TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HAYATİ ÖZCAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/17862) Karar Tarihi: 28/12/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/17862 Karar Tarihi : 28/12/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucu : Hayati ÖZCAN Vekili : Av. Deniz Y İĞİTCEOĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, telekomünikasyon yoluyla yap ılan iletişimin uzun süre ve hukuk
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HAYATİ ÖZCAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/17862) Karar Tarihi: 28/12/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/17862 Karar Tarihi : 28/12/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucu : Hayati ÖZCAN Vekili : Av. Deniz Y İĞİTCEOĞLU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, telekomünikasyon yoluyla yap ılan iletişimin uzun süre ve hukuka ayk ırı olarak dinlenildi ği ileri sürülerek aç ılan tazminat davas ının reddedilmesi nedeniyle özel hayata sayg ı hakk ı ile haberle şme hürriyetiyle ba ğlant ılı olarak etkili ba şvuru hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 5/6/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/17862 Karar Tarihi : 28/12/2021 2III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 9. Başvurucu hakk ında, İzmir Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) taraf ından yürütülen bir soru şturma kapsam ında 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 135. maddesi kapsam ında iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda al ınmas ı tedbiri uygulanm ıştır. 10. Başvurucu hakk ındaki tedbirin de dâhil oldu ğu dinleme kararlar ının verilmesini ve uygulanmas ını sağlayan kamu görevlileri hakk ında suç i şlemek amac ıyla örgüt kurmak, kişisel verileri hukuka ayk ırı olarak ele geçirmek, özel hayat ın gizliliğini ihlal etmek, resmî belgede sahtecilik suçlar ını işledikleri iddias ı ile kamu davas ı aç ılm ış olup yarg ılama devam etmektedir. 11. Başvurucu vekili, 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde düzenlenen korum a tedbirleri nedeniyle tazminat davas ı açm ıştır. Dava dilekçesinde, Ba şsavc ılık taraf ından yürütülen soru şturma kapsam ında başvurucunun cep telefonu ve IMEI numaras ını H.E. isimli şahsa yönelik olarak takibat yapmak amac ıyla dinlenildi ği ve bu şekilde başvurucu hakk ında 7/9/2009 tarihinde İzmir Nöbetçi A ğır Ceza Mahkemesinin karar ıyla ilk defa dinleme karar ı verildiği, üçer ayl ık sürelerle dinleme karar ının iki defa uzat ıldığı ifade edilmi ştir. Dilekçede ayr ıca başvurucunun toplamda 267 gün boyunca ba şka bir isim alt ında dinlenildi ği, bu durumun Ba şsavc ılık taraf ından başvurucuya bildirilmesi üzerine ba şvurucunun olaydan haberdar oldu ğu, özel hayat ının ve haberle şme hürriyetinin ihlal edildi ği vurgulanm ıştır. 12.İzmir 2. A ğır Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) görülen davada Cumhuriyet savc ısı taraf ından Mahkemeye sunulan esas hakk ındaki mütalaada; yarg ılama konusu yap ılan eylemin ileti şimin tespitine dayanmas ı nedeniyle ceza mahkemelerinde tazminat konusu yap ılamayaca ğı vurgulanarak davan ın reddine karar verilmesi talep edilmi ştir. 13. Mahkeme 7/9/2015 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde, telekomünikasyon yolu ile ileti şimin denetlenmesi ve teknik araçlarla izleme yolu ile yap ılan koruma tedbirlerinin 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesi ve devam ında say ılan hürriyeti ba ğlay ıcı, seyahat özgürlü ğünü k ısıtlay ıcı hâllerden olmad ığı belirtilmi ştir. 14. Başvurucu, söz konusu karar ın bozulmas ı talebiyle Yarg ıtaya temyiz başvurusunda bulunmu ştur. Temyiz dilekçesinde; mahkeme gerekçesinin haks ız olduğunu, 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (3) numaral ı f ıkras ındaki düzenlemeyle suç soruşturmas ı ya da kovu şturmas ı sıras ında hâkimler ve Cumhuriyet savc ılar ının verdikleri kararlar veya yapt ıklar ı işlemler nedeniyle tazminat davas ı aç ılabileceğinin hüküm alt ına alındığını, dava konusu istemin de bir hâkimin verdi ği haks ız ve hukuka ayk ırı karar sonucu uğran ılan manevi zarar ın giderilmesi niteli ğinde olduğunu, bu anlamda mahkemenin davan ın reddine karar vermesinin hukuka ayk ırı olduğunu iddia etmi ştir. Bunlar ın yan ında başvurucu, farkl ı bir isim ad ı alt ında kendisinin uzun bir süre hukuka ayk ırı olarak dinlenildi ğini, özel hayat ına sayg ı hakk ı ile haberle şme hürriyetinin ihlal edildi ğini, mahkemenin an ılan tedbirin ölçüsüz oldu ğunu kabul etti ğini ancak tazminata hükmetmeyerek aç ıkça hukuka ayk ırı kara r verdiğini ileri sürmü ştür. 15. Yarg ıtay 12. Ceza Dairesinin 12/3/2018 tarihli karar ıyla 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (3) numaral ı fıkras ının, başvurucunun cep telefonunun dinlendi ği dönemden sonra 18/6/2014 tarihinde yürürlü ğe girmiş olmas ı sebebi ile 5271 say ılı Kanun'un 144. Başvuru Numaras ı: 2018/17862 Karar Tarihi : 28/12/2021 3maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (b) bendinde yer verilen tazminata hak kazanmad ığı hâlde, sonradan yürürlü ğe giren ve lehte düzenlemeler getiren kanun gere ği, durumlar ı tazminat istemeye uygun hâle dönü şenlerin tazminat talebinde bulunamayaca ğına ilişkin hükme istinaden davan ın reddine karar verilmesi gerekti ği belirtilerek hükmün onanmas ına kesin olarak karar verilmi ştir. 16. Nihai karar 4/6/2018 tarihinde ö ğrenilmiştir. 17. Başvurucu taraf ından 5/6/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunulmu ştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 18. Anayasa Mahkemesinin 28/12/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 19. Başvurucu; telefonunun hukuka ayk ırı olarak ve farkl ı bir soyad ı kullan ılarak dinlenildi ğini, bu durumun Ba şsavc ılıkça tespit edilerek kendisine bilgi verildi ğini, dinlemenin 7/9/2009 tarihinde ba şlayarak 267 gün boyunca sürdürüldü ğünü ileri sürmü ştür. Ayr ıca oluşan zararlar ının tazmin edilmesi amac ıyla 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesi uyar ınca ağır ceza mahkemesinde tazminat davas ı açt ığını, hukuka ayk ırı dinleme nedeniyle haberleşme hürriyeti ile özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğini, 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı uyar ınca tazminata hak kazand ığını iddia etmi ştir. 20. Bakanl ık görüşünde; başvuruya konu edilen süreçte yarg ı organlar ınca verilen kararlara ili şkin genel bilgiler aktar ılm ış ve Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda bulunabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmesinin zorunlu oldu ğu, başvurucunun bu kapsamda adli veya idari yarg ı mercilerine ba şvurabilece ği, zararlar ının bu şekilde tazmin edilebilece ği, bu başvuru yollar ının tüketilmesinin gerekli olup olmad ığının incelenmesinin gerektiği ifade edilmi ştir. Ayr ıca haberle şme hürriyetinin ihlal edildi ği şikâyetinin esas ı incelenecek olursa ilk derece mahkemesi ve Yarg ıtay karar ının kanunun uygulanmas ı niteliğinde oldu ğu, bariz takdir hatas ı veya aç ık keyfîlik içermedi ği, 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesi d ışındaki başvuru yollar ıyla da zarar ın tazmin edilebilece ği, başvurucunun hukuka ayk ırı olarak dinlenilmesine neden olan ki şiler hakk ında özenli bir soru şturma ve yarg ılama yap ıldığı, bu bak ımdan şikâyete konu eylemin ceza hukuku ile yapt ırıma bağland ığı, başvurucunun ihlal iddialar ının bu bilgi ve de ğerlendirmeler esas al ınarak incelenmesi gerekti ği vurgulanm ıştır. B. Değerlendirme 21. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 49. maddesinin (7) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvurular ın incelenmesinde, bu Kanun ve İçtüzükte hüküm bulunmayan hâllerde ilgili usul kanunlar ının bireysel ba şvurunun niteli ğine uygun hükümleri uygulan ır." 22. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 84. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/17862 Karar Tarihi : 28/12/2021 4"Bireysel ba şvurular ın incelenmesinde, kararlar ın infaz ında Kanun ve İçtüzükte hüküm bulunmayan hâllerde ilgili usul kanunlar ının bireysel ba şvurunun niteli ğine uygun hükümleri uygulan ır." 23. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Dava sıras ında taraflardan birinin ölümü" kenar ba şlıklı 55. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Taraflardan birinin ölümü hâlinde, mirasç ılar miras ı kabul veya reddetmemi şse, bu hususta kanunla belirlenen süreler geçinceye kadar dava ertelenir. Bununla beraber hâkim, gecikmesinde sak ınca bulunan hâllerde, talep üzerine davay ı takip için kayy ım atanmas ına karar verebilir. " 24. Başvurunun incelemesi devam ederken ba şvurucunun 31/12/2020 tarihinde öldüğü nüfus kay ıtlar ından anla şılm ıştır. 25. Anayasa Mahkemesi Asya Oktay ve di ğerleri (B. No: 2014/3549, 22/3/2017, 18-21) karar ında başvurucunun bireysel ba şvurunun yap ıldığı tarihten sonra ölmesi durumunda ba şvurunun incelenmesine devam edilip edilemeyece ğine ilişkin ilkeleri belirlemiştir. An ılan karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "18. Uygulamada hukuk yarg ılamalar ında, taraflardan birinin ölümü halinde dava sonunda verilecek hükmün olumlu veya olumsuz bir şekilde mirasç ılar ın haklar ını etkilemesi nedeniyle davaya mirasç ılar taraf ından devam edilebilece ğinin kabul edildi ği hallerde, mahkemelerce mirasç ılara usulüne uygun olarak tebligat yap ılarak miras ı reddetmeye n mirasç ılar ın mecburi dava arkada şı olarak davada yer almalar ının sağland ığı görülmektedir (Yarg ıtay 21. Hukuk Dairesi E. 2015/20127, K. 2015/21189, 26/11/2015). 19. Asli görevi Anayasa'y ı yorumlamak, böylece Anayasa'da yer alan temel hak ve özgürlüklerin kapsam ve s ınırlar ını belirlemek olan Anayasa Mahkemesinin (Mahkeme ) bireysel ba şvuru yolunda ba şvurucular ın başvuru tarihinden sonra vefat etmeleri hâlinde yukar ıda yer verilen usulü benimseyerek 4721 say ılı Kanun'un an ılan hükümlerindeki tarihleri tespit etme ve buna göre miras ı reddetmeyen mirasç ılar ın başvuruya devam etmelerini sa ğlama yükümlülü ğünü üstlenmesinin, Mahkemenin asli görevini yerine getirmesi önünde engel te şkil edecek ve böylelikle Mahkemeyi temel i şlevinden uzaklaştırabilecek olmas ı nedeniyle bireysel ba şvurunun niteli ğine uygun dü şmediği görülmektedir. 20. İçtüzük'ün 80. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (ç) bendine göre ba şvurunu n incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir sebebin olmad ığı kanaatine var ılmas ı hâlinde başvurunun dü şmesine karar verilebilir. Bununla birlikte İçtüzük'ün 80. maddesinin (2 ) numaral ı fıkras ı gereği Anayasa'n ın uygulanmas ı, yorumlanmas ı veya temel haklar ın kapsam ının ve s ınırlar ının belirlenmesi ya da insan haklar ına sayg ının gerekli k ıldığı hâllerde ba şvurunun incelenmesine devam edilebilece ği öngörülmü ştür. 21. Yukar ıda yer verilen aç ıklamalar do ğrultusunda Anayasa'n ın uygulanmas ı ve yorumlanmas ı veya temel haklar ın kapsam ının ve s ınırlar ının belirlenmesi ya da insan haklar ına sayg ının gerekli k ıldığı hâller gibi ba şvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakl ı kılan bir sebebin olmad ığı kanaatine var ıldığı durumlarda, ba şvurucular ın vefa t etmesi hâlinde ba şvuruya devam edilmesinin sa ğlanmas ı yönünden öncelikli yükümlülü ğün başvuruya devam etme haklar ı olan şahıslarda bulundu ğu kabul edilmelidir." Başvuru Numaras ı: 2018/17862 Karar Tarihi : 28/12/2021 526. Anayasa Mahkemesi Asya Oktay ve di ğerleri içtihad ından sonraki dönemde, bireysel ba şvuru devam ederken ba şvurucunun ölmesi durumunda ölüm tarihinden sonra makul bir süre içinde kendili ğinden Anayasa Mahkemesine ba şvurarak ba şvuruya devam etmek istedi ğini bildiren mirasç ılar ın -menfaatlerinin bulunup bulunmad ığını da gözeterek- başvurular ını incelemi ştir (diğerleri aras ından bkz. Ayten Ye ğenoğlu, B. No: 2015/1685, 23/5/2018 [ölümden yakla şık üç ay sonra]; Fatma Ülker Akkaya, B. No: 2014/18979, 22/2/2018 [ölümden iki ay sonra]). Mirasç ılar ın başvuruyu devam ettirme yönündeki iradelerini Anayasa Mahkemesine bildirmedi ği hâllerde ise dü şme karar ı verilmektedir ( Ali Sedat Yücelik ve di ğerleri, B. No: 2015/2574, 9/5/2018, 22-25; Abbas Çelik ve di ğerleri, B. No: 2014/749, 7/3/2018, 26-29; Haşim Özpolat, B. No: 2014/3140, 21/9/2017, 19; Şükran Çopuraslan, B. No: 2014/4695, 14/9/2017, 22). 27. Anayasa Mahkemesi T.G. (B. No: 2017/21163, 9/1/2019, 17-20) karar ında bireysel ba şvuru yap ıldıktan sonra ölen ba şvurucular ın mirasç ılar ının başvuruyu devam ettirme yönündeki taleplerini Anayasa Mahkemesine iletebilecekleri makul süreyi -hakl ı mazeretler sakl ı kalmak kayd ıyla- ölüm tarihinden itibaren dört ay olarak tespit etmi ştir. 28. Somut olayda bireysel ba şvuru tarihinden sonra ba şvurunun incelemesi devam ederken 31/12/2020 tarihinde ba şvurucunun vefat etti ği anlaşılm ıştır. Ancak ba şvurucunun mirasç ılar ı ölüm tarihinden itibaren dört ay içinde ba şvuruya devam etmek istediklerine ilişkin taleplerini Anayasa Mahkemesine iletmemi ştir. Öte yandan ba şvurunun incelenmesine devam etmeyi gerekli k ılan ve İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında öngörülen nedenlerden birinin de bulunmad ığı değerlendirilmi ştir. 29. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurunun başvurucunun ölümü nedeniyle DÜ ŞMESİNE, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 28/12/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN