TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HAŞİM ŞAHBAZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/6771) Karar Tarihi: 16/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/6771 Karar Tarihi : 16/9/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜNMuammer TOPALSelahaddin MENTE Ş Raportör : Duygu KALUKÇU Başvurucu : Haşim ŞAHBAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ı
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HAŞİM ŞAHBAZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/6771) Karar Tarihi: 16/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/6771 Karar Tarihi : 16/9/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜNMuammer TOPALSelahaddin MENTE Ş Raportör : Duygu KALUKÇU Başvurucu : Haşim ŞAHBAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 6/1/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm Üçüncü Komisyon taraf ında n başvurucunun tutuklaman ın hukuki olmamas ı nedeniyle ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ı dışındaki diğer temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ğine yönelik iddialar ın kabul edilemez oldu ğuna, başvurunun tutuklaman ın hukuki olmad ığı iddias ı bak ımından Bölüme gönderilmesine ve adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmam ıştır. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/6771 Karar Tarihi : 16/9/2020 39. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde ola ğanüstü hâl ilan edilmi ştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmu ştur. Kamu makamlar ı ve yarg ı organlar ı -olgusal temellere dayanarak- bu te şebbüsün arkas ında Türkiye'de çok uzun y ıllard ır faaliyetlerine devam eden ve son y ıllarda Fetullahç ı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yap ılanmas ı (PDY) olarak isimlendirilen bir yap ılanman ın olduğunu değerlendirmi şlerdir ( Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, 12-25). 10. Darbe te şebbüsü s ıras ında ve sonras ında ülke genelinde darbe giri şimiyle bağlant ılı ya da do ğrudan darbe giri şimiyle ba ğlant ılı olmasa bile FETÖ/PDY ile bağlant ılı olan ve aralar ında yarg ı mensuplar ının da bulundu ğu çok say ıda kişi hakk ında Cumhuriyet başsavc ılıklar ı taraf ından soru şturma başlatılm ıştır. Bu kapsamda te şebbüsün savu şturulduğu gün Ankara Cumhuriyet Ba şsavc ılığınca -aralar ında Yüksek Mahkeme üyelerinin de bulunduğu- üç bine yak ın yarg ı mensubu hakk ında FETÖ/PDY ile ba ğlant ılar ının bulundu ğu iddias ıyla başlatılan soruşturmada bu ki şilerin büyük bölümü hakk ında gözalt ı ve tutuklama tedbirlerine ba şvurulmuştur (Ayd ın Yavuz ve di ğerleri, 51, 350). 11. Bu kapsamda Yozgat Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından başvurucu hakk ında FETÖ/PDY'ye üye olma suçundan soru şturma başlatılm ıştır. 12. Başvurucu 25/7/2016 tarihinde gözalt ına al ınm ış ve Yozgat Sulh Ceza Hâkimliğinin 30/7/2016 tarihli karar ı ile silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanm ıştır. 13. Başvurucu, tutuklama karar ına itiraz etmi ş; Sungurlu Sulh Ceza Hâkimli ği 5/8/2016 tarihinde itiraz ın reddine kesin olarak karar vermi ştir. 14. Yozgat Sulh Ceza Hâkimli ğince 21/10/2016 tarihinde ba şvurucunun tutuklulu k hâlinin devam ına karar verilmi ştir. Başvurucu 8/11/2016 tarihinde karara itiraz etmi ş ancak itiraz ı Sungurlu Sulh Ceza Hâkimli ğinin 3/12/2016 tarihli karar ı ile kesin olarak reddedilmi ştir. 15. Başvuru formunda, bu karar ın 20/12/2016 tarihinde tebli ğ edildiği bildirilmi ştir. 16. Başvurucu 6/1/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 17. Yozgat Cumhuriyet Ba şsavc ılığının 7/2/2017 tarihli iddianamesi ile başvurucunun silahl ı terör örgütüne üye olma suçundan cezaland ırılmas ı istemiyle Yozgat Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davas ı açm ıştır. Mahkemece 23/3/2017 tarihli duru şmada başvurucunun tahliyesine karar verilmi ştir. 18. Mahkeme 12/6/2018 tarihinde ba şvurucunun at ılı suçtan beraatine hükmetmi ştir. 19. Yarg ılamada kat ılan s ıfat ı ile yer alan Maliye Bakanl ığı ve Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Ba şkanl ığı taraf ından başvurucu aleyhine istinaf talebinde bulunulmu ş ancak Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Ceza Dairesi 18/10/2019 tarihinde -bu kurumlar ın istinaf kanun yoluna ba şvuru haklar ının bulunmamas ı dolay ısıyla- istina f başvurular ının reddine karar vermi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/6771 Karar Tarihi : 16/9/2020 420. An ılan karara yönelik itiraz, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Ceza Dairesince 12/12/2019 tarihinde kesin olarak reddedilmi ştir. Böylelikle ba şvurucu hakk ındaki beraat hükmü an ılan tarih itibar ıyla kesinle şmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK 21. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Tazmina t istemi" kenar başlıklı 141. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili bölümü şöyledir: "Suç soru şturmas ı veya kovu şturmas ı sıras ında; a) Kanunlarda belirtilen ko şullar d ışında yakalanan, tutuklanan veya tutuklulu ğunun devam ına karar verilen, ...e) Kanuna uygun olarak yakaland ıktan veya tutukland ıktan sonra haklar ında kovuşturmaya yer olmad ığına veya beraatlerine karar verilen, Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlar ını, Devletten isteyebilirler." 22. 5271 say ılı Kanun'un "Tazminat isteminin ko şullar ı" kenar ba şlıklı 142. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Karar veya hükümlerin kesinle ştiğinin ilgilisine tebli ğinden itibaren üç ay ve he r hâlde karar veya hükümlerin kesinle şme tarihini izleyen bir y ıl içinde tazminat isteminde bulunulabilir." V.İNCELEME VE GEREKÇE 23. Mahkemenin 16/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 24. Başvurucu; tutuklama karar ının gerekçesinde kuvvetli suç şüphesine i şaret eden somut hiçbir olgudan bahsedilmedi ğini, adli kontrol tedbirinin neden yetersiz kalaca ğı hususunun aç ıklanmad ığını, tutuklama tedbirinin ölçülü olmad ığını belirterek ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 25. Bakanl ık görüşünde, tutuklama karar ının verildiği andaki genel ko şullar ve somut olay ın özel ko şullar ı dikkate al ınarak sulh ceza hâkimlikleri taraf ından verilen kararlar ın içeriği birlikte de ğerlendirildi ğinde başvurucu yönünden kaçma ve delilleri etkileme tehlikesine yönelen tutuklama nedenlerinin olgusal temellerinin olmad ığının söylenemeyece ği belirtilmi ştir. 26. Bakanl ık görüşünde ayr ıca soruşturma konusu suç için öngörülen yapt ırımın ağırlığı, işin niteliği ve önemi de gözönünde bulunduruldu ğunda başvurucu hakk ında uygulanan tutuklama tedbirinin ölçülü oldu ğu ve adli kontrol uygulamas ının yetersiz kalaca ğı sonucuna var ılmas ının keyfî oldu ğunun savunulamayaca ğı ileri sürülmü ştür. Bakanl ık görüşünde, bu hususlar dikkate al ınarak ba şvurucunun tutuklanmas ında herhangi bir keyfiyetin bulunmad ığı hususuna vurgu yap ılm ış ve tutuklama tedbirinin ölçülü oldu ğu ifade edilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2017/6771 Karar Tarihi : 16/9/2020 5B. Değerlendirme 27. Bireysel ba şvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine ba şvurabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı gerekir. Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmesi halinde ba şvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16, 17). 28. Anayasa Mahkemesi, yakaland ıktan veya tutukland ıktan sonra haklar ında kovuşturmaya yer olmad ığına veya beraatlerine karar verilen ki şilerin tutuklanmalar ının hukuki olmad ığı iddialar ına ilişkin olarak -bireysel ba şvurunun karara ba ğland ığı tarih itibar ıyla verilen kararlar ın kesinle şmiş olmas ı kayd ıyla- 5271 say ılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat davas ı açma imkân ının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu oldu ğu sonucuna varm ıştır (Kamil Erdo ğan, B. No: 2017/4023, 19/4/2018, 39-42, Hüseyin Hançer, B. No: 2013/8319, 7/1/2016, 38-40). 29. Somut olayda, ba şvurucu hakk ında aç ılan davada yarg ılama sonunda başvurucunun beraatine karar verilmi ş ve an ılan karar kesinle şmiştir (bkz. 18-20). Dolay ısıyla başvurucu yönünden tutuklaman ın hukuki olmad ığına ilişkin iddias ıyla ilgili olarak yukar ıda an ılan kararlarda var ılan sonuçtan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 30. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle, A. Tutuklaman ın hukuki olmamas ı dolay ısıyla kişi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDU ĞUNA, B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca tahsil edilmesi ma ğduriyetine neden olaca ğından adli yard ım talebi kabul edilen ba şvurucunun yarg ılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 16/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Üye Üye Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş