Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2013-4-38 (Devralma ) Karar Sayısı : 13-40/520-229 Karar Tarihi : 26.06.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN B. RAPORTÖR LER: Dr. Hakan BİLİR, Hale GÜNDÜZ, Kasım ŞENGÜL C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Allianz SE Temsilcileri: Av. Gönenç GÜRKAYNAK, Av. K. Korhan YILDIRIM, Av. Öznur İNANILIR Çitlenbik Sok . No:12 Yıldız Mah . Beşiktaş
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2013-4-38 (Devralma ) Karar Sayısı : 13-40/520-229 Karar Tarihi : 26.06.2013 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN B. RAPORTÖR LER: Dr. Hakan BİLİR, Hale GÜNDÜZ, Kasım ŞENGÜL C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Allianz SE Temsilcileri: Av. Gönenç GÜRKAYNAK, Av. K. Korhan YILDIRIM, Av. Öznur İNANILIR Çitlenbik Sok . No:12 Yıldız Mah . Beşiktaş/İstanbul (1) D. DOSYA KONUSU: Allianz SE tarafından, Yapı Kredi Sigorta A.Ş. ve Yapı Kredi Emeklilik A.Ş. hisselerinin, Yapı Kredi Bankası A.Ş., Yapı Kredi Yatırım Menkul Değerler A.Ş. ve Yapı Kredi Faktoring A.Ş. den devralınması işl emine izin verilmesi talebi . (2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 18.06.2013 tarihinde giren bildirim üzerine düzenlenen 21.06.2013 tarih ve 2013-4-38/Öİ sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır. (3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirime konu işleme izin verilmesinde sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir . G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME G.1. İşlem Tarafları G.1.1. Allianz SE. (ALLIANZ) (4) ALLIANZ, finansal hizmetler sağlayıcısı olan ALLIANZ Grubunun ana holding şirketi olup, dünya genelinde sigortacılık ve malvarlığı yöneticiliği hizmetleri sunmaktadır. ALLIANZ, 2008 yılında Koç Holding A.Ş. (Koç Holding) nin Allianz Sigorta A.Ş. (Allianz Sigorta) deki hisselerini devralmış ve Allianz Sigorta nın %84,2 hissesiyle en büyük hisse darı olmuştur. (5) ALLIANZ Hayat ve Emeklilik A.Ş. (Allianz Hayat) ise Koç Holding, ALLIANZ ve Tokio Marine Group tarafından 1991 yılında kurulmuştur. ALLIANZ 2008 yılında Allianz Hayat hisselerini de devralmış olup bugün itibariyle Allianz Hayat hisselerinin %89 unu elinde bulundurmaktadır. G.1.2. Yapı ve Kredi Grubu (YKB) (6) Bankacılık sektöründe faaliyet gösteren YKB , hali hazırda hisselerinin %81,8 ini elinde bulunduran Koç Finansal Hizmetler A.Ş. tarafından kontrol edilmektedir. Kalan %18,2 lik hisse halka açı k olup ve Borsa İstanbul da işlem görmektedir. 13-40/520 -229 2/13 (7) Koç Grubu ve UniCredit Grup un her biri, YKB nin ana şirketi olan Koç Finansal Hizmetler A.Ş. ortak girişiminin hisselerinin %50 sine sahiptir. Koç Finansal Hizmetler A.Ş., Koç Grubu ve UniCredit Grubu tarafı ndan ortak kontrol edilmektedir. (8) 1943 yılında Halk Sigorta adı altında kurulan Yapı Kredi Sigorta A.Ş. (YKS) birçok sigorta branşında faaliyet gösteren bir hayat dışı sigortacılık şirketidir. 1972 yılında, Halk Sigorta nın hisselerinin %75 lik kısmını D oğuş Grubu na ait olan YKB satın almıştır. 1980 yılında, Çukurova Grubu nun ana şirket YKB yi satın alması ile YKS Çukurova Grubu bünyesine katılmıştır. Ha lihazırda YKS hisselerinin %6,06 sı halka açık olarak Borsa İstanbul da işlem görmektedir. (9) Yapı Kred i Emeklilik A.Ş (YKE) , 1991 yılında Halk Yaşam adı altında kurulmuş; 200 2 de şirketin ticaret u nvanı mevcut durumdaki hali olan Yapı Kredi Emeklilik olarak değiştirilmiştir. 2001 yılında şirketin sağlık sigortası faaliyetleri YKS ye aktarılmıştır. YKE emeklilik branşındaki faaliyetlerine 2003 te başlamış olup , hâlihazırda YKE nin faaliyet alanı hayat sigortası ve bireysel emeklilik hizmetlerinden oluşmaktadır. G.2. İlgili Pazar (10) Bildirim konusu dosya kapsamında, Kurul un daha önceki kararları1 paralelinde h er bir olası pazar tanımı dikkate alınarak değerlendirme yapıl mış ve genel olarak sigorta hizmetleri; - Hayat Sigortası - Güvence Ürünleri - Tasarruf Ürünleri - Bireysel Emeklilik - Hayat Dışı Sigorta - Kaza - Hastalık/Sağlık - Kara araçları - Hava araçları - Su araçları - Nakliyat ve Ulaşım - Yangın ve Doğal afetler - Genel zarar - Trafik sigortası - Hukuksal koruma - Kara araçları sorumluluk - Hava araçları sorumluluk - Genel sorumluluk - Raylı araçlar - Su araçları sorumluluk - Kredi - Emniyet suiistimal - Finansal zarar - Destek başlıkları altında s ınıflandırılmaktadır. 1 Kurulun 22.08.2007 tarih ve 07 -66/806 -301 sayılı; 27.05.2010 tarih ve 10 -38/650 -218 sayılı; 05.08.2010 tarih ve 10 - 52/965 -339 sayı lı; 30.09.2010 tarih ve 10 -62/1279 -483 sayılı; 25.08.2011 tarih ve 11 -46/1115 -386 sayılı; 14.09.2011 tarih ve 11 -47/1165 -411 sayılı kararları. 13-40/520 -229 3/13 (11) Yukarıda yer verilen sınıflandırmalardan da anlaşıldığı üzere, sigorta hizmetlerinin, hayat sigorta ve hayat dışı sigorta başlıkları altında çok sayıda alt branşa ayrılabilmesi mümkündür. Ancak dosya kapsamındaki değerlendirmeler açıs ından tarafların faaliyet alanlarının çakışmadığı ya da tarafların her ikisinin de faaliyet göstermediği branşlarda değerlendirme yapılmasına gerek görülmemiştir. Bu açıdan hayat dışı sigorta alanında tarafların faaliyet gösterdiği ilk 13 branşta değerlend irme yapılmıştır2. (12) Dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar ise, Kurul un benzer dosyalardaki yaklaşımları doğrultusunda Türkiye olarak kabul edilmiştir3. G.3. Değerlendirme (13) Bildirime konu işlem neticesinde ALLIANZ ın, YKS ve YKE nin kontrolünü YKB ve aşağıda listelenen bazı satıcılar ile yapacağı hisse transfer anlaşmaları yoluyla devralması planla nmaktadır. Devralma işleminin tamamlanmasından önce, YKS ve YKE, YKB ve dolaylı olarak Koç Grubu ile UniCredit in ortak kontrolü altındadır. İşlemin kapanmasını takiben, YKS ve YKE, ALLIANZ ın tek kontrolüne geçecektir. Aşağıdaki tablolarda YKS ve YKE nin işlem öncesinde ve sonrasındaki hissedarlık yapılarına yer verilm iştir: Tablo 1 : YKS nin İşlem Öncesi ve Sonrası Hisse Oranları İşlem Öncesi İşlem Sonrası Hissedar Hisse Oranı (%) Hissedar Hisse Oranı (%) YKB ( ..) ALLIANZ ( ..) Yapı Kredi Yatırım Menkul Değerler A.Ş. ( ..) Halka açık ( ..) Yapı Kredi Faktoring A.Ş. ( ..) Halka açık ( ..) TOPLAM 100 TOPLAM 100 Tablo 2 : YKE nin İşlem Öncesi ve Sonrası Hisse Oranları İşlem Öncesi İşlem Sonrası Hissedar Hisse Oranı (%) Hissedar Hisse Oranı (%) YKS ( ..) ALLIANZ ( ..) Yapı Kredi Faktoring A.Ş. ( ..) Yapı Kredi Finansal Kiralama A.O. ( ..) Yapı Kredi Yatırım Menkul Değerler A.Ş. ( ..) Yapı Kredi Faktoring A.Ş ., Yapı Kredi Yatırım Menkul Değerler A.Ş. ve YKB ( ..) YKB ( ..) TOPLAM 100 TOPLAM 100 (14) Tablo 1 ve 2 den görüldüğü üzere, işlem sonrasında YKS ve YKE, ALLIANZ ın kontrolüne geçecektir. Dolayısıyla söz konu su işlem, 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İ zin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ in 5. maddesi kapsamında bir devralmadır. Ayrıca anılan işlem, Tebliğ in 7. maddesinde düzenlenen ciro eşikleri aşıldığından, izne tabidir. (15) Dosyadaki bilgilere göre, sigorta sektörünün bir bütün olarak ele alınması durumunda, devralma işlemi sonucunda 2012 yılına göre YKB ile ALLIANZ ın pazar payları toplamı yaklaşık olarak %14 e ulaşmaktadır. Söz konusu pazar payına bakıldığında ilgili devralma 2 ALLIANZ ın iştiraki olan Mondial Assistance Servis Hiz metleri A.Ş. sigortacılara asistanlık hizmeti sunmaktadı r. Asistanlık, doğrudan sigortalıya veya kaza (örn. yol kazası) gibi kritik durumlarda, zarar yaratan d iğer olaylarda veya yardım gereken durumlarda (örn. yaşlılık) şirketlere asistanlık sağlamak için hizmet sunulmasıdır. A sistanlık hizmetleri sigorta hizm etlerinin üst pazarıdır . Ancak tarafların faaliyetlerinin bu alanda örtüşmemesi nedeniyle değerlendirmeye alınmamıştır. 3 Kurulun 18.07.2012 tarih ve 12 -38/1089 -348 sayılı kararı. 13-40/520 -229 4/13 işleminin pazardaki rekabet üzerinde olumsuz bir etk i doğurmayacağı görülmektedir. Hayat sigortası branşına yönelik pazar payların a bakıldığında ise , benzer şekilde devralma işlemi sonrasında ALLIANZ ın hayat sigortası branşındaki toplam pazar payında kayda değer bir artış görülmemektedir. Zira, tarafların işlem sonrasındaki pazar payı toplamı %10 lara ulaşmakta olup , bu oran pazarda hakim durum ortaya çıkarmak bakımından yeterli değildir. (16) YKE nin hayat sigortalarının bir alt branşı olarak kabul edilebilecek bireysel emeklilik alanında ise pazar payı 2010 yı lında %15,47, 2011 yılında %16,1 ve 2012 yılında %17,05 olarak gerçekleşmiştir. ALLIANZ ın bireysel emeklilik alanında pazar payı 20 10 yılında %4,45; 2011 yılında %3,81 ve 2012 yılında %3,45 olarak gerçekleşmiştir. Dolayısıyla tarafların devralma sonrası p azar payı toplamı yaklaşık %20 ler civarında olacak olup, bu büyüklükteki bir pazar payının pazardaki rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol açmayacağı d eğerlendirilmektedir. Diğer taraftan h ayat dışı sigorta alanında tarafların pazar payları na bakıldığ ında, ALLIANZ ın YKS yi devralması sonrasında pazar payı yaklaşık %16 ya yükselmektedir. Bu durumun da pazardaki rekabet üzerinde olumsuz bir etki yarata mayacağı kanaatine varılmaktadır. (17) Aşağıdaki Tabloda ise hayat dışı sigorta alanında tarafların faaliyet lerinin çakıştığı 13 branşa ait pazar payları ayrı ayrı gösterilmektedir. Tablo 3: 2012 yılı Hayat Dışı Sigorta Branşlarının Pazar Payları (%) ŞİRKETLER KAZA SAĞLIK KARA T . HAVA T . SU T. NAKLİYAT YANGIN VE DOĞAL AF . GENEL KAY . TRAFİK HUKUKSAL KOR. KARA TAŞ . SOR. HAVA TAŞ . SOR. GENEL SOR . Acıbadem 0,3 10,3 AIG 7,6 1,1 0,1 6,2 1,5 0,8 0,0 0,1 0,6 10,6 Ak 2,4 7,8 8,9 3,2 1,5 5,8 8,3 8,1 6,0 5,1 6,0 9,4 5,6 Allianz 11,1 15,6 9,4 1,0 6,1 7,6 6,3 3,8 6,9 3,5 7,0 3,0 6,9 Anadolu 6,2 9,4 16,4 15,5 46,3 10,9 13,2 10,4 11,3 14,1 12,2 27,6 16,5 AvivaSA 4,0 1,8 0,7 2,5 3,0 1,6 3,1 2,4 3,0 2,0 Axa 5,3 3,7 15,4 1,4 5,1 8,5 12,0 7,6 26,7 20,1 25,7 0,0 11,5 Ergo 5,3 2,7 5,3 0,8 6,3 8,8 3,7 2,0 3,6 5,5 3,9 3,1 4,5 Eureko 9,4 2,3 4,8 6,4 9,9 5,6 5,9 6,6 0,9 1,9 0,9 4,2 3,5 Groupama 2,1 4,0 6,0 5,0 3,4 8,4 4,5 5,9 4,6 2,2 Güneş 2,5 2,9 4,9 64,0 5,7 6,9 6,1 7,6 5,0 8,3 4,9 50,0 4,3 Mapfre 2,4 9,9 3,9 1,1 1,7 6,7 4,0 5,8 5,7 2,2 5,6 3,4 Metlife 4,5 0,1 0,8 Yapı Kredi 3,2 22,7 4,7 4,6 2,8 5,2 7,5 6,7 1,8 6,7 2,0 9,3 Zurich 3,8 1,6 1,3 0,1 0,4 5,0 3,0 3,7 0,4 2,5 0,5 0,1 6,2 TOPLAM 70,3 94,1 82,7 98,1 91,5 79,6 77,9 73,1 75,8 78,1 76,6 98,8 86,6 YKS+Allianz 14,3 38,3 14,1 5,6 8,9 12,8 13,8 10,5 8,7 10,2 9,0 3,0 16,2 (18) Tablo 3 te yer verilen hayat dışı sigorta branşları incelendiğinde, 2012 verilerine göre hesa planan pazar paylarının %15 in altında kaldığı görülmektedir. Bu durumun tek istisnası sağlık branşı olup, söz konusu alanda tarafların pazar payları toplamı %40 a yaklaşmaktadır. Dolayısıyla başvuru konusu devralmanın sağlık branşı dışındaki diğer 12 branşta önemli bir etkiye sahip olamayacağı düşünülmekle birlikte, sağlık branşında ortaya çıkarması muhtemel etkilerin daha detaylı bir şekilde incelenmesi gerekmektedir. 13-40/520 -229 5/13 (19) Aşağıdaki Tablo da sağlık branşında yer alan ilk 12 şirketin son üç yıla ait pazar payla rına yer verilmektedir. Tablodan görüldüğü üzere YKS bu alanda birinci, ALLIANZ da ikinci sırada yer almaktadır. Tarafların son üç yıldaki pazar payı toplamları yaklaşık %36 ile %38 arasında değişmektedir. Bu iki teşebbüse en yakın firmanın pazar payı ise yaklaşık %10 civarında gerçekleşmiştir. Tablodaki bir diğer dikkat çekici husus ise, 2013 yılı ilk çeyreğine ait verilerdir. Buna göre 2013 yılının ilk çeyreğinde tarafların pazar payı toplamı bir önceki yıla göre %38 lerden %25 e düşerken, Acıbadem %15 pa zar payı ile ilk sırayı almıştır. Tablo 4: Sağlık Branşı Pazar Payları (%). Şirket adı 2010 2011 2012 2013 -3 ay Yapı Kredi 19,78 20,67 22,66 15,67 Allianz 17,81 16,01 15,62 10,21 Acıbadem Saglık ve Hayat 7,26 8,50 10,30 18,74 Ak 8,08 7,76 7,76 8,38 Groupama 5,64 6,64 4,02 3,36 Mapfre Genel 10,70 9,89 9,89 14,06 Anadolu 10,31 9,20 9,39 7,70 Eureko 2,53 2,33 2,26 4,64 Axa 3,71 3,85 3,67 3,52 Gunes 3,30 3,32 2,86 2,46 Ziraat 1,27 1,58 1,51 3,05 Ergo 3,21 3,25 2,74 1,92 TOPLAM 93,59 93,01 92,69 93,71 YKS + Allianz 37,59 36,68 38,28 25,88 (20) Tablo 4 de yer verilen 2013 yılının ilk çeyreğine yönelik verilerin, önceki yıllara göre farklılaşması nedeniyle geçmiş son üç yılın ilk çeyrek rakamlarına bakılması ihtiyacı doğmuştur. Tablo 8 de şirketlerin son üç yıla ait sağlık branşı ilk çeyrek pazar paylarına yer verilmiştir: Tablo 5: Sağlık Branşı İlk Çeyrek Pazar Payları (%) ŞİRKETLER 2010 -3 ay 2011 -3 ay 2012 -3 ay 2013 -3 ay Yapı Kredi 14,09 12,33 15,21 15,67 Allianz 15,37 13,49 11,49 10,21 Acıbadem Saglık ve Hayat 9,22 13,14 17,59 18,74 Ak 11,57 10,23 9,02 8,38 Groupama 4,28 9,66 3,77 3,36 Mapfre Genel 10,49 11,2 12,04 14,06 Anadolu 11,97 7,39 7,80 7,70 Eureko 5,33 4,53 5,11 4,64 Axa 3,47 3,45 3,38 3,52 Gunes 3,43 3,42 2,43 2,46 Ziraat 2,57 3,32 3,23 3,05 Ergo 2,06 2,25 2,16 1,92 TOPLAM 94,74 94,49 93,23 93,71 YKS + Allianz 30,27 25,82 26,70 25,88 (21) Tablo 5 t en görüldüğü üzere, her ne kadar tarafların son üç yılın ilk çeyrek sonuçlarına yönelik pazar payı toplamı, 2013 ün ilk çeyreğine benzer şekilde %30 ile %25 arasında gerçekleşmiş iken, yıl sonu pazar payları toplamı son üç yıl içinde %36 ile %38 arasında gerçekleşmiştir. Bu durumun temel nedeni, grup müşterileri ile yıl sonunda (başında) anlaşma yapılırken, bireysel müşteriler ile yapılan anlaşmaların yılın tamamına yayılmış olmasıdır. Dolayısıyla Acıbadem gibi portföy içerisinde ağırlığı grup müşterilerind en oluşan firmaların ilk çeyrek rakamları yılın geri kalanına göre yüksek seyrederken, ALLIANZ ve YKS gibi portföyü grup ve bireysel müşteriler açısından dengeli dağılan firmalarda ise ilk 13-40/520 -229 6/13 çeyrek rakamları yılın geri kalanından daha düşük seyretmektedir. B u çerçevede, 2013 ün ilk çeyreğine yönelik verilerin tek başına değerlendirilmesinin çok sağlıklı olmayacağı anlaşılmaktadır. (22) Sağlık branşına yönelik Herfindahl -Hirschman Endeksi (HHI) ve CR4 testi sonuçları aşağıdaki gibidir: Tablo 6: Sağlık Branşı HHI Değerleri ŞİRKET ADLARI 2010 2011 2012 Allianz 317,17 256,46 243,84 Acıbadem Saglık ve Hayat 52,65 72,28 106,01 Yapı Kredi 391,44 427,38 513,48 Ak 65,22 60,20 60,24 Groupama 31,84 44,16 16,15 Mapfre Genel 114,49 97,81 97,86 Anadolu 106,32 84,55 88,16 Eureko 6,40 5,43 5,13 Axa 13,76 14,83 13,49 Gunes 10,86 11,03 8,20 Ziraat 1,61 2,50 2,29 Ergo 10,28 10,54 7,51 HHI (DEVRALMA ÖNCESİ) 1122 1087 918 HHI (DEVRALMA SONRASI) 1826 1749 1870 FARK 704 662 952 (23) Bildirim konusu işlemin gerçekleştiği sig orta pazarının sağlık branşına bakıldığında, devralma öncesi HHI değerinin 2012 yılı için 918, devralma sonrasında ise 1870 olduğu ve işlemin gerçekleşmesi halinde 952 puanlık bir artış olacağı görülmektedir. (24) Devralma işlemi sonrası, CR4 analizine göre %10 luk bir artış yaşan maktadır . 2012 yılı sağlık sigortası pazarında en büyük pazar payına sahip dört teşebbüsün pazar payları toplamı %58 iken, devralma işlemi sonrasında bu oran %68 e çıkmaktadır. Tablo 7: Sağlık Branşı Devralma Öncesi ve Sonrası CR 4 (%) ŞİRKETLER 2010 2011 2012 ALLIANZ 17,81 16,01 15,62 Acıbadem Saglık ve Hayat 10,30 YKS 19,78 20,67 22,66 Mapfre Genel 10,70 9,89 9,89 Anadolu 10,31 9,20 Devralma işlemi öncesi CR4 58,61 55,77 58 ALLIANZ + YKS 37,59 36,69 38,28 Acıbadem Saglık v e Hayat 8,50 10,30 Mapfre Genel 10,70 9,89 9,89 Anadolu 10,31 9,20 9,39 Ak 8,08 Devralma işlemi sonrası CR4 66,68 64,27 68 (25) Tüm bu değerlendirmeler, sigorta hizmetleri içerisinde yer alan sağlık branşının daha detaylı bir şekilde incelenmesi ni gerektirmektedir. Bu çerçevede kararın devamında sırasıyla, öne çıkan başlıklar olarak; - Sağlık branşının yazılan prim miktarı (ciro) olarak büyüklüğü, - Sağlık branşının genel sigorta hizmetleri prim üretimi içerisindeki payı , - Genel sigorta hizmetleri ve sağlık branşının büyüme oranı , - Sağlık branşının müşteri profili (grup müşterileri / bireysel müşteri) , - Sağlık branşı poliçelerin süresi ve sigorta şirketleri arasında geçiş maliyetleri , 13-40/520 -229 7/13 - Sağlık branşının tarafların prim üretimi içerisindeki payları , - Çift taraflı p azar yapısı ve hastanelerin sektör açısından önemi , - Kamunun sağlık sigortasındaki rolü , - Dağıtım kanallarının durumu ayrı ayrı değerlendiril miştir . (26) Sağlık branşının devralma tarafları için öneminin ortaya konulabilmesi için, bu branşa ait cironun (üretile n primlerin), teşebbüslerin sigorta faaliyetleri içerisindeki büyüklüğüne bakılması gerekmektedir. Aşağıdaki tabloda tarafların hem ayrı ayrı hem de devralma sonrası oluşacak yeni yapı bakımından, sağlık branşının hayat -dışı ve genel sigorta hizmetleri içi ndeki payı gösterilm iştir: Tablo 8: Sağlık Branşının Tarafların Cirosu İçindeki Büyüklüğü YKS 2012 2011 2012 2011 Sağlık 506.930.446 413.247.634 Hayat Dışı 1.227.380.863 973.097.747 41,3 42,4 Genel 1.439.857.056 1.149.096.431 35,2 35,9 ALLIANZ Sağlık 349.332.742 320.117.800 Hayat Dışı 1.444.876.620 1.129.040.994 24,1 28,3 Genel 1.535.916.240 1.213.075.949 22,7 26,3 YKS+ALLIANZ Sağlık 856.263.188 733.365.434 Hayat Dışı 2.672.257.483 2.102.138.741 32,0 34,8 Genel 2.975.773.296 2.362.1 72.380 28,7 31,0 (27) Tablo 8 den görüldüğü üzere, sağlık branşı 2012 yılı için, YKS nin hayat dışı sigortaları içinde yaklaşık %42 ve genel olarak ise %35, ALLIANZ ın hayat dışı sigortaları içinde %24 ve genel olarak %22 ve devralma sonrasında ise yeni yapını n hayat dışı sigortaları içinde %32 ve toplamda ise %28 gibi oranını oluşturmaktadır. Bir başka deyişle, sağlık branşı her iki taraf için temel bir faaliyet alanıdır ve şirketlerin ciroları içinde çok önemli bir yere sahiptir. (28) Sağlık branşının devralma tar afları için öneminin ortaya konulması sonrasında genel olarak sigorta hizmetleri içindeki payına bakılmasında fayda bulunmaktadır. Dosyadaki bilgilere göre, toplam 19 branş içerisinde sağlık branşı, hayat -dışı sigorta hizmetlerinin yaklaşık %13 ünü ve gene l sigorta hizmetlerinin yaklaşık %11 ini oluşturmaktadır. Daha açık bir ifadeyle sağlık branşı sektör genelinde tarafların ciroları içerisindekinden daha az bir büyüklüğe işaret etmektedir. Bir başka deyişle , hayat dışı sigorta sektörü bir risk havuzu olarak ele alındığında sağlık branşının büyüklüğü, sektör genelinde taraflara göre daha düşük seyretmektedir. (29) Türkiye deki sigorta pazarlarında yükselen bir yatırım eğilimi bulunmaktadır. Sigorta sektöründeki büyüme, genç ve büyüyen nüfus, pazarın henüz doygun luktan uzak olması, elverişli demografi, yükselen hane halkı geliri gibi birçok faktörle de desteklenmektedir. (30) Bildirim Formu nda yer verilen bilgilere göre, sigorta sektörü 2012 yılında genel olarak %15,5 oranında büyürken, kasko sigortası %26,4, kara a raçları sorumluluk sigortası %21, yangın ve doğal afetler sigortası %15,4 ve sağlık sigortası ise %12,6 oranında büyümüştür. Hayat -dışı sigorta sektörü ise %18,2 oranında büyürken, brüt yazılan primler 2012 yılında 19,8 milyar TL ye ulaşmıştır. Bu anlamda sektörün Türkiye ekonomisinin sahip olduğu büyüme rakamlarının üzerinde bir büyüme gerçekleştirdiği görülmektedir. (31) Türkiye deki sağlık harcamaları; Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) aracılığıyla kamu, özel sağlık sigortası ve bireylerin kişisel harcamaları olma k üzere başlıca üç kaynaktan 13-40/520 -229 8/13 sağlanmaktadır. OECD nin 2012 yılı sağlık verisine göre, kamu sektörü sağlık harcamalarının ana kaynağı olmaya devam etmektedir. 2008 yılında sağlık harcamalarının %73 ü kamu kaynaklarından karşılanmıştır. 2007 yılında ise kişi lerin kendi kişisel harcamaları sağlık harcamalarının %21,8 ini oluşturmaktadır. Bu anlamda SGK hala sağlık harcaması için en büyük sağlayıcıdır. Özel sağlık sigortası gönüllülük esasına dayanmaktadır ve hali hazırda Türkiye de özel sağlık sigortasına sahi p olan yaklaşık 2,2 milyon kişi bulunmaktadır. Özel sağlık sigortasına sahip kişiler, toplam nüfusun sadece %3 ünü oluşturmaktadır. Hâlihazırdaki sigortalılar nüfusun küçük bir bölümünü oluşturmaktayken poliçelerin yaklaşık yarıya yakını grup müşterilerind en oluşmaktadır. (32) Bildirime konu işlemin değerlendirilebilmesi bakımından müşteri profili ve müşterilerin diğer bir sigorta şirketine geçiş maliyetleri önem arz etmektedir. Bu çerçevede öncelikle bireysel ve grup müşterilerinin hem genel olarak sigorta sek törü hem işlem tarafları bakımından dağılımı ortaya konulacak devamında söz konusu müşterilerin diğer bir sigorta şirketine geçiş maliyetleri incelenecektir. Özellikle sağlık sigortasında, grup sağlık müşterileri için topluca müzakerelerin söz konusu olmas ı nedeniyle sağlayıcıların kolaylıkla değiştirilebildiği görülmektedir. Bu anlamda hem sektör hem de tarafların payları içerisinde grup müşterilerinin önemli bir paya ulaşıyor olması, rekabetin mevcudiyeti bakımından önem arz etmektedir. (33) Dosyadaki bilgiler de yer alan grup (işverenlerin çalışanları için yaptırmış olduğu poliçeler) ve bireysel müşterilerin sektör içerisindeki dağılımına bakıldığında, sektörün yarısının grup , diğer yarısının bireysel müşterilerden oluştuğu görülmektedir. Grup ve bireysel müşte rilerin birbirlerine oranlarının devralma tarafları açısından görünümü nde ise, tarafların poliçelerinin yaklaşık % 40 ı grup müşterilerden oluşmaktadır. Bu bilgilerden anlaşılacağı üzere, grup ve bireysel müşteriler sektör genelinde hemen hemen yarıya dağıl ırken, devralma taraflarının grup müşterileri yaklaşık olarak %40, bireysel müşteriler ise yaklaşık olarak %60 oranında bir paya sahiptir. Sağlık branşında şirketlerin grup ve bireysel müşteri bazında pay dağılımı aşağıdaki gibidir: Tablo 9: Grup Sağlık Si gortası Pazar Payı (%) Sigorta Şirketi 2011 Fiili 2012 Tahmini Yapı Kredi Sigorta ( ..) ( ..) Acıbadem Sigorta ( ..) ( ..) Mapfre Sigorta ( ..) ( ..) Allianz Sigorta ( ..) ( ..) Anadolu Sigorta ( ..) ( ..) Aksigorta ( ..) ( ..) Groupama Sigorta ( ..) ( ..) Güneş Sigorta ( ..) ( ..) Demir Sigorta ( ..) ( ..) Eureko Sigorta ( ..) ( ..) (34) Yukarıdaki tablodan görüldüğü üzere, sektörün yaklaşık yarısını oluşturan grup müşterileri bazında sigorta şirketleri arasında büyük farklılıklar bulunmamaktadır. 13-40/520 -229 9/13 Tablo 1 0: Bireysel Sağlık Sigortası Pazar Payı (%) Sigorta Şirketi 2011 Fiili 2012 Tahmini Yapı Kredi Sigorta ( ..) ( ..) Allianz Sigorta ( ..) ( ..) Anadolu Sigorta ( ..) ( ..) Aksigorta ( ..) ( ..) AXA Sigorta ( ..) ( ..) Mapfre Sigorta ( ..) ( ..) ERGO Sigorta ( ..) ( ..) Acıbadem Sigorta ( ..) ( ..) Groupama Sigorta ( ..) ( ..) Ziraat Sigorta ( ..) ( ..) (35) Tablo 1 0 dan görüldüğü üzere, grup müşterilerinden farklı olarak, devralma tarafları özelikle bireysel müşteriler bakımından sektö rde öne çıkmaktadır. (36) Grup ve bireysel müşterilerin sektör genelinde hemen hemen yarı yarıya dağılması, poliçelerin yıllık olarak yapıldığı göz önüne alındığında, sigorta şirketlerinin pazar paylarının önemli bir bölümünün kolaylıkla değişebileceğine işare t etmektedir. Bu durumun temel nedeni hiç kuşkusuz çok sayıda çalışana sahip firmaların her yıl itibar ıyla en iyi fiyatı veren ve hizmeti sunan sigorta şirketini yeniden seçebilme olanağından kaynaklanmaktadır. Bu açıdan özellikle grup müşterileri bakımınd an geçiş maliyetlerinin düşük olduğundan bahsedilebilmesi olanaklıdır. (37) Raportörlerce Acıbadem Sigorta A.Ş. den konu hakkında edinilen bilgi yazısında ; ( TİCARİ SIR ) ifadelerine yer verilmiştir. (38) Yukarıda yer verilen ifadelerden de görüldüğü üzere, grup p oliçelerinde, genellikle grup içerisinde yer alan bireyler bakımından yeniden bir değerlendirme yapılmamakta ve kazanılmış haklar korunmaktadır. (39) Bireysel müşteriler bakımından ise durumun bazı açılardan farklılık arz ettiği görülmüştür. Acıbadem Sigorta A.Ş. tarafından gönderilen yazıda; ( TİCARİ SIR ) ifadelerine yer verilmiştir. (40) Yukarıda yer verildiği üzere, bireysel poliçelerde de, sigorta şirketi değiştirilmesi halinde kazanılmış haklar genel itibari ile korunmakla birlikte, sağlık riski olan kişiler ba kımından bu durum yeni ek şartların uygulanabilmesi nedeniyle dezavantaj yaratabilmektedir. (41) Sağlık branşı bakımından üzerinde önemli durulması gereken konuların bir diğeri ise hastaneler le olan ilişkilerdir. Ülkemizde halen sağlık harcamalarının önemli bi r kısmı devlet eliyle karşılandığı için özel sağlık sigortası SGK nın tamamlayıcısı olarak yahut belirli hastalıkların tedavisinde uzmanlaşmış ve tedavi ücretleri yüksek hastanelerden daha uygun fiyatla hizmet alabilmek için yaptırılmaktadır. Bu açıdan A g rubu olarak kabul edilen belli başlı hastanelerin sağlık sigortası yaptıranlar açısından önemi yüksektir. Zira sağlık sigortası yaptıran müşteriler öncelikle tercih ettikleri hastanelerin ve kurumların poliçe kapsamında anlaşmalı olup olmadığını değerlendi rmekte ve buna göre ürün/sigorta şirketi seçmektedirler. Müşterinin seçimini etkileyen en önemli faktör, tercih edilen söz konusu hastane ve hastane zincirinin poliçe kapsamında anlaşmalı kurum olarak dâhil edilmesidir. Sağlık sigorta branşı bu anlamda çif t taraflı pazar yapısı göstermektedir. Şöyle ki; sigorta şirketleri bir yanda müşterileri portföyüne kattığı hastaneler üzerinden ikna etmeye çalışırken, diğer yanda poliçe sahiplerinin sayısına bağlı olarak hastanelerden daha uygun fiyat almaya çalışmakta dır. Dolayısıyla anlaşma yapılacak hastanelerin sayısı ve hastane tarafından sunulacak ayrıcalıklar (indirimler) poliçe yaptıranların sayısına bağlı iken; poliçe 13-40/520 -229 10/13 yaptıranların sayısı da anlaşmalı hastanelerin sayısı, niteliği ve sundukları indirim oranları na bağlıdır. (42) Bu çerçevede sigorta şirketleri bir tarafta poliçe sahipleri ile en yüksek (iyi) fiyattan anlaşmaya çalışırken diğer tarafta ise hizmet sunan hastaneler ile en düşük (iyi) fiyat üzerinden anlaşma sağlamaya çalışmaktadır. Dolayısıyla sigorta şi rketlerinin A grubu hastaneler karşısındaki gücü, sigorta şirketlerinin poliçe sayısı üzerinde oldukça etkilidir. (43) Bu noktada A grubu hastaneler ile sigorta şirketlerinin ciroları içindeki karşılıklı paylara bakmakta fayda vardır. Genel olarak bakıldığında hastanelerin bir sigorta şirketinden elde ettikleri cironun, genellikle toplam ciroları içerisindeki payının küçük olduğu görülmektedir. Dolayısıyla sigorta şirketlerinin hastaneler karşısında önemli bir pazarlık gücünün olmadığı anlaşılmaktadır. ( TİCA Rİ SIR ) (44) Buna ilave olarak özel hastanelerin cirosu içinde S GK, Banka -Vakıf -Sandık, hastaların kendi ödemeleri ve yurtdışından hasta transferi kaynaklı ödemeleri de önemli yer tutmaktadır. Nitekim, yukarıda da detaylı olarak açıklandığı üzere, 2011 yılı baz alındığında Türkiye deki toplam sağlık harcamalarının %75 i kamu kaynaklarından karşılanmaktadır. Özel sağlık sigortaları tarafından karşılanan harcamalar ise toplam harcamaların sadece %3 ünü oluşturmaktadır. Sigorta şirketlerinin dâhil olduğu süreçle rden elde edilen gelirler, hastaneler için çok daha önemli gelir kaynağı teşkil eden yukarıda belirtilen unsurlara oranla daha az yer tuttuğu için, hastaneler sigorta şirketleri karşısında çok ciddi pazarlık gücüne sahip olmaktadır. (45) Bütün bu hususlar birli kte değerlendirildiğinde özellikle, A grubu hastanelerin sigorta şirketleri karşısındaki gücünün, sigorta şirketlerinin hastaneler karşısındaki gücünden daha fazla olduğu anlaşılmaktadır. Bir diğer ifade ile sigorta şirketlerinin hastanelere bağımlılığı, hastanelerin sigorta şirketlerine bağımlılığından çok daha yüksektir. Bu durum devralma sonrasında tarafların toplam pazar payındaki artış neticesinde oluşması muhtemel bir pazar gücünü dengeleyici unsur olarak değerlendirilebilecektir. (46) Öte yandan tarafları n pazar payındaki artış , devralma neticesinde ALLIANZ ın hastaneler karşısındaki pazar gücünü artıracağından , bu durumun tedavi masraflarına ilişkin talep edilecek farka olumlu yansıması da mümkündür. Nitekim hastaneler ile sigorta şirketleri arasında yapı lan anlaşmalara bakıldığında, büyük sigorta şirketlerinin daha fazla indirim aldığı görülmektedir. Mapfre Genel Sigorta A.Ş. den edinilen bilgi yazısında ; ( TİCARİ SIR ) ifadelerine yer verilmiştir. Örnekten de görüldüğü üzere, hastanelerin sigorta şirketl erinden talep ettiği ücretler farklılık göstermektedir. (47) Bununla birlikte farklılığın, sigorta şirketlerinin pazar payı büyüklüğünden ziyade, poliçe büyüklüğü ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Bu durum Groupama Sigorta A.Ş. den edinilen bilgi yazısında yer verilen; ( TİCARİ SIR ) ifadeleri ile teyit edilmiştir. Dolayısıyla, pazarın büyümesi ve bunun sonucunda sigortalı sayısının artması ile birlikte, sigorta şirketlerinin pazar payları artmasa dahi, poliçe adetlerinin yükselmesi ile birlikte hastanelerde n daha iyi fiyat alacakları ve maliyetlerini düşürebilecekleri görülmektedir. Bu 13-40/520 -229 11/13 anlamda sigorta şirketlerinin poliçe adetlerini artıracak yapısal ya da davranışsal gelişmeler tüketici refahına katkıda bulun acaktır. Bu durum aynı zamanda sektörde önemli bi r alıcı gücü oluşturan hastaneler karşısında sigorta şirketlerinin pazarlık güçlerinin artmasına neden olacaktır. Sigorta sektörünün riskin dağıtılması (paylaştırılması) mantığı üzerine şekilleniyor olması, her hâl ve kârda, sigortalı sayısının artırılması nı en önemli konu başlığı haline getirmektedir. (48) Sektörün Türkiye deki mevcut durumunun doygunluğun çok uzağında olması pazarın büyümesinin devam edeceğini göstermesi bakımından önemlidir. Bildirim Formu nda yer verilen bilgilere göre, OECD, bu yıl içerisi nde Avro bölgesindeki sözleşmelerin %0,1, Türkiye nin ise %4,1 büyüyeceğini öngörmektedir. Gelişmiş ülkelerde her ikisinin %4 e yakın olduğu hayat primleri ve hayat dışı primler Türkiye de, hayat primleri açısından gayri safi yurtiçi hasılanın yaklaşık %0, 2 sine ve hayat dışı primler açısından yaklaşık %1,1 ine tekabül etmektedir. Bu açıdan sektörün büyümesi, ölçek nedeniyle sigorta şirketlerinin maliyetlerinin aşağıya çekilmesine yardımcı olacaktır. (49) Bu noktada, pazarda sigorta şirketleri ve hastaneler aras ında münhasırlık ilişkisinin olup olmadığına bakılmasında da fayda vardır. Mevcut halde sigorta şirketleri ile hastaneler arasında yapılan münhasır anlaşmalar bulunmamakla birlikte , sigorta şirketleri ve hastaneler arasında ortaklık ilişkilerin söz konusu olduğu da görülmektedir. Koç Grubu bünyesinde yer alan Amerikan Hastanesi ve YKS arasındaki yapı bu duruma örnek teşkil etmektedir. Bununla birlikte devralma işlemi sonrasında, YKS nin kontrolünün tek başına ALLIANZ a geçmesi sonrasında söz konusu ortaklık ilişkisi de sona erecektir. (50) Son olarak devralma işleminin dağıtım kanalları üzerine etkisine bakıl mıştır . Aşağıdaki tabloda 2012 yılı sonu itibar ıyla sağlık branşı özelinde dağıtım kanalla rının paylarına yer verilmiştir: Tablo 11. Sağlık Branşı Dağıtım K analı Payı (%) BRANŞ Tüm Şirketlerin Yazılan Primlerinin Branş ve Satış Kanalı Payları (%) Merkez Acente Banka Broker Toplam Hastalık/Sağlık 20,14 41,72 11,92 26,21 100,00 Toplam Hayat Dışı 6,39 67,73 14,06 11,82 100,00 Toplam Hayat 9,02 12,96 77,39 0,63 100,00 Genel Toplam 6,75 60,24 22,72 10,29 100,00 (82) Tablo 11 den görüldüğü üzere, sağlı k branşı bakımından ön e çıkan dağıtım kanalı acentelerdir. Hayat dışı sigortanın yaklaşık %68 ve sağlık branşının %42 si acente kanalı tarafından yerine getirilmekt edir. Bu anlamda sağlık branşı için dağıtımın münhasır olmayan acentelik sisteminin öne çıktığı görülmektedir. (83) Öte yandan aşağıda yer verilen tablodan görüldüğü üzere, Allianz ın en önemli dağıtım kanalı acente ve sonrasında brokerlık iken, YKS nin öne çık an dağıtım kanalı merkez ve bankasüranstır. Bu anlamda devralma sonrasında dağıtım kanalları bakımından bir yoğunlaşmadan ziyade tamamlayıcılıktan bahsedilmesi mümkündür. Tablo 12. Tarafların Sağlık Branşı Dağıtım Kanalı Payı (%) BRANŞ Tarafların Yazılan Primlerinin Branş ve Satış Kanalı Payları (2012) Merkez Acente Banka Broker Toplam Allianz 3 71 0 26 100,00 YKS 34 29 21 16 100,00 (104) Bildirim konusu devralma işlemi bakımından tarafların sağlık branşı dışındaki alanlardaki paylarında dikkati çeken bir artış yaşanmamaktadır. Sağlık branşının ayrı bir pazar olarak 13-40/520 -229 12/13 ele alınması durumunda tarafların payları toplamı yaklaşık %38 e ulaşmaktadır. Ancak tarafların ilgili branşta ilk iki sırada yer almaları, pazar payları toplamının en yakın rakibin yaklaşık 3,5 -4 katı olması nedenleriyle konu daha detaylı incelemeye tabi tutulmuştur. Yapılan inceleme sonucunda; - Sağlık branşının hayat -dışı sigortanın yaklaşık %13 ü ve genel sigorta hizmetlerinin %11 ini oluşturması, - Pazarın Türkiye ortalamasının çok üzerind e büyüme oranına sahip olması, - Sağlık poliçelerinin grup müşterileri ve bireysel müşteriler arasında yaklaşık olarak yarı yarıya dağılması, - Mevcut sigorta şirketi ile çalışmaya devam edilmesinin çeşitli avantajları olmakla birlikte özellikle grup müşte rileri bakımından değişim maliyetlerinin düşük olması, - Hastanelerin sigorta şirketlerinin güçlerini dengeleyici hatta kısıtlayıcı bir güce sahip olması, - Sigorta şirketlerinin hastaneler ile yaptıkları anlaşmalarda sağlanan indirimlerin pazar payından z iyade ciro (prim üretimi) ile ilişkili olması, - Tarafların aynı ekonomik bütünlük içerisinde yer aldıkları ve münhasıran çalıştıkları hastane bulunmaması, - Hayat dışı sigorta alanında yabancı sermayenin önemli yatırımlarının bulunması, - Sağlık branşında kamunun halen önemli bir ağırlığının olması, - Halihazırda özel sağlık sigortalarının nüfusun yalnızca %3 -3,5 luk bir oranına karşılık gelmesi, - Hayat -dışı sigorta alanında 35 firmanın faaliyet göstermesi , - Sağlık branşı için dağıtım kanalları olarak genellikle bağımsız acentelerin kullanılması dikkate alın arak, bildirim konusu devralma işlemi ile hâkim durum yaratılarak veya hakim durum güçlendirilerek rekabetin önemli ölçüde kısıtlanmasının mevcut olmaması nedeniyle işleme izin verilebileceği sonucun a ulaşılmıştır. H. SONUÇ (105) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken B irleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hâkim durum yaratılmasının veya mevcut hâkim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 13-40/520 -229 13/13