TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ GENEL KURUL KARAR EROL E ŞREFOĞLU BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/23111) Karar Tarihi: 1/7/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 26/11/2021-31671 Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 2GENEL KURUL KARAR Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENT
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ GENEL KURUL KARAR EROL E ŞREFOĞLU BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/23111) Karar Tarihi: 1/7/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 26/11/2021-31671 Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 2GENEL KURUL KARAR Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTE Ş Basri BAĞCI İrfan FİDAN Raportörler : Ali R ıza SÖNMEZ Murat BA ŞPINAR Başvurucu : Erol EŞREFOĞLU Vekili : Av. Murat BALCI I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, gözalt ı tedbirinin hukuki olmamas ı ve Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ının gereğinin yerine getirilmeyerek hapis cezas ının infaz ına devam edilmesi nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 3/8/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 34. Komisyon taraf ından 2018/25223 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ının aralar ında konu ve ki şi yönünden hukuki irtibat bulunmas ı nedeniyle 2018/23111 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine, incelemenin bu dosya üzerinden yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmu ştur. 8.İkinci Bölüm taraf ından niteli ği itibar ıyla Genel Kurul taraf ından karara bağlanmas ı gerekli görüldü ğünden ba şvurunun Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 28. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı uyar ınca Genel Kurula sevkine karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: A. Ceza Yarg ılamas ına İlişkin Süreç 10. Başvurucu, de ğişik sektörlerde ticari faaliyet gösteren çok say ıda firman ın işletmeciliğini yapm ış bir iş adam ıdır. 11. Bursa Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca (Başsavc ılık) başvurucunun da aralar ında yer ald ığı birçok şüpheli hakk ında 2006/7035 Soru şturma numaras ına kayden ç ıkar amaçl ı suç örgütü kurma ve yönetme, örgüte üye olma, kamu kurum ve kurulu şlar ı aleyhine doland ırıcılık, suçtan kaynaklanan mal varl ığı değerlerini aklama suçlamalar ıyla soruşturma başlatılm ıştır. 12. Başvurucu an ılan soruşturma kapsam ında Bursa 2. Sulh Ceza Mahkemesinin 30/6/2006 tarihli karar ıyla tutuklanm ıştır. 13. Başsavc ılık 25/9/2006 tarihli iddianame ile ba şvurucunun ç ıkar amaçl ı suç örgütü kurma ve yönetme, söz konusu örgütün faaliyeti kapsam ında kamu kurum ve kuruluşlar ı aleyhine doland ırıcılık ile suçtan kaynaklanan mal varl ığı değerlerini aklama suçlar ını işlediğinden bahisle cezaland ırılmas ı istemiyle Bursa 1. A ğır Ceza Mahkemesinde kamu davas ı açm ıştır. 14. Bursa 1. A ğır Ceza Mahkemesi 2/10/2006 tarihinde, ba şvurucuya isnat edilen suçlara göre yarg ılama görevinin 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun mülga 250. maddesi gere ğince yetkili ve görevli İstanbul A ğır Ceza Mahkemesine ait oldu ğunu belirterek görevsizlik karar ı vermiştir. Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 415. Görevsizlik karar ı ile dosyan ın gönderildi ği (kapat ılan) İstanbul 12. A ğır Ceza Mahkemesi (CMK mülga 250. madde ile görevli) 12/10/2006 tarihli kar şı görevsizlik karar ı vererek dosyan ın yetkili ve görevli mahkemenin belirlenmesi için Yarg ıtay 5. Ceza Dairesi Başkanl ığına gönderilmesine karar vermi ştir. 16. 13/11/2006 tarihinde Yarg ıtay 5. Ceza Dairesi, (kapat ılan) İstanbul 12. A ğır Ceza Mahkemesinin görevsizlik karar ının kald ırılmas ına karar vermi ş ve yarg ılamaya an ılan Mahkemenin E.2006/313 say ılı dosyas ı üzerinden devam edilmi ştir. 17. Başvurucu, yarg ılama devam ederken 20/2/2008 tarihinde İstanbul 12. A ğır Ceza Mahkemesi taraf ından tahliye edilmi ştir. 18.İstanbul 12. A ğır Ceza Mahkemesi 20/6/2012 tarihli karar ıyla başvurucunun suç işlemek amac ıyla örgüt kurma ve bu örgütü yönetme suçundan 4 y ıl 2 ay hapis, örgütün faaliyeti kapsam ında suçtan kaynaklanan mal varl ığı değerlerini aklama suçundan 6 y ıl 8 ay hapis ve 1.250.000 TL adli para, nitelikli doland ırıcılık suçundan ise 4 y ıl 2 ay hapis ve 24.990 TL adli para cezalar ı ile cezaland ırılmas ına karar vermi ştir. 19. An ılan hükmün temyiz incelemesini yapan Yarg ıtay 9. Ceza Dairesinin 17/12/2014 tarihli karar ı ile başvurucu hakk ında suç i şlemek amac ıyla örgüt kurma ve yönetme ile örgütün faaliyeti kapsam ında suçtan kaynaklanan mal varl ığı değerlerini aklama suçlar ından verilen mahkûmiyet hükümlerinin onanmas ına, nitelikli doland ırıcılık suçundan açılan davan ın ise zamana şımı gerekçesiyle dü şmesine hükmedilmi ştir. 20. Bursa 5. A ğır Ceza Mahkemesinin 2015/506 D. İş say ılı karar ıyla başvurucu hakk ında kesinle şen hapis cezalar ının 10 y ıl 10 ay hapis cezas ı olarak içtima edilmesine kara r verilmiştir. Buna göre İzmir Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca haz ırlanan 6/7/2015 tarihli müddetnamede, an ılan hapis cezas ının infaz ına 18/4/2015 tarihinde ba şland ığı ve koşullu sal ıverilme tarihinin 30/5/2023 oldu ğu belirtilmi ştir. B. Yeniden Yarg ılamaya İlişkin Süreç 21. Başvurucu; hakk ında kesinle şen mahkûmiyet hükmüne yönelik karar sonucunu etkileyecek esasl ı iddialar ın kararda tart ışılmamas ı nedeniyle gerekçeli karar hakk ının, yarg ılaman ın çok uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildiğini belirterek 15/1/2015 tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuruda (B. No: 2015/964) bulunmu ştur. 22. Anayasa Mahkemesi 12/6/2018 tarihinde yapt ığı inceleme sonunda Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan gerekçeli karar ve makul sürede yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğine, gerekçeli karar hakk ının ihlaline ili şkin sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulundu ğundan karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmas ı için -(kapat ılan) İstanbul 12. A ğır Ceza Mahkemesinin yerine bakan- Bursa 5. A ğır Ceza Mahkemesine (E.2006/16) gönderilmesine karar vermi ştir ( Erol Eşrefoğlu ve Hüseyin Kayapal ı, B. No: 2015/964, 12/6/2018, 62-80). An ılan karar ın ilgili kısm ı şu şekildedir: "66. Bu durumda ba şvurucular ın ayr ı ve aç ık bir yan ıt verilmesini gerektiren suçtan kaynaklanan mal varl ığı değerlerini aklama suçunun konusunu olu şturan ekonomi k değerlerin hangi öncü suçlar ın işlenmesi suretiyle veya dolay ısıyla elde edildi ğine dair Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 5iddialar ı ayr ı ve aç ıkça tart ışılmam ış ve karşılanmam ıştır. Gerekçede birtak ım soyut değerlendirmeler bulunmaktaysa da ba şvurucular ın mal varl ığı değerlerinin hangi suçlar nedeniyle elde edildi ği yönünden bir tart ışma yap ılmam ıştır. Kay ıt d ışı para ile suçtan kaynaklanan gelirin birbirine kar ıştırıldığı kuşkusuna sebep olacak şekilde bir değerlendirme yap ılmıştır. Bu nedenle yarg ılama süreci bir bütün olarak değerlendirildi ğinde başvurucular ın gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılmıştır. 67. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucular ın Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına alınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. ... 78. Gerekçeli karar hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulundu ğundan karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere (kapat ılan) İstanbul 12. A ğır Ceza Mahkemesi (CMK 250. madde ile görevli) yerine bakan Bursa 5. A ğır Ceza Mahkemesine (E.2006/16) gönderilmesin e karar verilmesi gerekir." 23. Başvurucu müdafileri Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ına istinaden 4/7/2018 tarihinde Bursa 5. A ğır Ceza Mahkemesine (Mahkeme) müracaat ederek yarg ılaman ın yenilenmesine ve ba şvurucu hakk ındaki hapis cezas ının infaz ının durdurulmas ına karar verilmesini talep etmi ştir. 24. Mahkeme ayn ı tarihli ek karar ile yarg ılaman ın yenilenmesine ve hapis cezalar ının infaz ının durdurulmas ına hükmetmi ştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "1-Anayasa Mahkemesi'nin 12/06/2018 tarih 2015/964 ba şvuru numaral ı karar ının hüküm f ıkras ının C bendi gere ğince Anayasa Mahkemesi'nin hükmünde suç ayr ımı yap ılmad ığından mahkememizin 2006/16 Esas say ılı dosyas ıyla mahkumiyet karar ı verili p kesinleşen hükümler yönünden hükümlü san ık Erol E şrefoğlu müdafiilerinin talebinin KABULÜ İLE; ... San ıklar Erol E şrefoğlu (Evcil), ... hakk ında YARGILAMANIN YEN İLENMES İNE, 2-Mahkememizin 20/06/2012 tarih 2006/16 Esas 2012/519 Karar say ılı ilam ıyla (Kapat ılan İstanbul (CMK'nun 250.madde ile görevli) 12.A ğır Ceza Mahkemesi'ni n 2006/313 Esas 2012/105 Karar say ılı ilam ı) San ık Erol Eşrefoğlu (Evcil) hakk ındaki suç işlemek amac ıyla örgüt kurma ve bu örgütü yönetme suçundan 4 y ıl 2 ay hapis, mal varl ığı değerlerini aklama suçlar ından 6 y ıl 8 ay hapis 1.250.000 TL.adli para cezas ının İNFAZLARININ DURDURULMASINA ... [karar verildi.] " 25. Başvurucu an ılan karara istinaden 4/7/2018 tarihinde ceza infaz kurumunda n tahliye edilmi ştir. 26. Başsavc ılık 5/7/2018 tarihinde infaz ın durdurulmas ına ilişkin ek karara itira z etmiştir. İtiraz ın ilgili k ısm ı şu şekildedir: Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 6"Anayasa Mahkemesi karar ında belirtilen gerekçeli karar hakk ının ihlalinin, yerel mahkemece yarg ılanman ın yenilenmesi talebinin kabul ederek san ıklar hakk ında yeniden kuracağı hükümde dosyada bulunan deliller nazara al ınarak suçun delillerini ayr ıntılı şekilde göstererek giderilebilece ği, bu hususta san ıklar hakk ında Yarg ıtay denetimind e verilen hükümlerdeki cezan ın infaz ının durdurulmas ının gerektirmeyece ği, bu nedenl e san ıklar hakk ındaki infaz ın durdurulmas ı karar ının yasaya ayk ırı olduğu..." 27. Bursa 6. A ğır Ceza Mahkemesi 5/7/2018 tarihinde Ba şsavc ılığın itiraz ını kabul ederek ba şvurucu hakk ındaki infaz ın durdurulmas ı karar ının kald ırılmas ına kesin olarak karar vermiştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "... Anayasa'n ın 153. maddesinde Anayasa Mahkemesi kararlar ının yasama, yürütme ve yarg ı organlar ını, idare makamlar ını, gerçek ve tüzel ki şilerini bağlayacağı aç ıklanm ıştır. Hükümlü Erol E şrefoğlu'nun, İzmir Cumhuriyet Ba şsavc ılığı'nın 2015/7-6440 say ılı müddetnamesinde, hak ederek bihakk ın tahliye tarihinin 12/02/2026, ko şullu sal ıverme tarihinin 30/05/2023 oldu ğu, yarg ılaman ın yenilenmesi a şamas ında kara paran ın aklanmas ı ile ilgili nas ıl bir karar verilece ğinin şu aşamada belli olmad ığı, ayr ıca toplanacak delili n bulunmad ığı, CMK'nun 312/1 maddesinde; 'Yarg ılaman ın yenilenmesi istemi hükmün infaz ını ertelemez. Ancak mahkeme, infaz ın geri b ırak ılmas ına veya durdurulmas ına karar verebilir.' düzenlemesinin bulundu ğu, bihakk ın ve koşullu sal ıverme tarihleri dikkat e alındığında henüz bir hak kayb ının gözükmedi ği, hükümlü Erol ve di ğer hükümlüleri n kaçma ihtimalinin bulundu ğu, bu nedenlerle Cumhuriyet Savc ısının hükümlüler aç ısından infaz ın durdurulmas ına ilişkin karara yapt ığı itiraz ın, yasa ve mevzuata uygun bulundu ğu anlaşıldığından kabulüne, Bursa 5. A ğır Ceza Mahkemesinin infaz ın durdurulmas ına ilişkin kararlar ın kald ırılmas ına karar vermek gerekmi ştir." 28. Başvurucu, söz konusu karar gere ğince hapis cezas ını infaz etmek üzere 5/7/2018 tarihinde yeniden ceza infaz kurumuna al ınm ıştır. İzmir Cumhuriyet Başsavc ılığınca haz ırlanan 11/7/2018 tarihli müddetnameye göre ba şvurucunun ko şullu sal ıverilme tarihi 29/5/2023 olarak belirlenmi ştir. 29. İnfaz ın durdurulmas ı karar ının kald ırılmas ına yönelik itiraz sonucu verilen nihai karar ba şvurucu müdafiine 25/7/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 30. Başvurucu 3/8/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 31. Mahkemede 14/9/2018 tarihinde yarg ılaman ın yenilenmesine dair yarg ılama başlam ıştır. 32. Mahkeme 20/3/2020 tarihli duru şmada başvurucu hakk ındaki hapis cezalar ının infaz ının durdurulmas ına karar vermi ştir. Bununla birlikte Mahkeme, ba şvurucunun yurt dışına ç ıkışının yasaklanmas ına yönelik adli kontrol tedbirinin uygulanmas ına hükmetmi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "CMK'nun [Ceza Muhakemesi Kanunu] 312. maddesinde yarg ılaman ın yenilenmes i halinde infaz ın durdurulmas ının mahkemenin takdirine ba ğlı olduğunun belirtilmi ş olmas ı, Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuru üzerine vermi ş olduğu karar ın mahiyeti, Anayasa Mahkemesi karar ında san ıklar ın makul sürede yarg ılanma haklar ının da ihlal edildi ğinin tespit edilmi ş olmas ı karşısında, Anayasa Mahkemesinin karar ından sonra geçen süre, san ık Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 7Erol Eşrefoğlu yönünden infazda geçen süre nazara al ınarak infaz ın durdurulmas ı yönündeki taleplerin kabulü ile ... suç işlemek amac ıyla örgüt kurma ve bu örgütü yönetm e suçundan 4 y ıl 2 ay hapis, mal varl ığı değerlerini aklama suçlar ından 6 y ıl 8 ay hapis, 1.250.000 TL adli para cezas ının infazlar ının durdurulmas ına... [karar verildi.] " 33. Mahkeme 19/2/2021 tarihli karar ıyla, başvurucunun suç i şlemek amac ıyla örgüt kurma ve bu örgütü yönetme ile suçtan kaynaklanan mal varl ığı değerlerini aklama suçlar ından daha önce verilen 20/6/2012 tarihli mahkûmiyet (bkz. 18) hükümlerini n iptaline ve an ılan suçlardan beraatine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "... Hükümlüler Erol E şrefoğlu ve H.K. a şamalardaki savunmalar ında üzerine at ılı suçlamalar ı kabul etmediklerini belirtmi şlerdir. Hükümlü Erol E şrefoğlu nun yukar ıda anlat ıldığı şekliyle bahse konu paralar ı elde ettiği belirtilen öncü suçlar ı işlemediği, dosya kapsam ı itibariyle kay ıt d ışı paran ın mal varl ığı değerlerini aklama suçunun konusun u oluşturan öncü suçlardan elde edildi ğinin kesin olarak tespit edilemedi ği, böylelikle malvarl ığı değerlerini aklama suçunun unsurlar ının oluşmad ığı, hükümlü ... ve san ıklar hakk ında malvarl ığı değerlerini aklama suçundan verilen mahkumiyet karar ının iptali il e üzerlerine at ılı suçun unsurlar ı itibariyle olu şmad ığından CMK n ın 223/2-a maddesi gere ği beraatlerine karar verilmi ştir. ...Dosya kapsam ındaki tape kay ıtlar ı, fiziki ve teknik takipler ile tüm deliller birlikte değerlendirildi ğinde; CD çözüm tutana ğı içeriğine göre san ıklar H.K. ve Erol Eşrefoğlu nun her birinin kendilerine ait yanlar ında bulunan koruma ordular ıyla birlikt e Kayapal ı Oteli nin önündeki bulu şma esnas ını gösteren dosya muhteviyat ında görüntüleri ve fiziki takip tutanaklar ında görüldü ğü üzere; ülkemiz suç örgütleri tarz ına uygun bir üslup sergiledikleri, liderin gayri resmi korumalar ı taraf ından trafi ğin durduruldu ğu, etraf ının et duvar ı ile örüldü ğü, bir devlet büyü ğü edas ıyla koruma hizmetinin verildi ği, liderin bindi ği araca eskortluk yap ıldığının tespit edildi ği, devlete milyonlarca TL borcu bulunan örgü t yöneticisinin korumalar ının giyim ku şamlar ından, konaklamalar ına, lüks araçlar ın masraflar ından, iaşelerine kadar birçok maliyeti kar şılad ığı şeklindeki tespitlerin soyut kald ığı, tape kay ıtlar ı ve hükümlülerin hesaplar ına giriş ve ç ıkış yap ılan paralar ın amaç suçlar olan malvarl ığı değerlerini aklama ve doland ırıcılık suçlar ını işlemeye yeterli özellikler içermedi ği, san ıklar ın birlikteliklerinin örgüt faaliyeti kapsam ında değerlendirebilmek için gerekli olan suç i şleme konusunda devaml ılık ve gevşek de olsa, san ıklar aras ında hiyerar şik bir ili şki olmas ının gerekli oldu ğu, oysa tape kay ıtlar ı içeriğinin suçun olu şumu için yeterli bulunmad ığı, örgüt lideri oldu ğu söylenen Erol Eşrefoğlu ile örgüt yöneticisi ve üyesi oldu ğu söylenen di ğer san ıklar aras ında gevşek de olsa hiyerar şik bir bağın tespit edilemedi ği, ... ... at ılı suçlar ın unsurlar ı itibariyle olu şmad ığından CMK n ın 223/2-a maddesi gere ği ayr ı ayr ı beraatlerine ... [karar verildi.] " 34. An ılan hükme kar şı Cumhuriyet savc ısı ve kat ılanlar Hazine ve Maliye Bakanl ığı ile Sosyal Güvenlik Kurumu Ba şkanl ığı istinaf yoluna ba şvurmuştur. 35. Dava, bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla kanun yolu a şamas ında derdesttir. Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 8IV.İLGİLİ HUKUK 36. 5271 say ılı Kanun'un "Kanun yollar ına başvurma hakk ı" kenar ba şlıklı 260. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Hâkim ve mahkeme kararlar ına karşı Cumhuriyet savc ısı, şüpheli, san ık ve b u Kanuna göre kat ılan s ıfat ını alm ış olanlar ile kat ılma isteği karara ba ğlanmam ış, reddedilmi ş veya kat ılan s ıfat ını alabilecek surette suçtan zarar görmü ş bulunanlar için kanun yollar ı aç ıktır." 37. 5271 say ılı Kanun'un "İtiraz olunabilecek kararlar" kenar başlıklı 267. maddesi şöyledir: "Hâkim kararlar ı ile kanunun gösterdi ği hâllerde, mahkeme kararlar ına karşı itiraz yoluna gidilebilir." 38. 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ındaki Kanun'un "Mahkûmiyet hükmünün yorumunda veya çektirilecek cezan ın hesab ında duraksama" kenar başlıklı 98. maddesi şöyledir: "(1) a) Mahkûmiyet hükmünün yorumunda duraksama olursa veya sonradan yürürlü ğe giren kanun hükmünün Türk Ceza Kanununun 7 nci maddesi kapsam ında değerlendirilmesi gerekirse, hükmü veren mahkemeden, b) Çektirilecek cezan ın hesab ında duraksama olursa ya da cezan ın k ısmen veya tamamen yerine getirilip getirilemeyece ği ileri sürülürse, infaz hâkimli ğinden, duraksaman ın giderilmesi veya yerine getirilecek cezan ın belirlenmesi için karar istenir. (2) Birinci f ıkra uyar ınca yap ılan başvurular cezan ın infaz ını ertelemez. Ancak, mahkeme veya infaz hâkimli ği olay ın özelliğine göre infaz ın ertelenmesine vey a durdurulmas ına karar verebilir." 39. 5275 say ılı Kanun'un "İnfaz s ıras ında verilecek kararlar ın mercii ve usulü" kenar başlıklı 101. maddesinin (3) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bu madde uyar ınca verilen kararlara kar şı itiraz yoluna gidilebilir." 40. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un "Esas hakk ındaki inceleme" kenar başlıklı 49. maddesinin (6) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Bölümlerin, bir mahkeme karar ına karşı yap ılan bireysel ba şvurulara ili şkin incelemeleri, bir temel hakk ın ihlal edilip edilmedi ği ve bu ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağının belirlenmesi ile s ınırlıdır. ..." 41. 6216 say ılı Kanun un "Kararlar" kenar başlıklı 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmedi ğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 9 Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. V.İNCELEME VE GEREKÇE 42. Mahkemenin 1/7/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Gözalt ı İşleminin Hukuka Ayk ırı Olduğuna İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 43. Başvurucu 4/7/2018 tarihinde infaz ın durdurulmas ı karar ı verilmesi nedeniyle ceza infaz kurumundan tahliye edilmesini müteakip hakk ında suç ihbar ı bulundu ğundan bahisle emniyet görevlilerince yeniden gözalt ına al ındığını, gözalt ına al ınmas ının zaman kazanmak maksad ıyla hukuka ayk ırı olarak gerçekle ştirildiğini zira 5/7/2018 tarihinde Başsavc ılıkça infaz ın durdurulmas ı karar ına yap ılan itiraz ın kabul edildi ğini ve ayn ı gün yeniden hapis cezas ını çekmek üzere ceza infaz kurumuna konuldu ğunu, herhangi bir suç şüphesi olmaks ızın gözalt ında kald ığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 44. Bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba şvurulabilmesi için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir. Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt , B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16, 17). 45. Anayasa Mahkemesi, yakalama ve gözalt ına al ınman ın hukuka ayk ırı olduğu iddialar ına ilişkin olarak bireysel ba şvurunun incelendi ği tarih itibar ıyla as ıl dav a sonuçlanmam ış da olsa -ilgili Yarg ıtay içtihatlar ına at ıf yaparak- 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat davas ı açma imkân ının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldu ğu sonucuna varm ıştır (Hikmet Kopar ve di ğerleri [GK], B. No: 2014/14061, 8/4/2015, 64-72; Hidayet Karaca [GK], B. No: 2015/144, 14/7/2015, 53-64; Günay Dağ ve diğerleri [GK], B. No: 2013/1631, 17/12/2015, 141-150; İbrahim Sönmez ve Nazmiye Kaya , B. No: 2013/3193, 15/10/2015, 34-47). 46. Buna göre 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolunun başvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yolu oldu ğu ve bu olağan başvuru yolu tüketilmeden yap ılan bireysel ba şvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincillik niteli ği ile bağdaşmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 1047. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun hukuka ayk ırı şekilde gözalt ına al ındığı iddias ıyla ilgili olarak yarg ısal başvuru yollar ı tüketilmeden bireysel ba şvuru yap ıldığı anlaşıldığından başvurunun bu k ısm ının başvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Anayasa Mahkemesinin İhlal Karar ının Gereğinin Yerine Getirilmeyerek Hapis Cezas ının İnfaz ına Devam Edilmesinin Hukuka Ayk ırı Olduğuna İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 48. Başvurucu; isnat edilen suçlar nedeniyle mahkûmiyetine karar verilen as ıl dava sonunda yapt ığı bireysel ba şvuruda Anayasa Mahkemesince adil yarg ılama hakk ı kapsam ındaki gerekçeli karar hakk ının ihlaline ve ihlalin sonuçlar ını gidermeye yönelik yeniden yarg ılama karar ı verilmesine ra ğmen bu karar ın fiilen uygulanmad ığını, ayr ıca infaz ın durdurulmas ı karar ına itiraz ın mümkün olmamas ına karşın yap ılan itiraz üzerine mevzuata ayk ırı bir şekilde itiraz ın kabul edilmesi nedeniyle özgürlü ğünden yoksun bırak ıldığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı ile adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 49. Bakanl ık görüşünde öncelikle ba şvurucunun yarg ılaman ın yenilenmesi talebinin kabul edilmesine ra ğmen önceki mahkûmiyetine ili şkin karar ın infaz ına devam edilerek özgürlüğünün k ısıtlanmas ının bir mahkûmiyet hükmüne mi dayand ığı yoksa ba şvurucunun bu koşullar alt ında art ık geçici bir koruma tedbiri alt ında m ı tutulduğu hususlar ının aç ıklığa kavuşturulmas ı gerektiği belirtilmi ştir. Bakanl ık; yarg ılaman ın yenilenmesi karar ının eski hükme etkisi konusunda doktrinde ba şlıca iki görü ş bulunduğunu, bu anlamda ilk görü şe göre delillerin toplan ıp esas hakk ındaki talebin tetkikinden sonra verilen yarg ılaman ın yenilenmesi karar ının bir adli hatan ın ihtimal dâhilinde oldu ğunu göstermesine kar şın hâlâ eski hükmün varl ığını kabul etmenin hukuk mant ığıyla aç ıkça çeliştiği kabul edilmekte iken di ğer görüşe göre ise yarg ılaman ın yenilenmesi ve duru şma aç ılmas ı karar ının eski hükmün varl ığına etki etmeyece ği, eski hükmün ancak ikinci yarg ılama sonras ında verilecek kararla ortadan kalkabilece ği şeklinde oldu ğunu ifade etmi ştir. Bakanl ık; yap ılacak incelemede ilk görü şün kabul edilmesi durumunda ba şvurucunun iddialar ının Anayasa n ın 19 maddesinin (2) numaral ı fıkras ı kapsam ında kald ığını ve bu anlamda ki şi hakk ında hükmedilen hapis cezas ının yerindeli ği veya orant ılığının incelemeye tabi tutulamayaca ğını, diğer görüşün benimsenmesi hâlinde ise ba şvurucunun geçici koruma tedbiri alt ında tutuldu ğunun söylenebilece ğini ve incelemenin Anayasa'n ın 19. maddesinin (3) numaral ı f ıkras ı kapsam ında yap ılmas ı gerekece ğini belirtmi ştir. Bakanl ık ayr ıca yarg ılaman ın yenilenmesi sonras ında Mahkemenin kuraca ğı yeni hükümle önceki hükümden kaynaklanan olumsuzluklar ın giderilmesi için 5271 say ılı Kanun'un 323. maddesinin (3) numaral ı fıkras ında öngörülen tazmin yolunun da tüketilip tüketilmedi ğinin gözard ı edilmemesi gerektiği görüşündedir. 50. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyan ında başvuru dilekçesindeki iddialar ını yinelemiştir. 2. Değerlendirme 51. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ının özü, kanun Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 11hükümlerinin yanl ış yorumlanmas ı nedeniyle hukuken geçerli bir karar olmadan hürriyetinden yoksun b ırak ılmas ı olduğundan ba şvurunun bu bölümdeki iddialar ının kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 52. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden bulunmad ığı anlaşılan kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Genel İlkeler 53. Anayasa'n ın kişilerin fiziksel hürriyetlerini güvence alt ına alan 19. maddesinin kişi hürriyetinin k ısıtlanmas ına imkân tan ıdığı durumlardan biri de maddenin ikinci fıkras ında " mahkemelerce verilmi ş hürriyeti k ısıtlay ıcı cezalar ın ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi " olarak belirlenmi ştir. Bu nedenle yarg ı organlar ınca verilecek mahkûmiyet kararlar ı kapsam ında hapis cezas ının veya güvenlik tedbirlerinin infaz edilmesi ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ını ihlal etmez (Tahir Canan (2) , B. No: 2013/839, 5/11/2014, 33). 54. Mahkemelerce verilmi ş mahkûmiyet kararlar ının yerine getirilmesi nedeniyle ortaya ç ıkan özgürlükten yoksun b ırakma hâlleri Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ı kapsam ına dâhil ise de an ılan kural, mahkûmiyet karar ının değil tutman ın hukuka uygun olmas ını güvence alt ına almaktad ır. Dolay ısıyla bu güvence kapsam ında, kişi hakk ında hükmedilen hapis cezas ının yerindeli ği veya orant ılılığı incelemeye tabi tutulamaz ( Günay Okan, B. No: 2013/8114, 17/9/2014, 18). 55. Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ında belirtilen " mahkemelerce verilmi ş hürriyeti k ısıtlay ıcı cezalar ın ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi " ile bağlant ılı bir ihlal iddias ı söz konusu ise Anayasa Mahkemesinin görevi ki şinin hürriyetten yoksun bırak ılmas ının k ısmen ya da tamamen bu ko şullarda gerçekle şip gerçekle şmediğini tespit etmekle s ınırlıdır. Bir kimse Anayasa'da yer alan di ğer sebepler (yakalama, gözalt ı ve tutuklama gibi) d ışında ancak mahkemelerce verilmi ş hürriyeti k ısıtlay ıcı cezalar ın ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi kapsam ında hürriyetinden yoksun b ırak ılabilir. Eğer tutman ın k ısmen veya tamamen bu ko şullar ı taşımad ığı tespit edilirse bu durumun me şru bir amac ının olduğundan veya ölçülü oldu ğundan söz edilemez, do ğrudan kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ı ihlal edilmi ş olur (Şaban Dal, B. No: 2014/2891, 16/2/2017, 31). 56. Bir mahkûmiyet karar ının infaz ına ilişkin olarak Anayasa'n ın 19. maddesi aç ık bir hüküm içermemektedir. Bununla birlikte Anayasa'n ın 19. maddesinin amac ı kişileri keyfî bir şekilde hürriyetten yoksun b ırak ılmaya kar şı korumak olup maddede öngörülen istisnai hâllerde ki şi hürriyetine getirilecek s ınırlamalar ın da maddenin amac ına uygun olmas ı gerekir (Abdullah Ünal, B. No: 2012/1094, 7/3/2014, 38). 57. Bir kimsenin mahkemelerce verilmi ş hürriyeti k ısıtlay ıcı cezalar ın ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi kapsam ında hürriyetinden yoksun bırak ıldığının söylenebilmesi için her şeyden önce hürriyeti k ısıtlay ıcı ceza veya güvenlik tedbirinin bir mahkeme taraf ından verilmesi, ikinci olarak yerine getirilecek karar ın hürriyeti k ısıtlay ıcı ceza veya güvenlik tedbirlerine ili şkin olmas ı, son olarak hürriyetten yoksun b ırak ılman ın Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 12mahkemece verilen hürriyeti k ısıtlay ıcı ceza veya güvenlik tedbirinin kapsam ını aşmamas ı gerekir (Şaban Dal, 32). Bununla birlikte Anayasa'da yer alan hak ve özgürlükler ihlal edilmediği sürece derece mahkemelerinin kararlar ındaki kanunun yorumuna ya da maddi veya hukuki hatalara dair hususlar bireysel ba şvuru incelemesinde ele al ınamaz ( Abdullah Ünal, 39). 58. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 6216 say ılı Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre herkes, Anayasa'da güvence alt ına al ınm ış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi (Sözle şme) ve buna ek Türkiye'nin taraf oldu ğu protokoller kapsam ındaki herhangi birinin kamu gücü taraf ından ihlal edildi ği iddias ıyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilir. Anayasa'n ın 148. maddesinin birinci fıkras ında Anayasa Mahkemesine bu ba şvurular ı karara ba ğlama yetki ve görevi verilmi ştir (Şahin Alpay (3) [GK], B. No: 2018/10327, 3/12/2020, 36). 59. An ılan yetki ve görev kapsam ında Anayasa Mahkemesi, Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alan ında bulunan temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ği iddias ıyla yap ılan bireysel ba şvurular ı incelemek ve karara ba ğlamak durumundad ır. Anayasa Mahkemesi bireysel ba şvurulara ili şkin incelemelerinde 6216 say ılı Kanun'un 49. maddesinin (6) numaral ı fıkras ı uyar ınca "bir temel hakk ın ihlal edilip edilmedi ğine" ve "bu ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağına" karar vermektedir ( Aligül Alkaya ve di ğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 50). 60. Anayasa Mahkemesi taraf ından verilen bir ihlal karar ının gereklerinin yerine getirilmemesi daha önce verilen ihlalin devam etti ği anlam ına gelir. Bu bak ımdan Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ının gereklerinin yerine getirilmedi ğine ilişkin iddialar ı incelemek de bireysel ba şvurular ı incelemeye yetkili olan Anayasa Mahkemesinin görev alan ına girer. Aksinin kabulü, Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı içinde yer alan temel hak ve özgürlüklerin bireysel ba şvuru yolu ile etkili bir şekilde korunmas ını öngören Anayasa hükümleri ile ba ğdaşmaz. Ancak Anayasa Mahkemesince yap ılacak bu inceleme, olaylar ın baştan itibaren yeniden de ğerlendirilmesi şeklinde de ğil Anayasa Mahkemesi taraf ından verilen ihlal karar ının gereklerinin yerine getirilip getirilmedi ği ile ilgili s ınırlı bir inceleme olacakt ır (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 52). 61. 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ında; bireysel başvurular ın esas incelemesi sonunda ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilece ği, ihlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilece ği ifade edilmi ştir. Dolay ısıyla Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvurular kapsam ındaki yetki ve görevi, hakk ın ihlal edilip edilmediğinin tespitiyle s ınırlı olmay ıp tespit edilen ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlerin belirlenmesini de kapsamaktad ır (Şahin Alpay (2) [GK], B. No: 2018/3007, 15/3/2018, 56). 62. Bununla birlikte 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilirken idari eylem ve i şlem niteli ğinde karar verilemez. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonuçlar ının nas ıl giderilece ğine hükmederken idarenin veya yarg ısal makamlar ın ya da yasama organ ının yerine geçerek i şlem tesis edemez. Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonuçlar ının nas ıl giderilece ğine hükmederek gerekli i şlemlerin tesis edilmesi için karar ı ilgili mercilere gönderir ( Şahin Alpay (2) , 57). Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 1363.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük'ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 64. Bu ba ğlamda kural olarak Anayasa Mahkemesi karar ında belirtilen ihlalin ve sonuçlar ının nas ıl ve hangi araçlarla ortadan kald ırılacağı hususunda ilgili mercilerin takdir yetkisi bulunmaktad ır (Savaş Çetinkaya , B. No: 2012/1303, 21/11/2013, 67). İlgili merciler, ihlal karar ının niteliğini dikkate alarak bu ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için gerekenleri yapar. Baz ı durumlarda Anayasa Mahkemesi somut olay ın özelliklerini dikkate alarak ihlalin ve sonuçlar ının nas ıl ve hangi araçlarla ortadan kald ırılacağına dair ilkeleri belirleyebilir ( Bizim FM Radyo Yay ıncılığı ve Reklamc ılık A.Ş. [GK], B. No: 2014/11028, 18/10/2017, 71, 72). Böyle bir durumda ilgili mercilerin an ılan ilkeler do ğrultusunda hareket etmesi gerekir. İstisnai kimi durumlarda ise tespit edilen ihlalin niteli ği, ihlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı bak ımından ilgili mercilerin önünde tek bir seçenek bırakabilir. Bu hâlde Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için alınmas ı gereken tedbiri aç ıkça gösterir ve ilgili merci bu tedbiri al ır (Kenan Y ıldırım ve Turan Y ıldırım, B. No: 2013/711, 3/4/2014, 82). 65. Diğer taraftan bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hak ve hürriyetin ihlal edildiğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sa ğlanmas ı zorunludur. Bunun için ise öncelikle devam eden ihlalin durdurulmas ı, mümkün oldu ğu takdirde ihlale konu karar ın veya işlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu ba ğlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir. Diğer bir ifadeyle ihlalin sonuçlar ının şeklen değil gerçek anlamda ortadan kald ırılmas ı gerekir ( Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 56). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 66. Somut olayda ba şvurucu hakk ında suç i şlemek amac ıyla örgüt kurma ve bu örgütü yönetme ile örgütün faaliyeti kapsam ında suçtan kaynaklanan mal varl ığı değerlerini aklama suçlar ına yönelik olarak tesis edilen mahkûmiyet hükmü Yarg ıtayca onanarak kesinleşmiştir. Başvurucu, hakk ında kesinle şen mahkûmiyet hükmünde karar sonucunu etkileyecek esasl ı iddialar ın tart ışılmamas ı nedeniyle gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğini belirterek bireysel ba şvuruda bulunmu ş olup Anayasa Mahkemesi yapt ığı değerlendirmede gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine ve ihlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ına karar vermi ştir (bkz. 18-22). Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 1467. Anayasa Mahkemesi, önceki kararda tespit etti ği ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için karar ın bir örne ğinin başvurucunun yarg ıland ığı mahkemeye gönderilmesine hükmetmi ştir. Ancak söz konusu ihlal karar ında yeniden yarg ılamaya hükmedilmesinin ötesinde giderime ili şkin olarak yap ılmas ı zorunlu ba şkaca bir hususa yer vermemi ştir (bkz. 22). 68. Diğer taraftan 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında belirtilen "yeniden yarg ılama" kavram ı ilgili usul kanunlar ında düzenlenen hukuki kurumlardan önemli ölçüde farkl ıdır (bkz. Kadri Enis Berbero ğlu (3) , B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 97). İlk olarak usul kanunlar ındaki "yarg ılaman ın iadesi" (HMK m. 374 vd.) ve "yarg ılaman ın yenilenmesi" (CMK m. 311 vd., 317, 321; İYUK m. 53-55) kurumlar ının işletilebilmesi için öncelikle yarg ılama süjelerinin bir talebi bulunmal ıdır. İkinci olarak da anılan düzenlemeler uyar ınca mahkemenin bu talep hakk ında kabul edilebilirlik incelemesi yaparak talebin kabulü veya reddi yönünde bir karar vermesi gerekmektedir. Ayr ıca an ılan usul kurallar ına göre yarg ılaman ın yenilenmesi talebinin kabulü halinde dahi önceki hükmün ortadan kald ırılmas ı sürecin sonunda de ğerlendirilecek bir husustur. 69. Buna kar şın, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı üzerine yeniden yarg ılama yap ılabilmesi için ba şvuran ın, taraflar ın veya Cumhuriyet savc ısının bir talebi gerekmedi ği gibi mahkemenin kabul edilebilirlik incelemesi yapma yetkisi de bulunmamaktad ır. 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesi uyar ınca ilgili mahkemeye ihlal karar ının ulaşmas ı ile gereğinin yap ılmas ı zorunlu oldu ğu gibi, ihlal karar ı ve ihlal nedenleri do ğrudan yasal kabul edilebilirlik sebebini olu şturmaktad ır. Önemli bir farkl ılık da yeniden yap ılacak yarg ılamada Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında belirtilen nedenlerin ve gerekti ğinde kararda belirtilen hususlar ın gözetilmesinin zorunlu olu şudur. Nitekim Anayasa Mahkemesi ihlalin sürdürülmesinin önlenmesi ve ma ğduriyetin giderilmesi amac ıyla ihlal karar ında mahkemece yap ılmas ı gereken baz ı hususlara da (hükmün ortadan kald ırılmas ı ve infaz ın durdurulmas ı karar ı verilmesi gibi) hükmedebilmektedir ( Kadri Enis Berbero ğlu (3) , 98). 70. Bu ba ğlamda ihlal, yarg ılama s ıras ında gerçekle ştirilen usule ili şkin bir işlemden veya yerine getirilmeyen yöntemsel bir eksiklikten kaynaklan ıyorsa söz konus u usule ilişkin işlemin hak ihlaline yol açmayacak şekilde yeniden (veya daha önce hiç yap ılmam ışsa ilk defa) yap ılmas ı icap etmektedir. Buna kar şılık ilgili idari i şlem veya uygulaman ın kendisinin veya derece mahkemesi karar ının sonucunun hak ihlaline yol açt ığı Anayasa Mahkemesi taraf ından tespit edilmi şse bu takdirde derece mahkemesinin usule dair herhangi bir i şlem yapmadan do ğrudan dosya üzerinden yeni bir karar vererek ihlalin sonuçlar ını ortadan kald ırmas ı gerekebilir. 71. Somut olayda ba şvurucu; Anayasa Mahkemesince gerekçeli karar hakk ının ihlal edildiği tespitine dayal ı olarak verilen yarg ılaman ın yenilenmesi karar ı sonras ında önce hapis cezas ının infaz ının durduruldu ğunu, sonras ında ise Cumhuriyet savc ısının itiraz ının -yasal mevzuat hükümlerine ayk ırı bir biçimde- kabul edilerek hükmün infaz ına yeniden başland ığını, bu anlamda kanun hükümlerinin yanl ış yorumlanmas ı neticesinde geçerli bir karar olmaks ızın özgürlü ğünden yoksun b ırak ıldığını ileri sürmü ştür. 72. Dolay ısıyla başvuru konusu olayda çözümlenmesi gereken temel mesele, Anayasa Mahkemesi taraf ından verilen bir ihlal karar ı üzerine yenilenen yarg ılamada infaz ın durdurulmamas ının kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ını ihlal edip etmedi ğidir. Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 1573. Öte yandan Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı üzerine yarg ılaman ın yenilenmesi durumunda -Anayasa Mahkemesince aksi yönde bir belirleme yap ılmam ış olmas ı hâlinde- ihlal karar ının mahiyeti gözönüne al ınmak koşuluyla infaz ın ertelenmesi (durdurulmas ı) söz konusu olmayabilir. Bir ba şka ifadeyle Anayasa Mahkemesi ihlal karar ıyla birlikte ihlalin giderilmesi için ihlale konu mahkûmiyet hükmünün ortadan kald ırılmas ı ya da infaz ının durdurulmas ı yönünde bir gereklilik bulundu ğuna işaret etmemişse ihlal karar ı üzerine yeniden yap ılacak yarg ılamada infaz ın durdurulup durdurulmayaca ğı hususunda derece mahkemelerinin bir takdir yetkisi söz konusudur. Buna karşılık an ılan takdir yetkisinin kullan ılmas ında temel hak ve özgürlükler ba ğlam ında bir soruna sebebiyet verilmemesi için özen gösterilmelidir. 74. Başvuruya konu somut olayda Anayasa Mahkemesince verilen ihlal karar ında adil yarg ılanma hakk ının güvenceleri aras ında yer alan gerekçeli karar hakk ına riayet edilmediği tespit edilmi ştir (bkz. 22). Söz konusu ihlal karar ında yeniden yarg ılamaya hükmedilmesinin ötesinde ba şkaca bir de ğerlendirme yap ılmam ıştır. İhlal karar ında hükmün ortadan kald ırılmas ına karar verilmedi ği dikkate al ındığında somut olayda yap ılan yeniden yarg ılama s ıras ında infaz ın ertelenmesi hususunun derece mahkemelerinin takdirinde oldu ğu kabul edilmelidir. 75. Zira Anayasa Mahkemesi taraf ından verilen gerekçeli karar hakk ının ihlaline ilişkin karar ı, ihlale konu eksikli ğin giderilerek sonucuna göre bir karar verilmesi biçiminde anlamak gerekir. Öte yandan somut olayda Anayasa Mahkemesince verilen gerekçeli karar hakk ının ihlaline ili şkin karar, ba şvurucunun mahkûmiyete ba ğlı tutulmas ı ile mahkûmiyet aras ındaki ba ğı koparmamaktad ır. Dolay ısıyla başvuru konusu olayda Anayasa Mahkemesince yarg ılaman ın yenilenmesi karar ı nın verilmesi, ba şvurucunun tutma hâlinin niteliğini de etkilememektedir. Bu durumda ba şvurucunun bir suç isnad ına bağlı olara k tutuklu olma kapsam ında özgürlü ğünden yoksun b ırak ılmas ı söz konusu de ğildir. Dolay ısıyla başvurucunun ilk derece mahkemesinin mahkûmiyet karar ını verdiği 20/6/2012 tarihinden itibaren özgürlü ğünden yoksun kalmas ı gibi yarg ılaman ın yenilenmesi talebinin kabu l edildiği 4/7/2018 tarihinden itibaren devam eden tutma hâli de Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ındaki "mahkemelerce verilmi ş hürriyeti k ısıtlay ıcı cezalar ın yerine getirilmesi " kapsam ındad ır. 76. Diğer taraftan 5271 say ılı Kanun'un 267. maddesinde hâkim taraf ından verilen tüm kararlar ın ve kanunun gösterdi ği durumlarda mahkeme kararlar ının itiraza tabi oldu ğu ifade edilmi ştir (bkz. 36, 37). Ayr ıca cezalar ın infaz ı sıras ında mahkûmiyet hükmünün yorumunda veya çektirilecek cezan ın hesab ında duraksama olursa cezan ın k ısmen veya tamamen yerine getirilip getirilemeyece ğine ilişkin olarak mahkemelerce verilen kararlar ın da itiraza tabi oldu ğu, ilgili yasal mevzuat hükümlerinin incelenmesi neticesinde görülmektedir (bkz. 38, 39). Bu yönüyle de ba şvurucunun hakk ındaki hapis cezalar ının infaz ının durdurulmas ı karar ına Cumhuriyet savc ısı taraf ından itiraz edilmesinin kanuni bir dayanağı bulunmad ığı iddias ı yerinde görülmemi ştir. Diğer yandan hem yarg ılaman ın yenilenmesi istemine hem de cezalar ın infaz ı sıras ında mahkûmiyet hükmünün yorumunda veya çektirilecek cezan ın hesab ında duraksama oldu ğu yönündeki taleplere ili şkin yap ılan değerlendirme sürecinde hükmün infaz ı kendiliğinden ertelenmemektedir (bkz. 38-41). 77. Yukar ıda yer verilen anlat ımlar dikkate al ındığında başvurucunun 4/7/2018-20/3/2020 tarihleri aras ındaki özgürlü ğünden yoksun kalma hâli, Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ı çerçevesinde yetkili mahkemece verilmi ş bir mahkûmiyet karar ına dayal ıdır ve kanuna uygun bir tutma mahiyeti ta şımaktad ır. Zira ba şvurucunun yeniden Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 16yarg ılama incelemesi süresince tahliye edilmemesine yani hakk ında verilen mahkûmiyet karar ının infaz ının devam ına daha önceki kesinle şmiş mahkûmiyet hükmü temelinde karar verildiği görülmektedir (bkz. 27). Bu anlamda ba şvurucu hakk ında verilen infaz ın devam ı karar ı, Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ı çerçevesinde yetkili mahkemece verilmi ş bir mahkûmiyet karar ına dayal ıdır ve kanuna uygun bir tutma mahiyetindedir. 78. Bu kapsamda yap ılan incelemede ba şvurucunun mahkûmiyet hükmünü ve mahkûmiyete ba ğlı tutulma karar ını veren mercinin bir mahkeme olmad ığı, karar ın hürriyeti kısıtlay ıcı bir niteli ğinin bulunmad ığı veya hürriyetten yoksun b ırak ılman ın mahkemece verilen hürriyeti k ısıtlay ıcı ceza ya da tedbirin kapsam ını aştığı şeklinde bir iddias ının bulunmad ığı görülmektedir. Ayr ıca Anayasa Mahkemesince bu yönde herhangi bir tespit de yap ılmam ıştır (ayn ı yöndeki ayr ıntılı değerlendirmeler için bkz. Tülin Soyhan, B. No: 2013/2212, 25/3/2013, 31-37; Orhan Çaçan, B. No: 2013/6797, 7/1/2016, 50- 55). 79. Sonuç olarak belirtilen bu hususlar do ğrultusunda derece mahkemelerince infaz ın ertelenmesinin uygun görülmedi ği dönemde ba şvurucunun hürriyetinden yoksu n kalmas ının hukuki bir temelinin bulundu ğu anlaşıldığından başvurucunun iddialar ına ilişkin olarak aç ık ve görünür bir ihlalin bulunmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 80. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci f ıkras ı bağlam ında kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekir. Zühtü ARSLAN ve Hasan Tahsin GÖKCAN bu görü şe kat ılmam ışlard ır. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Gözalt ı tedbirinin hukuki olmamas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ın ın tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA OYB İRLİĞİYLE, 2. Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ının gereğinin yerine getirilmeyerek hapis cezas ının infaz ına devam edilmesinin hukuki olmamas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenliği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDU ĞUNA OYBİRLİĞİYLE, B. Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ının gereğinin yerine getirilmeyerek hapis cezas ının infaz ına devam edildi ği iddias ına ilişkin olarak Anayasa'n ın 19. maddesinin ikinci fıkras ı bağlam ındaki kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının İHLAL ED İLMEDİĞİNE Zühtü ARSLAN ve Hasan Tahsin GÖKCAN' ın karşıoylar ı ve OYÇOKLU ĞUYLA, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, D. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 1/7/2021 tarihinde karar verildi. Başkan Ba şkanvekili Ba şkanvekili Zühtü ARSLAN Hasan Tahsin GÖKCAN Kadir ÖZKAYA Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 17 Üye Üye Üye Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye Üye Muammer TOPAL M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Üye Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Y ıldız SEFERİNOĞLU Üye Üye Üye Selahaddin MENTE Ş Basri BA ĞCI İrfan FİDAN Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 18KARŞIOY GEREKÇES İ 1. Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ına rağmen mahkûmiyet hükmünün infaz ına devam edilmesi nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ıyla yap ılan başvuruda ihlal olmad ığına karar verilmi ştir. 2. Eldeki ba şvuruya konu olan infaz ın ertelenmesi talebinin reddi karar ı, başvurucunun adil yarg ılanma hakk ı ihlali şikayetiyle yapm ış olduğu başvuruda Mahkememizin 12/6/2018 tarihli ihlal karar ını müteakiben al ınm ıştır. Bu karar ında Anayasa Mahkemesi ba şvurucunun mal varl ığı değerlerinin hangi suçlar nedeniyle elde edildi ği yönünden derece mahkemelerince bir tart ışma yap ılmamas ı, tersine kay ıt d ışı para ile suçtan kaynaklanan gelirin birbirine kar ıştırıldığı kuşkusuna sebep olacak şekilde bir değerlendirme yap ılmış olmas ı nedeniyle gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine hükmetmi ştir. Mahkeme ayr ıca gerekçeli karar hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine karar vermi ştir (Erol Eşrefoğlu ve Hüseyin Kayapal ı, B.No: 2015/964, 12/6/2018, 66, 78). 3.İhlal karar ından sonra ba şvurucunun müdafilerinin talebi üzerine Bursa 5. A ğır Ceza Mahkemesi yarg ılaman ın yenilenmesine ve hapis cezas ının infaz ının ertelenmesine karar vermi ştir. Başsavc ılığın bu karara yönelik itiraz ı Bursa 6. A ğır Ceza Mahkemesi taraf ından kabul edilmi ş ve başvurucu hakk ındaki infaz ın ertelenmesi karar ı kesin olarak kald ırılm ıştır. Buna kar şılık Bursa 5. A ğır Ceza Mahkemesi yeniden yarg ılama sürecinde 20/3/2020 tarihli duru şmada ba şvurucu hakk ındaki hapis cezalar ının infaz ının durdurulmas ına, 19/2/2021 tarihinde de daha önce verilen mahkûmiyet hükümlerinin iptaline ve başvurucunun bu suçlardan beraat ına karar vermi ştir. 4. Çoğunluk karar ında da belirtildi ği üzere, mevcut ba şvuruda temel mesele, Anayasa Mahkemesi taraf ından verilen bir ihlal karar ı üzerine yeniden yarg ılama sürecinde infaz ın durdurulmamas ının kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ını ihlal edip etmedi ğidir ( 72). 5. Mahkememiz ço ğunluğu, Anayasa Mahkemesince verilen ihlal karar ında yeniden yarg ılamaya hükmedilmesinin ötesinde ba şkaca bir de ğerlendirme yap ılmad ığını ve hükmün ortadan kald ırılmas ına karar verilmedi ğini, ihlal karar ının ihlale konu eksikli ğin giderilerek sonucuna göre bir karar verilmesi biçiminde anlaşılmas ı gerektiğini, ihlal karar ından sonra ba şvurucunun tutma halinin niteli ğinin değişmediğini, bu nedenle yeniden yarg ılama s ıras ında infaz ın ertelenmesi konusunun derece mahkemelerinin takdirinde olduğunu ve infaz ı ertelememe yönünde kullan ılan takdir yetkisinin de hukuka uygun olduğunu belirtmi ştir ( 74-77). Bu görü şlere kat ılmak birkaç nedenle mümkün olmam ıştır. 6. Her şeyden evvel belirtmek gerekir ki, Anayasa Mahkemesinin ihlal buldu ğu kararda yeniden yarg ılamaya hükmederken yap ılmas ı gerekenlere ayr ıntılı şekilde değinmemesi, bu kapsamda hükmün ortadan kald ırılmas ı gerektiğini ayr ıca belirtmemesi, infaz ın durdurulmas ının reddi karar ının gerekçesi olamaz. Bu durum derece mahkemesinin infaz ın devam ı yönündeki karar ının hukuka uygun oldu ğunun dayana ğı olarak da görülemez. Zira 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 50. maddesi kapsam ında hükmedilen yeniden yarg ılama öncelikle ihlale nede n olan mahkeme karar ının kald ırılmas ını gerektirmektedir. Dolay ısıyla hükmün ortadan kald ırılmas ının ihlal karar ında ayr ıca belirtilmesi zorunlu de ğildir. Anayasa Mahkemesince bu yönde bir belirleme yap ıldığı durumlarda ise bunun herhangi bir tereddüt ya şanmas ını önlemeye yönelik oldu ğu kabul edilmelidir. Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 197. Nitekim Anayasa Mahkemesi mevcut ba şvuruya konu ihlal karar ından önce verdiği birçok kararda ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural ın mümkün oldu ğu kadar eski hale getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sa ğlanmas ı, bunun için de öncelikle ihlale konu karar ın veya i şlemin kald ırılmas ı gerektiğini vurgulam ıştır. Başka bir ifadeyle ihlal karar ından sonra yeniden yarg ılamaya karar verilmesi durumunda derece mahkemesinin yapmas ı gereken ilk i ş bir temel hak veya özgürlü ğü ihlal etti ği tespit edilen önceki karar ını kald ırmakt ır (Mehme t Doğan [GK], B.No: 2014/8875, 7/6/2018, 55, 60; ayr ıca bkz. Aligül Alkaya ve di ğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 56; Şahin Alpay (3) , B. No: 2018/10327, 3/12/2020, 43). 8.İkinci olarak, ço ğunluk görü şünün aksine, yeniden yarg ılama s ıras ında ihlale yol açan karar ın kald ırılmas ı noktas ında derece mahkemelerinin takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Anayasa Mahkemesinin bir karar ında da ifade edildi ği üzere ihlalin ve sonuçlar ının giderilmesi için yeniden yarg ılamaya hükmedildi ği takdirde, yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak, önceki karar ın kald ırılmas ı hususunda derece mahkemesinin herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır (Mehmet Do ğan, 59). 9. Üçüncü olarak, somut olayda gerekçeli karar hakk ına yönelik ihlal karar ının ihlale konu eksikli ğin giderilerek sonucuna göre bir karar verilmesi biçiminde anlaşılmas ı gerektiği yönündeki ço ğunluk görü şünün de yanl ış anlaşılmalara müsait oldu ğu belirtilmelidir. Ku şkusuz bu cümle tek ba şına okundu ğunda doğrudur. Ancak ço ğunluğun bunu mevcut ba şvuru bağlam ında derece mahkemesinin ihlale neden olan karar ını kald ırma noktas ındaki takdir yetkisi ile birlikte de ğerlendirmesi ciddi sak ıncalar ı beraberinde getirebilecektir. 10. Öncelikle ifade etmek gerekir ki Anayasa Mahkemesinin bir ba şvurudaki ihlal karar ı, kamu otoritelerinin ba şvuruya konu temel hak veya hürriyeti güvenceye alan anayasal hükme ayk ırı davrand ıklar ının tespiti demektir. Ba şka bir deyi şle ihlal yönündeki karar, ortada ihlale neden olan ve anayasal güvencelere ayk ırılık teşkil eden bir mahkeme karar ının veya idari i şlemin bulundu ğunu ifade eder. Tam da bu nedenle ihlalin ve sonuçlar ının giderilmesinin şart ı, Anayasa daki güvencelere ayk ırı olduğu Anayasa Mahkemesince tespit edilmiş olan mahkeme karar ının kald ırılarak yerine ihlal sebeplerini giderecek bir karar ın alınmas ıdır. Esasen ihlal kararlar ının hukuki süreçler üzerinde bu şekilde sonuç do ğurmas ı, bireysel ba şvurunun etkili bir hak arama yolu olabilmesinin şartlar ından biridir. 11. Bu çerçevede ba şvuruya konu somut olayda ba şvurucunun sonuca etkili olaca k esasl ı itirazlar ının derece mahkemelerince de ğerlendirilmemesi nedeniyle gerekçeli karar hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmi ştir. Başka bir ifadeyle Anayasa Mahkemesi başvurucunun anayasal güvencelere ayk ırı bir şekilde mahkûm edildi ğine, bu nedenle yeniden yarg ılama yap ılmak suretiyle bu ayk ırılığın giderilmesi gerekti ğine hükmetmi ştir. 12. Bu durumda yeniden yarg ılama s ıras ında derece mahkemesinden beklenen, ihlale neden olan karar ını kald ırmak, bunun sonucunda ba şvurucunun ki şi hürriyetini tahdit eden hapis cezas ının infaz ını durdurmak ve ihlal karar ındaki gerekçeleri kar şılayan yeni bir karar vermektir. Bunun d ışındaki yorumlar, gerekçeli karar hakk ı ihlali tespiti yap ılan bireysel ba şvurularda derece mahkemelerine aç ık çek vermek anlam ına gelebilir. Dahas ı gerekçeli karar hakk ı ihlalinin gereklerinin ço ğunluk görü şü doğrultusunda kabul edilmesi, derece mahkemelerince karar ın gerekçesini düzeltin, ancak ayn ı yönde kararlar vermeye devam edin şeklinde anla şılmaya müsaittir. Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 2013. Gerekçeli karar hakk ı ihlalini gidermek için yap ılan yeniden yarg ılama sonunda derece mahkemesi ihlal karar ında belirtilen usulî eksiklikleri gidermek suretiyle daha önceki karar ında ısrar edebilece ği gibi, önceki karar ından tamamen farkl ı bir karar da verebilir. Nitekim somut olayda böyle olmu ş, mahkeme yeniden yarg ılaman ın sonunda ba şvurucunun beraat ına karar vermi ştir. Bu durumda Anayasa Mahkemesinin gerekçeli karar hakk ı bağlam ında usulî güvenceler yönünden Anayasa ya ayk ırı bulduğu mahkûmiyet karar ını derece mahkemesi bu kez esas bak ımından da de ğiştirmiştir. 14. Dolay ısıyla gerekçeli karar hakk ı yönünden verilen bir ihlal karar ı yarg ılama süreçlerini etkileyebilecek, bunun yan ında yarg ılaman ın sonucunu da de ğiştirebilecek nitelikte bir karard ır. Zaten Anayasa Mahkemesinin uygulamas ında yarg ılaman ın hakkaniyetine etkisi olmayan basit gerekçe eksiklikleri nedeniyle ihlal bulunmamaktad ır. İhlale yol açan gerekçe eksiklikleri bir bütün olarak yarg ılaman ın hakkaniyetini zedeleyecek nitelikte olanlard ır. Dolay ısıyla gerekçeli karar hakk ı ihlali ba şvurucunun durumunu etkilemeyen, basit şekilde giderilebilecek bir şekil eksikli ği olarak görülemez. Nitekim Anayasa Mahkemesi de böyle görmedi ği için somut ba şvuruya konu olan karar ında gerekçeli karar hakk ının ihlaline ve yeniden yarg ılamaya hükmetti ğinden ba şvurucunun adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki diğer şikayetleri yönünden ayr ıca bir inceleme yapmaya gerek görmemi ştir (Erol Eşrefoğlu ve Hüseyin Kayapal ı, B.No: 2015/964, 12/6/2018, 74). 15. Dördüncü olarak, ço ğunluğun gerekçeli karar hakk ı ihlalinden sonra başvurucunun hükme ba ğlı tutulma statüsünün devam etti ği görüşünü de bireysel ba şvurunun amac ıyla telif etmek mümkün de ğildir. Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ından sonra ihlale sebep olan mahkûmiyet karar ının Anayasa ya ayk ırı hale geldi ği, Anayasa ya ayk ırı olan bir karar ın sonucu olarak ortaya ç ıkan tutma halinin devam etmesinin de Anayasa ya ayk ırı olacağı, tam da bu nedenle ba şvurucunun statüsünün hükmen tutukluluktan ç ıkıp suç isnad ına bağlı bir tutmaya dönü şmesi gerekti ği aç ıktır. Başka bir ifadeyle Anayasa ya ayk ırı olduğu tespit edilen bir mahkûmiyet karar ına dayal ı olarak tutma halinin devam ettirilmesinde hukuka ayk ırılık bulunmad ığını söylemek çeli şkiye yol açmaktad ır. 16. Son olarak, mahkûmiyet hükmünün Anayasa ya ayk ırı bulunmas ından sonra yeniden yarg ılanan kişinin hükümlü statüsünün devam etti ğini ileri sürmek ona suçlu muamelesi yap ılmas ı anlam ına gelebilecek, dolay ısıyla masumiyet karinesini de zedeleyebilecektir. Gerçekten de ihlal karar ı sonras ında başlayacak yeniden yarg ılamayla birlikte hükümlü statüsü ortadan kalkm ış olan ba şvurucunun önceki mahkumiyetini n infaz ının devam ettirilmesi ona suçlu muamelesi yap ıldığını gösterebilir. 17. Nitekim Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi de ihlal karar ından sonra ba şlayan yeniden yarg ılama sürecinde ba şvurucular ın kamu otoritelerince suçlu gösterilmesine yönelik tutum ve davran ışlar ın masumiyet karinesini ihlal edece ğini belirtmi ştir. Bu bağlamd a Mahkeme bir karar ında yetkili ulusal mahkemeler taraf ından, yarg ılaman ın yenilenmes i kapsam ında, davalar ının esas ıyla ilgili olarak karar verilmeden önce, ba şvuranlardan bahsederken san ık/hükümlü ifadesinin kullan ılmas ının ilgililerin masumiyet karinesine zarar verdiği sonucuna ula şmıştır (Dicle ve Sadak/Türkiye, B. No: 48621/07, 16/6/2015, 61). 18. Diğer yandan Mahkememiz eldeki ba şvuruyla ayn ı gün karara ba ğlad ığı benzer bir başvuruda ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine karar vermi ştir. Anayasa Mahkemesi, bu olayda daha önce müdafi yard ımından yararlanma hakk ıyla bağlant ılı olarak adil yarg ılanma hakk ının ihlaline karar verdi ği halde ba şvurucunun infaz ın ertelenmesine Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 21yönelik talebinin reddi nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlaline hükmetmi ştir (Behzat Çakar ve di ğerleri [GK], B.No: 2019/2333, 1/7/2021). 19. Mahkememiz an ılan karar ında ihlalin tespitinden sonra derece mahkemesinin yapmas ı gereken ilk i şin ihlale neden olan karar ını kald ırmak oldu ğunu, sonras ında da bu karar ın sonucu olarak ortaya ç ıkan tutma halinin sonland ırılmas ı gerektiğini belirtmiştir. Anayasa Mahkemesine göre ihlal karar ı gereğince yap ılan yeniden yarg ılama kapsam ında hükmün ortadan kald ırılmas ı yönünde verilecek olan karar ın bir sonucu olarak art ık dayanağı kalmayan hükme ba ğlı tutman ın sonland ırılmas ı gerektiğinin zorunluluk te şkil ettiği de izahtan varestedir (Behzat Çakar ve di ğerleri, 63). 20. Diğer yandan ihlal karar ından sonra hükme ba ğlı tutman ın sonland ırılmas ı başvurucunun suç isnad ına bağlı olarak tutulmas ına kuşkusuz engel de ğildir. Mahkememizin yukar ıda sözü edilen karar ında da isabetle belirtti ği üzere derece mahkemeleri suç isnad ına bağlı tutmaya ili şkin yeni bir de ğerlendirme yaparak tutuklamaya karar verebilirler (Behzet Çakar ve di ğerleri, 64). 21. Somut ba şvuruda Anayasa Mahkemesinin Behzet Çakar ve di ğerleri karar ında ulaştığı sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir neden bulunmamaktad ır. Yukar ıda aç ıkland ığı üzere Mahkememizin ihlal bulunan ba şvuruya konu önceki ihlal karar ında ihlale yol açan karar ın kald ırılmas ı na ayr ıca hükmetmesi de sonucu de ğiştirmemektedir. Bu ifadeye yer verilmesi ya da verilmemesi ihlale neden olan karar ın Anayasa ya ayk ırı olduğu, dolay ısıyla sonuçlar ıyla birlikte kald ırılmas ı gerektiği gerçeğini etkilememektedir. 22. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildiğini düşündüğümden ço ğunluğun aksi yöndeki karar ına kat ılm ıyorum. Başkan Zühtü ARSLAN Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 22KARŞIOY GEREKÇES İ 1. Mahkememiz ço ğunluğunun ula ştığı sonuç, hak ihlaline ba ğlı yeniden yarg ılaman ın farkl ı bir kurum oldu ğu gerçe ğinin yeterince gözetilmemesinden kaynaklanm ıştır. Bu farkl ılık iki yönden söz konusudur. İlk olarak adli veya idari bir uyuşmazl ığa ilişkin yarg ılaman ın ve kanun yolu denetiminin konusu ile bireysel ba şvuru yarg ılamas ının konular ı farkl ıdır. İlk derece mahkemelerinde bir uyu şmazl ığın esas ı yarg ılaman ın konusunu olu şturmaktad ır. Uyuşmazl ık hakk ındaki esasa veya usule dai r karardan sonra istinafa ve temyiz mahkemelerine kadar kanun yolu denetiminin konusu ise sübuta ve hukuka ayk ırılığın bulunup bulunmad ığına ilişkindir. Buna kar şın bireysel başvurunun konusu anayasal denetim olup, anayasal bir hak ihlalinin var olup olmad ığıyla sınırlıdır. Dolay ısıyla hak ihlali kararlar ının da baz ı farkl ı hukuki sonuçlar ı olabilecektir. İkinci fark yeniden yarg ılamayla ilgilidir. Mahkememizin baz ı kararlar ında belirtildi ği üzere 6216 say ılı Kanun un 50/2. maddesinde belirtilen yeniden yarg ılama kavram ı, ilgili usul kanunlar ında düzenlenen hukuki kurumlardan önemli ölçüde farkl ıdır (bkz. K. Enes Berberoğlu-3, B. No: 2020/32949, par. 97). Mahkeme nin di ğer bir karar ında bu farklar şöyle ifade edilmi ştir: 56- İlk olarak usul kanunlar ındaki yarg ılaman ın iadesi (HMK m. 374 vd.) ve yarg ılaman ın yenilenmesi (CMK m. 311 vd., 317, 321; İYUK m. 53-55) kurumlar ının işletilebilmesi için öncelikle yarg ılama süjelerinin bir talebi bulunmal ıdır. İkinci olarak da an ılan düzenlemeler uyar ınca mahkemenin bu talep hakk ında kabul edilebilirlik incelemesi yaparak talebin kabulü veya reddi yönünde bir karar vermesi gerekmektedir. Ayn ıca an ılan usul kurallar ına göre yarg ılaman ın yenilenmesi talebinin kabulü halinde dahi önceki hükmün ortadan kald ırılmas ı sürecin sonunda de ğerlendirilecek bir husustur. 57. Buna kar şın Anayasa Mahkemesi nin ihlal karar ı üzerine yeniden yarg ılama yap ılabilmesi için ba şvuran ın, taraflar ın veya C. Savc ısının bir talebi gerekmedi ği gibi mahkemenin kabul edilebilirlik incelemesi yapma yetkisi de bulunmamaktad ır. 6216 say ılı Kanunun 50. maddesi uyar ınca ilgili mahkemeye ihlal karar ının ulaşmas ı ile gereğinin yap ılmas ı zorunlu oldu ğu gibi, ihlal karar ı ve ihlal nedenleri do ğrudan yasal kabul edilebilirlik sebebini olu şturmaktad ır. Önemli bir farkl ılık da yeniden yap ılacak yarg ılamada Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında belirtilen nedenlerin ve gerekti ğinde kararda belirtilen hususlar ın gözetilmesinin zorunlu olu şudur. Nitekim Anayasa Mahkemesi, ihlalin sürdürülmesinin önlenmes i ve mağduriyetin giderilmesi amac ıyla, ihlal karar ında mahkemece yapılmas ı gereken baz ı hususlara da (hükmün ortadan kald ırılmas ı ve infaz ın durdurulmas ı karar ı verilmesi gibi) hükmedebilmektedir. (B. No: 2019/2333, par. 56-57). 2. Belirtilen farkl ılıklardan da anla şılacağı üzere, aç ık hüküm bulunmayan konularda usul kurallar ının k ıyasen uygulanmas ı mümkün ise de bireysel ba şvuru nedeniyle verilen ihlal kararlar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama yap ılmas ı usulü temel olarak 6216 say ılı Kanunun 50. maddesi kapsam ında yürütülmektedir. Esasen böyle olmas ı, bireysel başvurunun etkilili ğinin de bir gere ğidir. Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 233. Bu anlamda A İHM in Türkiye de bireysel ba şvurunun kabulünden sonra verdi ği ilk karar olan Hasan Uzun karar ında Türk mevzuat ının bireysel ba şvurunun etkilili ği anlam ında yeterli olup olmad ığına yönelik olarak yapt ığı inceleme ve de ğerlendirmeleri hat ırlamak gerekir. A İHM bu karar ında Anayasa ve 6216 say ılı Kanun kapsam ında (mevzua t üzerinde ve teorik olarak) yapt ığı değerlendirmede, Türk bireysel ba şvuru yolunun ulaşılabilir ve etkili bir yol olarak düzenlenmi ş olup olmad ığını incelemi ş ve özellikle etkililik yönünden 6216 say ılı Kanunun 50. maddesini de ğerlendirmi ştir. Bu de ğerlendirme sonunda, an ılan madde uyar ınca ihlal tespitinin yap ılabilmesi ve ma ğduriyeti giderici yetkilerin varl ığı, hak ihlalinin tespit edilebilmesi, ihlali sonland ırmak için gerekli tedbir vey a karar ın verilebilmesi, tazminat verilmesi ve yeniden yarg ılanma karar ı verme yetkisinin varl ığı karşısında AYM nin bireysel ba şvuru uygulamas ı için uygun imkanlara sahip oldu ğu ifade edilmi ştir. (bkz. Hasan Uzun, par. 63, 64). 4. Bireysel ba şvuruda Anayasa Mahkemesinin hak ihlali karar ı vermesinin anlam ı, somut olayda ki şi hakk ına yap ılan müdahalenin; kanuni temelinin bulunmamas ı veya kanunun anayasada güvence alt ına al ınan temel hakk ın güvencelerine ayk ırı biçimde yorumlanmas ı ya da uyu şmazl ığa dair yarg ılama süreçlerinin adil yarg ılanma hakk ı güvencelerine uygun yürütülmedi ği anlam ına gelmektedir. Sonuçta bir hukuk devletinde hak ihlali karar ıyla Anayasaya ayk ırı hüküm verildi ği tespit edilen bir mahkeme karar ının hukuken geçerli ğini sürdürmesi beklenemez. Hak ihlali karar ının, halen sürmekte olan bir mağduriyete etkili biçimde son vermesinin sa ğlanabilmesi de ancak bu şekilde mümkün olur. Başka deyişle AYM nin hak ihlali karar ında aç ıkça ilgili mahkeme karar ının ortadan kald ırılmas ı yönünde bir karar verilmesi gere ği ifade edilmese dahi, 6216 say ılı Kanunun 50. maddesi uyar ınca yeniden yarg ılamaya ba şlayan mahkemenin ilk almas ı gereken karar ın bu olmas ı gerekmektedir. Bu asl ında malumun ilan ından ibarettir. Elbette kesinle şen bir mahkeme karar ına bağlanan hukuki sonuçlar veya al ınmas ı gereken baz ı tedbirler olabilir. Önceki hükmün ortadan kald ırılmas ı s ıras ında somut olay gerektiriyorsa usul hukuku kapsam ında gereken ara kararlar ıyla ilgili tedbirlerin al ınmas ı mümkündür. Bu anlamda gayrimenkul üzerindeki tasarrufun önlenmesi için ihtiyati tedbir konulmas ı veya ihlal karar ı tutukluluğa son vermeyi gerektirmiyorsa ya da ihlal karar ından sonra ortaya ç ıkan bir yeni delil gerektirdi ği için tutuklulu ğun sürdürülmesi karar ı verilebilir. 5. Görüldü ğü üzere insan haklar ı yarg ılamas ında verilen hak ihlali üzerine yap ılacak yeniden yarg ılamada önceki hükmün otoritesini sürdürmesi beklenemez. Nitekim A İHM nin bir karar ında, ihlal üzerine (CMK m. 311/1-f uyar ınca) yap ılan yarg ılaman ın yenilenmesi sıras ında san ığın hükümlü s ıfat ının sürdürülmesi de masumiyet karinesi yönünden yeni bir ihlal nedeni olarak kabul edilmi ştir; Mahkeme, yetkili ulusal mahkemeler taraf ından, yarg ılaman ın yenilenmesi kapsam ında davalar ının esas ıyla ilgili olarak karar verilmeden önce, başvuranlardan bahsederken san ık/hükümlü ifadesinin kullan ılmas ının, ilgililerin masumiyet karinesine zarar verdi ği kanaatine varmaktad ır. (AİHM Sadak ve Dicle Türkiye, B. No: 48621/07, 16.6.2015, par. 61). Mahkeme an ılan kararda ayr ıca yeniden yarg ılama sürecinde, daha önce kesinle şen (ihlale konu) hükme ba ğlı olarak adli sicildeki suç işlendiğine ilişkin kayd ın geçerliğinin sürdürülmesinin de masumiyet karinesini ihlal etti ğini ifade etmi ştir (par. 64-66). 6. Somut olayda Mahkememiz ço ğunluğunca konuyla do ğrudan bir ilgisi olmad ığı halde 5275 say ılı Kanunun 98. maddesinden hareketle yarg ılaman ın yenilenmesi durumund a infaz ın ertelenemeyece ği ifade edilmi ştir (bkz. par. 76). Öte yandan yukar ıda aç ıkland ığı üzere 6256 say ılı Kanunun 50. maddesi uyar ınca yap ılan yeniden yarg ılamada bu hükümle ve bireysel ba şvurunun niteli ğiyle bağdaşmayan usul hukuku kurallar ı uygulanamaz. Hak ihlali Başvuru Numaras ı: 2018/23111 Karar Tarihi : 1/7/2021 24nedeniyle yeniden yarg ılama yap ılmas ı durumunda ihlalin mahiyeti tutuklulu ğa son verilmeyi zorunlu k ılm ıyorsa infaz ın durdurularak mahkumiyete ba ğlı tutmaya son verilmesi, bundan sonra suç isnad ına bağlı olarak tutmaya gerek olup olmad ığı konusunda bir de ğerlendirme yap ılmas ı gerekmektedir. Aksinin kabul edilmesi, yeniden yap ılacak yarg ılama sürecinde anayasaya ayk ırılığına karar verilmi ş bir hükmün infaz ına devam edilmesi gibi, hukukun üstünlüğü ilkesiyle ba ğdaşmayan bir sonuca yol aç ılacakt ır. 7. Aç ıklad ığım gerekçeler dolay ısıyla ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama ile kesin hükmün ortadan kald ırılmas ına ve infaz ın durdurulmas ına karar verilmesi, suç isnad ına bağlı tutma yönünden yeni bir de ğerlendirme yap ılmas ı gerekirken infaza devam edilmesi kar şısında somut olayda ba şvurucunun hükme ba ğlı olarak tutulmas ının yasal temelinin kalmad ığı ve özgürlük ve güvenlik hakk ının bu nedenle ihlal edildi ği kan ısıyla say ın çoğunluğun gerekçesine kat ılamad ım. Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN