TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ELİF ÖZKAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/7757) Karar Tarihi: 8/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/7757 Karar Tarihi : 8/6/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI Raportör : Ceren Sedef EREN Başvurucu : Elif ÖZKAN Vekili : Av. Metin İRİZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, öğretmen olan ba şvurucunun e ğitim-öğretim y ılı başlang ıcı seminer çal ışmas ında Millî E ğ
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ELİF ÖZKAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/7757) Karar Tarihi: 8/6/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/7757 Karar Tarihi : 8/6/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Basri BAĞCI Raportör : Ceren Sedef EREN Başvurucu : Elif ÖZKAN Vekili : Av. Metin İRİZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, öğretmen olan ba şvurucunun e ğitim-öğretim y ılı başlang ıcı seminer çal ışmas ında Millî E ğitim Bakan ı'nın telekonferans yoluyla gerçekle ştirdiği konuşmay ı protesto etmesi nedeniyle hakk ında disiplin cezas ına hükmedilmesinin ifade özgürlü ğün ü ihlal ettiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 14/3/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 71. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvurunun içtihad ın oluştuğu alana ili şkin olduğu değerlendirilerek Bakanl ık cevab ı beklenmeden incelenmesine karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/7757 Karar Tarihi : 8/6/2021 38. Başvurucu, ba şvuru konusu olaylar ın yaşand ığı tarihte Kocaeli'de bir ilkokulda sınıf öğretmeni olarak görev yapmaktad ır. Başvurucu ayn ı zamanda E ğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı (Sendika) üyesi oldu ğunu da ifade etmi ştir. 9. Başvurucu, Sendikan ın 2012-2013 e ğitim-öğretim y ılı başlang ıcı seminer döneminde Millî E ğitim Bakan ı'nın telekonferans yoluyla yapaca ğı konuşmay ı, konuşma sıras ında salon d ışında bekleyerek protesto etme karar ı ald ığını belirtmiştir. Başvurucu, Sendikan ın bu karar ı almas ına sebep olarak Millî E ğitim Bakan ı'nın bir konu şmas ında öğretmenleri Yeni Cami önünde bekleyen güvercinlere benzetmesini göstermi ş ve bu açıklaman ın kamuoyunda infiale sebep oldu ğunu ifade etmi ştir. 10. Başvurucu, ö ğretmenlik yapt ığı ilkokulda Sendikan ın söz konusu karar ını icra etmesi sebebiyle hakk ında disiplin soru şturmas ı başlatıldığını ve k ınama cezas ına hükmedildi ğini belirtmi ştir. 11. Başvurucu söz konusu disiplin cezas ının iptali talebiyle idari yarg ıda dav a açm ıştır. İlk derece mahkemesi davay ı reddetmi ştir. Ret karar ının gerekçesinde; Millî E ğitim Bakan ı'nın mesleki geli şim eğitiminde telekonferans sistemi ile konu şmaya başlad ığı esnada başvurucunun Millî E ğitim Bakan ı'nı protesto edici konu şmalar yaparak alk ış tuttuğu, salonu terk etmeleri için di ğer öğretmenlerden destek istedi ği ve salonun huzurunu bozarak birkaç arkadaşı ile salonda gezinmeye ba şlad ıklar ı belirtilmi ştir. Bunun üzerine İzmit İlçe Millî Eğitim Müdürlü ğünde görevli Şube Müdürü'nün toplant ının huzur ve sükûnunun bozulmamas ı için dinlemek istemeyenlerin d ışarı çıkabileceğini söyledi ği, akabinde ya şanan tart ışmalar sonucu salon d ışına ç ıkan başvurucunun Sendikan ın Kocaeli Şube Başkan ı ve bir grup yönetici ile birlikte salona döndükleri, burada Sendika karar ının aç ıkland ığı, ayr ıca İzmit İlçe Millî E ğitim Müdürlü ğünde görevli Şube Müdürü taraf ından başvurucuya fiziksel şiddet uyguland ığı ileri sürülerek protestoya devam edildi ği ifade edilmi ştir. Soruşturma raporunda yer alan tan ık ifadeleri incelendi ğinde başvurucunun kendisine şiddet uyguland ığına ilişkin iddias ının tan ıklar taraf ından doğrulanmad ığını belirten ilk derece mahkemesi, ba şvurucunun eyleminin Sendika taraf ından al ınan sivil itaatsizlik karar ı kapsam ında bir protesto olarak da de ğerlendirilemeyece ğine karar vermi ştir. Nitekim Mahkeme, herhangi bir davran ışın sivil itaatsizlik eylemi say ılabilmesi için hukuk normlar ının uygulamas ının ağır bir haks ızlığa yol açmas ı gerektiğini ve somut olayda böyle bir durum bulunmad ığı gibi başvuru konusu eylem gerçekle ştirilirken üçüncü ki şilerin toplant ıya kat ılma, dinleme gibi haklar ının da çiğnendiğini tespit etmi ştir. 12. Sonuç olarak ba şvurucunun eylemi ile toplant ıya huzur ve sükûnu bozacak şekilde müdahale etmesinin sendikal faaliyet kapsam ında da de ğerlendirilemeyece ğini belirten ilk derece mahkemesi, ba şvurucuya 14/7/1965 tarihli ve 657 say ılı Devlet Memurlar ı Kanunu'nun 125. maddesinin (B) bendinin (1) alt bendi uyar ınca k ınama cezas ı verilmesine ilişkin dava konusu i şlemde hukuka ayk ırılık bulunmad ığına hükmetmi ştir. 13. Başvurucu, ilk derece mahkemesinin ret karar ına karşı itiraz yoluna başvurmuştur. Başvurucunun talebi, karar ın bozulmas ını gerektirecek nedenler bulunmad ığından bahisle reddedilmi ştir. Başvurucunun bu karara kar şı karar düzeltme talebi de ilgili Kanun'da yaz ılı herhangi bir karar düzeltme sebebi bulunmad ığı gerekçesiyle kesin olarak reddedilmi ştir. Nihai ret karar ı başvurucuya 14/2/2018 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 14. Başvurucu 14/3/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2018/7757 Karar Tarihi : 8/6/2021 4IV.İLGİLİ HUKUK 15. 657 say ılı Kanun'un 125. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Devlet memurlar ına verilecek disiplin cezalar ı ile her bir disiplin cezas ını gerektiren fiil ve haller şunlard ır: ... B. K ınama cezas ını gerektiren fiil ve haller şunlard ır: ... l) Kurumlar ın huzur, sükün ve çal ışma düzenini bozmak. " V.İNCELEME VE GEREKÇE 16. Mahkemenin 8/6/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 17. Başvurucu; üyesi oldu ğu Sendikan ın Millî E ğitim Bakan ı'nın yapaca ğı konuşman ın dinlenmemesi ve konu şma esnas ında salon d ışında beklenmesi karar ını icra etmesi nedeniyle hakk ında hukuka ayk ırı olarak k ınama disiplin cezas ına hükmedilmesinin ifade özgürlü ğünü, toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ını, suç ve cezalar ın kanuniliği ilkesini ihlal etti ğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 18. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). 19. Anayasa Mahkemesi dü şüncelerini ifade etmek isteyen ki şilere şiddeti d ışlayan yöntemlerle dü şüncelerini aç ıklama imkân ı veren ve ço ğulcu demokrasilerin geli şmesinde zorunlu olan farkl ı düşüncelerin ortaya ç ıkmas ı, korunmas ı ve yay ılmas ını güvence alt ına alan toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ının kolektif şekilde kullan ılan bir hak olduğunu kabul etmi ştir (Dilan Ögüz Canan , B. No: 2014/20411, 30/11/2017, 36; Ali R ıza Özer ve di ğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015, 115; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve diğerleri [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, 79; Osman Erbil , B. No: 2013/2394, 25/3/2015, 45; Yılmaz Güne ş ve Yusuf Karada ş, B. No: 2015/10676, 26/12/2018, 31). 20. Başvurucu toplant ı hakk ının da ihlal edildi ğinden şikâyet etmi şse de bireysel başvuru formunda eylemin kolektif olarak gerçekle ştirildiği de dâhil olmak üzere ba şvurunun toplant ı hakk ı kapsam ında incelenmesini gerektirecek hiçbir bilgiye yer verilmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/7757 Karar Tarihi : 8/6/2021 521. Anayasa'n ın 26. maddesinde dü şünceyi aç ıklama ve yayma özgürlü ğünün kullan ımında başvurulabilecek araçlar " söz, yaz ı, resim veya ba şka yollar " olarak ifade edilmiş ve " başka yollar " ifadesiyle her türlü ifade arac ının anayasal koruma alt ında olduğu gösterilmi ştir (Emin Ayd ın, B. No: 2013/2602, 23/1/2014, 43). Bu ba ğlamda başvurucunun üyesi oldu ğu Sendikan ın protesto karar ını icra etmesi nedeniyle hakk ında hukuka ayk ırı olarak disiplin cezas ına hükmedildi ği iddias ının ifade özgürlü ğü kapsam ında incelenmesi gerektiği değerlendirilmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 22. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönünden a. Müdahalenin Varl ığı 23. Başvurucu hakk ında, gerçekle ştirdiği eylem nedeniyle disiplin cezas ına hükmedilmesinin ifade özgürlü ğüne yönelik bir müdahale oldu ğu kabul edilmelidir. b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 24. Yukar ıda an ılan müdahale, Anayasa n ın 13. maddesinde belirtilen ko şullar ı yerine getirmedi ği müddetçe Anayasa n ın 26. maddesinin ihlalini te şkil edecektir. Anayasa n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Temel hak ve hürriyetler, ... yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ... demokrati k toplum düzeninin ... gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. 25. Bu sebeple müdahalenin Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun dü şen kanunlar taraf ından öngörülme, Anayasa n ın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk koşullar ını sağlay ıp sağlamad ığının belirlenmesi gerekir. i. Kanunilik 26. 657 say ılı Kanun'un 125. maddesinin (B) bendinin (l) alt bendinin kanunla sınırlama ölçütünü kar şılad ığına karar verilmi ştir. ii. Meşru Amaç 27. Başvuru konusu disiplin cezas ının Anayasa'n ın 26. maddesinin ikinci f ıkras ında yer alan sebeplerden kamu düzeninin korunmas ına yönelik önlemlerin bir parças ı olduğu ve meşru bir amaç ta şıdığı sonucuna var ılm ıştır. iii. Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk (1) Genel İlkeler 28.İfade özgürlü ğü kişinin haber ve bilgilere, ba şkalar ının fikirlerine serbestçe ulaşabilmesi, dü şünce ve kanaatlerinden dolay ı k ınanmamas ı, bunlar ı tek başına vey a Başvuru Numaras ı: 2018/7757 Karar Tarihi : 8/6/2021 6başkalar ıyla birlikte çe şitli yollarla serbestçe ifade edebilmesi, anlatabilmesi, savunabilmesi, başkalar ına aktarabilmesi ve yayabilmesi anlam ına gelir. Anayasa Mahkemesi ifade özgürlüğünün demokrasinin i şleyişi için ya şamsal önemde oldu ğunu daha önce pek çok karar ında aç ıklam ıştır (Bekir Coşkun [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015, 33-35; Mehme t Ali Ayd ın [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, 42, 43; Tansel Çöla şan, B. No: 2014/6128, 7/7/2015, 35-38). 29.İfade özgürlü ğüne yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılamas ı ve orant ılı olmas ı gerekir ( Bekir Co şkun, 53-55; Mehmet Ali Ayd ın, 70-72; AYM, E.2007/4, K.2007/81, 18/10/2007). Derece mahkemeleri, bireylerin fikirlerini ifade özgürlüğü yoluyla ifade etme haklar ı ile Anayasa'n ın 26. maddesinin ikinci f ıkras ında belirtilen me şru amaçlar aras ında adil bir denge sa ğlamal ıdır (Bekir Coşkun, 44, 47, 48; Hakan Yiğit, B. No: 2015/3378, 5/7/2017, 58, 61, 66). Derece mahkemeleri söz konusu dengelemeyi yaparken ve ifade özgürlü ğüne yap ılan müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılay ıp karşılamad ığını değerlendirirken belirli bir takdir yetkisine sahiptir ( Kema l Kılıçdaroğlu, B. No: 2014/1577, 25/10/2017, 57). 30. Anayasa Mahkemesi, kamu görevlisi olman ın sağlad ığı birtak ım ayr ıcal ıklar ve avantajlar ın yan ında baz ı külfet ve sorumluluklara katlanmay ı ve diğer kişilerin tabi olmad ığı sınırlamalara tabi olmay ı da gerektirdi ğini belirtmi ştir. Kişinin kamu görevine kendi iste ği ile girmekle bu statünün gerektirdi ği ayr ıcal ıklardan yararlanmay ı ve külfetlere katlanmay ı kabul etmiş say ıldığını, kamu hizmetinin kendine has özelliklerinin bu avantaj ve s ınırlamalar ı zorunlu k ıldığını ifade etmi ştir (İhsan Asutay , B. No: 2012/606, 20/2/2014, 38). 31. Bu kapsamda kamu görevlileri kendileri hakk ında disiplin cezas ına hükmedilmesini gerektirecek davran ışlardan kaç ınma yükümlülü ğü alt ındad ır. Kamu görevlileri hakk ında verilen disiplin cezalar ının hukuka uygunlu ğunu denetleyen yarg ı mercilerinin ise öncelikle somut olayda kamu görevlisine atfedilebilir bir kusur olup olmad ığını belirlemeleri gerekir. Yarg ı mercileri daha sonra hükmedilen cezayla kamusal önemi bulunan objektif amaca ula şılıp ulaşılamayaca ğını göstermek ve böylece cezan ın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunlu ğunu ortaya koyabilmek için kusurlu davran ışın kamu görevini ne şekilde etkiledi ğini ve bu etkilenmeyle orant ılı bir disiplin cezas ına hükmedilip hükmedilmedi ğini ilgili ve yeterli bir gerekçeyle ortaya koymal ıdır (Yasin Agin ve di ğerleri, B. No: 2017/32534, 21/1/2021, 61). (2)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 32. Anayasa Mahkemesi Veysel Kaplan (B. No: 2015/13524, 26/9/2019) karar ında, başvurucunun telekonferans konu şmas ının yap ıldığı salon d ışına ç ıktıktan sonra telefonla aramas ı üzerine okula gelen Sendika Kocaeli Şube Başkan ı'nın (Şube Başkan ı), başvurucuyla birlikte söz konusu protestoya devam etmeleri nedeniyle Şube Başkan ı hakk ında uyarma disiplin cezas ına hükmedilmesinin örgütlenme özgürlü ğünü ihlal etti ği iddias ını incelemiştir. 33. Anayasa Mahkemesi an ılan kararda öncelikle idarenin tutanaklar ında ve derece mahkemelerinin kararlar ında Şube Başkan ı'nın Bakan'a iftiralar att ığı ve hakk ında olumsuz konuşmalar yapt ığı ifade edilmi ş ise de hangi ifadeleri kulland ığına değinilmediğini ve bu konuda bir de ğerlendirmeye yer verilmedi ğini tespit etmi ştir (Veysel Kaplan, 50). Anayasa Mahkemesi daha sonra üyesi oldu ğu Sendikan ın karar ıyla görevlendirildi ği anlaşılan Şube Başkan ı'nın Sendika karar ında belirlenen sebeplerle Millî E ğitim Bakan ı'nı başvurucu ile Başvuru Numaras ı: 2018/7757 Karar Tarihi : 8/6/2021 7birlikte protesto ederken ayn ı zamanda ba şvurucunun sözlü münaka şa yaşadığı idare yetkilisinin ba şvurucuya yönelik tutumunu da ele ştirmek amac ıyla söz konusu protesto eylemini gerçekle ştirdiğini belirtmi ştir (Veysel Kaplan, 51). 34. Bu do ğrultuda an ılan kararda; ba şvuru konusu seminer çal ışmas ının huzur, sükûn ve çal ışma düzenini bozdu ğunun tespit edilmesi nedeniyle hakk ındaki disiplin cezas ı hukuka uygun bulunan Şube Başkan ı'nın çal ışma esnas ında sarf etti ği olumsuz konuşmalar ının içeriğinin ve salonda bulunan di ğer öğretmenlerce katlan ılmas ı gerekmeyen şekilde huzur ve sükûnu bozdu ğunun, ayr ıca protestonun sonuçlar ının Bakan ı dinlemek isteyenlerin katlanmas ı gereken tahammül s ınırının ötesine geçti ğinin idare ve derece mahkemelerince ikna edici, ilgili ve yeterli gerekçelerle ortaya konulamad ığı değerlendirilmi ştir (Veysel Kaplan, 54, 55). Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi bu kararda, Şube Başkan ı'nın örgütlenme özgürlü ğü ile toplant ıya kat ılanlar ın menfaatleri ve idarenin düzgün işleyişinin sağlanmas ı amaçlar ı aras ında adil bir denge kurulmad ığına, dolay ısıyla Şube Başkan ı hakk ında verilen disiplin cezas ının demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmad ığına karar vermi ş ve Şube Başkan ı'nın örgütlenme özgürlü ğünün ihlal edildiğine hükmetmi ştir (Veysel Kaplan, 56). 35. Başvuru konusu olayda da Veysel Kaplan karar ında var ılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. Başvurucu hakk ında verilen disiplin cezas ıyla ilgili derece mahkemelerinin gerekçesine bak ıldığında, başvurucunun söz konusu protestoyu gerçekle ştirirken kamu hizmetine ili şkin bir çal ışman ın düzenini bozmas ı ve diğer kat ılımc ılar ın Millî E ğitim Bakan ı'nı dinleme haklar ına müdahale etmesi hususlar ına odaklan ıldığı görülmektedir. (bkz. 11). 36. Bununla birlikte ba şvurucunun da seminer çal ışmas ı esnas ında sarf etti ği konuşmalar ın içeriği ve salonda bulunan di ğer öğretmenlerce katlan ılmas ı gerekmeye n şekilde huzur ve sükûnu bozdu ğu, ayr ıca protestosunun sonuçlar ının Bakan' ı dinleme k isteyenlerin katlanmas ı gereken tahammül s ınırının ötesine geçti ği konusunda idare ve derece mahkemelerince ikna edici, ilgili ve yeterli gerekçeler ortaya konulamad ığı değerlendirilmi ştir. Nitekim derece mahkemeleri, ba şvurucunun salon içindeki protestosunun ne kadar bir süre ve ne yo ğunlukta devam etti ği ya da örne ğin Millî E ğitim Bakan ı'nın konuşmas ının seminer çal ışmas ı kapsam ında bir aç ış konuşmas ından farkl ı bir işleve sahip olduğu gibi ayr ıntılara hiçbir şekilde yer vermemi ştir. Dolay ısıyla başvurucunun gerçekleştirdiği protestonun, seminer çal ışmas ının huzur ve sükûnu ile di ğer kat ılımc ılar ın Millî Eğitim Bakan ı'nı dinleme haklar ını tahammül s ınırlar ını aşan derecede etkileyip etkilemedi ği ve böylece kamu hizmetinin etkinli ğini engelleyip engellemedi ği konusunda sağlıklı bir değerlendirme yap ılabilmesi mümkün görünmemektedir. 37. Bu ba ğlamda ba şvurucunun ifade özgürlü ğü ile toplant ıya kat ılanlar ın menfaatleri ve idarenin düzgün i şleyişinin sağlanmas ı amaçlar ı aras ında adil bir denge kurulduğunun ilgili ve yeterli bir gerekçeyle ortaya kondu ğundan ve ba şvurucu hakk ında hükmedilen disiplin cezas ının zorunlu bir toplumsal ihtiyac ı karşılad ığından da bahsedilemez. 38. Aç ıklanan gerekçelerle hakk ında hükmedilen disiplin cezas ı nedeniyle başvurucunun ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 39. Başvurucu kendisi hakk ında idari soru şturmay ı gerçekle ştiren soru şturmac ının bağıms ız olmamas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü şse de ifade özgürlüğünden ihlal karar ı verildiği de gözetilerek bu iddias ı yönünden bir inceleme yap ılmas ı gerekli görülmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/7757 Karar Tarihi : 8/6/2021 83. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 40. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 41. Başvurucu ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve yeniden yarg ılama ile manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 42. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında, ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 43. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 44.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanunun 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir. ( Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66,67). Başvuru Numaras ı: 2018/7757 Karar Tarihi : 8/6/2021 945. İncelenen ba şvuruda hakk ında hükmedilen disiplin cezas ı nedeniyle başvurucunun ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlali n idarenin i şleminden kaynakland ığı, bununla birlikte derece mahkemelerinin de ihlali gidermedi ği anlaşılmaktad ır. 46. Bu durumda ifade özgürlü ğü ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı f ıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 4. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 47.İhlalin tespiti ve yeniden yarg ılamaya hükmedilmesinin ihlalin giderilmesi yönünden yeterli oldu ğu değerlendirildi ğinden başvurucunun tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 48. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A.İfade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 26. maddesinde güvence alt ına al ınan ifade özgürlü ğünün İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin ifade özgürlü ğü ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İstanbul 4. İdare Mahkemesine (E.2014/2452, K.2015/2380) GÖNDER İLMESİNE, D. Başvurucunun manevi tazminat talebinin REDD İNE, E. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.894,70 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2018/7757 Karar Tarihi : 8/6/2021 10F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 8/6/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI Başvuru Numaras ı: 2018/7757 Karar Tarihi : 8/6/2021 11EK GEREKÇE 1. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı üyesi olan bir kamu görevlisi ö ğretmen olan başvurucu, sendikas ının düzenledi ği 2012-2013 e ğitim-öğretim y ılının başlang ıcında Milli Eğitim Bakan ı nın telekonferans yoluyla yapaca ğı konuşmay ı salon d ışında bekleme ve alk ışlama protesto eylemine kat ılm ıştır. Başvurucuya bu eyleminden dolay ı soruşturma açılm ış ve k ınama cezas ı verilmiştir. 2. Mahkememiz somut olayda ba şvurucunun ifade özgürlü ğünün ihlal edildi ğine hükmetmi ştir. Bu sonuca kat ılmakla birlikte ba şvurucunun sendika özgürlü ğünün de ihlal edildiği kanaatindeyim. 3. Olaylar ın geçtiği tarihte görev yapan Milli E ğitim Bakan ı bir konu şmas ında öğretmenleri Yeni Cami önünde bekleyen güvercinlere benzetmi ş ve bundan dolay ı kamuoyunun bir bölümünce ele ştirilmiştir. Bu benzetmeden dolay ı öğretmenlerin rencide olduğunu düşünen sendika da üyelerine Bakan ın eğitim-öğretim y ılının başlang ıcında yapacağı konuşmay ı protesto etme ça ğrısından bulunmu ştur. 4.İfade özgürlü ğü ve toplant ı ve gösteri yürüyü şü düzenleme hakk ı ile sendik a hakk ının içiçe geçti ği durumlarla ilgili AYM kararlar ı bulunmaktad ır (Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikas ı ve Diğerleri , [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, 90). AYM bir günlük iş b ırakma eylemleri şeklinde gerçekle ştirilen sendikal faaliyetlerin amac ının, oluşturulacak toplumsal bir rahats ızlık ile idare nezdinde fark ındal ık yaratmak oldu ğu dolay ısıyla toplumsal i şleyişi önemli ölçüde bozmad ığı takdirde birtak ım rahats ızlıklara katlanmak gerekti ği ni ifade etmi ştir (Tayfun Cengiz , B. No: 2013/8463, 18/9/2014, 62; Ertan Rüstem , B. No: 2013/8517, 6/1/2015, 64; İsmail Aslan ve Di ğerleri , B. No: 2013/7197, 8/9/2015, 72.) Bu tip eylemlere kat ılan sendika üyelerine verilen uyarma ve kınama gibi disiplin cezalar ının sendikaya üye ki şileri, ç ıkarlar ını savunmak amac ıyla yap ılan meşru eylemlere kat ılmaktan vazgeçirecek bir niteli ğe sahip oldu ğuna vurgu yapan Anayasa Mahkemesi verilen cezalar ın zorlay ıcı toplumsal bir ihtiyaçtan kaynaklanmamas ı nedeniyle demokratik toplumda gerekli olmad ığı gerekçesiyle ba şvurucular ın Anayasa n ın 51. maddesinde güvence alt ına al ınan sendika hakk ının ihlal edildi ğine karar vermi ştir. 5. Anayasa Mahkemesi kamu görevlilerinin çıkarlar ı kapsam ında kalan özlük ve parasal haklar ı, çal ışma koşullar ının korunmas ı, iyileştirilmesi, geli ştirilmesi gibi konulara dikkat çekilmesi ve kamuoyu olu şturulmas ı amac ıyla sendikalar ın ald ıklar ı kararlar uyar ınca iş bırakma eylemlerine kat ılan kişilere disiplin cezas ı verilmesini sendika hakk ına müdahale olarak kabul etmi ştir (Tayfun Cengiz , 49). 6. Mahkememiz, kamu görevlilerinin ba ğlı olduğu sendikalar ın üyelerinin ekonomik ve sosyal menfaatleriyle do ğrudan ilgili olmayan ve politik yönü a ğır basan amaç güden işi b ırakmak veya i şe gitmemek şeklindeki eylemlerini sendika özgürlü ğü kapsam ında değerlendirmemektedir ( Ahmet Parmaks ız [GK], B. No: 2017/29263, 22/5/2019, 89). 7. Bununla birlikte, Mahkememiz bir karar ında devlet memurlar ının görevine yans ıtma, şiddete teşvik etme veya demokratik ilkelerin reddi söz konusu olmad ığı sürece ifade özgürlü ğü çerçevesinde dile getirilen baz ı görüşler veya bunlar ın dile getirilme Başvuru Numaras ı: 2018/7757 Karar Tarihi : 8/6/2021 12biçimi nin yetkili makamlarca uygun görülmemesinin demokrasiye hizmet etmeyece ğini vurgulam ıştır (Hikmet Aslan , B. No: 2014/11036, 16/6/2016, 52). Anayasa Mahkemesi devlet memurlar ının ifade özgürlü ğü kapsam ında düşünceyi aç ıklaman ın örgütlü biçimi ola n sendikal faaliyette bulunma hakk ından bütünüyle mahrum b ırak ılamayaca ğı düşüncesindedir ( Hikmet Aslan , 59-62). 8. Tarihsel olarak sendikal hareket çal ışanlar ın maddi hak ve ç ıkarlar ını korumak ve geliştirmek amac ının yan ı sıra izzet-i-nefislerini ve haysiyetlerini de korumak amac ını taşımış ve bu do ğrultuda faaliyetlerde bulunmu ştur. Milli E ğitim Bakan ı nın sarf etti ği sözlerden dolay ı alk ışlı protesto edilmesi sendikal faaliyetler kapsam ında kabul edilmesi gereken ve ifade özgürlü ğü güvencelerinden de yararlanan bir eylemdir. Dolay ısıyla, başvurucunun eylemi mensubu oldu ğu meslek grubunun haysiyetini korumak ba ğlam ında o meslek grubunun örgütlendi ği sendikan ın, sendikal amaçlar çerçevesinde yürüttü ğü üyelerinin ç ıkarlar ını koruma ve geli ştirme faaliyetinin bir parças ı olarak de ğerlendirilmelidir. 9. Başvurucunun Anayasa n ın 26. maddesinde yer alan ifade özgürlü ğü ihlal edildiği gibi belirtti ğim gerekçelerle Anayasa n ın 51. maddesinde güvence alt ına al ınan sendika hakk ı da ihlal edilmi ştir. Üye Engin YILDIRIM