TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET ALAY BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/36000) Karar Tarihi: 8/2/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/36000 Karar Tarihi : 8/2/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Ahmet ALAY Vekili : Av. Kenan TANDO ĞAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumsuz sonuçland ığı gerek
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET ALAY BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/36000) Karar Tarihi: 8/2/2023 Başvuru Numaras ı: 2019/36000 Karar Tarihi : 8/2/2023 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Muhterem İNCE Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucu : Ahmet ALAY Vekili : Av. Kenan TANDO ĞAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumsuz sonuçland ığı gerekçesiyle sürekli i şçi kadrosuna geçme talebinin reddine dair i şleme karşı aç ılan iptal davas ında, davan ın sonucuna etkili iddian ın kararda kar şılanmamas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 4/11/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. Başvurucu Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucu, Tar ım ve Orman Bakanl ığı bünyesinde personel çal ıştırılmas ına dayal ı hizmet al ım sözleşmesi kapsam ında çal ışmaktayken, 20/11/2017 tarihli ve 696 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin (696 say ıl ı KHK) 127. maddesiyle 27/6/1989 tarihli ve 375 say ılı Kanun Hükmünde Kararname'ye (375 say ılı KHK) eklenen geçici 24. maddesi kapsam ında sürekli işçi kadrosuna atanmak için ba şvurmuştur. Başvuru Numaras ı: 2019/36000 Karar Tarihi : 8/2/2023 37. Başvurucu hakk ında 3/10/2016 tarihli ve 676 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin (676 say ılı KHK) 74. maddesiyle 14/7/1965 tarihli ve 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanunu nun 48. maddesinin birinci f ıkras ının (A) bendine eklenen (8) numaral ı alt bent uyar ınca güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı yapt ırılm ıştır. Güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumsuz sonuçlanmas ı nedeniyle ba şvurusu reddedilmi ştir. 8. Başvurucu söz konusu i şlemin iptali istemiyle 24/7/2018 tarihinde dava açm ıştır. Dava dilekçesinde ba şvurucu soru şturma sonuçlar ının kendisine tebli ğ edilmemesinden şikâyet etmi ştir. Kadroya geçi şe engel te şkil edecek herhangi bir mahkûmiyet ya da cezas ı olmamas ı nedeniyle tesis edilen i şlemin masumiyet karinesine ayk ırı olduğunu ifade etmi ştir. Öte yandan tesis edilen i şlemin kamu hizmetine girme hakk ını da engelledi ğini dile getirmi ştir. Somut olarak kan ıtlanmaks ızın güvenlik soru şturmas ının olumsuz olarak kabul edilmesinin hukuka ayk ırı olduğunu söylemi ştir. 9.İstanbul 3. İdare Mahkemesi 29/3/2019 tarihinde davay ı reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şu şekildedir: "Olayda, mahkememizin 13.09.2018 tarihli ara karar ı üzerine İstanbul İl Emniyet Müdürlüğünce gönderilen ar şiv araştırmas ı ve güvenlik soru şturmas ına ilişkin bilgi ve belgelerden; 'davac ının babas ı PKK/KCK terör örgütü mensubu, kendisi PKK örgüt mensubu...' şeklinde istihbari mahiyette bilgilerin bulundu ğu görülmü ş olup, bu bilgileri n daval ı idareye gönderilmesi üzerine dava konusu i şlemin tesis edildi ği anlaşılmaktad ır. Dava konusu olayda oldu ğu gibi, idarenin takdir yetkisini yerinde kullanmad ığının iddia edilmesi halinde, idari yarg ı merciince bu s ınırlar ın aşılıp aşılmad ığının yap ılan hukukilik denetimi ile irdelenece ği, zira idari tasarrufta bulunan idarelerin, amaç unsur u açısından 'kamu yarar ı' ile ba ğlı olduklar ı ve hizmetin gereklerini de göz ard ı edemeyecekleri, buna göre takdir yetkisinin kamu hizmetinin verimlili ği, etkinliği, sağlıklı bir şekilde yürütülmesini sa ğlamak üzere kamu yarar ı ile kişi yarar ı aras ında bir denge kurulmak suretiyle objektif şekilde kullan ılmas ı gerektiği kuşkusuzdur. Bu durumda, dosya kapsam ında davac ı ile ilgili toplanan bilgi ve belgeler dikkate alındığında, yukar ıda bahsedilen mevzuat hükümleri uyar ınca, davac ının, daval ı idare bünyesinde sürekli i şçi kadrosunda istihdam edilmesi talebine yönelik ba şvurusunun, idareye tan ınan takdir yetkisi çerçevesinde reddedilmesinde kamu yarar ı ve hizmet gerekleri yönünden hukuka ayk ırılık görülmemi ştir." 10. Başvurucu karara kar şı 30/5/2019 tarihinde istinaf yoluna ba şvurmuştur. İstina f dilekçesinde, hakk ında yap ılan güvenlik soru şturmas ına yönelik i şlemlerin mevzuata uygun olmad ığını söylemiştir. Yak ınlar ı hakk ındaki istihbari mahiyetteki bilgilerin ise, hakk ında yap ılan güvenlik soru şturmas ının olumsuz sonuçlanmas ına yol açmayaca ğını ifade etmi ştir. Soyut ve hiçbir delile dayanmayan sadece emniyet müdürlü ğünden gelen önyarg ılı bir yaz ı ile davan ın reddedilmesinin hukuka ayk ırı olduğunun alt ını çizmiştir. Kendisinin de babas ının da terör örgütü ile bir ba ğlant ısının olmad ığını vurgulam ıştır. 11.İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesi (Bölge İdare Mahkemesi) 26/9/2019 tarihinde istinaf talebini kesin olarak reddetmi ştir. 12. Nihai karar ba şvurucuya 9/10/2019 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvurucu 4/11/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2019/36000 Karar Tarihi : 8/2/2023 4IV.İLGİLİ HUKUK A. Mevzuat Hükümleri 13. 657 say ılı Kanun un 48. maddesi şöyledir: "Devlet memurlu ğuna al ınacaklarda a şağıdaki genel ve özel şartlar aran ır. A) Genel şartlar: 1. Türk Vatanda şı olmak, 2. Bu Kanunun 40 nc ı maddesindeki ya ş şartlar ını taşımak, 3. Bu Kanunun 41 nci maddesindeki ö ğrenim şartlar ını taşımak, 4. Kamu haklar ından mahrum bulunmamak, 5. Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmi ş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolay ı bir y ıl veya daha fazla süreyle hapis cezas ına ya da affa uğram ış olsa bile devletin güvenli ğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, ( ) zimmet, irtikâp, rü şvet, h ırsızlık, doland ırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat kar ıştırma, edimin ifas ına fesat kar ıştırma, suçtan kaynaklanan malvarl ığı değerlerini aklama veya kaçakç ılık suçlar ından mahkûm olmamak. 6. Askerlik durumu itibariyle;a) Askerlikle ilgisi bulunmamak, b) Askerlik ça ğına gelmemi ş bulunmak, c) Askerlik ça ğına gelmiş ise muvazzaf askerlik hizmetini yapm ış yahut ertelenmi ş veya yedek s ınıfa geçirilmi ş olmak, 7. 53 üncü madde hükümleri sakl ı kalmak kayd ı ile görevini devaml ı yapmas ına engel olabilecek ( ) ak ıl hastal ığı ( ) bulunmamak. 8.[Anayasa Mahkemesinin 24/7/2019 tarihli ve E.:2018/73; K.:2019/65 say ılı Karar ı ile iptal edilmi ştir] B) Özel şartlar: 1. Hizmet görece ği s ınıf için 36 ve 41 nci maddelerde belirtilen ö ğretim ve e ğitim kurumlar ının birinden diploma alm ış olmak, 2. Kurumlar ın özel kanun veya di ğer mevzuat ında aranan şartlar ı taşımak." 14. 676 say ılı KHK'n ın 74. maddesiyle 657 say ılı Kanun un 48. maddesinin birinci fıkras ının (A) bendine eklenen ve Anayasa Mahkemesinin 24/7/2019 tarihli ve E.2018/73, K.2019/65 say ılı karar ıyla iptal edilen (8) numaral ı alt bent şöyledir: "Güvenlik soru şturmas ı ve/veya ar şiv araştırmas ı yap ılmış olmak." Başvuru Numaras ı: 2019/36000 Karar Tarihi : 8/2/2023 5B. Anayasa Mahkemesi Karar ı 15. Anayasa Mahkemesinin 24/7/2019 tarihli ve E.2018/73, K.2019/65 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "167. Anayasa n ın 20. maddesi uyar ınca kişisel veriler ancak kanunda öngörülen hâllerde veya ki şinin aç ık r ızas ıyla işlenebilir. Dolay ısıyla kişisel verilerin korunmas ını isteme hakk ına sağlanan anayasal güvencenin ya şama geçirilebilmesi için bu hakk ı ilgilendiren yasal düzenlemelerin aç ık, anlaşılabilir ve söz konusu hakk ın kullan ılabilmesine elveri şli olmas ı gerekir. Ancak böyle bir düzenleme ile ki şilerin özel hayatlar ını ilgilendiren veri, bilgi ve belgelerin resmî makamlar ın keyfî müdahalelerine karşı korunmas ı mümkün hâle gelebilir. ... 169. Bu ba ğlamda güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ıyla elde edilen veriler kişisel veri niteli ğindedir. Kuralla güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı kapsam ında kamu mercileri taraf ından özel ya şam ı ile ilgili sorular sorulmas ı da dâhil olmak üzere bir bireyin özel hayat ı, iş ve sosyal ya şam ıyla ilgili bilgilerinin al ınmas ı, kaydedilmesi v e kullan ılmas ı özel hayata sayg ı hakk ına s ınırlama niteli ğindedir. 170. Anayasa'n ın 129. maddesinin birinci f ıkras ında memurlar ve kamu görevlilerinin Anayasa ve kanunlara sad ık kalarak faaliyette bulunma yükümlülükleri düzenlenmi ştir. Belirtilen hususlar gözetilerek kamu görevlerine atanacak ki şiler bak ımından birtak ım şartlar getirilmesi do ğald ır. Bu şekilde aranan nitelikler kamu hizmetinin etkin ve sa ğlıklı bir biçimde yürütülmesi amac ına yöneliktir. Dolay ısıyla kamu görevine atanmadan önce kişilerin güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının yap ılmas ını öngören kural kanun koyucunun takdir yetkisindedir. Ancak bu alanda düzenleme getiren kurallar ın kamu makamlar ına hangi ko şullarda ve hangi s ınırlar içinde tedbirler uygulama ve özel hayat ın gizliliğine yönelik müdahalelerde bulunma yetkisi verildi ğini yeterince aç ık olarak göstermesi ve olas ı kötüye kullanmalara kar şı yeterli güvenceleri sa ğlamas ı gerekir. 171. Kuralda güvenlik soru şturmas ı ve/veya ar şiv araştırmas ı yap ılmas ı memurlu ğa alımlarda genel şartlar aras ında say ılmas ına karşın güvenlik soru şturmas ına ve ar şiv araştırmas ına konu edilecek bilgi ve belgelerin neler oldu ğuna, bu bilgilerin ne şekild e kullan ılacağına, hangi mercilerin soru şturma ve ara ştırmay ı yapacağına ilişkin herhang i bir düzenleme yap ılmam ıştır. Diğer bir ifadeyle güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının yap ılmas ına ve elde edilecek verilen kullan ılmas ına ilişkin temel ilkeler belirlenmeksizin kuralla sadece güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı yap ılmas ı devle t memurluğuna al ımlarda aranacak şartlar aras ında say ılmıştır. 172. Güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı sonucunda devlet memurlu ğuna atanmada esas al ınacak kişisel veri niteli ğindeki bilgilerin al ınmas ına, kullan ılmas ına ve işlenmesine yönelik güvenceler ve temel ilkeler kanunla belirlenmeksizin bunlar ın alınmas ına ve kullan ılmas ına izin verilmesi Anayasa n ın 13., 20. ve 128. maddeleriyle bağdaşmamaktad ır." V.İNCELEME VE GEREKÇE 16. Anayasa Mahkemesinin 8/2/2023 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2019/36000 Karar Tarihi : 8/2/2023 6A. Adil Yarg ılanma Hakk ı Kapsam ındaki Gerekçeli Karar Hakk ının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 17. Başvurucu, tesis edilen i şlemin hukuka ayk ırı olduğunu ve derece mahkemelerince söz konusu i şlemin haks ız bir şekilde desteklendi ğini belirtmi ştir. İşlemin mevzuata aç ıkça ayk ırı olduğunu ileri sürmü ştür. Yak ınlar ı hakk ında elde edilen istihbari nitelikteki bilgilerin güvenlik soru şturmas ını olumsuz olarak sonuçland ırmayacağını ifade ederek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 18. Bakanl ık görüşünde, kamu görevine atanabilme şart ı olarak güvenlik soruşturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumlu olmas ı koşulunun aranmas ını Anayasa'ya ayk ırı olarak de ğerlendirmedi ğini, Anayasa Mahkemesinin özetle, güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ıyla elde edilebilecek ki şisel verilerin al ınmas ı, kullan ılmas ı ve işlenmesine yönelik ilkelerin kanunda düzenlenmemi ş olmas ını iptal gerekçesi olarak belirtti ğini ifade etmi ştir. Başvurucunun yap ılan güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ına konu iddialardan ve üzerine at ılı eylemlerden haberdar oldu ğunu, işleme karşı iptal davas ı açarak an ılan işleme yönelik bilgi ve kan ıtlar ile iddia ve savunmalar ını yarg ı mercilerine sunma f ırsat ı da elde ettiğini, derece mahkemelerinin güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ı kapsam ında elde edilen delilleri ilgili mevzuat çerçevesinde de ğerlendirmek suretiyle sonuca ula ştığını belirtmiştir. Mevcut ba şvurunun kabul edilebilirli ğine dair yap ılacak incelemede başvurucunun iddialar ının kanun yolu şikâyeti niteli ğinde olup olmad ığı hususunun da dikkate al ınmas ı gerektiğini ileri sürmü ştür. 19. Başvurucu Bakanl ığın görüşüne karşı beyan ında, hakk ında yap ılan güvenlik soruşturmas ının sonuçlar ının kendisine tebli ğ edilmemesinden şikâyet etmi ştir. Bu nedenle etkili savunma hakk ının elinden al ındığını ileri sürmü ş ve adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildiğini iddia etmi ştir. 2. Değerlendirme 20. Anayasa'n ın "Hak arama hürriyeti " kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 21. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun temel şikâyeti güvenlik soruşturmas ının olumsuz olarak kabul edilme nedeninin derece mahkemelerince değerlendirmesidir. Bu nedenle ba şvurucunun adil yarg ılanma hakk ına ilişkin ihlal iddialar ının adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan gerekçeli karar hakk ı kapsam ında değerlendirilmesi gerekti ği sonucuna var ılm ıştır. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden22. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan gerekçeli karar hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğ una karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/36000 Karar Tarihi : 8/2/2023 7b. Esas Yönünden i. Genel İlkeler 23. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı maddi adaleti de ğil şeklî adaleti temin etmeye yönelik güvenceler içermektedir. Bu bak ımdan adil yarg ılanma hakk ı davan ın taraflardan biri lehine sonuçlanmas ını garanti etmemektedir. Adil yarg ılanma hakk ı temel olarak yarg ılama sürecinin ve usulünün hakkaniyete uygun olarak yürütülmesini teminat alt ına almaktad ır (M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, 80). 24. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı organlar ına davac ı ve daval ı olarak ba şvurabilme ve bunun do ğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yarg ılanma hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır. An ılan maddeyle güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğü, kendisi bir temel hak niteli ği taşımas ının ötesinde, di ğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlan ılmas ını ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu ba ğlamda Anayasa n ın, bütün mahkemelerin her türlü kararlar ının gerekçeli olarak yaz ılmas ını ifade eden 141. maddesinin de, hak arama hürriyetinin kapsam ının belirlenmesinde gözetilmesi gerekti ği aç ıktır (Vedat Benli , B. No: 2013/307, 16/5/2013, 30). 25. An ılan kurallar uyar ınca, ilke olarak mahkeme kararlar ının gerekçeli olmas ı, adil yarg ılanma hakk ının bir gere ğidir. Derece mahkemeleri, dava konusu maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ını, delillerin de ğerlendirilmesini, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ını, uyuşmazl ıkla ilgili vard ığı sonucu, sonuca var ılmas ında kulland ığı takdir yetkisinin sebeplerini makul bir şekilde gerekçelendirmek zorundad ır. Bu gerekçelerin oluşturulmas ında aç ıkça bir keyfilik görüntüsünün olmamas ı ve makul bir biçimde gerekçe gösterilmesi hâlinde adil yarg ılanma hakk ının ihlalinden söz edilemez ( İbrahim Ata ş, B. No: 2013/1235, 13/6/2013, 23). 26. Makul gerekçe; davaya konu olay ve olgular ın mahkemece nas ıl nitelendirildi ğini, kurulan hükmün hangi nedenlere ve hukuksal düzenlemelere dayand ırıldığını ortaya koyacak, olay ve olgular ile hüküm aras ındaki bağlant ıyı gösterecek nitelikte olmal ıdır. Zira taraflar ın o dava yönünden, hukuk düzenince hangi nedenle hakl ı veya haks ız görüldüklerini anlay ıp değerlendirebilmeleri için ortada usulüne uygun şekilde oluşturulmuş, hükmün hangi nedenle o içerik ve kapsamda verildi ğini gösteren, ifadeleri özenle seçilmi ş ve kuşkuya yer vermeyecek aç ıklıktaki bir gerekçe bölümünün ve buna uyumlu hüküm f ıkralar ının bulunmas ı zorunludur ( İbrahim Ata ş, 24). 27. Kararlar ın gerekçeli olmas ı, davan ın taraflar ının mahkeme karar ının dayanağını öğrenerek mahkemelere ve genel olarak yarg ıya güven duymalar ını sağlad ığı gibi, taraflar ın kanun yoluna etkili ba şvuru yapmalar ını mümkün hale getiren en önemli faktörlerdendir. Gerekçesi bilinmeyen bir karara kar şı gidilecek kanun yolunun etkin kullan ılmas ı mümkü n olmayaca ğı gibi bahsedilen kanun yolunda yap ılacak incelemenin de etkin olmas ı beklenemez ( Vesim Parlak , B. No: 2012/1034, 20/3/2014, 34). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 28. Somut olayda ba şvurucu sürekli i şçi kadrosuna geçme talebinde bulunmuştur. Hakk ında yap ılan güvenlik soru şturmas ının olumsuz olarak neticelenmesi nedeniyle talebi reddedilmi ştir. Bunun üzerine ba şvurucu işleme kar şı iptal davas ı açm ıştır. Mahkeme Başvuru Numaras ı: 2019/36000 Karar Tarihi : 8/2/2023 8başvurucunun ve babas ının PKK terör örgütü mensubu oldu ğuna dair bilgi notu bulunmas ını güvenlik soru şturmas ının olumsuz olarak sonuçland ırdığını kabul etmi ştir. Bölge İdare Mahkemesi de karar ı usul ve kanuna uygun bularak Mahkeme ile ayn ı görüşü paylaşmıştır. 29. 657 say ılı Kanun'un 48. maddesine eklenen "Güvenlik soru şturmas ı ve/veya arşiv araştırmas ı yap ılmış olmak" biçimindeki alt bendin ba şvurucunun geçmeyi talep etti ği sürekli işçi kadrosu da dâhil olmak üzere tüm devlet memurlu ğu kadrolar ına atanabilmek için güvenlik soru şturmas ı ve/veya ar şiv araştırmas ı yap ılmas ı şart ı getirdiği aç ıktır. Bu sebeple sürekli i şçi kadrosuna geçmek isteyen ba şvurucunun güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ına tabi tutulaca ğının öngörülebilir oldu ğundan ku şku duymay ı gerektirecek bir neden bulunmamaktad ır. Bireysel ba şvuruya konu karar ın gerekçesinden Mahkemenin 657 say ılı Kanun'un 48. maddesine eklenen alt bentteki şart ı güvenlik soru şturmas ı ve/veya ar şiv araştırmas ının olumlu sonuçlanmas ı biçiminde yorumlad ığı anlaşılmaktad ır. 30. An ılan kural ın Anayasa Mahkemesinin 24/7/2019 tarihli ve E.2018/73, K.2019/65 say ılı karar ıyla iptal edilmi ş olmas ı da bu neticeyi de ğiştirmemektedir. Anayasa Mahkemesinin iptal karar ında özel hayata sayg ı hakk ıyla s ınırlı bir inceleme yap ıldığı dikkatten kaç ırılmamal ıdır. Anayasa Mahkemesinin söz konusu karar ında güvenlik soruşturmas ı ve arşiv araştırmas ı sonucu bireylerin ki şisel verilerinin toplanmas ının, işlenmesinin ve kullan ılmas ının kişisel verilerin korunmas ını isteme hakk ına müdahale te şkil ettiği kabul edilerek bu müdahaleye dayanak olu şturan kanunun hukuk devleti ilkesinin gerektirdi ği kriterleri kar şılay ıp karşılamad ığı irdelenmi ştir. Anayasa Mahkemesi, güvenlik soruşturmas ı ve arşiv araştırmas ı neticesinde devlet memurlu ğuna atanmada esas al ınacak kişisel veri niteli ğindeki bilgilerin al ınmas ına, kullan ılmas ına ve işlenmesine yönelik güvenceler ve temel ilkeler kanunla belirlenmeksizin bunlar ın al ınmas ına ve kullan ılmas ına izin verilmesinin Anayasa n ın 13., 20. ve 128. maddeleriyle ba ğdaşmad ığı sonucuna ulaşmıştır (Sebiha Kaya , B. No: 2018/34124, 20/5/2021, 45). 31. Uyuşmazl ıkta uygulanacak hukuk kurallar ının yorumlanmas ında öncelikli yetkinin derece mahkemelerine ait oldu ğunun alt ı bir kez daha çizilmelidir. Anayasa Mahkemesinin kendi yorumunu derece mahkemelerininkinin yerine kaim etmesi söz konus u olamaz. Bununla birlikte derece mahkemelerinin yorumlar ının etkilerinin adil yarg ılanma hakk ıyla çelişip çelişmediğini incelemek Anayasa Mahkemesinin görevindedir. Bu bak ımdan bireysel ba şvuru kapsam ında yap ılacak değerlendirmede derece mahkemelerinin söz konusu fıkran ın güvenlik soru şturmas ının olumlu sonuçlanmas ını gerektirdi ği biçimindeki yorumu veri kabul edilecektir ( Sebiha Kaya, 48). 32. Güvenlik soru şturmas ı ve arşiv araştırmas ının olumlu sonuçlanmas ı şart ının aranmas ının kural ı belli ölçüde mu ğlaklaştırdığı söylenebilir. Zira güvenlik soru şturmas ının olumlu neticelenip neticelenmedi ği konusunda ula şılacak sonucun atamaya yetkili konumda bulunan ki şi veya kişilere bağlı olarak de ğişmesi riski bulunmaktad ır. Bu da keyfî ve ayr ımc ı uygulamalar ın gelişmesine, dolay ısıyla bireylerin devlete olan güvenlerinin zedelenmesine sebep olabilecektir ( Sebiha Kaya , 49). 33. Kişilerin hukuki güvenli ğini sağlamay ı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesi; hukuk normlar ının öngörülebilir olmas ını, bireylerin tüm eylem ve i şlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaç ınmas ını gerekli k ılar. Belirlilik ilkesi ise yasal düzenlemelerin hem ki şiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve ku şkuya yer vermeyecek şekilde aç ık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmas ını, ayr ıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalar ına karşı Başvuru Numaras ı: 2019/36000 Karar Tarihi : 8/2/2023 9koruyucu önlem içermesini ifade etmektedir (AYM, E.2013/39, K.2013/65, 22/5/2013). Bu noktada gerekçeli karar hakk ının, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinin tesisinde önemli bir araç olarak i şlev gördü ğünü söylemek yanl ış olmayacakt ır. Zira kişiler ancak gerekçeli kara r vas ıtas ıyla somut olay ın hukuk kurallar ı karşısında nas ıl konumland ırıldığını öğrenebilmekte ve buna kar şı etkili bir savunma geli ştirme imkân ı bulabilmektedirler. 34. Derece mahkemelerince gerçekle ştirilen ara ştırma ve incelemeler neticesinde tespit edilen hususlar ın, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerini temin edecek ve keyfî uygulamalar ın önüne geçecek şekilde somut olay ın özelliği dikkate al ınarak gerekçeli karard a ortaya konulmas ı gerekmektedir. Bu kapsamda sadece şekli anlamda bir gerekçenin varl ığı yeterli de ğildir, ayn ı zamanda makul olmas ı aranmaktad ır. Makul gerekçeden anla şılmas ı gereken mahkemelerin dava konusu maddi olay ve olgular ın kan ıtlanmas ını, delillerin değerlendirilmesini, hukuk kurallar ının yorumlanmas ı ve uygulanmas ını, uyuşmazl ıkla ilgili vard ığı sonucu, sonuca var ılmas ında kulland ığı takdir yetkisinin sebeplerini ortaya koymas ıdır (bkz. 23-27). 35. Bu nedenle güvenlik soru şturmas ının olumsuz olmas ına bağlı olarak atanmamaya dair tesis edilen i şleme karşı aç ılan bir davada, davac ının hangi sebeple güvenlik soruşturmas ının olumsuz olarak sonuçland ığının ve güvenlik soru şturmas ı neticesinde elde edilen verinin ki şinin yapaca ğı görevi neden olumsuz olarak etkiledi ğinin aç ıkça ortaya konulmas ı önemlidir. Bu kapsamda derece mahkemelerinden beklenen, güvenlik soruşturmas ı sonucunda elde edilen bilgilerin neler oldu ğunu karar ında belirtmesi ve söz konusu bilgiyi, davac ının yerleştirildiği kurumu ve alaca ğı görevi gözönünde bulundurarak değerlendirmesidir. Burada önemli olan husus güvenlik soru şturmas ının olumsuz sonuçlanmas ını doğuran tespitlerin davac ının şahs ından kaynaklanmas ı ya da davac ının şahs ıyla güncel ve ki şisel bir ba ğlant ıyı ortaya koyabilecek nitelikte olmas ıdır. Yine bu noktada derece mahkemelerince söz konusu ba ğlant ının nas ıl kuruldu ğunun detayl ı bir şekilde gerekçelendirilmesi, keyfili ğin önüne geçebilmek ad ına önem arz etmektedir. 36. Mahkeme karar ına göre ba şvurucunun güvenlik soru şturmas ının olumsuz olarak kabul edilmesinin nedeni ba şvurucunun ve babas ının PKK örgüt mensubu oldu ğuna dai r istihbari bilgi bulunmas ıdır. Bu istihbari bilginin dayana ğını oluşturan olgusal tespitlere yer verilmedi ğinden bu sonuca nas ıl var ıldığı anlaşılamam ıştır. Öte yandan söz konusu tespitler başvurucuya tebli ğ edilmedi ğinden hakk ında elde edildi ği iddia edilen bilgilerin hangi delillere dayand ığı, bu iddian ın nas ıl ve neden do ğduğu konusunda bilgi ve belgelere sahip olmayan ba şvurucunun bunlara kar şı etkin olarak yorumda ve itirazda bulunma için yeterli imkâna sahip oldu ğu söylenemez. İlk derece mahkemesi karar ında da istihbari bilginin dayanağı bilgilere, olgu ve olaylara yer verilmedi ği için -karar öncesi- yarg ılama s ıras ında oluşan eksikli ğin sonraki a şamada da giderilmedi ği, dolay ısıyla bir bütün olarak bu bilgelere yönelik yorumda ve itirazda bulunabilmesi için pratik ve etkin imkânlar ın sağlanmad ığı görülmüştür. 37. Kural olarak Anayasa Mahkemesinin yarg ılama sürecinde uygulanan delil sunma ve inceleme yöntemlerinin adil yarg ılanma hakk ına uygunlu ğunu denetleme görevi bulunmamaktad ır. Anayasa Mahkemesinin görevi, sözü edilen usul i şlemlerinin yarg ılaman ın bütünlüğü içinde adil yarg ılanma hakk ını ihlal edip etmedi ğini denetlemektir. Bu ba ğlamda başvuruda ileri sürülmesi durumunda adil yarg ılanma hakk ının alt ilkeleri olan silahlar ın eşitliği ve çeli şmeli yarg ılama ilkelerine yarg ılama sürecinde ayk ırılık bulunup bulunmad ığının denetlenmesi Anayasa Mahkemesinin temel görevi kapsam ındad ır (İdris Ertaş [GK], B. No: 2018/21949, 20/5/2021, 66). Başvuru Numaras ı: 2019/36000 Karar Tarihi : 8/2/2023 1038. Başvurucunun güvenlik soru şturmas ının olumsuz olarak kabul edilme nedenlerinden biri ba şvurucunun PKK örgüt mensubu olarak kabul edilmesidir. Ancak Mahkeme karar ından başvurucunun güvenlik soru şturmas ının neden olumsuz olarak kabu l edildiği anlaşılamamaktad ır. Mahkeme her ne kadar ba şvurucuyu PKK örgüt mensubu olarak kabul etse de söz konusu kan ıya nas ıl var ıldığı aç ıklanmam ıştır. Başvurucunun hangi eylemleri nedeniyle söz konusu terör örgütü mensubu oldu ğu belirtilmemi ş, yaln ızca başvurucu hakk ında yap ılan tespit aktar ılmakla yetinilmi ştir. Başvurucunun neden bölücü terör örgütü PKK mensubu oldu ğu ortaya konulmam ıştır. 39. Bunun yan ı sıra kararda güvenlik soru şturmas ı sonucunda elde edilen bilginin başvurucunun yapaca ğı göreve hangi nedenle olumsuz bir etki yapt ığı da ortaya konulmam ıştır. Ayr ıca başvuruya konu uyu şmazl ıkta maddi vak ıalar ı aç ıklanmayan, başvurucunun dayana ğını ve sebebini bilemedi ği isnatlara kar şı etkili bir şekilde itiraz etme, karşı delillerini bildirme ve olaylar hakk ında değerlendirme yapma imkân ından yeterince yararlanamad ığı anlaşılmaktad ır. Başka bir ifade ile Mahkemece sadece idarenin beyanlar ı ve gösterdiği istihbari nitelikteki bilgi notu dikkate al ınarak hüküm kurulmu ş; bu belgelerin gerçekliğine ve güvenilirli ğine ilişkin olgular ın varl ığı ortaya konmam ış ve bu nedenle başvurucuya aleyhindeki delillerin aksini ispata imkân tan ıyan usul güvenceleri sağlanmayarak ba şvurucu, daval ı idareye nazaran zay ıf bir konuma dü şürülmüştür. Kararda, başvurucu hakk ında yap ılan tespitlerin neden ba şvurucu ile payla şılmad ığı belirtilmedi ği gibi paylaşılmama nedeniyle idare kar şısında zay ıf konuma dü şme durumunu telafi edecek herhangi bir yolun denendi ğine ilişkin aç ıklama da yap ılmam ıştır. 40. Başvurucunun güvenlik soru şturmas ının olumsuz olarak kabul edilme nedenlerinden di ğeri ise başvurucunun şahs ıyla ilgili olmay ıp babas ı hakk ında yap ılan tespite dayanmaktad ır. Ancak Mahkeme burada da yap ılan tespiti aktarmakla yetinmi ş, bilginin içeriğine ilişkin herhangi bir de ğerlendirme yapmad ığı gibi babas ının neden PKK/KCK terör örgütü mensubu olarak kabul edilmesi gerekti ğini ayd ınlatmam ıştır. Ayr ıca babas ı hakk ında yap ılan tespitin ba şvurucunun yapaca ğı göreve olan olumsuz etkisi de aç ıklanmam ıştır. 41. Öte yandan bir ki şinin akrabalar ının davran ışlar ından sorumlu tutulamayaca ğı hususu hukuk devleti ilkesinin evrensel prensiplerindendir. Ba şkas ının yapt ıklar ından dolay ı sorumlu tutulmak, insan ı hür ve irade sahibi bir varl ık olarak kabul etmemek demektir. Hukuk devletinde bir kimsenin ba şkalar ının fiillerinden sorumlu tutulmas ı -kanunda öngörülen- çok istisnai hâller d ışında kabul edilemez. Ça ğdaş hukuk sistemleri bireyin özerkliğini esas alarak ona haklar bah şetmekte ve sorumluluklar yüklemektedir. Bir kimsenin hukuken ve fiilen davran ışlar ını kontrol etme gücü ve yükümlülü ğünü haiz olmad ığı başka bir bireyin fiillerden dolay ı kamu otoritelerinin yapt ırımına maruz kalmas ı bireysel özerklik düşüncesiyle ba ğdaşmamaktad ır (Sebiha Kaya , 54). 42. Kural olarak derece mahkemesi karar ında esasa ili şkin hususlarda yeterli gerekçe bulunmas ı halinde istinaf merciince bu karara at ıf yap ılarak değerlendirme yap ılmas ı makul görülebilir. İlk derece mahkemesi karar ında gerekçe bulunmad ığı hâllerde ise başvurucular taraf ından ileri sürülen esasl ı itirazlar ın istinaf mercii taraf ından gerekçeli bir şekilde kar şılanmas ı gerekir. Somut olayda ba şvurucunun temel iddialar ının ilk derece mahkemesince kararda tart ışılmamas ına ve gerekçe olu şturulmamas ına rağmen başvurucu taraf ından ileri sürülen esasl ı iddialar ın Bölge İdare Mahkemesince de kar şılanmad ığı görülmüştür. Başvuru Numaras ı: 2019/36000 Karar Tarihi : 8/2/2023 1143. Sonuç olarak istihbari bilgilerin idari i şlemi neden ve nas ıl hakl ılaştırdığı hususunun derece mahkemelerinin gerekçelerinde yer almad ığı görülmektedir. Derec e mahkemeleri ba şvurucu hakk ında elde edilen bilgileri herhangi bir şekilde değerlendirmemi ş, bilginin tesis edilen i şleme ulaşmadaki hukuki etkisi ve benzeri boyutlar ı ile işin esas ı ile ilgili kendi de ğerlendirmesini ortaya koymam ıştır. Diğer bir ifadeyle güvenlik soruşturmas ının sonucuna ili şkin başvurucunun iddialar ı yeterli bir şekilde aç ıklığa kavuşturulmam ıştır. Bu nedenle, yarg ılama süreci bir bütün olarak de ğerlendirildi ğinde, başvurucunun gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 44. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Diğer İhlal İddialar ı 45. Başvurucu, haks ız bir şekilde sürekli i şçi kadrosuna geçmesinin engellenmesi nedeniyle çal ışma hakk ının, özgürlük ve güvenlik hakk ının, etkili ba şvuru hakk ının ve eşitlik ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 46. Başvurucunun gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verildi ğinden çal ışma hakk ının, özgürlük ve güvenlik hakk ının, etkili ba şvuru hakk ının ve eşitlik ilkesinin ihlal edildi ğine yönelik iddialar ı hakk ında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 47. Başvurucu; ihlalin tespitine, yeniden yarg ılama yap ılmas ına ve 50.000 TL maddi tazminat ile 50.000 TL manevi tazminata karar verilmesini talep etmi ştir. 48. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 49.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından başvurucunun tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2019/36000 Karar Tarihi : 8/2/2023 12B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin gerekçeli karar hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 3. İdare Mahkemesine (E.2018/1459, K.2019/749) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDD İNE, E. 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 10.264,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemenin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 8/2/2023 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.