminat taleplerinin REDD İNE, F. 589,40 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.189,40 TL yarg ılama giderinin Nurdan İrez d ışındaki başvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, G. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2018/24420 Karar Tarihi : 7/9/2021 7H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 7/9/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş