Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -4-150 (Muafiyet/ Menfi Tespit ) Karar Sayısı : 11-47/1167 -413 Karar Tarihi : 14.09.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustaf a ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖRLER : Esin AYGÜN, Burcu CAN, Yunus ALTINIŞIK 10 C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığı Vekili A. Serhat KAYA Adresi: Tü
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -4-150 (Muafiyet/ Menfi Tespit ) Karar Sayısı : 11-47/1167 -413 Karar Tarihi : 14.09.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : Doç. Dr. Mustaf a ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖRLER : Esin AYGÜN, Burcu CAN, Yunus ALTINIŞIK 10 C. BİLDİRİMDE BULUNAN : - Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığı Vekili A. Serhat KAYA Adresi: Türk Hava Yolları Genel Yönetim Binası Atatürk Havalimanı Yeşilköy, Bakırköy -İstanbul - Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığı Türk Hava Yolları Genel Yönetim Binası Atatürk Havalimanı Yeşilköy, Bakırköy /İstanbul E. DOSYA KONUSU: Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığı (THY) ile Goodrich THY Teknik Servis Merkezi Ltd. Şti. (Goodrich -THYT) arasında imzalana n Bakım 20 Onarım ve Revizyon Sözleşmesi ne muafiyet/menfi tespit verilmesi talebi. F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.05.2011 tarih ve 3613 sayı ile giren bildirim üzerine , 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4., 5. ve 8. maddelerinin ilgi li hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 26.08.2011 tarih ve 2011 -4-150/ MM-11-360.EA sayılı Muafiyet/Menfi Tespit Raporu, 05.09.2011 tarih ve REK.0.18.00.00 -130.01.03/411 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11 - 47 sayılı Kurul toplantısında görü şülerek karara bağlanmıştır. G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili R apor da; Türk Havayolları Anonim Ortaklığı ile Goodrich T HY Teknik Servis Merkezi Ltd. Şti. arasında imzalanan Bakım Onarım ve Revizyon Sözleşmesi nin içerdiği nasel , thrust reverser parçala rına ve bunlarla 30 ilgili diğer parçalara ilişkin bakım, onarım ve revizyon hizmetlerinin; fiyat, kalite ve teslimat süresi bakımından uluslararası rekabet düzeyleri dahilinde hizmet verilmesi şartıyla 5 yıl süreyle münhasıran Goodrich T HY Teknik Servis Me rkezi Ltd. Şti. den alınması na yönelik düzenlemenin Goodrich T THY Teknik Servis Merkezi Ltd. Şti. nin kurulması işlemi ile doğrudan ilgili ve zorunlu bir düzenleme olması nedeniyle yan sınırlama olarak kabul edilmesi gerektiği, bu sebeple bahse konu sınırl amaya 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinin uygulanmasının mümkün olmadığı ve Kanun un 5. ve 8. maddeleri uyarınca menfi tespit yahut muafiyet değerlendirmesi yapılmasına gerek olmadığı ifade edilm iştir. 40 D.TARAFLAR : - Goodrich T HY Tekni k Servis Merkezi Ltd. Şti. Gebze Organize Sanayi Bölgesi, 266 ada, 11 parsel 1700 sokak, no:1704 Gebze/İzmit 11-47/1167 -413 2 H. YAPILAN İNCELEME VE DEĞERLENDİRME H.1. İlgili Teş ebbüslere İlişkin Bilgi ler H.1.1. Goodrich THY Teknik Servis Merkezi Ltd. Şti. (Goodrich -THYT) Goodrich THY Teknik Servis M erkezi Ltd. Şti. (Goodrich -THYT ), TSA -Rina Holdings B.V. (Goodrich) ile Türk Hava Yolları Teknik A.Ş. (THYT) tarafından kurulmuş bir ortak girişim şirketidir. Söz konusu şirket uçak motorunun dışını kaplayan nasel parçalarının (nasel veya nacelle), motordan geçen hava akımını iterek uçağın durmasını hızlandıran parçalarının (thrust reverser) ve diğer gövde parçalarının (airframe) bakı m, tamir ve onarımını yapmaktadır. Goodrich -THYT ortak girişiminin 50 kurulması işlemine izin verilmesi talebi ile Rekabet Kurumuna yapılmış olan başvuru neticesinde, Rekabet Kurulu nun 27.10.2010 tarih ve 10 -67/1414 -532 kararı ile tarafların toplam pazar pay ları ve cirolarının 1997/1 sayılı Tebliğ de öngörülen eşikleri aşmaması nedeniyle belirtilen işlemin izne tabi olmadığına karar verilmiştir. Bahsi geçen şirketin bağlı olduğu şirket gruplarından biri olan Goodrich, dünya çapında uçak yedek parçaları ve si stemleri tedarikçisidir ve uçak parçaları ve komponentleri için bakım, tamir ve onarım hizmetleri sağlamaktadır. Diğer bir şirket olan THYT, Türk Hava Yolları A.O. nun hisselerinin tamamına sahip olduğu bir şirkettir. THYT Yeşilköy Atatürk Havalimanındaki tesislerinde, uçak bakımı motor ve komponent bakımı dahil olmak üzere, bakım, tamir ve onarım hizmetleri 60 sağlamaktadır. Goodrich -THYT henüz operasyonel olarak faaliyete geçmediği için , gerçekleşen 2010 yılı cirosunun bulunmadığı bildirilmiştir. Bildirim Fo rmu nda yer alan bilgilere göre, Şirketin 2011 yılının Ağustos ayından itibaren operasyonel olarak faaliyete geçmesi beklenmektedir. Ticari ve askeri parça üretim giderlerini ve satış sonrası destek gelirlerini içeren 2010 yılı cirosu (...) Amerikan Dola rı (...TL) olarak gerçekleşmiştir1. 2011 yılı Ağustos -Aralık dönemi için beklenen pazar payının ise %(...) olduğu ifade edilmiştir. H.1.2. Türk Hava Yolları A.O. (THY) 1933 yılında kurulan Türk Hava Yolları A.O. nın (THY) ana faaliyet konusu yurtiçi ve 70 yurt dışında yolcu, kargo ve posta hava taşımacılığı yapmaktır. T HY, taşıma gelirlerinin önemli bir kısmını (yaklaşık % (...) i) dış hatlardan elde etmektedir. 31 Mart 2011 itibariyle uçuş noktası yurt içinde 41 e, yurt dışında 134 e (yurtiçinde 42 hava alanı ve yurtdışında 136 havaalanı olmak üzere toplam 178 havaalanı) ulaşmış olup, yolculara bu noktalarda hizmet veren satış / istasyon üniteleri, acente ve genel satış acenteleri bulunmaktadır. THY nin hissedarlık , yönetim kurulu ve denetim kurulu yapıla rı sırasıyla Tablo 1 , Tablo 2 ve Tablo 3 deki gibidir: Tablo - 1: THY nin Hissedarlık Yapısı Hissedarlar Hisse Oranı T.C. Başbakanlık Özelleştirme İdaresi Başkanlığı % 49.12 Diğer (halka açık kısım) % 50.88 Toplam % 100.00 80 1 2010 yılı TCMB döviz alış kuru ortalaması ( 1,50036 TL) esas alınarak hesaplanmıştır. 11-47/1167 -413 3 Tablo -2: THY nin Yönetim Kurulu Üyeleri Hamdi Topçu (Yönetim Kurulu Başkanı) Prof. Dr. Cemal Şanlı Doç Dr. Temel Kotil Mehmet Büyükekşi Mehmet Muzaffer Akpınar İsmail Gerçek Gülsüm Azeri Tablo -3: THY nin Denetim Kurulu Üy eleri Naci Ağbal Orhan Birdal Ateş Vuran H.2. İlgili Pazar H.2.1. İlgili Ürün Pazarı Rekabet Kurulu nun 27.10.2010 tarih ve 10 -67/1414 -532 sayılı kararında ilgili pazar nasel ve thrust reverser a yönelik bakım, tamir ve onarım hizmetleri pazarı şeklinde tanımlanmıştır. Nasel ve thrust reverser bakım hizmetleri (maintenance) 90 rutin kontroller de dahil olmak üzere yapısal tetkikleri içermektedir. Nasel ve thrust reverser tamiri (repair) ise zarar görmüş ve yıpranmış parçaların restor asyonu, yeniden döşenmesi, tadilatı ve modifikasyonundan ve birleştirme işlemlerinden oluşmaktadır. Öte yandan nasel ve thrust reverser onarımı (overhaul) parçaların ayrılması, genel tetkikler, temizleme ve parçaların yeniden montajı ile test edilmesi işlemlerin i kapsamaktadır. Nasel e ilişkin bakım, tamir ve onarım hizmetleri, uçağın motorunun yerleştirildiği, nasel diye adlandırılan bölüm için verilen bakım, tamir ve onarım hizmetlerinden oluşmaktadır. Nasel e ilişkin bakım, tamir ve onarım hizmet i, motorun kendisi için verilen bakım, tamir ve onarım hizmetinden farklıdır ve farklı teknik bilgi ve kapasite gerektir mektedir. Thrust reverser lar, motordan geçen hava 100 akımını iterek uçağın durmasını hızlandıran parçalar olup, konum olarak uçakta motor un dışını kaplayan nasel de bulunur. Bildirime konu Sözleşme THY nin filosunda bulunan uçaklara ilişkin olarak uçak motorunun dışını kaplayan nasel parçalarına, motordan geçen hava akımını iterek uçağın durmasını hızlandıran parçalara thrust reverse r ve bunlarla ilgili diğer parçalara airframe (gövde) ilişkin bakım, onarım ve revizyon hizmetlerinin; fiyat, kalite ve teslimat süresi bakımından uluslararası rekabet düzeyleri dahilinde hizmet verilmesi şartıyla beş yıl süreyle münhasıran Goodrich -THYT den alınmasına ilişkindir. Bu nedenle işbu dosya bakımından da ilgili ürün pazarının nasel ve thrust reverser a yönelik bakım, tamir ve onarım hizmetleri pazarı şeklinde 110 tanımlanmasının uygun olacağı kanısına varılmıştır . H.2.2. İlgili Coğrafi Pa zar Goodrich -THYT tarafından sunulacak bakım, tamir ve onarım hizmetleri ülke genelinde faaliyet gösteren tüm hava yolu şirketlerinin sahip olduğu/işlettiği uçaklara yönelik olduğundan , ilgili coğrafi pazarın Türkiye olarak belirlenmesi gerektiği sonucun a ulaşılmıştır . H.3. Değerlendirme Söz konusu işlem, THY ve Goodrich -THYT arasında 28.04.2011 tarihinde imzalanan Bakım Onarım ve Revizyon Sözleşmesi ne muafiyet/menfi tespit verilmesi talebinden 11-47/1167 -413 4 ibarettir. Bildirime konu Bakım, Onarım ve Revizyon Sözleşmesi ile THY nin filosunda 120 bulunan uçakların nasel , thrust reverser parçalarına ve bunlarla ilgili diğer parçalara ilişkin bakım, onarım ve revizyon hizmetlerinin; fiyat, kalite ve teslimat süresi bakımından uluslararası rekabet düzeyleri dahilinde hizmet verilmesi şartıyla beş yıl süreyle münhasıran Goodrich -THYT den alınması hususunda taraflar mutabık kalmışlardır. Bildirim Formu nda, uluslararası bir bakım kuruluşu olan Goodrich in Goodrich -THYT aracılığı ile Türkiye de Nasel ve Thrust Reverser a ilişkin bakım, onarım ve revizyon merkezi kurmasının önemli ölçüde know -how aktarımı ve yatırım yapmak suretiyle gerçekleştirecek olmasından dolayı , Goodrich için THY ile beş yıl süre li münhasır hizmet sözleşmesi imzalanmasının bu yatırımın olmazsa olmazı olarak görüldüğü 130 ifade edilm iştir. Sözleşmenin 2. maddesi uyarınca amaç Türk Hava Yolları nın Motor Kaportası, İtici Güç Ters Çevirici ve motor kaportası ve itici güç ters çevirici p arça ve komponentleri revizyonu işine ilişkin gereksinimlerini, bu Sözleşme de yer alan koşul ve şartlar altında GTTSC2 den satın almasını sağlamak olarak düzenlenmiştir. Sözleşmenin incelenmesinden , THY ye münhasıran Goodrich -THYT den alım yapma yükümlül üğünün sözleşmenin 3. maddesi ile düzenlendiği görülm üştür . İlgili hüküm aşağıda yer almaktadır: ( TİCARİ SIR ) 140 Sözleşmenin süresini ve feshini düzenleyen 22. madde uyarınca, bahse konu sözleşme 31 Mayıs 2016 tarihinde sona erecektir. Dolayısıyla sözle şme beş yıllık bir süre için düzenlenmiştir. Yukarıda yer verilen hükümlerin incelenmesinden , THY ye beş yıl süre ile münhasıran Goodrich -THYT den alım yapma yükümlülüğü getirildiği anlaşılm ıştır. Başvuru konusu işlem Rekabet Kurulu nun 27.10.2010 tarih v e 10-67/1414 -532 sayılı kararı uyarınca izne tabi olmadığı tespit edilmiş bir devralma işleminin unsurunu oluşturmakla birlikte, tarafların yapmış oldukları başvuru sebebiyle bahse konu anlaşma değerlendirmeye tabi tutulmuştur . Yapılan bildirim esasen Reka bet 150 Kurulu nun mezkûr kararına dayanmaktadır. Zira kararda ortak girişim şirketi kurulduktan sonra, yoğunlaşma işleminin tarafları ile ortak girişim şirketi arasında imzalanacak yan sözleşmeler değerlendirilmiştir. Son şeklini almadığı tespit edilen yan sözleşmelerden Mutabakat Zaptı uyarınca THY ve ortak girişim şirketi arasında Bakım, Onarım, Tamir Sözleşmesi imzalanacağı, bu çerçevede THY nin ortak girişim şirketinden beş yıl münhasıran hizmet alacağı ve bu hizmetin fiyatının sözleşme eklerinde te spit edildiği anlaşılmıştır. Ancak son şeklini almadığından anlaşmaya ilişkin tam bir değerlendirme yapılamamıştır. Bu nedenle Bakım Onarım ve Tamir Sözleşmesi nin işlemle doğrudan ilgili ve gerekli bir yan sınırlama niteliğinde olmadığı, imzalanması plan lanan söz konusu anlaşmaların Kanun un 4. maddesi 160 anlamında teşebbüsler arası anlaşma niteliğinde olabileceği değerlendirilmiştir. Bu kapsamda mevcut başvurunun; ortak girişim şirketi kurulduktan sonar, işlemin tarafları ile ortak girişim şirketi arasında imzalanacak yan sözleşmeler imzalandıktan 2 Goodrich -THYT nin kısaltması olarak kullanılmıştır. 11-47/1167 -413 5 sonra muafiyet değerlendirmesi için Kurumumuza başvurulabileceği şeklindeki karar doğrultusunda yapıldığı ifade edilmiştir. Yoğunlaşma işlemi ile doğrudan ilgili ve işlemin uygulanabilmesi ve yoğunlaşmadan beklenen etkinliklerin tam olarak sağlanabilmesi için gerekli olan sınırlamalar, yan sınırlamalar olarak nitelendirilmektedir. Bu çerçevede yan sınırlama olduğu tespit edilen bir anlaşma (yahut uygulama ), yoğunlaşma işleminin bir unsuru olarak değerlendirildiğin den, b u tür sınırlamalara 4054 sayılı Kanun un 4. ve 6. maddeleri 170 uygulanmamaktadır. Öte yandan, rekabet hukukunda, birleşme veya devralma değerlendirmelerinde, genellikle, sabit miktarlar ve belli bir süre için öngörülen satma veya satın alma yükümlülükl eri yan sınırlama olarak kabul edilebilirken ; münhasırlık, işlem için doğrudan ilgili ve gerekli bir yan sınırlama olarak kabul edilmemektedir. Bu nedenle THY den konu ile ilgili gerek yazılı gerek şifahi olarak bilgi talep edilmiş ve özellikle THY fiyat, kalite ve teslimat sürelerinin rekabetçi olması koşuluyla 5 yıl süre ile münhasıran Ortak Girişimden hizmet alacaktır ibaresinin nasıl uygulanacağının açıklanması talep edilmiştir. Alınan bilgiler çerçevesinde sözleşmede yer alan bu Sözleşme süresince 180 fiyatlandırma, kalite ve hizmet süresine ilişkin uluslararası rekabetçi seviyelerde hizmet vermeye devam ettiği sürece ibaresi ile mutlak bir münhasırlığın yaratılmadığı anlaşılmıştır. Zira THY, fiyat, kalite ve teslimat süresi bakımından uluslararası reka bet düzeyleri dahilinde hizmet verildiği taktirde , beş yıl süre ile münhasıran Goodrich -THYT den hizmet alacaktır. Ortak girişim şirketi imzalanan anlaşma kapsamında sağlayacağı hizmetlerin kalite, süre ve fiyat açısından rekabetçi olacağını beş yıl süre i le garanti etmektedir. Bundan başka taraflar arasında belirlenen fiyatın sermaye hukuku mevzuatına ve ilgili diğer düzenlemelere uygun olması gerekmektedir. Alınan bilgilerde ayrıca söz konusu alım yükümlülüğünün ortak girişim şirketine yapılan yatırımın g eri dönüşünün sağlanması için vazgeçilmez 190 olduğuna dikkat çekilmiştir . Ortak girişim işlemlerinde, beş yıla kadar olan bir geçiş süresi boyunca üst veya alt pazarlarda faaliyet gösteren ana teşebbüsler ile kurulacak ortak girişim arasında alım veya satım y ükümlülükleri getirilmesi , ortak girişim işlemi için doğrudan ilgili ve gerekli bir yan sınırlama olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle bir ortak girişim olan Goodrich -THYT nin yeni bir teşebbüs olarak piyasada varlığını gösterebilmesi ve aktif bir oyuncu olabilmesi bakımından söz konusu geçiş süresi boyunca ana teşebbüslerden THY nin bakım, onarım ve revizyon hizmetlerini Goodrich -THYT den almasında , işlem ile doğrudan ilgili ve gerekli bir düzenleme olması nedeniyle sakınca görülmem iştir. Ancak beş yıldan sonra ortak girişim in artık kendi ayakları 200 üzerinde durabile n bir teşebbüs olacağı öngörüldüğünden, bu tür bir alım yükümlülüğüne de gerek kalmayaca ğı varsayılmıştır . Ayrıca Goodrich -THYT nin uzun süre THY ye bağımlı olacak olması söz konusu ortak girişim in bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkması koşulunun yerine gelmesini engelleyeceğinden , ortak girişimin tam işlevsel bir ortak girişim olmayacağı kabulüne de dayanır . Bu durumda , işlemin Kanun un yoğunlaşmalarla ilgili 7. maddesinden ziyade , rekabeti sınırlayıcı anlaşmalarla ilgili 4. maddesi anlamın da incelenmesi gerekecektir. Oysa yapılan bildirimde ortak girişim ile THY arasındaki ilişkinin piyasa koşulları çerçevesinde gerçekleşeceği, ortak girişimin üçüncü şirketlere de hizmet vereceği beli rtilmiştir. Yukarıda aktarılan bilgi ve değerlendirmeler ışığında, nasel , thrust reverser 210 parçalarına ve bunlarla ilgili diğer parçalara ilişkin bakım, onarım ve revizyon 11-47/1167 -413 6 hizmetlerinin; fiyat, kalite ve teslimat süresi bakımından uluslararası rekabet düzeyleri dahilinde hizmet verilmesi şartıyla beş yıl süreyle münhasıran Goodrich - THYT den alınması na yönelik düzenlemenin , Goodrich -THYT ortak girişim şirketi kurulması işlemi ile doğrudan ilgili ve gerekli bir düzenleme olması nedeniyle yan sınırlama o larak kabul edilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. I. SONU Ç Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 1- Türk Havayolları Anonim Ortaklığı ile Goodrich THY Teknik Servis Merkezi Ltd. Şti. arasında imzalanan Bakım Onarım ve Revizyon Sözleşmes i'nin içerdiği "nasel", 220 "thrust reverser" parçalarına ve bunlarla ilgili diğer parçalara ilişkin bakım, onarım ve revizyon hizmetlerinin; fiyat, kalite ve teslimat süresi bakımından uluslararası rekabet düzeyleri dahilinde hizmet verilmesi şartıyla 5 yıl s üreyle münhasıran Goodrich T HY Teknik Servis Merkezi Ltd. Şti.'den alınmasına yönelik düzenlemenin , Goodrich THY Teknik Servis Merkezi Ltd. Şti.'nin kurulması işlemi ile doğrudan ilgili bir düzenleme olarak belirtilmesi nedeniyle yan sınırlama olarak kabul edilmesi gerektiği ne, bu sebeple bahse konu sınırlamaya 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin uygulanmasının mümkün olmadığı na, 2- Bu nedenle, bahse konu sözleşmeye 4054 sayılı Kanun'un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilmesine OYBİRLİĞİ ile kara r verilmiştir. 230