Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2014-5-7 (Menfi Tespit /Muafiyet ) Karar Sayısı : 14-16/304 -133 Karar Tarihi : 30.04.2014 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN B. RAPORTÖR LER: M. Nazlı ÖNAL, Mücteba ALTUN, Mehmet TOKGÖZ C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Türkiye Çelik Üreticileri Derneği Cinnah Caddesi Alaçam Sokak No:1/24 Çankaya/Ankara (1) D. DOSYA KO
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2014-5-7 (Menfi Tespit /Muafiyet ) Karar Sayısı : 14-16/304 -133 Karar Tarihi : 30.04.2014 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN B. RAPORTÖR LER: M. Nazlı ÖNAL, Mücteba ALTUN, Mehmet TOKGÖZ C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Türkiye Çelik Üreticileri Derneği Cinnah Caddesi Alaçam Sokak No:1/24 Çankaya/Ankara (1) D. DOSYA KONUSU: Türkiye Çelik Üreticileri Derneği tarafından hazırlanan yurtdışından hurda alımlarında uygulanması planlanan standartlara menfi tespit belgesi verilmesi/muafiyet tanınması talebi. (2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 20.03 .2014 tarihinde giren yazıyla tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen 24.04 .2014 tarih ve 2014-5-7/MM sayılı Rapor görüşülerek karara bağlanmıştır. (3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, 4054 sayılı Kanun un 4. ma ddesi kapsamında olması muhtemel etkilerinden dolayı 4054 sayılı Kanun un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi alamayacağı, birlikte söz konusu standart şartlara 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi kapsamında muafiyet verilmesinin yerinde olacağı ifade edilmiştir . G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME (4) Türkiye Çelik Üreticileri Derneği (TÇÜD ) tarafından yapılan başvuru, ithal edilen hurdada kalite probleminin aşıla bilmesi ve verimliliğin artırılabilmesi için üretici teşebbüslerin temsilcilerinin de katılı mıyla oluştu rulan Çalışma Grubu tarafından ortak girdi tedariki stratejisi çerçe vesinde hazırlanan taslak şartların 4054 sayılı Kanun u ihlal edip etmeyeceğine yönelik endişelerden kaynaklan mıştır. (5) Tarafların gerçekleştirmeyi planladıkları işlem, yurtdışından ithal e dilen hurdalarda kargo içerisinde; belirli bir oranın üzerinde empüriteye (tanım dışı malzeme) rastlanması, tahliyeyi zorlaştırıcı nitelikte zincir, tel, çelik, halat gibi malzemelerin bulunması , hurda et kalınlığının belirli bir miktarın altında kalması, ağırlığı belirtilen oranların üzerinde malzeme olması, patlama ve yanma riski bulunan, sağlığa, çevreye çelik üretim sürecine zarar verebilecek malzemeler olması durum larında satıcıya uygulanması düşünülen çeşitli yaptırımları içermektedir. G.1. 4054 Sayıl ı Kanun un 4. Maddesi Bakımından Yapılan Değerlendirme (6) Yatay İşbirliği Anlaşmaları Hakkında Kılavuz da standart şartlarla ilgili olarak Belirli sektörlerde, teşebbüs birlikleri ya da doğrudan rakip teşebbüsler tarafından hazırlanan standart alım ya da sat ım şartları (standart şartlar) kullanılmaktadır. Örneğin, bankacılık ve sigorta sektörlerinde standart şartlar önemli bir role sahiptir. Rakip teşebbüsler ile tüketiciler arasında ikame ürünler için standart alım veya satım koşullarını belirleyen standart şartlar, bu Kılavuz kapsamındadır . ifadeleri yer 14-16/304 -133 2/6 almaktadır. Bu çerçevede bahse konu işlem standart şart niteliği taşıyan bir yatay işbirliği anlaşması olarak ele alın mıştır . (7) Bir yatay işbirliği anlaşmasının rekabeti kısıtlayıp kısıtl amadığının değerlendi rilmesi öncelikle anlaşmanın; rekabeti kısıtlayıcı bir amacı nın olup olmadığının tespit edilmesi, böyle bir amacın varlığından söz edil emediği durumda rekabeti kısıtlamaya dönük fiili ya da potansiyel bir etkisinin bulunup bulunmadığının belirlenmesi ni gerektirir. Rekabeti kısıtlayıcı etki söz konusuysa anlaşma sonucunda ortaya çıkacak rekabetçi faydaların ve bu faydaların anlaşmanın rekabeti kısıtlayıcı etkilerinden daha fazla olup olmadığın a bakılır . Bir başka deyişle, rakipler arasında yapılan yatay işbirliği anlaşmaları 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilirken öncelikle anlaşmanın Kanun un 4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlayıcı bir amacı ya da etkisi olup olmadığının değerlendirilmesi, anlaşmanın 4. madde kapsamında rekabeti kısıtlayıcı olduğu tespitinin yapıldığı durumda ise 4054 sayılı Kanun un 5. maddesi çerçevesinde muafiyetten yararlanıp yararlanamayacağının tespit edilmesi gerekme ktedir . (8) İncelemeye esas başvuru açısından uygulanacak olan standart şartlar, alım fiyatlarının tespitini içermemekte olup, hurda ithal edecek teşebbüslerin her birinin , alım yapılacak teşebbüslerle kendi aralarında yapacakları sözleşmeler için tavsiye niteliğinde dir. Dolayısıyla fiyat tespiti, miktar sınırlaması veya pazar ya da müşteri paylaşımı yapıldığına iliş kin bir bilgi bulgu içermeyen dosya konusu işbirliği anlaşmasının rekabeti amaç bakımından kısıtlamadığı kanısına ulaşılmıştır . (9) Sonraki aşamada, rekabeti kısıtlama amacı taşımayan bu tür anlaşmaların rekabeti kısıtlama etkilerinin olup olmadığı değerlendir ilmiştir. (10) İthal edilecek olan hurda alımları için uygulanacağı bildirilen standart şartların, hurda alımlarında kalite ve verimliliğin artırılması için tedarikçilerin uyması gereken çeşitli yükümlülükler içermesi, ilk aşamada hurda alım fiyatlarının yükse lebileceği ve dolayısıyla maliyetlerin artması ve nihai ürünlere ilişkin fiyatların yükselebileceği endişesi oluşturmaktadır. Bununla birlikte sektörde faaliyet gösteren bazı teşebbüs temsilcileri ile yapılan görüşmelerde, kargolar halinde tedarik edilen h urdaların içerisinde beklenilenin üzerinde empürite vb. istenmeyen maddelerin olmasının hurda ayrıştırma maliyetlerini yükselttiği, bu sebeple standardı belli olan ve kaliteli hurda kullanılarak yapılan üretimde birim başına maliyetin daha az olacağı ileri sürülmüştür . (11) Bu aşamada söz konusu uygulamanın olası rekabeti kısıtlayıcı etkilerinin değerlendirilebilmesi için, hurda alımında uygulanacak şartlar sonrası yurtdışı piyasasında hurda fiyatlarında meydana gelebilecek fiyat artışları ile hurda kalitesinde meydana gelecek artışın çelik üretim maliyetlerine sağlayabileceği avantajların karşılaştırılması gerekm iştir. Teşebbüslerle yapılan görüşmelerde, demir çelik üretimindeki süreçler, üretim yöntemlerinin farklılığı, hurda ergitme ocaklarının kapasitelerind eki farklılıklar vb. nedenlerden dolayı ayrıntılı maliyet analizi yapmanın oldukça zahmetli ve uzun bir değerlendirme süreci gerektirdiği, bununla birlikte dosya konusu standart alım şartlarının uygulanması neticesinde toplam maliyetin azalacağı belirtilmi ştir. (12) Buna karşın, yurtdışından ithal edilen hurda fiyatlarında meydana gelebilecek bir artış sonrasında, sektör gereği dünya piyasası ile iç içe olan yurtiçi hurda fiyatlarının da aynı yönde etkilenmesi olasılığı mevcuttur. Yurtiçi piyasasında hurda fiya tlarının yükselmesi ise ilgili pazarda faaliyet gösteren ve üretimde hammadde ihtiyacını Türkiye hurda pazarından sağlayan nispeten küçük kapasiteli üreticiler için maliyetlerin yükselmesi anlamına gelecektir. Bu durumda yerli piyasadan hurda 14-16/304 -133 3/6 tedarik eden teşebbüslerin üretim maliyetlerinde meydana gelebilecek artış, ilgili teşebbüslerin, nihai ürünlere ilişkin fiyatlarında yükselmeye neden olacağı için rekabet edebilme gücü açısından dezavantajlı konuma gelmeleri ile sonuçlanabilecektir. (13) Bu çerçevede, elde ki veri ve görüşler ile olası sonuçlar bakımından sektörün yapısı da göz önünde bulundurularak hâlihazırda standart alım şartları getirilmesi planlanan ithal hurdaların fiyatlarında artış olsa bile bu artışın ham çelik üretiminin toplam maliyetindeki azalı şın altında kalacağı kanaati oluşmuş, dolayısıyla yurtdışından hurda ithal eden teşebbüsler açısından rekabetin etki bakımından kısıtlanmayacağı kanaatine varılmıştır. Buna karşın, hurda ihtiyacını yurt içinden temin eden küçük üreticiler bağlamında yapıla n değerlendirmede, yurtiçi hurda tedarikçilerinin çelik satım pazarında olduğu gibi yurtdışı hurda fiyatlarını veri olarak alması durumunda, hurda ithal eden üreticilerin üretim maliyeti toplamda azalmış olsa bile hurda fiyatları artmış olursa (ki bu ihtim al başvuru sahibi tarafından da dillendirilmektedir.) yerli hurda tedarikçilerinin de fiyatlarını artırması olasılığı bulunmaktadır. Bu olasılık yurtiçinden hurda temin eden küçük üreticilerin maliyetlerinin dolayısıyla fiyatlarının artmasıyla sonuçlanabil ecektir. Söz konusu bu olasılığın makul bir olasılık olduğu değerlendirilerek bildirim konusu işlemin rekabeti kısıtlayıcı etki doğurabileceği sonucuna varılmıştır. (14) Bu koşullar altında menfi tespit başvurusu yapılan standart alım şartlarının 4054 sayılı K anun un 4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlama ihtimali bulunduğundan menfi tespit verilmesinin söz konusu olamayacağı, bununla birlikte muafiyet değerlendirilmesi yapılmasının yerinde olacağı kanaatine varılmıştır. G.2. 4054 Sayılı Kanun un 5. Maddesi B akımından Yapılan Değerlendirme (15) 4054 sayılı Kanun un 4. maddesindeki yasaklamanın kapsamında olduğu değerlendirilebilecek olan dosya konusu işlem , Kanun un 5. maddesindeki ko şulların varlığı halinde yasaklayıcı 4. maddenin uygulanmasından muaf tutulabilecektir. Kanun un 5. maddesinde muafiyetin koşulları şu şekilde sayılmıştır: (a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya d a ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması, (b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması, (c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması, (d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan daha fazla sın ırlanmaması. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve İyileşmenin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması (16) Bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinden muaf tutulabilmesi için, öncelikle anlaşma konusu olan malın üretimi ve dağıtımı ile ilgili olarak bir gelişme veya iyileşme olması ya da ekonomik veya teknik gelişme sağlanması gerekmektedir. (17) Bir ürün için oluşturulan standart şartlar genellikle önemli etkinlik kazanımları ortaya çıkarmaktadır. Söz konusu st andart şartların uygulanmasıyla ithal edilen hurdaların kalitesinin ve verimliliğinin yükseleceği, üretim maliyetlerinde azalma ve devamlılığın sağlanarak malların üretiminde ve hizmetlerin sunumunda iyileşme sağlanacağı kanaatine ulaşılmıştır. 14-16/304 -133 4/6 (18) Standart al ım şartlarının uygulanması hurdayı ithal eden demir çelik üreticileri bakımından maliyet avantajı sağlayacak olmakla birlikte, Türkiye hurda fiyatlarının artması durumunda yerli hurda kullanan demir çelik üreticilerinin maliyetlerinde artışa sebebiyet ver ebilecektir. B ununla birlikte, sadece yurt içinden hurda alımı yapabilen küçük demir çelik üreticilerin toplam hurda tüketiminin en fazla % 14 ünü gerçekleştirdiği, ayrıca Türkiye genelinde ithal edilen hurda miktarının toplam hurda tüketiminin %65 i civarı nda, yurtiçinden sağlanan hurda miktarının ise toplam hurda tüketiminin %35 i olduğu göz önüne alındığında , standart alım şartlarının uygulanmasının demir -çelik ürünleri pazarı nda yol açabileceği net etkinin olumlu olacağı kanısına ulaşılmıştır . Tüketic inin Yarar Sağlaması (19) 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmaya muafiyet tanınabilmesi için aranan bir diğer koşul, yukarıda ifade edilen ekonomik iyileşme veya gelişmelerden tüketicilerin de faydalandırılmas ıdır. Bir başka deyişle, iyileşme veya gelişme sağladığı söylenebilecek olan bir anlaşma, bu yararı tüketicilere yansıtamadığı sürece muafiyetten faydalanamayacaktır . (20) Üretimde öngörülemezliğin azalmasının sonucu olarak hurda içerisinde bulunan istenmeyen m addelerden kaynaklanan maliyetler azalacağı ndan, üreticilerin iç ve dış piyasalarda rekabet gücü artacak, tüketicilere daha düşük fiyatlardan çelik ürünleri sağlama imkânı doğacaktır. Bu çerçevede anılan anlaşma 4054 sayılı Kanun un 5/b maddesindeki koşul u sağla maktadır. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması (21) Bu koşulun temelinde, piyasada etkin rekabetin bulunmadığı durumlarda, anlaşmadan beklenen ekonomik yararların gerçekleşmeyeceği veya anlaşmanın meydana getireceği yararl arın zararlardan fazla ol mayacağı varsayımı yatmaktadır. Teşebbüslerin piyasadaki rekabet baskısından uzaklaşmaları, anlaşmadan beklenen ekonomik yararların gerçekleşmemesine yol açacaktır. Bu nedenledir ki, bu koşulun değerlendirmesi yapılırken ön pl ana ç ıkan nokta, pazarın yapısal özellikleri olmalıdır. (22) Dosya konusu işlem bakımından uygulanması planlanan standart şartların, hurda üretim sürecinde sağlayacağı avantajlardan dolayı teşebbüsler iç ve dış piyasada rekabet gücünü artıra bilece ktir. Ayrıca, stand art alım şartlarını uygulamanın zorunlu olmadığı göz önüne alındığında, ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüsler in standart alım şartlarına uygun olan ya da olmayan hurdalar arasında üretecekleri nihai ürünün maliyeti bakımından avantajlı olan hurdalar ı tercih edebilecektir. Kaldı ki, standart alım şartlarına uyma zorunluluğu bulunmuş olsa dahi, hurda alım fiyatlarının tespitine yönelik herhangi bir hüküm içermeyen söz konusu şartların uygulanmasıyla rekabet ortadan kalkmaya caktır. (23) Standart alım şartla rı, ithal edilen hurdadaki empürite ve istenmeyen maddelerin oranı, et kalınlığı gibi hurda kalitesini belli bir seviyede tutmayı hedefleyen kısıtlamalar içerdiği ve bu kısıtlamaların dışında hurda sağlanması durumunda tedarikçiye cezai şart öngören düzenl emeleri içerdiğinden, esasen herhangi bir teşebbüse karşı dışlama veya ayrımcılığa sebebiyet vermemekte, bu nedenle pazarda yapısal olarak önemli bir değişiklik yaratması beklenmemektedir. Uygulanması planlanan standart alım şartları incelendiğinde, pazard aki herhangi bir oyuncunun pazar dışında bırakılmadığı, söz konusu şartların herkesin uygulayabileceği, ayrımcı olmayan, adil ve makul koşullar içerdiği kanaatine 14-16/304 -133 5/6 varılmıştır. Dolayısıyla söz konusu işlem 4054 sayılı Kanun un 5/c maddesinde yer verilen koş ulu sağla maktadır. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi için Zorunlu Olan dan Fazla Sınırlanmaması (24) Rekabet hukuku bazı anlaşmalara, sağladıkları faydalar nedeniyle muafiyet tanımaktadır. Rekabetin kısıtlanmasına, tüketicinin yararı gö z önüne alınarak izin verilmişse de, bu kısıtlamanın asgari düzeyde tutulması gerekmektedir. Buna göre, tüketicilere yansıtılan ekonomik gelişme veya iyileştirmenin elde edilmesinde, rekabeti daha az sınırlayan bir yöntem mevcut ise, söz konusu anlaşmanın muafiyet alması mümkün değildir. Diğer bir deyişle, sınırlayıcı hükümler olmaksızın veya bu hükümler yumuşatılarak anlaşmadan beklenen faydanın elde edilmesi mümkün ise, o takdirde bir anlaşmaya muafiyet verilmesi söz konusu olmayacaktır. (25) Başvuru konusu iş lem bu kapsamda değerlendirildiğinde uygulanması planlanan standartlarda doğrudan rekabeti kısıtlayıcı herhangi bir düzenlemenin olmadığı görülm üştür . Diğer bir ifade ile hazırlanan standart şartların uygulanması için teşebbüsler üzerine bir yükümlülük, uy gulanmaması durumunda ise bir yaptırım öngörülmemektedir. Ayrıca yapılan görüşmeler ve edinilen bilgiler doğrultusunda, teşebbüslerin ürün alımlarında bu şartları kendi çıkarları doğrultusunda bireysel olarak değiştirebileceği TÇÜD tarafından herhangi bir yaptırım uygulamanın söz konusu olamayacağı anlaşılmıştır. Dolayısıyla, planlanan standart şartlar, uygulamadan beklenilen etkinlik kazanımlarını elde etmek için zorunlu olanı aşan bir kısıtlama getirme mekte ve 4054 sayılı Kanun un 5/d maddesinde yer alan koşul sağla nmaktadır. (26) Son olarak, Ekonomi Bakanlığının yurtdışından ortak girdi tedarik stratejisi kapsamında çelik üreticilerinin ortak alım yapmasını sağlamak üzere sektör oyuncularının koordinasyonunu sağlamak ve bu bağlamda teşebbüsleri özendirici mekanizmalar kurmak amacıyla çalışmalar yaptığına yer verilmesi uygun görülmüştür. Bu bağlamda, Ekonomi Bakanlığında 01.04.2014 tarihinde gerçekleştirilen Demir Çelik ve Demir Dışı Metaller Eylem Planı -Madde 1.1 başlığındaki toplantıya dosya raportörlerinc e katılım sağlanmıştır. Anılan toplantıda söz konusu eylem planının çelik üreticisi firmalar tarafından bulundukları bölgelerde yurtdışından hurda alımını yapacak bölgesel şirketlerin kurulmasını özendirecek mekanizmaların geliştirilmesi amacıyla Çelik İhr acatçıları Birliği tarafından hazırlanan görüş ve öneriler ele alınmıştır. Toplantı neticesinde yurtdışından hurda alımı yapacak bölgesel şirketler kurulmasını özendirecek mekanizmalar geliştirebilecek Bakanlıklar/Kurumlara yazı gönderilerek resmi görüşler inin sorulmasına karar verilmiştir. H. SONUÇ (27) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 1. Türkiye Çelik Üreticileri Derneği tarafından yurtdışından hurda alımına yönelik uygulanması planlanan standart şartlar a, 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kaps amında olması muhtemel etkilerinden dolayı aynı Kanun un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilemeyeceğine , 14-16/304 -133 6/6 2. Bununla birlikte söz konusu standart şartlara 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinde şartların tamamını karşılaması nedeniyle bireysel muafiy et tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. Meh met Akif ERSİN