TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR GÖKHAN İLHAN VE EKREM KILIÇ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/37007) Karar Tarihi: 24/2/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/37007 Karar Tarihi : 24/2/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucular : 1. Gökhan İLHAN 2. Ekrem KILIÇ Başvurucular Vekili : Av. Raşit YILMAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, haftal ık çal ışma saatlerinin 40 saati
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR GÖKHAN İLHAN VE EKREM KILIÇ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/37007) Karar Tarihi: 24/2/2021 Başvuru Numaras ı: 2018/37007 Karar Tarihi : 24/2/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI Raportör : Selçuk KILIÇ Başvurucular : 1. Gökhan İLHAN 2. Ekrem KILIÇ Başvurucular Vekili : Av. Raşit YILMAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, haftal ık çal ışma saatlerinin 40 saati a şmayacak şekilde düzenlenmesi talebinin reddine yönelik i şlemin iptali istemiyle aç ılan davada yerle şik içtihada ayk ırı kara r verilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular 13/12/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formlar ı ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. 2018/37206 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ının konu yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2018/37007 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine, incelemeni n 2018/37007 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı üzerinden yürütülmesine ve di ğer başvuru dosyas ının kapat ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formlar ı ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 7. Başvurucular 22/1/1990 tarihli ve 399 say ılı Kamu İktisadi Te şebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 Say ılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Baz ı Maddelerinin Yürürlükten Kald ırılmas ına Dair Kanun Hükmünde Kararname (399 say ılı Başvuru Numaras ı: 2018/37007 Karar Tarihi : 24/2/2021 3KHK) kapsam ında ve Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryollar ı Genel Müdürlü ğü (TCDD/İdare) bünyesinde sözle şmeli personel -hareket memuru- olarak görev yapmaktad ır. 8. Başvurucular, norm kadroda s ıkıntı olmamas ına rağmen haftal ık 40 saat olan çal ışma saatlerinin a şıldığını ve fazla mesai yapmak istemediklerini belirterek haftal ık çal ışma saatlerinin 40 saati a şmayacak şekilde düzenlenmesi talebiyle TCDD'ye ba şvuruda bulunmuştur. Bu ba şvurular, personelin fazla mesai yapmas ına gerek b ırak ılmamas ına yönelik kadro çal ışmalar ının devam etti ği gerekçesiyle reddedilmi ştir. 9. Başvurucular haftal ık çal ışma saatlerinin 40 saati a şmayacak şekilde düzenlenmesine ili şkin istemlerinin reddine yönelik i şlemlere kar şı Aksaray İdare Mahkemesinde (Mahkeme) iptal davas ı açm ıştır. Mahkeme, verdi ği kararlarla dava konus u işlemlerin iptaline hükmetmi ştir. İptal gerekçelerinde özetle 399 say ılı KHK'da sözle şmeli personelin haftal ık çal ışma süresinin 40 saat oldu ğuna, buna kar şın zorunlu ve istisnai hâllerde normal çal ışma saatleri d ışında veya tatil günlerinde fazla çal ışma yapt ırılabileceğinin öngörüldü ğüne değinilmiştir. Bu kapsamda fazla çal ışman ın olağan bir çal ışma usulü olmay ıp istisnai bir usul oldu ğu ve bu istisnai çal ışma usulünün persone l açığını kapatmak amac ıyla İdare taraf ından sürekli uygulanarak ola ğan bir usul hâline getirilebilmesine hukuken imkân bulunmad ığı vurgulanm ıştır. Davaya konu olayda ise sürekli fazla çal ıştırılarak başvurucular aç ısından fazla çal ışman ın olağan bir çal ışma usulü hâline getirildi ği, buna göre ancak zorunlu ve istisnai hâllerde fazladan çal ıştırılabilmesi mümkün olan ba şvurucular ın sürekli hâle getirilmi ş olan fazla çal ıştırma uygulamas ına son verilmesi istemiyle yapt ığı başvurular ın reddine ili şkin işlemlerde hukuka uyarl ık bulunmad ığı sonucuna var ıldığı belirtilmi ştir. Diğer taraftan 399 say ılı KHK uyar ınca daval ı İdarenin Yönetim Kurulunun ancak tatil ve çal ışma günlerini, günlük çal ışman ın başlama ve bitme saatleri ile günün 24 saatinde devaml ılık gösteren hizmetlerdeki çal ışma şekillerini tespit edebilmesinin mümkün oldu ğu, fazla çal ışma konusunda herhangi bir yetkisinin bulunmad ığı ifade edilmi ştir. Ayr ıca Dan ıştay Beşinci Dairesinin 14/5/2015 tarihli ve E.2014/3069, K.2015/5205 say ılı karar ının da ayn ı yönde oldu ğu belirtilmi ştir. 10. Daval ı İdarenin istinaf ba şvurusu üzerine Konya Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesinin (Bölge İdare Mahkemesi) 10/10/2018 tarihli ve benzer gerekçeli kararlar ıyla istinaf taleplerinin kabulüne, mahkeme kararlar ının kald ırılmas ına ve davalar ın reddine kesin olarak karar verilmi ştir. İstinaf mercii kararlar ının gerekçesinde, idarelerin üstlenmiş olduğu kamu görevini yerine getirirken haftal ık çal ışma süresi 40 saati geçmeyecek şekilde gerekli personel say ısını istihdam etmek yükümlülü ğünde bulundu ğu ve idarelerce istihdam edilen personele fazla mesai yapt ırılmas ının olağan bir yöntem olmay ıp istisnai bir yöntem oldu ğu ancak 399 say ılı KHK'n ın 30. maddesine göre fazla çal ışman ın zorunlu ve istisnai hâllere münhas ır olmak üzere yapt ırılabileceğinin düzenlendi ği ifade edilmi ştir. Uyuşmazl ıkta ise ba şvurucular ın geleceğe matuf olmak üzere kendilerine haftal ık 40 saati aşacak şekilde fazla çal ışma yapt ırılmamas ına ilişkin olarak İdarece gerekli düzenlemelerin yap ılmas ı talebinde bulunduklar ı ancak kamu hizmetinin zorunlu k ıldığı durumlar olabilece ği gözönünde bulunduruldu ğunda ileriye yönelik olarak İdareyi ba ğlayacak şekilde personele fazla çal ışma yapt ırılmayacağının taahhüt edilmesi sonucunu do ğuran bir idari düzenleme yap ılmas ının mevzuat hükümleri ve personel durumu ile kamu hizmetlerinin devaml ılığı ilkesi kapsam ında mümkün olmad ığı vurgulanm ıştır. Aksi durumun kabulünün ani ve zorunlu durumlarda ortaya ç ıkacak acil personel ihtiyac ının karşılanamamas ına ve demir yolu ulaşımında ciddi aksamalara sebebiyet verebilece ği belirtilmi ş, dava konusu i şlemlerde hukuka ayk ırılık bulunmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2018/37007 Karar Tarihi : 24/2/2021 411. Nihai karar olan Bölge İdare Mahkemesi ilamlar ına ilişkin olarak Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) evrak i şlem kütü ğü üzerinde yap ılan incelemede, yarg ılama sürecinde vekil olarak görev yapan ve bireysel ba şvuruda da vekil olarak ba şvurucular ı temsil eden avukat Ra şit Y ılmaz taraf ından ilgili kararlar ın 12/11/2018 günü saat 18.54 te ve yine 12/11/2018 günü saat 18.54.59'da aç ılarak okundu ğu tespit edilmi ştir. 12. Nihai kararlar 19/11/2018 tarihinde tebli ğ edilmiş, başvurucular 13/12/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV. İNCELEME VE GEREKÇE 13. Mahkemenin 24/2/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 14. Başvurucular; sürekli ve çal ışanı ruhsal olarak olumsuz etkileyecek şekilde, sadece tasarruf amac ıyla çok say ıda personelin yapaca ğı işin daha az ücretle daha az say ıda personele yapt ırıldığını, ücret bordrolar ından anla şılacağı üzere fazla çal ışman ın kendileri için istisnai bir durum olmay ıp süreklilik arz etti ğini ifade etmi şlerdir. Benzer uyuşmazl ıklarla ilgili hem ilk derece mahkemelerinde hem de Dan ıştayda iptal kararlar ı verildiğini ve söz konusu içtihad ın istikrar kazand ığını, davalar ını istikrar kazanm ış söz konusu içtihada güvenerek açt ıklar ını, mevcut davan ın ise haks ız ve hukuki dayanaktan yoksun gerekçelerle reddedildi ğini belirterek adil yarg ılanma haklar ının ve hukuki güvenlik ile hukuki istikrar ilkelerinin ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. B. Değerlendirme 15. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un " Bireysel ba şvuru usulü " kenar ba şlıklı 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten; ba şvuru yolu öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir. Hakl ı bir mazereti nedeniyle süresi içinde ba şvuramayanlar, mazeretin kalkt ığı tarihten itibaren onbe ş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte ba şvurabilirler ... " 16. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) " Başvuru süresi ve mazeret " kena r başlıklı 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: "Bireysel ba şvurunun, ba şvuru yollar ının tüketildi ği tarihten, ba şvuru yolu öngörülmemi şse ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekir. " 17. Bireysel ba şvurunun ön şartlar ından biri de otuz günlük süre kural ıdır. Sürenin başvurunun her a şamas ında dikkate al ınmas ı gerekir ( Deniz Baykal, B. No: 2013/7521, 4/12/2013, 32). Otuz günlük süreye ili şkin başlang ıç tarihinin tespitinde kanun hükmü gereği öğrenme tarihi esas al ınmal ıdır. 18. Bireysel ba şvurunun süre ko şuluna bağlanmas ıyla hukuki istikrar ın sağlanmas ı hedeflenmektedir. Dolay ısıyla anayasal bir hak arama yolu olan bireysel ba şvurunun yap ılmas ı için belli sürelerin öngörülmesi hukuki istikrar ilkesinin bir gere ğidir ve bu süre -bireysel ba şvuru yap ılmas ını imkâns ız k ılacak ölçüde k ısa olmad ıkça- bireysel ba şvuru Başvuru Numaras ı: 2018/37007 Karar Tarihi : 24/2/2021 5hakk ına ayk ırılık oluşturmaz (k ısmi değişikliklerle birlikte bkz. Remzi Durmaz, B. No: 2013/1718, 2/10/2013, 27). 19. Bireysel ba şvurular ın 6216 say ılı Kanun'un 47. maddesinin (5) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 64. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvuru yollar ının tüketildi ği tarihten, ba şvuru yolu öngörülmemi ş ise ihlalin ö ğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yap ılmas ı gerekmektedir. An ılan düzenlemelerde ba şvuru yolu öngörülen durumlarda bireysel ba şvuru süresinin ba şlang ıcına ilişkin olarak başvuru yollar ının tüketildi ği tarihten söz edilmekte ise de haberdar olunmayan bir hususta ba şvuru yap ılamayaca ğı dikkate al ınarak bu ibarenin nihai karar ın gerekçesinin ö ğrenildiği tarih olarak anla şılmas ı gerekir ( A. C. ve di ğerleri [GK], B. No: 2013/1827, 25/2/2016, 25). 20. Bireysel ba şvuru süresinin i şlemeye ba şlamas ı yönünden nihai karar ın gerekçesinin tebli ği, öğrenme şekillerinden biridir ( Mehmet Ali Kurtuldu , B. No: 2013/5504, 28/5/2014, 27). Ancak ö ğrenme, gerekçeli karar ın tebliği ile s ınırlı olarak gerçekle şmez; başka şekillerde de ö ğrenme söz konusu olabilir. Ba şvurucunun nihai karar ın gerekçesini dava dosyas ını incelemek suretiyle ö ğrenmesi mümkündür. Bu do ğrultuda dosyadan suret alınmas ı gibi hâllerde ba şvurucunun gerekçeli karar ı öğrendiği kabul edilebilir. Başvurucular ın nihai karar ın gerekçesini öğrendiklerini beyan ettikleri tarih de bireysel başvuru süresinin ba şlang ıcı olarak ele al ınabilir (İlyas Türedi , B. No: 2013/1267, 13/6/2013, 21, 22). 21. Diğer yandan somut olay ın koşullar ında başvurucunun nihai karardan daha erken bir tarihte haberdar olmas ı gerektiğinin değerlendirilmesi durumunda Anayasa Mahkemesi, ba şvuru süresinin ba şlang ıcı için bu tarihi de esas alabilir ( Ögeday Ak ın, B. No: 2014/2345, 10/6/2015, 38). 22. Bu ba ğlamda Anayasa Mahkemesi, henüz avukat ına tebliğ edilmemi ş olmakl a birlikte nihai karar olan gerekçeli Yarg ıtay ilam ının ilk derece mahkemesine ula ştığı, başvurucunun avukat ının ise bireysel ba şvuru formunda bu karardan haberdar olduklar ını belirttiği tarihten daha önce ilk derece mahkemesine söz konusu ilam ın tebliğe ç ıkar ılmas ı için birden fazla talepte bulundu ğunun anla şıldığı bir bireysel ba şvuruda ba şvuru süresinin avukat ın ilk yaz ılı talep tarihinden itibaren i şlemeye ba şlad ığını kabul etmi ştir. An ılan kararda Anayasa Mahkemesi, gerekçeli nihai karar ilk derece mahkemesine ula ştığından başvurucunun haberdar oldu ğu ve bu durumda UYAP Avukat Bilgi Sistemi'ni kulland ığı görülen ba şvurucu vekilinin nihai karar sonucunu ve gerekçesini kesin olarak ö ğrenme olanağına sahip bulundu ğu konusunda şüphe olmad ığını ifade etmi ştir (Suat Bircan [GK], B. No: 2014/16800, 1/12/2016, 25-27). 23. UYAP, kullan ıcılar ın kendilerini ilgilendiren bilgi ve belgelere ihtiyaç duymalar ı hâlinde h ızlı ve kolay şekilde ula şabilmelerini sa ğlamaktad ır. Her türlü bilgi ve belge al ışverişi de UYAP üzerinden elektronik ortamda ve anl ık denebilecek k ısa sürede gerçekleştirilebilmektedir ( Hüseyin A şkan, B. No: 2017/15649, 21/7/2020, 26). 24. Yarg ı sisteminin parças ı olarak avukatlar, sistemde vekâleti bulunan dava dosyalar ını internet üzerinden UYAP'tan yararlanarak inceleyebilmekte; bu dosyalardan suret alabilmekte, elektronik imza ile sistemdeki dava dosyalar ına evrak ekleyebilmekte, yeni dav a dosyas ı açabilmekte ve harç ödeyebilmektedir. Ayr ıca nihai karar ın gerekçesine eri şmenin mümkün hâle geldi ği durumlarda ba şvurucu avukatlar ı bu sistemi kullanmak suretiyle nihai karar ın gerekçesini kesin olarak ö ğrenme imkân ını da elde etmektedirler ( Hüseyin A şkan, 27). Başvuru Numaras ı: 2018/37007 Karar Tarihi : 24/2/2021 625. Tüm bu i şlemler yap ılırken bilgi ve belgelerin son hâli, de ğişmez ve güvenli bir şekilde veri taban ında saklanmakta ve belgeler üzerinde yap ılan işlemler UYAP evrak i şlem kütüğünde kay ıt alt ına al ınmaktad ır. Evrak i şlem kütüğü, evrak üzerinde yap ılan işlemleri (doküman olu şturma, düzenleme, imzalama, açma, okuma ve yazd ırma gibi) kay ıt alt ına almaktad ır. Kay ıt alt ına al ınan evrak üzerindeki i şlemleri yapan şahs ın ad ı soyad ı, s ıfat ı, birimi, yap ılan işlemin niteli ği, tarih ve saati sistemde saklanmaktad ır (Hüseyin A şkan, 28). 26. Yarg ılama sürecinde nihai karar olan Bölge İdare Mahkemesi ilamlar ına ilişkin olarak UYAP evrak i şlem kütüğü üzerinde yap ılan incelemede ilgili kararlar ın başvurucular ın avukat ı Raşit Y ılmaz taraf ından 12/11/2018 günü saat 18.54'te ve yine 12/11/2018 günü saa t 18.54.59'da aç ılarak okundu ğu tespit edilmi ş ve buna ili şkin olarak ekran ç ıktısı al ınıp dosya aras ına konulmu ştur. Dolay ısıyla bu işlemi yapan ilgililerden i şlem s ıras ında nihai karar ın sonucunu ö ğrenmeleri beklenir. Böyle bir durumda i şlem yap ılırken nihai karar ın sonucunun öğrenildiği kabul edilece ğinden bireysel ba şvuru süresinin bu tarihten itibaren ba şlatılmas ı gerekir. 27. Somut olayda Bölge İdare Mahkemesi ilamlar ının başvurucular ın avukat ı taraf ından UYAP üzerinden okundu ğu, bu kapsamda 12/11/2018 tarihinde bireysel başvuruya ili şkin nihai kararlardan haberdar olundu ğunun ve bu do ğrultuda bireysel ba şvuru süresinin 12/11/2018 tarihinden itibaren i şlemeye ba şlad ığının kabul edilmesi gerekir. Nitekim ilgili usul kurallar ı uyar ınca sürenin münhas ıran tebliğden itibaren i şlemeye başlayacağının kabul edildi ği uygulamalar ın aksine bireysel ba şvuru yolunda ba şvuru süresi, ihlalin öğrenilmesi esas ına bağlanm ıştır (benzer yöndeki karar için bkz. Mehmet Özcan, B. No: 2019/6266, 15/1/2020, 27). 28. Sonuç olarak bireysel ba şvuru konusu yarg ılama süreçlerine ili şkin nihai kararlardan 12/11/2018 tarihinde haberdar oldu ğu anlaşılan başvurucular ın otuz günlük bireysel ba şvurusu süresinden sonra 13/12/2018 tarihinde yapt ıklar ı bireysel ba şvurunun süre aşımı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurunun süre aşımı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 24/2/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZ Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI