TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FATMA BETÜL ÖRER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/3573) Karar Tarihi: 13/1/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/3573 Karar Tarihi : 13/1/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucu : Fatma Betül ÖRER Vekili : Av. Menek şe Merve TEKTEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; yaz ılı haberleşmenin k ısıtlanmas ı nedeniyle haberle şme hür
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR FATMA BETÜL ÖRER BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/3573) Karar Tarihi: 13/1/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/3573 Karar Tarihi : 13/1/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucu : Fatma Betül ÖRER Vekili : Av. Menek şe Merve TEKTEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; yaz ılı haberleşmenin k ısıtlanmas ı nedeniyle haberle şme hürriyetinin, avukatla görü şlerinin s ınırlanmas ı ve gizlilik içerisinde gerçekle şmemesi nedeniyle savunm a hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 23/1/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Komisyon ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 4. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 5. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 7. Başvurucu, ba şvuru tarihinde silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan Bak ırköy Kad ın Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda ( İnfaz Kurumu) hükmen tutuklu olarak bulunmaktad ır. Başvurucu hâlen Salihli T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak tutulmaktad ır. Başvurucunun 26/12/2017 tarihinde Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Başvuru Numaras ı: 2018/3573 Karar Tarihi : 13/1/2022 3Yap ılanmas ına (PDY) üye olma suçundan 10 y ıl hapis cezas ı ile cezaland ırılmas ına, hükmen tutukluluğunun devam ına ve avukat k ısıtlama karar ının kald ırılmas ına karar verilmi ş ve istinaf ile temyiz incelemesinden geçen hüküm onanarak kesinle şmiştir. A. Yaz ılı Haberleşmenin K ısıtlanmas ına İlişkin Süreç 8.İstanbul Cumhuriyet Ba şsavc ılığının (Cumhuriyet Ba şsavc ılığı) 12/8/2016 tarihli talimat yaz ısıyla FETÖ/PDY soru şturmalar ı kapsam ında ceza infaz kurumlar ında tutuklu olarak bulunan şüphelilerin OHAL süresince yaz ılı haberle şme araçlar ını kullanmalar ının yasaklanmas ına karar verilmi ştir. Ceza infaz kurumu müdürlüklerine gönderildi ği belirtilen yaz ı şöyledir: "Cumhuriyet Ba şsavc ılığımızca; 15/7/2016 tarihinde vuku bulan, FETÖ/PYD silahl ı terör örgütü mensuplar ının gerçekle ştirdiği, k ısa ad ıyla darbeye te şebbüs suç ve eylemlerine ilişkin yürütülen soru şturmalar kapsam ında halen Silivri Kapal ı Ceza Evlerinde tutuklu bulunan şüphelilerin ola ğanüstü hal süresince 5275 say ılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun'un 114. maddesi gere ğince mektup ve faks gibi haberle şme araçlar ını kullanmalar ının yasaklanmas ına karar verilmi ştir. Verilen karar gere ğince uygulama ve i şlem yap ılmas ı rica olunur." 9. An ılan yaz ıya istinaden ba şvurucunun yaz ılı haberleşmenin k ısıtlanmas ına ilişkin İnfaz Kurumu uygulamas ına karşı şikâyeti ilk olarak Bak ırköy İnfaz Hâkimli ğinin (İnfaz Hâkimli ği) 22/3/2017 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. Karar ın gerekçesinde; konu ile ilgili olarak soru şturmay ı yürüten Cumhuriyet savc ılığının veya kovu şturmay ı gerçekleştiren mahkemenin yetkili oldu ğu vurgulanm ıştır. An ılan karara kar şı yap ılan itiraz, Bak ırköy 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 13/4/2017 tarihli karar ıyla İnfaz Hâkimli ği karar ının usul ve yasaya uygun oldu ğu belirtilmek suretiyle reddedilmi ştir. 10. Başvurucunun yine yaz ılı haberleşmenin k ısıtlanmas ına ilişkin İnfaz Kurumu uygulamas ına karşı şikâyet yoluna ba şvurduğu, İnfaz Hâkimli ğinin 19/4/2017 tarihli karar ıyla bu şikâyetin de reddine karar verildi ği görülmü ştür. Karar gerekçesinde konuya ilişkin daha önce karar verildi ği ve an ılan karar ın kesinleştiği belirtilmi ştir. Bu karara kar şı yap ılan itiraz da Bak ırköy 2. A ğır Ceza Mahkemesinin 11/5/2017 tarihli karar ıyla, İnfaz Hâkimliği karar ının usul ve yasaya uygun oldu ğu belirtilmek suretiyle reddedilmi ştir. 11. Başvurucu son olarak 11/9/2017 tarihinde yaz ılı haberleşmenin k ısıtlanmas ına ilişkin İnfaz Kurumu uygulamas ına karşı şikâyet yoluna ba şvurmuş ve bu şikâyeti de İnfaz Hâkimliğinin 21/9/2017 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. Karar ın gerekçesinde; ba şvurucunun FETÖ/PDY'ye üyelik suçundan tutukland ığı, mektupla şma yasağına ilişkin karar ın mevzuata uygun oldu ğu vurgulanm ıştır. An ılan karara kar şı itiraz ı inceleyen Bak ırköy 1. A ğır Ceza Mahkemesi 23/10/2017 tarihli karar ıyla konu ile ilgili karar verilmesine yer olmad ığına hükmetmi ştir. Karar ın gerekçesinde; İnfaz Kurumunda tutuklu bulunan ve hakk ında kam u davas ı aç ılan başvurucunun haberle şme araçlar ını kullanmay ı isteme talebinin yarg ılamay ı yapan mahkeme taraf ından değerlendirilmesi gerekti ği belirtilmi ştir. 12. Başvurucunun yaz ılı haberleşmenin k ısıtlanmas ına ilişkin olarak son tüketti ği başvuru yoluna ili şkin Bak ırköy 1. A ğır Ceza Mahkemesinin karar verilmesine yer olmad ığına dair nihai karar ı ise başvurucuya 22/11/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2018/3573 Karar Tarihi : 13/1/2022 4B. Müdafi ile Görü şmelerin K ısıtlanmas ına İlişkin Süreç 13. Başvurucu; Bak ırköy Cumhuriyet Ba şsavc ılığının 26/7/2016 tarihli yaz ısına istinaden gerçekle ştirilen 29/3/2017 tarihinde müdafii ile görü şmelerine getirilen sınırlamalara ili şkin İnfaz Kurumu uygulamas ını şikâyet amac ıyla İnfaz Hâkimli ğine başvurmuştur. İnfaz Hâkimli ği 19/4/2017 tarihli karar ıyla şikâyetin reddine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde; OHAL sürecinin hâlen devam etti ği, talebin yerinde olmad ığı vurgulanm ıştır. An ılan karara kar şı yap ılan itiraz da Bak ırköy 2. A ğır Ceza Mahkemesinin 8/5/2017 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. Bunun yan ında başvurucunun avukatl a görüşmelerine ili şkin k ısıtlamalar ın yarg ılamay ı yapan mahkemece hükümle birlikte kald ırılmas ına 26/12/2017 tarihinde karar verildi ği tespit edilmi ştir. 14. Başvurucu hakk ında verilen mahkûmiyet karar ı, başvuru tarihinden sonra verilen Yarg ıtay 16. Ceza Dairesinin 25/9/2019 tarihli karar ıyla onanarak kesinle şmiştir. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 15. Anayasa Mahkemesinin 13/1/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 16. Başvurucu, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılayacak gelirinin olmad ığını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 17. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Haberle şme Hürriyetinin İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 18. Başvurucu; 27/2/2017 tarihinden bu yana yak ınlar ı ile mektupla şma hakk ından mahrum b ırak ıldığını, bu konuda yapt ığı şikâyetlerin İnfaz Hâkimli ğince reddedildi ğini, son olarak Bak ırköy 1. A ğır Ceza Mahkemesince konu ile ilgili olarak kovu şturmay ı yapan mahkemenin yetkili oldu ğunun belirtildi ğini ancak yarg ılamay ı yapan mahkemece de talebiyle ilgili herhangi bir karar verilmedi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 19. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurunun haberle şme hürriyeti kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 20. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un " Bireysel ba şvuru usulü " kenar ba şlıklı 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/3573 Karar Tarihi : 13/1/2022 5"Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten; ba şvuru yolu öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir. Hakl ı bir mazereti nedeniyle süresi içinde ba şvuramayan/ar, mazeretin kalkt ığı tarihten itibaren onbe ş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte ba şvurabilirler ... " 21. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün " Başvuru süresi ve mazeret " kenar ba şlıklı 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten, ba şvuru yolu öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir. " 22.İnfaz Kurumlar ındaki uygulama ve i şlemlere ili şkin etkili yarg ı yolu infaz hâkimliğine şikâyet yoludur. Bu anlamda ba şvurucu son olarak İnfaz Hâkimli ğine 11/9/2017 tarihinde şikâyet yoluna ba şvurmuş ve an ılan şikâyet İnfaz Hâkimli ğinin 21/9/2017 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. An ılan karara kar şı yap ılan itirazla ilgili olarak ise Bak ırköy 1. A ğır Ceza Mahkemesince 23/10/2017 tarihinde kesin olarak karar verilmesine yer olmad ığına hükmedilmi ştir. An ılan nihai karar ın 22/11/2017 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edildiği, başvurucunun otuz günlük ba şvuru süresi geçtikten sonra 23/1/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulundu ğu anlaşıldığından başvurunun bu k ısm ının süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. Müdafi Yard ımından Yararlanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 23. Başvurucu, tutukland ığı günden itibaren müdafii ile görü şmelerini n sınırland ırıldığını, kamera ile kaydedildi ğini, infaz koruma memuru nezaretinde gerçekleştirildiğini, müdafii ile yap ılan belge al ışverişinde belgelerin okunup incelendi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucu ayr ıca bu k ısıtlaman ın diğer hükümlü ve tutuklular yönünden kald ırıldığını, bu nedenlerle e şitlik ilkesinin, adil yarg ılanma ve savunma haklar ının ihlal edildiğini iddia etmi ştir. 24. Bakanl ık görüşünde; ba şvurucu ve müdafiinin suçlamalara kar şı etkin bir şekilde savunma yapabilme imkân ı bulabildikleri, bu çerçevede ba şvurunun aç ıkça dayanaktan yoksun ve kabul edilemez bulunmas ı gerektiği belirtilmi ştir. 2. Değerlendirme 25. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , 16). Ba şvurucunun şikâyetinin özü, soru şturma aşamas ında ceza infaz kurumunda müdafii ile yapt ığı görüşmelerin kayda al ınarak görü şme s ıras ında bir görevlinin haz ır bulundurulmas ı ve müdafii ile aras ındaki belge al ışverişinin denetlenmesi nedenleriyle müdafi yard ımından etkili bir şekilde yararlanamad ığına ve bu durumun yarg ılaman ın adilliğini zedeledi ğine ilişkindir. Ba şvurucunun an ılan iddialar ı adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki müdafi yard ımından yararlanma hakk ı yönünden incelenmi ştir. Öte yandan başvurucunun müdafi ile görü şmesinin s ınırlanmas ına ve kayda al ınmas ına yönelik olarak özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin bir iddias ı yoktur. Başvuru Numaras ı: 2018/3573 Karar Tarihi : 13/1/2022 626. Başvuru konusu olayda ileri sürülen ihlal iddialar ı yönünden daha önce bireysel başvuruda bulunuldu ğu ve başvurucunun an ılan şikâyetiyle ilgili olarak 2018/7419 say ılı dosya üzerinden İkinci Bölüm Birinci Komisyon taraf ından yap ılan inceleme sonunda 28/1/2020 tarihinde ba şvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilmezlik karar ı verildiği tespit edilmi ştir. Bahsi geçen karar incelendi ğinde başvurucunun müdafii ile görüşmesinin k ısıtlanmas ı iddias ını, hakk ında FETÖ/PDY üyeli ği suçundan verilen mahkûmiyet karar ına konu yarg ılama aç ısından dile getirdi ği ancak bu iddias ını kanun yolu başvurular ında ileri sürmedi ği anlaşılm ıştır. 27. Somut olayda ba şvurucu, müdafii ile görü şmelerinin k ısıtlanmas ı nedeniyle savunma hakk ının FETÖ/PDY üyeli ği suçundan verilen mahkûmiyet karar ına konu yarg ılama dosyas ı aç ısından ihlal edildi ğini ileri sürmü ş olup an ılan iddialar ın benzer nitelikte oldu ğu sonucuna ula şılm ıştır. 28. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının mükerrer ba şvuru olmas ı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Haberle şme hürriyetinin ihlal edildi ğine ilişkin iddia yönünden ba şvurunun süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. Müdafi yard ımından yararlanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddia yönünden başvurunun mükerrer olmas ı nedeniyle REDD İNE, D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 13/1/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.