TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MURAT DURMU Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2015/13800) Karar Tarihi: 9/6/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 3/7/2020-31174 Başvuru Numaras ı: 2015/13800 Karar Tarihi : 9/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucu : Murat DURMU Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, askerî disiplin cezas ına karşı aç ılan davan ın yarg ı yolunun
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MURAT DURMU Ş BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2015/13800) Karar Tarihi: 9/6/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 3/7/2020-31174 Başvuru Numaras ı: 2015/13800 Karar Tarihi : 9/6/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucu : Murat DURMU Ş I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, askerî disiplin cezas ına karşı aç ılan davan ın yarg ı yolunun kapal ı olduğu gerekçesiyle incelenmeksizin reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 10/8/2015 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ında n yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 6. Başvurucu 21/10/2014 tarihinde Çerkezköy 3'üncü Z ırhl ı Tugay Komutanl ığında nöbetçi subay olarak görev yapt ığı dönemde nöbetçi amiri ile aralar ında geçen bir olay sebebiyle 23/10/2014 tarihinde şikâyette bulunmu ştur. 7. Başvurucu şikâyet dilekçesinde özetle olay günü içtimaya geç kalmas ı sebebiyle nöbetçi amirinin içtimaya neden gelmedi ğini sordu ğunu, mazeretini belirtirken cümlesini bitirmeden esas duru şa geçmesini istedi ğini, kendisini dinlemeden sinirli bir şekilde " ...Seni görmek istemiyorum, terk et buray ı." dediğini, kendisinin ancak amiri taraf ından yaz ılı emir verilmesi durumunda terk edece ğini söyledi ğini, amirinin kendisine ikinci defa " Ben seni görmek istemiyorum, git. " dediğinde tekrar yaz ılı emir istedi ğini belirtmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2015/13800 Karar Tarihi : 9/6/2020 38. Başvurucunun nöbetçi amiri hakk ında yasal ve idari i şlem başlatılmas ı talebiyle yazd ığı şikâyet dilekçesi üzerine ba şlatılan tahkikat sonucunda 21/1/2015 tarihinde ba şvurucu hizmete k ısmi süreli devam disiplin cezas ı (18.00-20.00 saatleri aras ında olmak üzere iki gün) ile cezaland ırılm ıştır. Karar gerekçesinde, askerli ğin ve disiplinin temel gereklerinden birinin astlar ın amirlerine kar şı her zaman sayg ı göstermesi oldu ğu ve başvurucunun disiplinsizlik fiilini işlediğinin tespit edildi ği belirtilmi ştir. Başvurucunun disiplin cezas ına yapm ış olduğu itiraz reddedilmi ş, 29/1/2015 tarihinde itiraz ın reddine ili şkin karar ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 9. Başvurucu, hakk ında tesis edilen disiplin cezas ının iptali ile maddi ve manevi tazminat talebiyle Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde (AY İM) dava açm ıştır. AYİM 28/5/2015 tarihli karar ıyla 31/1/2013 tarihli 6413 say ılı Türk Silahl ı Kuvvetleri Disiplin Kanunu'nun 43. maddesi gere ğince Türk Silahl ı Kuvvetlerinden ay ırma, ayl ıktan kesme, hizmet yerini terk etmeme ve oda hapsi cezalar ı hariç di ğer disiplin cezalar ının yarg ı denetimi d ışında olduğu gerekçesiyle davan ın incelenmeksizin reddine karar vermi ştir. 10. Nihai karar 10/7/2015 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 11. Başvurucu 10/8/2015 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 1.İlgili Mavzuat 12. 6413 say ılı Kanun un "Disiplin cezalar ı" kenar ba şlıklı 11. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: Subay, astsubay ( ) ve uzman erba şlar ile sözle şmeli erba ş ve erler hakk ında verilebilecek disiplin cezalar ı ağırlık derecesine göre a şağıda belirtilmi ştir: a) Uyarmab) K ınama c) Hizmete k ısmi süreli devam ç) Ayl ıktan kesme d) Hizmet yerini terk etmeme e) Oda hapsi f) Silahl ı Kuvvetlerden ay ırma 13. 4/7/1972 tarihli ve 1602 say ılı mülga Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu'nun " İdari davalar ve yarg ı yetkisinin s ınırı" kenar ba şlıklı 21. maddesinin üçüncü fıkras ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2015/13800 Karar Tarihi : 9/6/2020 4"Cumhurba şkan ının tek başına yapt ığı işlemler, Yüksek Askeri Şuran ın kararlar ı ile disiplinsizlik nedeniyle verilen disiplin cezalar ı ve diğer idari yapt ırımlar yarg ı denetim i dışındad ır. Ancak; Yüksek Askeri Şuran ın terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliy e ayırma hariç her türlü ili şik kesme karar ına ve askeri disiplin ile ilgili kanunlarda yarg ıya açık olduğu belirtilmi ş olan disiplin cezalar ına karşı yarg ı yolu aç ıktır." 14. 6413 say ılı Kanun un " Yarg ı denetimi " kenar ba şlıklı 43. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Yüksek disiplin kurullar ı taraf ından verilen Silahl ı Kuvvetlerden ay ırma cezalar ı ile subay, astsubay, ( ) uzman erba ş ile sözleşmeli erba ş ve erler hakk ında disiplin amirler i veya disiplin kurullar ı taraf ından bar ış zaman ında verilmi ş olan ayl ıktan kesme, hizmet yerini terk etmeme ve oda hapsi cezalar ına karşı Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde iptal davas ı aç ılabilir. 2. Anayasa Mahkemesi Karar ı 15. Anayasa Mahkemesinin 4/6/2014 tarihli E.2013/82, K.2014/100 say ılı karar ının ilgi k ısm ı şöyledir: "... Anayasa'n ın 129. maddesinin üçüncü f ıkras ında, disiplin cezalar ının yarg ı denetimi dışında b ırak ılamayaca ğı ifade edildikten sonra, dördüncü f ıkras ında, silahl ı kuvvetler mensuplar ı ile hâkimler ve savc ılar hakk ındaki hükümlerin sakl ı olduğu belirtilerek silahl ı kuvvetler mensuplar ı ile hâkimler ve savc ılar hakk ında verilecek disiplin cezalar ının yarg ı denetimi d ışında b ırak ılmas ı konusunda kanun koyucuya takdir yetkisi tan ınm ıştır. ..." B. Uluslararas ı Hukuk 16. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) 6. maddesinin (1) numaral ı f ıkras ının medeni hak ve uyuşmazl ıklar kolunun kamu personeline ili şkin davalarda uygulanabilirli ğine ilişkin içtihad ını Vilho Eskelinen ve di ğerleri/Finlandiya (B. No: 63235/00, 19/4/2007, 39-64) karar ında belirlemi ştir. Karar ın ilgili k ısm ı şöyledir: "62. Özet olarak, savunmac ı devletin, Mahkeme önünde, 6. maddenin korumas ından mahrum b ırakmak amac ıyla bir ba şvuran ın, memur statüsünü öne sürebilmesi için, iki ko şul bir araya gelmelidir. İlk olarak, ilgili devletin iç hukuku, söz konusu görev ya da çal ışan kategorisi için, mahkemeye eri şimi yasaklam ış olmal ıdır. İkinci olarak, bu ayk ırılık, devletin çıkar ına bağlı tarafs ız gerekçelere dayanmal ıdır. İlgilinin, kamu gücünün kullan ılmas ına ilişkin bir hizmet veriyor olmas ı ya da böyle bir sektörde çal ışıyor olmas ı, belirleyic i değildir. Devre d ışı bırakman ın hakl ı çıkar ılmas ı için, devletin, söz konusu memurun, kamu gücünün icra edilmesine kat ıldığının ya da Pellegrin davas ında, Mahkeme nin kulland ığı ifadeye göre, ilgili ve i şveren devlet aras ında, özel bir güven ve dürüstlük ba ğının var olduğunun kan ıtlanmas ına yeterli de ğildir. Devletin, davan ın konusunun, devlet otoritesinin kullan ılmas ıyla ilgili oldu ğunu ya da ad ı geçen özel ba ğı, tart ışma konusu haline getirdiğini göstermesi gerekmektedir. Böylece, kural olarak, hiçbir şey, söz konusu devlet ve ilgili memur aras ındaki ilişkinin özel olmas ı nedeniyle, maa şla, tazminatla ya da bu tip haklarla ilgili ola ğan iş ihtilaflar ının, 6. maddenin güvenceleri d ışında b ırak ılmas ına izin Başvuru Numaras ı: 2015/13800 Karar Tarihi : 9/6/2020 5vermemektedir. Sonuçta, 6. maddenin uyguland ığına ilişkin bir karine bulunmaktad ır ve il k olarak, milli hukuka göre, memur bir ba şvuran ın, mahkemeye eri şim hakk ı olmad ığını kan ıtlamak ve ikinci olarak, 6. maddede güvence alt ına al ınan haklar ın devre d ışı bırak ılmas ının, bu memur için yerinde oldu ğunun kan ıtlanmas ı savunmac ı devletin görevidir. " V.İNCELEME VE GEREKÇE 17. Mahkemenin 9/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 18. Başvurucu; disiplin soru şturmas ı aşamas ında yaz ılı savunmas ının al ındığı sırada adli müşavirlik görü ş yaz ısı ile disiplin soru şturmas ı sonuç raporunun kendisine gösterilmedi ğini, an ılan belgelerin daha sonra incelettirildi ğini fakat bu defa da suretinin alınmas ına müsaade edilmedi ğini, savunmas ını yapt ığı sırada disiplinsizli ğe neden ola n eylemlerinin neler oldu ğunu öğrenemediğini, savunmas ında belirtti ği hususlar ın dikkate alınmad ığını, yarg ı yolu kapal ı olan işleme kar şı açt ığı davan ın AYİM taraf ından reddedildi ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ı ile eşitlik ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmüştür. B. Değerlendirme 19. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun savunma hakk ı ve hak arama özgürlüğünün ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetlerinin bir bütün olarak Anayasa'n ın 36. maddesi kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 1. Bireysel Ba şvuru Süresi Bak ımından 20. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca bireysel ba şvurular ın başvuru yollar ının tüketildi ği tarihten, ba şvuru yolu öngörülmemi ş ise ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekmektedir. 21. Bireysel ba şvurunun ba şvuru yollar ının tüketildi ği ve buna ili şkin karar ın kesinleştiği, başvuru yolu öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekmektedir. Bu yönüyle ba şvuru yollar ının tüketilmesi ve ba şvuru süresine ilişkin koşullar aras ında yak ın bir bağlant ı bulunmaktad ır. Ancak belirtilen hükümlerde yer verilen ba şvuru yollar ı ibaresinin ba şvurucunun şikâyetleri aç ısından makul bir ba şarı şans ı sunabilecek ve bir çözüm sa ğlayabilecek nitelikte, kullan ılabilir ve etkili ba şvuru yollar ı olarak anla şılmas ı gerekir ( Taner Kurban, B. No: 2013/1582, 7/11/2013, 20). 22. Etkili olmad ığı aç ıkça belli olan yollar ın tüketilmesinden sonra bireysel ba şvuru yap ılmas ı hâlinde süre a şımı söz konusu olabilir. Buna kar şılık etkili olup olmad ığı ancak nitelikli bir hukuki tart ışmadan sonra anla şılabilen bir yolun tüketilmesinden sonra yap ılan bireysel ba şvurular ın esas ının incelenmesi gerekir. Bu nedenle bir ba şvuru yolunun makul bir Başvuru Numaras ı: 2015/13800 Karar Tarihi : 9/6/2020 6başarı şans ı sunabilecek ve bir çözüm sa ğlayabilecek nitelikte, kullan ılabilir ve etkili ba şvuru yolu olup olmad ığının her somut olay ın özel şartlar ı içinde denetlenmesi gerekmektedir. 23. 6413 say ılı Kanun'un 43. maddesinde ayl ıktan kesme, hizmet yerini terk etmeme ve oda hapsi cezalar ına karşı AYİM'de dava aç ılabileceği belirtilmi ştir. Başvurucu hakk ında uygulanan hizmete k ısmi süreli devam disiplin cezas ına karşı yarg ı yolunun aç ık olduğuna ilişkin bir düzenleme yer almamakta ise de söz konusu disiplin cezas ına karşı yarg ı yolunun kapal ı olduğuna ilişkin bir hüküm de bulunmamaktad ır. Bu durumda derece mahkemesinden yarg ı yolunun kapal ı olup olmad ığına dair farkl ı bir yorum yapmas ı yönünde beklentinin olu şmas ı mümkündür. 24. Başvurucunun yarg ı yolunun aç ıkça kapat ılmad ığı durum kar şısında hakk ında tesis edilen disiplin cezas ının iptali talebiyle açt ığı davada derece mahkemesinin davan ın esas ını inceleyebilece ğine yönelik beklentisinin haks ız bir beklenti oldu ğu söylenemeyece ğinden söz konusu disiplin cezas ına karşı aç ılan iptal davas ının etkili bir yol olmad ığı değerlendirilemez. 25. Yukar ıda belirtilen de ğerlendirmeler uyar ınca AYİM karar ının 10/7/2015 tarihinde ba şvuruya tebli ğ edilmesi üzerine 10/8/2015 tarihinde yap ılan başvurunun süresinde olduğu değerlendirilmi ştir. 2. Adil Yarg ılanma Hakk ı Konusu Bak ımından 26. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 6216 say ılı Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı hükümlerine göre Anayasa Mahkemesine yap ılan bir bireysel başvurunun esas ının incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından müdahale edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı sıra Sözleşme'nin ve Türkiye nin taraf oldu ğu ek protokollerinin kapsam ına da girmesi gerekir. Bir ba şka ifadeyle Anayasa ve Sözle şme nin ortak koruma alan ı dışında kalan bir hak ihlali iddias ını içeren başvurunun kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi mümkün de ğildir ( Onurhan Solmaz , B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 27. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında; herkesin yarg ı organlar ına davac ı ve daval ı olarak ba şvurabilme, bunun do ğal sonucu olarak da iddiada bulunma, savunma ve adil yarg ılanma hakk ı güvence alt ına al ınm ıştır. 3/10/2001 tarihli ve 4709 say ılı Kanun'un Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ına adil yarg ılanma ibaresinin eklenmesine ili şkin 14. maddesinin gerekçesinde " değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınm ış olan adil yarg ılama hakk ı[nın] metne dahil " edildiği belirtilmiştir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 36. maddesine söz konusu ibarenin eklenmesinin amac ının Sözleşme'de düzenlenen adil yarg ılanma hakk ını anayasal güvence alt ına almak olduğu anlaşılmaktad ır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 54). Bu itibarla Anayasa'da güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının kapsam ve içeri ği belirlenirken Sözleşme'nin "Adil yarg ılanma hakk ı" kenar ba şlıklı 6. maddesinin ve buna ili şkin AİHM içtihad ının da gözönünde bulundurulmas ı gerekir ( Onurhan Solmaz , 22). 28. Sözle şme, bir ki şinin sahip oldu ğunu ileri sürebilece ği tüm hak ve yükümlülükler bak ımından adil yarg ılanma hakk ını güvenceye almamaktad ır. Sözleşme'nin adil yarg ılanma hakk ını düzenleyen 6. maddesinde adil yarg ılanmaya ili şkin hak ve ilkelerin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyu şmazl ıklar ın ve bir suç isnad ının esas ının karara bağlanmas ı esnas ında geçerli oldu ğu belirtilerek hakk ın kapsam ı bu konularla Başvuru Numaras ı: 2015/13800 Karar Tarihi : 9/6/2020 7sınırland ırılm ıştır. Hak arama hürriyetinin ihlal edildi ği gerekçesiyle bireysel ba şvuruda bulunabilmek için ya ba şvurucunun medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili bir uyu şmazl ığın taraf ı olmas ı ya da ba şvurucuya yönelik bir suç isnad ının esas ı hakk ında karar verilmi ş olmas ı gerektiği anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla bahsedilen hâller d ışında kalan adil yarg ılanma hakk ının ihlali iddias ına dayanan ba şvurular Anayasa ve Sözle şme'nin ortak koruma alan ı kapsam ı dışında kalaca ğından bireysel ba şvuruya konu olamaz ( Onurhan Solmaz , 23). 29. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı suç isnad ına bağlı yarg ılamalar ın yan ında bir kimsenin medeni hak ve yükümlülükleri nin karara bağlanmas ıyla ilgili yarg ılamalarda da uygulan ır. Anayasa'n ın 36. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının medeni meselelerde uygulanabilmesi için ortada hukuk düzeni taraf ından kişiye tan ınm ış veya en az ından savunulabilir temeli bulunan bir hakkın bulunmas ı gerekir. Bu hakk ın Anayasa'da do ğrudan veya dolayl ı olarak tan ımlanan ve güvence alt ına al ınan bir hakka ili şkin olmas ı zorunlu de ğildir. Bu bak ımdan kanunla ki şilere tan ınan hak ve ayr ıcal ıklar da -mahkemelerde ileri sürülebilmesi ko şuluyla- Anayasa'n ın 36. maddesi bağlam ında hak kavram ına dâhildir. İkinci olarak bu hakka dair ilgili ki şinin menfaatini etkileyen bir uyu şmazl ık mevcut olmal ıdır. Öte yandan bu uyu şmazl ık ihtilaf konusu hakk ın tespiti ve bu haktan yararlan ılmas ı bak ımından belirleyici bir nitelik arz etmelidir ( Mehme t Güçlü ve Ramazan Erdem , B. No: 2015/7942, 28/5/2019, 28). 30.İşçi ile işveren aras ındaki iş sözleşmesinden do ğan hak ve menfaatlerin medeni hak olarak de ğerlendirilmesi gerekti ği hususunda ku şku bulunmamaktad ır. Buna kar şılık kamu hukuku kurallar ına göre istihdam edilen kamu çal ışanlar ı ile devlet aras ındaki ilişkinin her zaman medeni hak niteli ği taşıdığı söylenemeyecektir. Kamu çal ışanlar ı ile devlet aras ındaki ilişkinin medeni hak kapsam ı dışında kalan boyutlar ı da bulunabilir. Bununla birlikte kamu çal ışanlar ına tan ınan hak ve ayr ıcal ıklar ın da kural olarak medeni niteli ğinde olduğu vurgulanmal ıdır. Ne var ki istisnai de olsa kamu çal ışanlar ına tan ınan hak ve ayr ıcal ıklar ın medeni hak kapsam ında değerlendirilmemesi mümkündür. Bu ba ğlamda kamu çal ışanlar ına statü hukukuyla tan ınan hak ve ayr ıcal ıklar ın medeni karakterde olmad ığının kabul edilebilmesi için iki ko şulun birlikte gerçekle şmesi gerekir ( Mehmet Güçlü ve Ramazan Erdem , 31) . 31. Birincisi kamu çal ışanlar ına bahşedilen hakk ın mahkemelerde dava konusu edilemez nitelikte olmas ı gerekir. Di ğer bir ifadeyle bu hakla ilgili uyu şmazl ıklara karşı dava yolunun kapal ı tutulmas ı gerekir. Şu hâlde kamu çal ışanlar ı ile ilgili olarak dava konusu edilebilir her türlü hak ve menfaatin medeni hak niteli ğinde oldu ğu ifade edilebilir. İkincisi söz konusu hak ve menfaate ili şkin uyuşmazl ığa karşı dava yolunun kapat ılmas ının hakl ı bir nedene dayanmas ı gerekir. Hakl ı nedenin varl ığından söz edilebilmesi için dava yolu kapat ılan uyuşmazl ığın kamu gücünün kullan ımıyla ilgili olmas ı, kamu görevlisi ile devlet aras ındaki güven ve sadakat ili şkisini tart ışmaya açt ığının gösterilmesi laz ımd ır. Bu itibarla salt ilgilinin kamu gücü kullanan bir kamu görevlisi olmas ı ve bu ki şinin devlet ile özel bir güven ve sadakat ili şkisi içinde bulunmas ı bu kişiyle ilgili her türlü uyu şmazl ığa karşı dava yolunun kapal ı tutulmas ını hakl ı hâle getirmez. Bu noktada önem ta şıyan husus, ihtila f konusu uyu şmazl ığın kendisinin kamu gücünün kullan ımıyla ilgili olmas ıdır (Mehmet Güçlü ve Ramazan Erdem , 32). 32. Somut olay aç ısından başvuruya konu şikâyetin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili bir uyu şmazl ık olup olmad ığı adil yarg ılanma hakk ının kapsam ının tespiti aç ısından önem taşımaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2015/13800 Karar Tarihi : 9/6/2020 833. Anayasa'n ın 129. maddesinde "...Disiplin kararlar ı yarg ı denetimi d ışında bırak ılamaz. Silahl ı Kuvvetler mensuplar ı ile hakimler ve savc ılar hakk ındaki hükümler sakl ıdır. ..." denilmektedir. Belirtilen kuralda Anayasa ile kanun koyucuya Silahl ı Kuvvetle r mensuplar ı hakk ındaki disiplin cezalar ının yarg ı denetimi d ışında b ırak ılabileceğine ilişkin bir takdir hakk ı verildiği görülmektedir (bkz. 15). 1602 say ılı mülga Kanun'un 21. maddesinde askerî disiplin ile ilgili kanunlarda yarg ı yolunun aç ık olduğu belirtilen disiplin cezalar ına karşı yarg ı yolunun aç ık olduğu belirtilmi ş, 6413 say ılı Kanun'un 43. maddesinde hangi disiplin cezalar ına karşı yarg ı yoluna gidilece ği de düzenlenmi ştir. Bu durumda 6413 Say ılı Kanun'da hizmete k ısmi süreli devam disiplin cezas ına karşı yarg ı yolunun aç ık olduğunun belirtilmedi ği tespit edilmektedir. 34. Nitekim ba şvurucunun hakk ında tesis edilen disiplin i şleminin iptali talebiyle açt ığı davan ın AYİM taraf ından dava konusunun yarg ı denetimi d ışında bulundu ğu gerekçesiyle incelenmeksizin reddine karar verilmi ştir. Başvurucu, disiplin cezalar ına karşı yarg ı yolunun kapal ı olmas ı sonucunda adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ş ise de Anayasa'n ın 129. maddesinin verdi ği yetkiye istinaden kanun koyucunun askerî personelin bahse konu disiplin cezalar ına karşı yarg ı yolunu açmad ığı tart ışmas ızdır. Bu durumda kamu görevlilerine ait uyu şmazl ıklar ın adil yarg ılanma kapsam ı dışında kalmas ının ilk koşulu olan mahkemeye ba şvuru hakk ının tan ınmam ış olduğu görülmektedir. 35.İkinci koşul olan disiplin cezas ının yarg ı denetimi d ışında b ırak ılmas ının objektif bir gerekçesinin bulunup bulunmad ığının somut ba şvuru aç ısından tart ışılmas ı gerekir. Çünkü ba şvurucunun kamu gücünün icras ına kat ıldığının veya devlet ile ba şvurucu aras ında özel bir sadakat ve güven ili şkisinin varl ığının belirlenmi ş olmas ı, başka bir deyi şle somut ba şvuru aç ısından başvurucunun asker olmas ı ikinci ko şulun gerçekle şmiş say ılmas ı için yeterli de ğildir. 36. Yine A İHM içtihad ında belirtildi ği üzere bu yoksun b ırakma devlet ile ona özel bir güven ve sadakat ba ğı ile bağlı olan kamu görevlileriyle (askerî personel) ilgili olduğundan yarg ı denetimi d ışında b ırakma durumu devletin menfaatiyle ilgili objekti f sebeplerle hakl ı kılınmal ıdır. Bu durumda uyu şmazl ık konusunun da devlet gücünün icras ı veya belirtilen özel ba ğ (güven ve sadakat ba ğı) ile ilgili oldu ğunun tespit edilmesi gerekmektedir. 37. Somut olayda subay olarak görev yapan ba şvurucunun devlete özel bir güven ve sadakat ba ğı gerektiren kamu görevlisi oldu ğu tart ışmas ızdır. Bundan sonra incelenmesi gereken mesele uyu şmazl ık konusunun da an ılan özel ba ğ ile ilgili olup olmad ığıdır. 38. Somut olayda ba şvurucuya hizmete k ısmi süreli devam disiplin cezas ı verilmesine neden olan olay, ba şvurucunun içtimaya (yoklama) geç gelmesi sebebiyle tabur komutan ı ile aralar ında geçen tart ışma üzerine ba şvurucunun konu ile ilgili şikâyet dilekçesi vermesidir. Şikâyet dilekçesi üzerine yap ılan soruşturma ile ba şvurucunun disiplinsizlik fiilini işlediği, amirlerine kar şı sayg ı göstermesinin askerlik ve disiplinin temel gereklerinden olduğu, an ılan fiilin amire sayg ısızlık olarak nitelendirilmesi sonucunda ba şvurucuya 18.00-20.00 saatleri aras ında olmak üzere iki gün boyunca hizmete k ısmi süreli devam disiplin cezas ı uyguland ığı tespit edilmi ştir. 39. Disiplin kelimesinin kanun ve kurallara uyulmas ı, görev olarak al ınan işin en iyi şekilde yerine getirilmesi anlam ına geldi ği bilinmektedir. Disiplinin askeriyedeki görünümünden biri ise üstlerinin verdi ği emirleri lay ıkıyla yerine getiren astlar ın davran ışıdır. Başvuru Numaras ı: 2015/13800 Karar Tarihi : 9/6/2020 9Başka bir deyi şle disiplin, ordu içindeki hiyerar şinin ayr ılmaz bir parças ıdır. Askerler aras ında hiyerar şinin varl ığı, disiplinin sa ğlanmas ı bak ımından kaç ınılmazd ır. Ordunun devlet egemenli ğinin sürdürülmesinde en önemli unsurlar ından biri oldu ğu gözönünde bulunduruldu ğunda ordu içindeki disiplinin sa ğlanmas ının devletin varl ığını sürdürmesi açısından önemi anla şılmaktad ır. Bu ç ıkarlar için hizmet eden askerlerin ise ilgili disiplin kurallar ına uyacaklar ı kabulüyle görevlerini icra ettikleri kabul edilmelidir. 40. Nitekim 6413 say ılı Kanun'un 43. maddesine ili şkin gerekçesinin ilgi k ısm ı "Anayasan ın 129 uncu maddesi uyar ınca, Silahl ı Kuvvetler mensuplar ı hakk ındaki disiplin cezalar ının yarg ı denetimi d ışında b ırak ılmas ı mümkündür. Bu do ğrultuda bugüne kadar Silahl ı Kuvvetler mensuplar ı hakk ındaki disiplin cezalar ı yarg ı denetimi d ışında bırak ılmıştır. Kanunla k ısmen, ağır nitelikteki disiplin cezalar ının yarg ı denetimine açılmas ına imkân sa ğlanm ıştır. Türk Silahl ı Kuvvetlerinin mevcudu, disiplin tesisinin önemi, disiplinsizliklerin ve disiplin cezalar ının mahiyeti gibi hususlar gözönüne al ınarak tüm disiplin cezalar ına karşı yarg ı yolunun aç ık olmas ı sistemi tercih edilmemi ştir. Zira bu tür bir sistemin, disipline ciddi zararlar verebilece ği değerlendirilmektedir. " şeklindedir. Gerekçede, daha a ğır nitelikteki disiplin cezalar ına karşı yarg ı yolunun aç ıldığı fakat hafi f nitelikteki disiplin cezalar ına karşı disiplin tesisinin önemi gerekçesiyle yarg ı yolunun aç ık olmas ının tercih edilmedi ği belirtilmi ştir. 41. Askerin i ş ve eğitim plan ının yap ılmas ı, görevli olanlar ın görevine gönderilmesi, yemek saatlerinin toplu olarak icra edilmesi ve gece yat ışta görevliler hariç herkesin yerinde olup olmad ığının kontrolünü sa ğlamak amac ıyla sabah, ö ğle, akşam askerlerin say ılmas ı yani yoklama anlam ına gelen içtiman ın askerlik mesle ğinin ve ordunun ayr ılmaz bir parças ı olduğu bilinmektedir. 42. Başvurucu, içtimaya geç kalmas ı sebebiyle nöbetçi amiri ile aralar ında meydana gelen tart ışma sonucunda amiri hakk ında yasal ve idari i şlem başlatılmas ı talebiyle şikâyet dilekçesi vermi ştir. Şikâyet dilekçesi üzerine yap ılan değerlendirme sonucunda ba şvurucunun eylemleri amire sayg ısızlık olarak adland ırılm ıştır. Sonuç olarak ba şvurucuya verilen disiplin cezas ının askerî disipline ili şkin bir olay sebebiyle k ısmi süreyle (belirlenen saatte) görevine gelmesini şart koşan işlemin salt disiplin hukuku kapsam ında bulunan bir i şlem oldu ğu değerlendirilmi ştir. 43. Netice itibar ıyla uyuşmazl ığın devlete özel bir güven ve sadakat ba ğı ile bağlı olan asker ki şi ile ilgili bulunmas ı ve yarg ı denetimi d ışında b ırakma durumunun devletin menfaatiyle ilgili objektif sebeplerle hakl ı kılınmas ı nedeniyle Anayasa'n ın ve Sözle şme ile buna ek Türkiye nin taraf oldu ğu protokollerin ortak koruma kapsam ındaki haklardan herhangi biri ile ba ğdaşır nitelikte olmad ığı anlaşılmaktad ır. 44. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2015/13800 Karar Tarihi : 9/6/2020 10B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 9/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ