Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-190 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-58/1410-371 Karar Tarihi : 9.12.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : M. Okan ALPAY, Burcu CAN C. ŞİKÂYET EDEN : ( ) ( ) 20 D. ŞİKÂYET EDİLEN : - Yahyalı B irlik Seyahat Turizm Otomotiv Petrol Ürünleri S
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2009-4-190 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 09-58/1410-371 Karar Tarihi : 9.12.2009 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10 Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR B. RAPORTÖRLER : M. Okan ALPAY, Burcu CAN C. ŞİKÂYET EDEN : ( ) ( ) 20 D. ŞİKÂYET EDİLEN : - Yahyalı B irlik Seyahat Turizm Otomotiv Petrol Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti. Madazı Mh.Eski Hal Çarşısı No:15 Yahyalı/Kayseri - Yahyalı Şelale Minibüs İşletmeciliği Motorlu Taş. Koop. Madazı Mh.Terminal İçi Yahyalı/Kayseri - Bizim Ya hyalı Seyahat Turizm Nakliyat Akaryakıt Tic. ve San. Ltd. Şti. Madazı Mh.Yeni Terminal No:18 Yahyalı/Kayseri E. DOSYA KONUSU : Kayseri ili Yahyalı ilçesinde şehir içi yolcu taşımacılığı 30 faaliyetinde bulunan otobüs firmaların ın aralarında a nlaşarak dönüşümlü sefer düzenledikleri, aynı fiyatı uyguladıkları, söz konusu fiyatın fahiş olduğu iddiası . F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet e ilişkin elektronik posta mesajında özetle; Yahyalı ilçesinde faaliyet gösteren Yahyalı Birlik, Yahyalı Şelale ve Biz im Yahyalı firmalarının Kayseri -Yahyalı güzergâhında aynı saatte sefer düzenlemedikleri, aynı fiyatı uyguladıkları ve söz konusu fiyatın fahiş olduğu belirtilerek Kurumca gerekli işlemlerin yapılması talep edilmektedir. 40 G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtları na 26.8.2009 tarih ve 6043 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 25.9.2009 tarih ve 2009 -4-190/İİ -09-BC sayılı İlk İnceleme Raporu, 8.10.2009 tarih ve 09 -45 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun un 4. v e 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi 09-58/141 0-371 2 amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09- 45/1145 -M sayı ile karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 2.12.2009 tarih ve 2009 -4-190/ÖA-09-MOA sayılı Önaraştırma Raporu 7.12.2009 tarih ve REK.0.08.00.00 -110/423 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-58 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 50 H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da; şikâyet edilen tarafların 4054 sa yılı Kanun u ihlal ettiklerine dair yeterli bilgi ve belge bulunmaması sebebiyle , söz konusu teşebbüsler hakkında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı görüşüne yer verilmemiştir. I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar 60 I.1.1. İlgili Ürün Paza rı Haklarında önaraştırma yürütülen tarafların faaliyetleri dikkate alınarak , ilgili ürün pazarı Kayseri -Yahyalı arası şehir içi yolcu taşımacılığı pazarı olarak belirlenmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar Önaraştırma ya konu yolcu taşıma şirketlerinin faaliyetlerini Yahyalı merkezli olarak gerçekleştirdikleri göz önüne alınarak ilgili coğrafi pazar Yahyalı olarak tespit edilmiştir. I.2. İlgili Mevzuat 70 Ulaştırma Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni Karayolu Taşıma Yönetmeliği 11.6.2009 tarih ve 2725 5 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Yönetmelik in 87. maddesi ile 25.2.2004 tarih ve 25384 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Karayolu Taşıma Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır. Bu yönetmelik değişikliği ile taşıma mesa fesine bakılmaksızın il içi ticari yolcu taşımacılığı yapacakların (Y) türü yetki belgesi yerine (D4) türü yetki belgesi almaları esası getirilmiştir. Ancak değişen Yönetmelik uyarınca (D4) türü yetki belgeleri 1.1.2011 tarihinden itibaren düzenlenmeye baş layacaktır. Söz konusu tarihe kadar ise şehir içi ticari yolcu taşımacılığı yapanlara/yapacaklara valiliklerce verilen/verilecek yetki belgeleriyle ilgili iş ve işlemlerde adı geçen 80 Yönetmelik in yayımından önceki usul ve esaslar geçerli olacaktır. 25.2.2004 tarih ve 25384 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolu Taşıma Yönetmeliği nin 2. maddesinin üçüncü bendi, şehir içi taşımacılığın ın adı geçen Yönetmelik in kapsamı dışında olduğu ve bu hususta ilgili valiliklerce düzenleme yapılaca ğı hükmünü amirdir. Bununla birlikte, şehir içi yolcu taşımacılığı yapacak firmaların valiliklerce verilecek (Y) tipi belge bulundurmaları ve yolcu taşıma tarifelerinin valiliklerin ilgili birimlerince onaylanması gerekmektedir. Belirtilen hüküm uyarınca, Kayseri ili içerisinde yolcu taşımacılığı yapacak teşebbüslerin yetki belgeleri Kayseri Valiliği Sanayi ve 09-58/141 0-371 3 Ticaret İl Müdürlüğü tarafından verilmekte ve uygulanacak ücret ve zaman 90 tarifeleri anılan Müdürlükçe onaylanmaktadır. Her ne kadar, söz konusu ilgi li pazarda Ulaştırma Bakanlığı nın halen etkin bir düzenlemesi bulunmasa da bilet bedellerinin kar şılaştırılabilmesi amacıyla , 27.2.2009 tarihinde belirlenen, karayoluyla şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapacak olan D1 yetki belgesi sahiplerinin uyacaklar ı asgari taban ücret tarifesi Tablo 1 de gösterilmiştir. Tablo 1: Yurtiçi Yolcu Taşımacılığında Uygulanacak Olan Taban Ücret Tarifesi YOL MESAFESİ (KM) TARİFE (TL) YOL MESAFESİ (KM) TARİFE (TL) 101-115 10.00 701-800 39.00 116-130 10.50 801-900 42.00 131-150 11.00 901-1000 44.00 151-175 12.00 1001 -1100 46.00 176-200 13.50 1101 -1200 48.00 201-250 15.50 1201 -1300 50.00 251-300 18.00 1301 -1400 52.00 301-350 21.00 1401 -1500 54.00 351-400 24.00 1501 -1625 57.00 401-475 27.00 1626 -1750 60.00 476-550 30.00 1751 -1875 63.0*** *** **** 1876 -2000 66.00 626-700 36.00 2001 ve üzeri 69.00 I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller Önaraştırma aşamasında elde edilen bilgi ve belgelere aşağıda yer verilmiştir: 100 I.3.1. Kayseri Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü yetkilisi konuya ilişkin olarak aşağıdaki bilgileri vermiştir: - Kayseri -Yahyalı güzergâhında faal iyet gösteren üç teşebbüs bulunmakta olup, Karayolu Taşıma Yönetmeliği ve Kayseri Valiliği Yolcu taşıma Yönergesi uyarınca söz konusu teşebbüsler ücretlerini ve sefer saatlerini serbestçe tayin edebilmektedir. Bununla birlikte , belirtilen mevzuat hükümleri ne göre teşebbüslerin tespit etmiş oldukları ücret ve zaman tarifelerinin Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü tarafından onaylanması gerekmektedir. Adı geçen Yönerge kapsamında, onaylanmış tarifelerde ibraz edilen fiyatların %30 a kadar altına inilmesi mümkündü r. Valiliğin azami veya asgari fiyat belirleme yetkisi 110 bulunmamaktadır. - Yahyalı Birlik ve Yahyalı Şelale ilgili pazarda Bizim Yahyalı dan daha önce faaliyete geçmiş teşebbüsler olup, yalnızca adı geçen iki teşebbüsün faaliyet 09-58/141 0-371 4 gösterdiği dönemde şirketler arasında birlikte hareket etmeye yönelik bir anlaşma bulunmakta idi. Sözü edilen dönemde hizmet kalitesi oldukça düşüktü, yolcular yolcu indirmeye u ygun olmayan yerlerde bırakıldığı için güvenlik sorunları yaşanmaktaydı ve bu sebeple tüketicilerden devamlı olarak şikâyetler gelmekteydi. Üçüncü firma olan Bizim Yahyalı Seyahat in pazara girmesi ile birlikte , pazardaki tekel ortadan kalkmış, rekabet art mış ve yolcular için seyahat güvenliği getirilmiştir. Söz konusu durum değişikliği sebebiyle Yahyalı Birlik ve 120 Yahyalı Şelale, Bizim Yahyalı nın pazara girişini engellemek üzere hukuki süreç başlatmıştır. Ancak Danıştay, 21.5.2009 tarih ve E.2008/9582, K.2 009/4674 sayılı kararı ile Bizim Yahyalı lehine hükmetmiştir. Sözü edilen sürecin neticesinde pazarda rekabet koşulları yeniden tesis edilmiştir. Aynı zamanda Kaymakamlık ve Valilik denetimleri yoluyla yaşanan problemlerin giderilmesi sağlanmıştır. Hâlihaz ırda pazarda herhangi bir rekabet problemi bulunmamaktadır. - Firmalar, zaman ve ücret tarifelerini altı ayda bir belirlemektedir. Ancak yolcu yoğunluğu ve hava şartlarına göre ilave seferler ayarlanabilmektedir. Ayrıca bölgenin turizm bölgesi ol arak önem kazanması sebebiyle söz konusu 130 güzergâhtaki yolcu potansiyeli artmıştır; bu sebeple tarifede seferler saat başı olarak belirlenmekle birlikte , yoğunluğa göre daha kısa aralıklarla sefer konulabilmektedir. I.3.2. Yahyalı İlçesi nde şehir içi yolcu taşıma cılığı yapan firmaların hâlihazırda yürürlükte olan onaylanmış ücret ve zaman tarifeleri aşağıdaki Tablo da gösterilmektedir: Tablo 2: Kayseri İli Yahyalı İlçesi nde Şehir İçi Yolcu Taşımacılığı Yapan Firmaların Onaylanmış Ücret ve Zaman Tarifeleri TİCARET UNVANI ONAYLANAN ÜCRET TARİFESİ HAREKET SAATİ Yahyalı Birlik Seyahat Turizm Otomotiv Petrol Ürünleri San. Tic. 8.00 TL Yahyalı -KAYSERİ 07.00 17.00 saatleri arası her saat karşılıklı Yahyalı Şelale Minibüs İşletmeciliği Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi 8.00 TL Yahyalı -KAYSERİ 07.00 17.00 saatleri arası her saat karşılıklı Bizim Yahyalı Seyahat Turizm Nakliyat Akaryakıt Tic. ve San. Ltd. Şti. 8.00 TL Yahyalı -KAYSERİ 07.00 17.00 saatleri arası her saat karşılıklı I.3.3. İnceleme konusu ilgili pazarda Ulaş tırma Bakanlığı nın henüz etkin bir düzenlemesi bulunmamakla birlikte kıyaslama yapılabilmesi açısından Ulaştırma 140 Bakanlığı nın yayınladığı Karayolu ile Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında Tebliğ dikkate al ınarak, uygulanacak olan taban ücret tarifesi değerlendir ilebilecektir. Yukarıda belirtildiği üzere Kayseri -Yahyalı arası mesafe 110 km olup söz konusu mesafeye ilişkin taban ücret Ulaştırma Bakanlığı tarafından 10 TL olarak belirlenmiştir. 09-58/141 0-371 5 I.4. Değerlend irme I.4.1. Aynı Fiyatın Uygulandığı İddiası Karayolu ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarının yapısı sebebiyle seyahat firmaları birbirlerinin uyguladıkları bilet fiyatlarından haberdardır. Özellikle Yahyalı 150 gibi oldukça küçük ölçekli yerlerin otobü s terminallerinin yerleşim yapısı zaten hangi firmanın hangi hatta ne kadar bilet ücreti belirlediğini diğer tüm firmaların bilmesini olanaklı kılmaktadır. Ayrıca seyahat firmalarının aynı maliyet kalemlerine (mazot gibi) sahip oldukları göz önünde bulundu rulduğunda fiyatların birbirine yakın olması normal karşılanmalıdır. Öte yandan , dosya konusu olayda, aşağıda ayrıntılı olarak belirtildiği üzere, tarafların aynı saatlerde sefer düzenlemesi ve uygulanan fiyatın Ulaştırma Bakanlığının karayoluyla şehirler arası yolcu taşımacılığı yapan firmalara aynı mesafe için uyguladığı fiyatın altında olması da göz önüne alındığında, bir anlaşmadan söz edilemeyeceği kanaatine varılmıştır. 160 I.4.2. Fahiş Fiyat Uygulandığı İddiası Şikâyetçinin bir diğer iddiası ise Kayseri -Yahyalı arası bilet bedeli olan 8 TL nin fahiş olduğudur. Konuyla ilgili olarak Ulaştırma Bakanlığı tarafından belirlenen Yurtiçi Yolcu Taşımacılığında Uygulanacak Olan Taban Ücret Tarifesi incelenmiştir. Söz konusu tarifede 110 kilometre için taban bilet b edeli 10 TL olarak tespit edilmiştir. Değinilen düzenleme ilgili pazarda uygulanma makla birlikte, tarifenin iddia konusu fahiş fiyat için bir kıyas ölçütü olarak kullanılabileceği ve bu iddianın kabul edilmesinin mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır. I.4.3. Aynı Saatte Sefer Düzenlenmediği İddiası 170 Şikâyet edilen bir diğer husus ilgili pazardaki teşebbüslerin aynı saat te sefer düzenlemediklerine ilişkindir. Esasen, Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü yetkilisince de ifade edildiği üzere, özellikle bölgenin turiz m açısından önem kazanması ile yolcu potansiyelinin artması sonucu ilgili pazarda talep artışı söz konusu olmuş; bunun sonucu olarak bir yandan Bizim Yahyalı nın faaliyete başlamasıyla pazara yeni giriş gerçekleşmiş, diğer yandan ise teşebbüsler, onaylanmı ş zaman tarifelerinde saat başı sefer düzenleyecekleri öngörülmüş olmasına karşın artan talebi karşılayabilmek için sefer aralıklarını kırk beş dakikaya düşürmek durumunda kalmıştır. Ayrıca firmaların seferlerini dönüşümlü olarak gerçekleştirmedikleri; 180 aksine her üç firmanın da 07.15 18.00 saatleri arasında her kırk beş dakikada bir sefer düzenledikleri hususları teşebbüsler ile yapılan görüşmeler sonuc u tespit edilmiş bulunmaktadır. Sonuç olarak, hâlihazırda pazardaki talep fazlası ve bunun sonucu olarak teşebbüslerin onaylı zaman tarifelerinden daha kısa aralıklarla ve aynı zamanlarda sefer düzenlediklerine ilişkin tespitlerden hareketle, bu iddianın da kabul edilebilecek nitelikte olmadığı kanaatine varılmıştır. 09-58/141 0-371 6 K. SONUÇ Düzenlenen rapora ve dosya kaps amına göre; dosya konusu iddialara ilişkin 190 olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.