Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006 -3-74 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 07-01/12 -7 Karar Tarihi : 11.1.2007 A.TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AY TAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B.RAPORTÖRLER : Orçun SENYÜCEL, Neşe Nur ONUKLU, Hüseyin COŞGUN C. BAŞVURUDA BULUNAN : Trans -Gü Taşıma Gıda Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Temsilci leri: Av. Dr. M. Çağrı BAĞATUR, Av. S
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2006 -3-74 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 07-01/12 -7 Karar Tarihi : 11.1.2007 A.TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Mustafa PARLAK Üyeler : Prof. Dr. Zühtü AY TAÇ, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN B.RAPORTÖRLER : Orçun SENYÜCEL, Neşe Nur ONUKLU, Hüseyin COŞGUN C. BAŞVURUDA BULUNAN : Trans -Gü Taşıma Gıda Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Temsilci leri: Av. Dr. M. Çağrı BAĞATUR, Av. Sevinç YILDIRIM Abide -i Hürriyet Caddesi Güneş Apt. No: 143 -145 K:1 D: 2 20 Şişli - İstanbul D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN: Frito-Lay Gıda Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi Eski Üsküdar Caddesi Nora Center Ka t: 3-4-5-6-7 İçerenköy - İstanbul E. DOSYA KONUSU: Frito -Lay Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş nin distribütörlerinin yeniden satış koşullarını belirlediği ve hakim durumunu kötüye kullandığı iddiası . 30 F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle, Trans -Gü ile Frito -Lay Gıda Sanayi A.Ş. (Frito -Lay) arasında 1.4.2004 tarihinde distribütörlük sözleşmesi akdedildiği ve anılan sözleşmenin 12.11.2005 tarihinde sonra erdiği, ancak distribütörün kendi satış koşullarını belirlemekte bağımsız olduğunu hüküm altına alan bu sözleşmenin fiili durumda hiç uygulanmayarak sadece Frito -Lay tarafından yeniden satışa ilişkin koşulların belirlenmesi durumunu gizlemek için kullanıldığı, Frito-Lay in satışı distribütörün bordrosunda görünen ancak kendi kontrolündeki elemanlar vasıtasıyla yaptığı, dolayısıyla Frito -Lay in distribütörlerinin yeniden satış fiyatını tespit etmek suretiyle hakim durumunu kötüye kullandığı ifade edilerek 40 rekabete aykırı eylemlerin tespiti için gerekli soruşturmanın yapılması, rekabete aykırılığın tes piti halinde ilgili teşebbüse idari para cezası verilmesi ve ayrıca Trans - Gü nün uğradığı zararın üç katı oranında tazmin edilmesine karar verilmesi talep edilmiştir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.6.2006 tarih, 3873 sayı ile giren başvuru üzer ine hazırlanan 13.10.2006 tarih ve 2006 -3-74/İİ-06-OS sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu nun 1 9.10.2006 tarih ve 06-77 sayılı toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma açılmasına gerek ol up olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun un 40/1. 50 07-01/12 -7 2 maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 26.12.2006 tarih ve 2006 -3-74/ÖA-06-OS sayılı Önaraştırma Raporu 8.1.2007 tarih, RE K.0.07.00.00 -110/7 sayılı Başkanlık önergesi ile 07 -01 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Raportörler Neşe Nur ONUKLU ve Hüseyin COŞGUN; 1. Dosya konusu şikayete ilişkin olarak, Frito -Lay Gı da San. ve Tic. A.Ş. nin rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırmak suretiyle 4054 sayılı Kanun un 60 6.maddesini ihlal ettiğine dair yeterli bilgi ve belge bulunamadığı, 2. Frito Lay Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Mua fiyeti Tebliği çerçevesinde yararlanmakta olduğu muafiyetin geri alınmasına ve bu çerçevede bedava ürün veya çeşitli hediye verilmesi, iskonto veya indirim yapılması gibi uygulamaların münhasırlık şartına bağlı olmadan ve fiili münhasırlığa yol açmayacak ş ekilde uygulanmasına yönelik 4.5.2004 tarih ve 04 -32/377 -95 sayılı Kurul Kararı na aykırı uygulamalar içinde bulunduğuna dair yeterli bilgi ve belge bulunamadığı, 70 3. a) Söz konusu teşebbüsün distribütörleri ile oluşturduğu el terminali sisteminin, distribütö rün kendi satış fiyatını belirleme serbestisini engelleyici nitelikte olması nedeniyle anılan uygulamanın 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında olduğu ve 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan muafiyetten yararlanamayacağı, b) El terminali sistemine 2006 yılı Ocak ayında geçilmiş olması, Temmuz -Ekim döneminde kullanımına ara verilen sistemin, mevcut durumda sınırlı sayıda distribütör tarafından kullanılması, kar marjının düşük olması sebebiyle distribütörlerde halihazırda değişik fiyatlarla satma eğilimini n mevcut olmadığı 80 hususları göz önünde bulundurularak, pazardaki rekabetçi yapıda ancak kısıtlı bir zararın ortaya çıkmasının muhtemel olması nedeniyle 4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı, c) Bununla birlikte, el terminali sisteminin distribütörün fiyat belirleme serbestisini engellemeye imkan sağlayıcı nitelikte olmasının 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında aykırılık teşkil etmesi nedeniyle, bu durumun sonlandırılması yönünde söz konusu teşebbüse Kanun un 9. maddesi nin 3. bendi uyarınca görüş bildirilmesi gerektiği, 90 d) El terminali sisteminin distribütörün özgürce fiyat belirlemesine imkan tanıyacak şekilde yeniden düzenlenmesinin ve bu değişikliğin 60 gün içerisinde Kurumumuza tevsik edilmesi, söz konusu düzenlemen in yapılmaması ve uygulamanın devam etmesi halinde 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca haklarında soruşturma açılacağı ve Kanun un 16. ve 17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağının Frito -Lay Gıda. San. Ve Tic. A.Ş. ye bildirilmesi gerektiği, 07-01/12 -7 3 4. Şikayet dilekçesinde yer alan Trans -Gü Taş. Gıda San. ve Tic A.Ş. lehine talep edilen tazminata ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde kurum 100 nezdinde yapılacak herhangi bir işlem bulunmadığı sonucuna ulaş ıldığını ifade etmişler, Raportör Orçun SENYÜCEL is e, Frito Lay in dağıtıcılarının satış fiyatlarını belirlemesinin, Kanun un amacı, söz konusu eylemin yapısı, sektörün özellikleri ve rekabetçi sürecin kısıtlanmaması bağlamında önemli bir etki doğurmayacağı, bu sebeple Kanun un 9/3. maddesinin yürütülmes ine gerek olmadığı sonucuna ulaşıldığını ifade etmiştir. 110 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Belirli bir ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazarlar ilgili ürün pazarını oluştu rmaktadır. Bir ürünün diğer bir ürünle aynı pazarda yer alabilmesi için bu ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, kullanım amaçları ve 120 fiyatları açısından benzer olmaları ve birbirleriyle ikame edilmeleri gerekmektedir. Anılan bu kıstaslar göz önünde bu lundurularak ve 4. 5.2004 tarih 04 -32/377 -95 sayılı Kurul Kararı ndaki değerlendirmeler de referans alınarak ilgili ürün pazarı paketlenmiş cips pazarı olarak belirlenmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Cips ürünü açısından pazara giriş, arz kaynaklar ına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir farklılık göstermediği göz önüne alınarak 130 ilgili coğrafi pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir. I.1.3. Sektöre İlişkin Bilgiler Yaklaşık yedi yıllık bir süre için bu sektörde tekel olarak faaliyet yürüten Uzay Gıda, 1994 yılında Kar Gıda San. ve Tic. A.Ş. nin (yeni ismiyle Kraft Gıda San. Ve Tic. A.Ş.) de piyasaya girmesiyle tekel pozisyonunu yitirmiştir. 1998 yılında Procter & Gamble şirketinin ithal ürünü o lan Pringles piyasaya girmiştir. Frito Lay, Kraft ve Pringles dışında pazarda düşük pazar paylarına sahip Gesa Gıda 140 Sanayi Ltd., Lebsan Pazarlama Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş . gibi teşebbüsler de faaliyet göstermektedir. Daha çok çocuklar ve genç yaş grubun daki tüketiciler tarafından tercih edilen paketlenmiş cips pazarında yer alan ürünler tüketicinin ancak gördüğü zaman aldığı, alışveriş listesinde genellikle yer almayan ürünlerdir. Bu nedenle bu ürünler satış noktalarında tüketicinin kolaylıkla görebilece ği noktalara yerleştirilen stantlar aracılığıyla satışa sunulmaktadır. Paketlenmiş cips pazarında yer alan ürünlerin raf 07-01/12 -7 4 ömrü 3 -4 ayla sınırlıdır. Bu nedenle sektörde yer alan firmalar açısından satış noktalarının düzenli olarak ziyaret edilmesi, bozulmakt a olan ürün alınarak yenisinin 150 verilmesi ve ürünün satış noktalarında görünür konumda bulundurulması son derece önem arz etmektedir. I.2. Taraflar I.2.1. Trans -Gü Taşıma Gıda Sanayi ve Ticaret A. Ş. ( Trans -Gü) Şikayetçi şirket olan Trans -Gü Adana ilin de kurulu olup, Nisan 2004 - Kasım 2005 döneminde Frito -Lay distribütörü olarak çalışmıştır. Şirket esas olarak nakliyat alanında faaliyet göstermekte iken, distribütörlük görevini üstlenmiş, ancak aradaki 160 ticari uyuşmazlıklar nedeniyle bu faaliyete devam etmemiştir. I.2.2. Frito -Lay Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. ( Frito -Lay) Uzay Gıda 1986 yılında, ilerde Kar Gıda yı kuracak olan grup tarafından kurulmuştur. Anılan şirketin hisseleri 1988 de önce % ( ), 1993 de ise geri kalan % ( ) oranında Pepsi Co ya satıl mış ve böylece Uzay Gıda dünyada içecek sektörünün yanında cips üretiminde de bulunan Pepsi -Co nun bir yavru şirketi haline gelmiştir. Uzay Gıda 1999 yılının Kasım ayından itibaren Frito -Lay unvanını almıştır. Şikayet Edilen Frito - Lay in şu anki ortaklık y apısı na Tablo 1 de yer verilmişti r. 170 Tablo 1 :Frito -Lay in Ortaklık Yapısı Ortağın adı / Unvanı Hisse Oranı (%) PepsiCo Food Internatıonal Holdings Inc. % ( ) Seven -Up Nederlands B.V % ( ) Diğer % ( ) TOPLAM % 100 I.3. Frito -Lay Hakkında Daha Önce Alınan Kurul Kararları I.3.1. 4.5.2004 Tarih ve 04 -32/377 -95 Sayılı Kurul Kararı Hakim durumun kötüye kullanılması iddiaları çerçevesinde Frito -Lay hakkında 14.11.2002 tarih ve 02 -70/844 -M sayılı Kurul Kararı ile soruşturma açılmış, bu soruşturma netice sinde 4.5.2004 tarih ve 04 -32/377 -95 sayılı Kurul Kararı ile Frito - 180 Lay in hakim durumda bulunduğuna, ancak bu hakim durumunu kötüye kullanmadığına, fakat adı geçen teşebbüsün pazardaki nihai satış noktalarında gerek yazılı sözleşmelerle gerekse fiili olar ak uyguladığı münhasır satış sisteminin 2002/2 sayılı Tebliğ de ve dolayısıyla 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinde belirlenen şartları taşımadığının tespit edilmiş olması nedeniyle, Tebliğ in 6. ve Kanun un 13. maddeleri gereğince Frito -Lay e tanınmış olan muafiyetin geri alınmasına karar verilmiştir. I.3.2. 15.09.2005 Tarih ve 05 -58/859 -234 Sayılı Kurul Kararı Frito-Lay e rakip konumda bulunan Gesa Gıda San. ve Tic. A.Ş. vekili tarafından 190 Frito-Lay in muafiyetin geri alınması kararına uymadığı iddiası i le yapılan başvuru üzerine Frito -Lay hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Söz konusu 07-01/12 -7 5 önaraştırma sonucunda 15.9.2005 tarih 05 -58/859 -234 sayılı Karar ile Kurul, muafiyetin geri alınmasına yönelik kararına uyulmadığı yönündeki şikayeti destek ler nitelikte bilgi ve belgeye ulaşılamaması nedeniyle Frito Lay hakkında 4054 sayılı Kanun uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına hükmetmiştir. I.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme I.4.1. Yapılan Tespitler 200 Önaraştırma sürecinde tes pit edilen hususlar ve yapılan görüşmelere geçmeden önce Frito -Lay in dağıtım sistemi hakkında bilgi vermek gerekmektedir . Frito -Lay münhasır bölge tahsis ederek bir distribütör ile yazılı bir sözleşme temelinde anlaşmakta, distribütör Frito -Lay den aldığı ürünleri nihai noktalara kendi personel ve aracı ile ulaştırmaktadır. Bu sistem içerisinde, bölge depolarında görevlendirilen ve Frito-Lay bünyesinde çalışan satış şeflerinin, ürünlerin şirketin satış politikasına uygun şekilde dağıtımına ilişkin gözetim ve denetim fonksiyonu bulunmaktadır. Frito-Lay de n alınan bilgi çerçevesinde 2006 öncesinde satış elemanlarının noktaya 210 mal teslimatı yapmasının ardından el ile düzenlenmiş bir fatura teslim ettiği, 2006 yılı başında ise nihai noktalara satışta el termin ali uygulamasına geçilmeye başlandığı anlaşılmıştır. Bu sistemde, satış elemanları veri girişine imkan tanıyan bir el bilgisayarı sayesinde teslim miktarı, iskonto ve fiyat gibi unsurları, sisteme satmakta olduğu ürünün kodunu girerek ekrana görüntüleyebil mekte ve portatif bir yazıcıdan çıkan faturayı satış noktasına teslim edebilmektedir. Temmuz ayındaki yazılım çalışmaları nedeniyle bir süre durdurulan sistemin yaygınlaştırılmasına, Ekim ayı itibar ıyla yeniden başlan dığı anlaşıl mıştır. I.4.1.1. Yeniden Satış Fiyatının Belirlenmesine İlişkin Tespitler 220 Frito-Lay dağıtım sistemi distribütörler ile imzalanan matbu nitelikteki sözleşmeler aracılığıyla düzenle nmektedir. Söz konusu sözleşmenin 8. maddesinde Distribütör sözleşme konusu malların yeniden satış fiyatlarını belirlemekte serbesttir. Bununla birlikte, Frito -Lay distribütöre yeniden satış fiyatları ile ilgili tavsiyelerde bulunabilir ifadesine yer verilmektedir. Anılan sözleşmenin 5. maddesinde de distribütörün Frito - Lay in acentesi olmadığı, faa liyetlerinde bağımsız olarak hareket edeceği ifade edilmektedir. Distribütörlük anlaşmasında yer alan fiyata ilişkin bu yazılı düzenleme, tavsiye 230 niteliğinde olması nedeniyle rekabet hukuku bağlamında herhangi bir sorun teşkil etmemektedir. Ancak, yazıl ı sözleşme ile mutabık kalınan durum bu olmakla birlikte, başvuruda yer alan, fiili durumun farklılık arz ettiği ve distribütörün satış fiyatına müdahale edildiği iddiaları göz önünde bulundurularak Frito -Lay Genel Müdürlüğü nde ve İstanbul, Adana ve Ankar a daki çeşitli distribütörlerde Raportörlerce yerinde inceleme ve görüşmeler yapılmıştır. I.4.1.1.1. Frito -Lay Yetkilileri ile Yapılan Görüşme Teşebbüs yetkilileri tarafından, yeniden satış fiyatının belirlenmesine yönelik 240 açıklamalarda distribütörlük s özleşmelerine atıfta bulunulmuş, ürünün distribütöre satışı ile mülkiyetin el değiştirdiği, distribütörün noktaya istediği fiyattan satış 07-01/12 -7 6 yapabileceği, Frito -Lay in sözleşmede belirtildiği üzere ancak tavsiye de bulunduğu ifade edilmiştir . El terminalleri vasıtasıyla yapılan satışlarda Frito -Lay tarafından terminale girişi yapılan fiyatların distribütör tarafından değiştirilip değiştirilemeyeceği şeklindeki soru üzerine, el terminallerinde bulunan fiyata ilişkin verilerin distribütör ve Frito -Lay görevlisi olan şefin ortak kararı ile değiştirilebildiği, bu nedenle distribütörlerin fiyatları değiştiremeyeceğini iddia etmenin hatalı olacağı ifade edilmiş ve daha önceden üç farklı ilde kesilmiş fatura örnekleri fiyatın tüm Türkiye de sabit olmadığını ortaya 250 koymak amacıyla Kuruma gönderilmiştir . Satış şefleri ile satış elemanları arasındaki ilişkinin nasıl açıklanacağına yönelik soruya cevaben, Frito -Lay bünyesinde çalışan satış şeflerinin sadece teşebbüsün satış politikasının uygulanmasını gözetleme ve yönle ndirme ile görevli oldukları, böylelikle satış konusundaki know -how ın pazara aktarıldığı açıklaması yapılmıştır. I.4.1.1.2. Distribütörler, Frito -Lay Adana Bölge Müdürlüğü, Trans -Gü ve Eski Çalışanlarla Yapılan Görüşmeler 260 Frito-Lay in İstanbul, Ada na ve Ankara daki distribütörleri ile Raportörlerce yapılan görüşmelerde sırasıyla, noktaya satış fiyatını nasıl belirledikleri, el terminali sistemini kullanıp kullanmadıkları, kullanıyorlarsa sisteme diledikleri fiyatı girip giremedikleri, kar marjlarını n ne düzeyde olduğu, distribütör bünyesinde yer alan elemanların konumunun ne olduğu soruları yöneltilmiştir. Distribütörlerden alınan cevaplardan genel olarak Frito -Lay in bir tavsiye satış fiyatı bulunduğu, distribütör kar marjının % ( - ) düzeyinde ol duğu, ancak kendi karlarından feragat ederek indirime gidebildikleri ve indirimin çok çabuk duyulup diğer noktalar tarafından da talep olunması nedeniyle daha düşük fiyattan satışa sıcak 270 bakılmadığı anlaşılm ıştır. Tavsiye edilen fiyat dışında bir rakamdan satış yapılıp yapılamadığına ilişkin olarak, çeşitli distribütör yetkililerince; daha düşük fiyatlı satış için Frito -Lay ile konuşulup düşünülen rakamdan satışın gerçekleştiği, hangi noktaya ne kadar iskonto yapılacağının Frito -Lay in elemanları ile ortak alınan kararla belirlendiği, el terminali ile yapılan satışta fiyata herhangi bir müdahalenin olmadığı, satış fiyatının bilgisayarlar aracılığıyla Frito -Lay tarafından belirlendiği, bununla birlikte özel indirim yapmak istedikleri bir nokta olursa, daha ö nce denenmemiş olmakla birlikte, kendi karlarından feragat ederek indirim yapabilecekleri, böyle bir indirimi kendi muhasebe 280 sistemleri içinde yapabilecekleri, daha yüksek fiyattan satışın ise pek mümkün olmadığı, satış esnasında kullanılan el bilgisayarla rının buna elvermediği, henüz el terminali sistemine geçemeyenlerin olduğu, el terminali uygulamasına yeni geçen distribütörlerin ise sistemin detayları hakkında bilgi sahibi olmadıkları, Frito -Lay in fiyat konusunda herhangi bir baskısının olmadığı, tavsi ye edilen fiyatın piyasa koşulları için uygun olduğu, kar marjının düşük olması nedeniyle perakende satış noktalarında tavsiye edilen fiyatın altına inmedikleri ifade edilmiştir. Dosya mevcudu bilgi ve belge lerden; el terminali sistemi ile ilgili olarak F rito-Lay Adana Bölge Müdürü sisteme merkezi olarak İstanbul dan teknik altyapı desteği 290 verildiğini, distribütörün istediğinde farklı fiyattan satış yapabileceğini, sisteme giriş konusunda kendilerinden destek isteyebileceğini, el terminalinin kendisine bağ lı 07-01/12 -7 7 portatif bir yazıcı ile çalıştığını, buradan alınan fatura çıktısının noktaya verildiğini, sadece o günkü satış rakamlarının kontrolü için distribütöre verilmiş bir şifrenin olduğunu, böylelikle satışların karşılıklı kontrol edildiğini ifade et tiği anla şılmıştır. Önaraştırma sürecinde ayrıca, şikayetçi Trans -Gü ile Raportörlerce yapılan görüş meden , söz konusu şirket yetkilisi nin başvuru dilekçesindeki beyanlarını tekrarlayarak, distribütörlüğü süresince Frito -Lay satış şefinin satış elemanlarını yönlen direrek tüm satış politikalarını şekillendirdiğini, kendilerinin distribütör olarak 300 hiçbir hususa müdahale edemediklerini, bu nedenle ciddi ölçüde madd i zarara uğradıklarını ifade ettiği anlaşılmıştır. Yukarıda yer verilenlerin yanı sıra, önaraştırma süre cinde eski Frito -Lay, yeni Gesa Gıda çalışanı bir şahıs ile görüşülmüştür. Söz konusu şahıs , imzadan imtina ettiği beyanında, satış fiyatına ilişkin olarak distribütörün fiyatı artırma yetkisi olmadığını, ancak eğer isterse kendi karından feragat ederek sa tış noktasına indirim yapabileceğini, ancak ürünün ucuza satılması piyasada sıkıntı yaratabileceği için bunun Frito -Lay tarafından arzu edilmediğini ifade etmiştir. 310 I.4.1.1.3. Distribütörlerden Talep Edilen Bilgi ve Belgeler Doğrudan görüşülen distribüt örler dışında Frito -Lay in en çok satış yaptığı 15 distribütörden fiyatlarını nasıl tespit ettikleri, kullanıyorlarsa el terminali ne istedikleri fiyatı girip giremedikleri, Frito -Lay tarafından bildirilen tavsiye fiyatın altında satış yapıp yapamadıkları, yapabiliyorlarsa herhangi bir yaptırımla karşılaşıp karşılaşmadıkları konusunda yazılı bilgi talep edilmiştir. Bilgi talep edilen 15 distribütörün 13 ünden yanıt alınmıştır. Dosya mevcudu bilgi ve belge lerden, satış fiyatlarının nasıl belirlendiği hususunda, 320 bilgi talep edilen distribütörlerden biri, fiyatı piyasa şartlarına göre kendilerinin belirlediğini bir diğeri, fiyatı malın cinsine göre, nihai satış noktasına tavsiye edilen perakende satış fiyatı üzerinden en az % ( ) kazandıracak şekilde belirlediğini beyan ettikleri anlaşılmıştır. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, aynı soruya sekiz distribütör ün Frito-Lay in belirlediği fiy atlar üzerinden satış yaptıkları şeklinde cevap verirken, üç distribütör ün Frito-Lay in yayınladığı fiyat listesi üzerinden fiyatın belirlendiği şeklinde yanıt verdikleri anlaşılmıştır. 330 Söz konusu distribütörlerden 4 ü Frito Lay tarafından bildirilen sa tış fiyatının altında satış yapmanız mümkün müdür? sorusuna liste fiyatının altında fiyatlarla satış yapmanın mümkün olmadığı şeklinde cevap vermiştir. Aynı soruya bir distribütör daha önce indirimli fiyatlarla satış yapmayı denemediklerini bu nedenle ko nu hakkında herhangi bir bilgileri bulunmadığını beyan etmiş, geri kalan 8 distribütör ise istedikleri takdirde fiyat indirimi yapabildiklerini belirtmişlerdir. Dosya mevcudu bilgi ve belge lerden, el terminali sistemi ile ilgili olarak, 6 distribütör henüz el terminali sistemine geçmedi klerini , bu sistemle çalışmakta olan distribütörlerin 2 si el terminallerine kendi istedikleri satış fiyatlarını giremediklerini, 340 biri fiyat değişikliği isteğini sistem operatörüne ileterek değişiklik yapılabileceğini, diğer 4 distribütör el terminaline indirim tanımlayarak fiyatları indirilebildi klerin i, 07-01/12 -7 8 müşteri potansiyeli çerçevesinde iskonto ve mal fazlası uygulaması yaparak maliyet fiyatlarını düşürebilme ve liste fiyatlarını aşağı çekebilme imkanları bulunduğunu ifade ettikleri anlaşılmıştır. I.4.1.2. Hakim Durumun Kötüye Kullanılmasına İlişkin Tespitler Şikayet dilekçesinde yer alan bir diğer iddia Frito Lay in hakim durumunu kötüye kullandığı iddiasıdır. 350 Frito Lay ve distribütörlerinde yapılan yerinde incelemeler de Frito Lay in grup muafiyetinin geri alınmasına yönelik Kurul kararına aykırı bir şekilde, rakipleri pazardan dışlama amaçlı bir eylem içinde bulunduğuna dair herhangi bir bilgi ya da belgeye ulaşılamamıştır. Frito-Lay Adana Bölge Müdürü beyanında ürünü n kullanım süresinin son derece kısa olduğunu, bu nedenle satış noktasına ihtiyacından fazla ürün bırakarak kanal tıkama gibi bir uygulamanın distribütörün son kullanma tarihi geçmiş ürünü geri alma durumu ile karşı karşıya kalacak olması nedeniyle mümkün olmadığını ifade etmiştir. 360 I.4.2. Hukuki Değerlendirme I.4.2.1. Yeniden Satış Fiyatının Belirlenmesi I.4.2.1.1. Frito -Lay Distribütörlük Sözleşmesi nin 2002/2 sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirilmesi Frito Lay ile ürünlerinin dağıtıcısı konumunda bulunan distribütörler arasında imzalanan distribütörlük sözleşmeleri dikey nitelikli sözleşmeler olduğundan 2002/2 370 sayılı Tebliğ in 2. maddesi çerçevesinde tebliğ kapsamında yer almaktadır. Anılan sözleşmelerde distribütöre münhasır bir bölge tahsis edil mekte ve bölge dışına aktif satışlar yasaklanmaktadır. Distribütörün nihai satış noktalarına gerçekleştireceği satışlara ilişkin fiyatlar sözleşmenin 8 . maddesinde düzenlenmektedir. I.4.1.1. Nolu bölümde de belirtildiği üzere, satış fiyatına ilişkin yazı lı düzenleme tavsiye niteliğinde olması nedeniyle rekabet hukuku bağlamında herhangi bir sorun teşkil etmemektedir. Distribütörlük sözleşmeleri ile distribütöre sözleşme süresince ve sözleşmenin 380 bitiminden sonraki 1 yıl boyunca rakip malların üretimini ve dağıtımını yapmama yükümlülüğü getirilmektedir. Gerek sözleşme süresi gerekse sözleşme sonrası 1 yıllık dönem için distribütöre getirilen rekabet etmeme yükümlülükleri süre ve kapsam bakımından Tebliğde belirtilen koşulları sağlamakta, dolayısıyla Tebliğl e sağlanan muafiyetten yararlanmaktadır. I.4.2.1.2. Yeniden Satış Fiyatının Belirlenmesine İlişkin Değerlendirme Yukarıda yer verildiği üzere Frito Lay ile distribütörleri arasında imzalanan sözleşmede distribütörün yeniden satış fiyatını belirlemekte s erbest olduğu hüküm 390 altına alınmıştır. Bununla birlikte şikayet dilekçesinde, uygulamada distribütörün fiyat belirleme yetkisinin olmadığı ve satış işlemlerinin esasen Frito Lay çalışanı olan 07-01/12 -7 9 ancak distribütör bünyesinde görünen elemanlar tarafından gerçek leştirildiği iddia edilmektedir. Şikayet dilekçesinde rekabet mevzuatı çerçevesinde inceleme gerektiren husus distribütörün fiyat ve diğer satış şartlarını belirleme konusunda özgür olup olmadığı dır. Dolayısıyla, burada önem arz eden nokta, Frito Lay in d istribütörlerinin satış fiyatını belirleyip belirlemediği dir. 400 Yapılan yerinde incelemelerde Frito Lay in distribütörlerini belirli bir fiyattan satışa yönlendirdiğine ya da herhangi bir distribütörüne satış fiyatına yönelik bir yaptırım uyguladığına yöne lik bir b ulguya ulaşılmamıştır. Dosya mevcudu bilgi ve belge lerden, yerinde inceleme sırasında yapılan görüşmelerden ; distribütörlerde çalışmakta olan elemanların distribütör kadrosunda yer aldıkları, bazılarının distribütörlüğü sona eren firmalardan yeni distribütöre geçiş yaptığı, bu elemanların düzenli olarak Frito -Lay yetkilileri tarafından satış ve pazarlama teknikleri konusunda eğitim aldıkları anlaşılmıştır. Bu durum, Frito -Lay in ihlal teşkil eden bir eylem içerisinde bulunduğu yönünde bir kanıya yo l açmamaktadır. 410 Tespitler bölümünde yer verildiği üzere , yapılan görüşmeler ve talep edilen bilgilerden Frito Lay in distribütöre ürünlerin üzerinde basılı bulunan tavsiye edilen satış fiyatı üzerinden, son satış noktasına belirli miktarda kar bırakacak ş ekilde hesaplanan bir tavsiye satış fiyatı listesi gönderdiği anlaşılmıştır. Distribütörlerin bu sistemde ortalama kar marjının % ( - ) seviyesinde bulunduğu, kar marjının bu derece düşük seviyelerde bulunması, ayrıca son satış noktaları arasında iletişimi n kuvvetli olması nedeniyle yapılan indirimin diğer noktalar tarafından da talep edilmesi ve bu durumun da karlılığı daha da azaltacak olması sebebiyle tavsiye edilenden daha düşük fiyatlarla satış yapmanın distribütörlerce tercih edilmediği görülmüştür. 420 Distribütörlerin bir kısmı nın 2006 yılı başında uygulamaya konulan el terminali sistemi ile çalış tığı, geri kalanı nın ise kayıt ve fatura işlemlerinin kağıt üzerinde gerçekleştirildiği klasik sistemle çalış tığı anlaşılmaktadı r. El terminali kullanmayan distribütörlerde genel olarak Frito -Lay tarafından gönderilen fiyat listesi çerçevesinde satış yapıldığı ve bu fiyatların dışında satış yapmaya ilişkin herhangi bir eğilim olmadığı anlaşılmıştır. Önaraştırma sürecinde yapılan incelemelerde el terminali kul lanmayan distribütörlerden kimisi Frito Lay in fiyat konusunda kendilerine herhangi bir baskısı olmadığını ancak söz konusu teşebbüs tarafından tavsiye edilen fiyatlar piyasa için uygun olduğundan bu fiyatlardan satış 430 yapmayı tercih ettiklerini, kimisi i se satış fiyatlarının Frito -Lay tarafından gönderilen liste doğrultusunda belirlendiğini ifade etmişlerdir. Dosya mevcudu bilgi ve belge lerden, Frito-Lay distribütörleri nin, kar marjının düşük olması nedeniyle düşük fiyatlarla satış yapmayı genellikle terc ih etmedi kleri anlaşılmıştır. Dolayısıyla Frito -Lay tarafından gönderilen tavsiye fiyat listeleri genel olarak tüm distribütörlerce satış fiyatı olarak benimsenmektedir. Distribütörler açısından, kar marjlarının düşük olması ve indirim haberinin tüm noktal arca talep edilecek olması hususları göz önünde bulundurulduğunda tavsiye edilen fiyat listelerine uyulması rasyonel bir davranış olarak ortaya çıkmaktadır. Kaldı ki, yapılan 440 yerinde incelemelerde Frito -Lay in el terminali ile çalışmayan distribütörlerinin satış fiyatını belirlediğine ya da bu konuya ilişkin olarak distribütörlerine herhangi bir 07-01/12 -7 10 yaptırım uyguladığına yönelik herhangi bir belge ya da bilgiye ulaşılamamıştır. Dolayısıyla el terminali kullanmayan distribütörler bakımından, istemesi halinde distribütörün satış fiyatında indirim yapması önünde herhangi bir engel olmadığı kanaatine varılmıştır. Ancak el terminali kullanan distribütörler bakımından durum farklılık arz etmektedir. Mal sevkıyatı, stok miktarı ve satış elemanlarının kontrolünde etkin lik yaratması amacıyla el terminali uygulamasına 2006 yılı Ocak ayında 3 distribütör ile başlandığı, 450 Temmuz da yazılım yenileme nedeniyle ara verilen uygulamaya Ekim ayında 22 distribütör ile devam edildiği ve halihazırda 45 distribütörün bu sistemle çalı şmakta olduğu anlaşılmıştır. El terminali sisteminde ürüne ilişkin tüm veriler Frito Lay merkezi ile bağlantılı bilgisayarlar aracılığıyla oluşturulmakta ve satış elemanı son satış noktasında sadece ürün kodu ve miktarını girerek satışı gerçekleştirmektedi r. Son satış noktalarına gerçekleştirilen satışlarda satış elemanının keyfi davranmasını engellemek amacıyla el terminalinde sabit bir fiyatın belirtilmesi, dağıtım sisteminin etkinliğini sağlamak bakımından gerekli bir husus olarak değerlendirilebilir. Dolayısıyla sisteme tanımlı sabit bir fiyatın bulunması rekabet mevzuatı açısından herhangi bir sorun teşkil etmemektedir. Burada rekabet hukuku bağlamında şüphe 460 uyandıran husus, el terminallerine fiyat girişinin kimin tarafından yapıldığı hususudur. Yapıl an inceleme ve görüşmelerde distribütörlerin bu konuya ilişkin açıklamalarının çelişki arz ettiği görülmektedir. Bazı distribütörler daha önce hiç denemedikleri için sistemdeki fiyatın nasıl değiştirileceği konusunda bilgi sahibi olmadıklarını belirtirken, bir kısmı sistemdeki fiyatı değiştiremediklerini, diğer bir kısmı ise sisteme indirim tanımlayarak ya da mal fazlası vererek satış noktalarına indirimli fiyatlarla satış yapabileceklerini belirtmişlerdir. El terminallerine fiyat girişinin nasıl yapıldığ ı konusuna ilişkin olarak Frito Lay 470 yetkililerinin açıklaması El terminallerinde bulunan fiyata ilişkin veriler distribütör ve şefin ortak kararı ile değiştirilebilmektedir. Bu sebeple el terminallerinde distribütörlerin fiyatlar ile ilgili değişiklik yap amayacaklarını iddia etmek hatalı olacaktır. şeklindedir. Distribütör el terminallerinde fiyat değişikliğini tek başına gerçekleştirememektedir. Sisteme veri girişinin bu şekilde Frito Lay satış şefinin desteği ile gerçekleştirilebiliyor olması distribütö rün fiyatı belirleme serbestisini engelleyici bir nitelik arz etmektedir. Her ne kadar distribütörlerin kar marjlarının düşük olması sebebiyle değişik fiyatlardan satış yapmaya eğilimli olmadıkları ve genellikle tavsiye edilen fiyatların satış fiyatı olara k benimsendiği söylenebilirse de, bu sistemde distribütörün istemesi halinde düşük fiyattan satış yapması Frito Lay 480 satış şefinin onayına bırakılmaktadır. 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinin (a) bendinde dikey veya yatay ilişkiler konusunda herhangi bir a yrıma gidilmeksizin mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının belirlenmesi hukuka aykırı eylemler arasında sayılmıştır. Bununla birlikte, özellikle markalar ara sı rekabetin yoğun olduğu pazarlarda, dikey ilişkiler yoluyla marka içi rekabetin kısıtlanmasına etkinlik artışı sağlayarak markalar arası rekabeti artıracak olması nedeniyle hoşgörüyle yaklaşılmakta ve çeşitli muafiyet mekanizmalarıyla bu kısıtlamaların çerçevesi belirlenmektedir. Nitekim 2002/2 sayılı 490 Tebliğ de de sağlayıcının alıcıya getireceği kimi kısıtlamalar belirli koşullar çerçevesinde 4054 sayılı Kanunun uygulamasından muaf tutulmaktadır. Ancak 07-01/12 -7 11 yeniden satış fiyatının tespiti söz konusu Tebliğ in 4(a) bendi çerçevesinde anlaşmayı grup muafiyeti kapsamı dışına çıkaran nitelikte bir sınırlamadır. Bu çerçevede, el terminallerinde satış fiyatının distribütör ile Frito Lay satış şefinin ortak kararı ile değiştirilebilmesi, distribütörün kendi satış fiy atını belirleme serbestisini engeller nitelikte dir. Bununla birlikte, el terminali sistemine 2006 yılında geçilmiş olması nedeniyle uygulamanın oldukça yeni olması, mevcut durumda Frito Lay in 208 distribütöründen 500 45 in in el terminali ile çalıştığı , kar marjının düşük olması sebebiyle distribütörlerin zaten düşük fiyatlarla satış yapma eğiliminde olmadıkları hususları, yukarıda değinilen uygulamanın etkilerinin değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulmuştur. I.4.2.2. Hakim Durumun Kötüye Kullanılmasın a İlişkin Değerlendirme Tespitler bölümünde değinildiği üzere Frito Lay in daha önce hakkında alınan 04.05.2004 tarih ve 04 -32/377 -95 sayılı Kurul Kararı na aykırı bir şekilde rakipleri satış noktalarından çıkarma amaçlı promosyon ve indirim uygulamaların a devam 510 ettiği yönünde ki iddialara ilişkin , Frito Lay in 4054 sayılı Kanun un 6. maddesini ihlal eder nitelikte bir eylem içerisinde olduğuna dair herhangi bir belgeye ulaşılamamış tır. J . SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 1. Frito-Lay Gıda San. ve Tic. A.Ş. nin rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırmak suretiyle 4054 sayılı Kanun un 6. maddesini ihlal ettiğine dair yeterli bilgi ve belge bulunamadığı na OYBİRLİĞİ ile, 520 2. Frito Lay Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş nin 2002/2 sayılı Dikey An laşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği çerçevesinde yararlanmakta olduğu muafiyetin geri alınmasına ve bu çerçevede bedava ürün veya çeşitli hediye verilmesi, iskonto veya indirim yapılması gibi uygulamaların münhasırlık şartına bağlı olmadan ve fiili mü nhasırlığa yol açmayacak şekilde uygulanmasına yönelik 04.05.2004 tarih ve 04 -32/377 -95 sayılı Kurul Kararı na aykırı uygulamalar içinde bulunduğuna dair yeterli bilgi ve belge bulunamadığı na OYBİRLİĞİ ile , 3. a) Söz konusu teşebbüsün distribütörleri ile olu şturduğu el terminali sisteminin, distribütörün kendi satış fiyatını belirleme serbestisini engelleyici nitelikte 530 olması nedeniyle anılan uygulamanın 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi kapsamında olduğu na ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiy eti Tebliği ile sağlanan muafiyetten yararlanamayacağı na OYBİRLİĞİ ile, b) El terminali sistemine 2006 yılı Ocak ayında geçilmiş olması, Temmuz -Ekim döneminde kullanımına ara verilen sistemin, mevcut durumda sınırlı sayıda distribütör tarafından kullanılm ası, kar marjının düşük olması sebebiyle distribütörlerde halihazırda değişik fiyatlarla satma eğiliminin mevcut olmadığı hususları göz önünde bulundurularak, pazardaki rekabetçi yapıda ancak sı nırlı 540 bir zararın ortaya çıkmasının muhtemel olması nedeniyle 4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı na OYBİRLİĞİ ile, 07-01/12 -7 12 c) Bununla birlikte, el terminali sisteminin distribütörün fiyat belirleme serbestisini engellemeye imkan sağlayıcı nitelikte olmasının 4054 sayılı Kanun un 4. maddesi k apsamında aykırılık teşkil etmesi nedeniyle, bu durumun sonlandırılması yönünde söz konusu teşebbüse Kanun un 9. maddesinin 3. bendi uyarınca görüş bildirilmesi ne OYÇOKLUĞU ile , d) El terminali sisteminin distribütörün özgürce fiyat belirlemesine imkan 550 tanıyacak şekilde yeniden düzenlenmesinin ve bu değişikliğin gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içerisinde Kurumumuza tevsik edilmesi ne, söz konusu düzenlemenin yapılmaması ve uygulamanın devam etmesi halinde 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarı nca haklarında soruşturma açılacağı ve Kanun un 16. ve 17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağının Frito - Lay Gıda. San. Ve Tic. A.Ş. ye bildirilmesi ne OYÇOKLUĞU ile, 4. Şikayet dilekçesinde yer alan Trans -Gü Taş. Gıda San. ve Tic A.Ş. lehine talep edilen taz minata ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde kurum nezdinde yapılacak herhangi bir işlem bulunmadığı na OYBİRLİĞİ ile, 560 karar verilmiştir . 07-01/12 -7 13 Rekabet Kurulu nun 11.01.2007 günlü 07 -01/12 -7 sayılı Kararına; KARŞI OY Frito -Lay ile ürünlerinin dağıtıcısı distribütörler arasında imzalanan; distribütöre münhasır bir bölge tahsis edildiği ve bölge dışına aktif satışların yasaklandığı distribütörlük sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Gurup Muafiyeti Tebliği nin 2.maddesi çerçevesinde muafiyet kapsamında olduğu, satış fiyatına ilişkin 8 inci maddesinde yer alan düzenlemenin tavsiye niteliği taşıdığı hususu tartışmasızdır. Distribütörlük sözleşmesinde distribütörün yeniden satış fiyatını belirlemekte serbest olduğu hük me bağlanmışken; distribütörün satış fiyatını belirleme yetkisinin bulunmadığı ve satış işlemlerinin aslında Frito -Lay çalışanı olup distribütör bünyesinde görünen elemanlarca gerçekleştirildiğine ilişkin şikayetin değerlendirildiği ön araştırma raporunda; Frito -Lay yetkililerinin el terminallerinde yer alan fiyata ilişkin verilerin distribütör ve Frito -Lay görevlisi şefin ortak kararı ile değiştirilebilmekte olduğu, yapılan yerinde incelemelerde de Frito -Lay in distribütörlerini belirli bir fiyattan satışa yönlendirdiğine yada herhangi bir distribütörüne satış fiyatına ilişkin bir yaptırım uyguladığına yönelik bir baskıya ulaşılamadığı belirtilmiştir. Distribütörlerin de Frito -Lay in fiyat konusunda kendilerine herhangi bir baskısı bulunmadığını ancak tavsiye edilen fiyatların piyasa için uygun olması nedeniyle benimsendiği yolundaki ifadelerine yer verilmiştir. Raporda yer alan söz konusu değerlendirme ve tespitler dikkate alındığında Frito - Lay in distribütörlerin satış fiyatlarına yönelik olası tes pitinin 4054 sayılı Kanun un amacı, söz konusu eylemin niteliği, sektörün özellikleri ve rekabetçi sürecin kısıtlanmaması karşısında önemli bir etki doğurmayacağı kanaatinde olduğumdan, Kanunun 9/3 üncü maddesinin de uygulanmasına gerek olmadığı görüşüyle Kararın 3-c ve d madde hükümlerine karşıyım. Süreyya ÇAKIN Kurul Üyesi