TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MAJİD MOMTAZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/24261) Karar Tarihi: 30/9/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 9/12/2020-31329 Başvuru Numaras ı: 2017/24261 Karar Tarihi : 30/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Şermin BİRTANE Başvurucu : Majid MOMTAZ Vekili : Av. Erdem CANAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, s ınır d ışı edilme karar ı nedeniyle aile hayat ına
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MAJİD MOMTAZ BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/24261) Karar Tarihi: 30/9/2020 R.G. Tarih ve Say ı: 9/12/2020-31329 Başvuru Numaras ı: 2017/24261 Karar Tarihi : 30/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Şermin BİRTANE Başvurucu : Majid MOMTAZ Vekili : Av. Erdem CANAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, s ınır d ışı edilme karar ı nedeniyle aile hayat ına sayg ı ve çal ışma haklar ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 26/5/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca, ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ı yönünden başvurunun ba şvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna, özel ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ği yönünden kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu, İran uyruklu olup 1968 do ğumludur. Ba şvurucu, bireysel ba şvuru formunda yakla şık 30 y ıldır Türkiye'de ya şadığını ve gayrimenkul sektöründe çal ıştığını bildirmiştir. Başvurucu 14/7/1999 tarihinden bu yana bir Türk vatanda şı ile evlidir. Başvuru Numaras ı: 2017/24261 Karar Tarihi : 30/9/2020 3Başvurucunun bu evlili ğinden 1998 ve 2000 do ğumlu iki çocu ğu vard ır. Bireysel ba şvuru formunda ba şvurucunun çocuklar ından birinin üniversitede, di ğerinin ise lisede ö ğrenim gördükleri belirtilmi ştir. 9. Başvurucu hakk ında Büyükçekmece 2. Asliye Ceza Mahkemesi ve Büyükçekmece 7. Asliye Ceza Mahkemesinde aç ılan kamu davalar ı sonucunda başvurucunun farkl ı isimlerle düzenlenmi ş nüfus cüzdan ı, pasaport, sürücü belgesi, Moldova ve Fransa'da oturma izin belgelerinin sahte oldu ğu, ayr ıca on yedi sahte mühür bulundurdu ğu tespit edilmi ştir. Başvurucu; Büyükçekmece 2. Asliye Ceza Mahkemesinde yap ılan yarg ılama s ıras ında verdi ği ifadesinde 1991 y ılında yasal olarak Türkiye'ye geldi ğini, vizesinin süresi dolunca s ınır d ışı edilerek İran'a döndü ğünü, İran'da pasaportuna el konulduğunu, daha sonra yasal olmayan yollardan Türkiye'ye girdi ğini ve İstanbul'a gitti ğini, sahte belgeleri ve mühürleri burada düzenletti ğini belirtmi ştir. Yarg ılamalar sonucunda Büyükçekmece 2. Asliye Ceza Mahkemesinin 17/10/2008 tarihli ve Büyükçekmece 7. Asliye Ceza Mahkemesinin 28/11/2012 tarihli kararlar ıyla resmî belgede sahtecilik ve mühürde sahtecilik suçlar ı nedeniyle ba şvurucunun toplamda 4 y ıl 4 ay 15 gün hapis cezas ıyla cezaland ırılmas ına hükmedilmi ştir. Söz konusu cezalar ın infaz ı sıras ında İstanbul Anadolu 2. İnfaz Hâkimli ğinin 27/10/2016 tarihli karar ı uyar ınca başvurucu denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak tahliye edilmi ştir. Bunun üzerine İstanbul Valili ği İl Göç İdaresi Müdürlü ğü taraf ından 28/10/2016 tarihinde ba şvurucunun i şlediği suçu gözönüne al ınarak kamu düzenini tehdit etti ği, kaçma ve kaybolma riski bulundu ğu gerekçesiyle ba şvurucu hakk ında s ınır d ışı ve idari gözetim karar ı alınm ıştır. 10. 28/10/2016 tarihinde ba şvurucu İstanbul İ l Göç İdaresi Müdürlü ğü Geri Gönderme Merkezine yerle ştirilmiştir. Başvurucunun, idari gözetim karar ına karşı yapt ığı itiraz ın kabulü üzerine ba şvurucu, İstanbul 2. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 1/11/2016 tarihli karar ıyla sal ıverilmiştir. 11. Başvurucu 7/11/2016 tarihinde s ınır d ışı karar ına karşı İstanbul 1. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) iptal davas ı açm ıştır. Başvurucu dava dilekçesinde; uzun y ıllard ır Türkiye'de ya şadığını, Türk vatanda şıyla evli oldu ğunu, iki çocu ğunun Türkiye'de e ğitim gördüğünü, s ınır d ışı edilmesi hâlinde aile birli ğinin bozulaca ğını belirtmiştir. 12. Daval ı İstanbul Valili ği İl Göç İdaresi Müdürlü ğü taraf ından verilen savunmada, ba şvurucunun ceza kanunlar ına göre suç te şkil eden resmî belgede sahtecilik ve mühürde sahtecilik eylemlerini gerçekle ştirerek kamu düzenini ve güvenli ğini ihlal etti ği vurgulanm ıştır. Ayr ıca 4/4/2013 tarihli ve 6458 say ılı Yabanc ılar ve Uluslararas ı Koruma Kanunu nun 54. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (d) bendi gere ğince başvurucunun eylemlerinin emniyet ve asayi şi bozucu dolay ısıyla kamu düzeni ve güvenli ğini tehdit edici nitelikte oldu ğu, bu nedenle s ınır d ışı edilmesi gerekti ği ifade edilmi ştir. 13. Mahkeme 23/3/2017 tarihinde davay ı kesin olarak reddetmi ştir. Karar gerekçesinde, isnat edilen suç nedeniyle ba şvurucunun kamu düzeni için tehdit olu şturduğu kabul edilmi ş ve s ınır d ışı edilmesine ili şkin işlemin hukuka uygun oldu ğu belirtilmi ştir. 14. Karar, ba şvurucuya 26/4/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 15. Başvurucu 26/5/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2017/24261 Karar Tarihi : 30/9/2020 416. Başvurucunun s ınır d ışı işlemine yönelik tedbir karar ı verilmesi istemi, Anayasa Mahkemesinin 29/5/2017 tarihli karar ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 73. maddesi uyar ınca reddedilmi ştir. Ayr ıca 27/2/2020 tarihinde Komisyonca ba şvurucunun ki şi hürriyeti ve güvenli ği hakk ının ihlal edildi ği iddias ıyla ilgili olarak ba şvurunun ba şvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 17. 6458 say ılı Kanun'un olay tarihinde yürürlükte olan hâliyle Sınır d ışı etm e karar ı başlıklı 53. maddesi şöyledir: (1) S ınır d ışı etme karar ı, Genel Müdürlü ğün talimat ı üzerine veya resen valiliklerce alınır. (2) Karar, gerekçeleriyle birlikte hakk ında s ınır d ışı etme karar ı al ınan yabanc ıya veya yasal temsilcisine ya da avukat ına tebliğ edilir. Hakk ında s ınır d ışı etme karar ı al ınan yabanc ı, bir avukat taraf ından temsil edilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisi, karar ın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakk ında bilgilendirilir. (3) Yabanc ı veya yasal temsilcisi ya da avukat ı, sınır d ışı etme karar ına karşı, karar ın tebliğinden itibaren on be ş gün içinde idare mahkemesine ba şvurabilir. Mahkemeye başvuran kişi, s ınır d ışı etme karar ını veren makama da ba şvurusunu bildirir. Mahkemey e yap ılan başvurular on be ş gün içinde sonuçland ırılır. Mahkemenin bu konuda vermi ş olduğu karar kesindir. Yabanc ının r ızas ı sakl ı kalmak kayd ıyla, dava açma süresi içind e veya yarg ı yoluna ba şvurulmas ı hâlinde yarg ılama sonuçlan ıncaya kadar yabanc ı sınır d ışı edilmez. 18. 6458 say ılı Kanun un " Sınır d ışı etme karar ı al ınacaklar " kenar ba şlıklı 54. maddesi şöyledir: "(1) Aşağıda say ılan yabanc ılar hakk ında s ınır d ışı etme karar ı al ınır: a) 5237 say ılı Kanunun 59 uncu maddesi kapsam ında s ınır d ışı edilmesi gerekti ği değerlendirilenler b) Terör örgütü yöneticisi, üyesi, destekleyicisi veya ç ıkar amaçl ı suç örgütü yöneticisi, üyesi veya destekleyicisi olanlar c) Türkiye ye giri ş, vize ve ikamet izinleri için yap ılan işlemlerde gerçek d ışı bilgi v e sahte belge kullananlar ç) Türkiye de bulundu ğu süre zarf ında geçimini me şru olmayan yollardan sa ğlayanlar d) Kamu düzeni veya kamu güvenli ği ya da kamu sa ğlığı aç ısından tehdit olu şturanlar e) Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla a şanlar veya vizesi iptal edilenler f) İkamet izinleri iptal edilenler g) İkamet izni bulunup da süresinin sona ermesinden itibaren kabul edilebilir gerekçesi olmadan ikamet izni süresini on günden fazla ihlal edenler Başvuru Numaras ı: 2017/24261 Karar Tarihi : 30/9/2020 5ğ) Çal ışma izni olmadan çal ıştığı tespit edilenler h) Türkiye ye yasal giri ş veya Türkiye den yasal ç ıkış hükümlerini ihlal edenler ı) Hakk ında Türkiye ye giri ş yasağı bulunmas ına rağmen Türkiye ye geldi ği tespit edilenler i) Uluslararas ı koruma ba şvurusu reddedilen, uluslararas ı korumadan hariçte tutulan, başvurusu kabul edilemez olarak de ğerlendirilen, ba şvurusunu geri çeken, ba şvurusu geri çekilmiş say ılan, uluslararas ı koruma statüleri sona eren veya iptal edilenlerden haklar ında verilen son karardan sonra bu Kanunun di ğer hükümlerine göre Türkiye de kalma hakk ı bulunmayanlar j) İkamet izni uzatma ba şvurular ı reddedilenlerden, on gün içinde Türkiye den ç ıkış yapmayanlar (2) Başvuru sahibi veya uluslararas ı koruma statüsü sahibi ki şiler hakk ında, sadece ülke güvenli ği için tehlike olu şturduklar ına dair ciddi emareler bulundu ğunda veya kamu düzeni aç ısından tehlike olu şturan bir suçtan kesin hüküm giymeleri durumunda s ınır d ışı etme karar ı al ınabilir." 19. 6458 say ılı Kanun un "Türkiye'ye giri ş yasağı" kenar başlıklı 9. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Genel Müdürlük, gerekti ğinde ilgili kamu kurum ve kurulu şlar ının görüşlerin i alarak, kamu düzeni veya kamu güvenli ği ya da kamu sa ğlığı aç ısından Türkiye ye girmesinde sak ınca görülen yabanc ılar ın ülkeye giri şini yasaklayabilir. (2) Türkiye den s ınır d ışı edilen yabanc ılar ın Türkiye ye giri şi, Genel Müdürlük vey a valilikler taraf ından yasaklan ır. (3) Türkiye ye giri ş yasağının süresi en fazla be ş yıldır. Ancak, kamu düzeni veya kamu güvenliği aç ısından ciddi tehdit bulunmas ı hâlinde bu süre Genel Müdürlükçe en fazla on y ıl daha art ırılabilir. (4) (Değişik:6/12/2019-7196/71 md.) Vize veya ikamet izni süresi sona eren ve bu durumlar ı yetkili makamlarca tespit edilmeden önce Türkiye d ışına ç ıkmak için valiliklere başvuruda bulunup hakk ında s ınır d ışı etme karar ı al ınan yabanc ılara, idari para cezalar ını ödemiş olmalar ı ve Bakanl ıkça belirlenen ihlal sürelerini a şmamalar ı kayd ıyla, Türkiye ye giriş yasağı karar ı al ınmayabilir. (5) 56 nc ı madde uyar ınca Türkiye yi terke davet edilenlerden, süresi içinde ülkeyi ter k edenler hakk ında giriş yasağı karar ı alınmayabilir. (6) Genel Müdürlük, giri ş yasağını kald ırabilir veya giri ş yasağı sakl ı kalmak kayd ıyla yabanc ının belirli bir süre için Türkiye ye giri şine izin verebilir. (7) (Değişik:6/12/2019-7196/71 md.) Kamu düzeni, kamu güvenli ği veya kamu sa ğlığı sebebiyle Genel Müdürlükçe; idari para cezalar ı ve kamu alacaklar ı sebebiyle ise valiliklerce yabanc ılar ın ülkeye kabulü ön izin şart ına bağlanabilir. Başvuru Numaras ı: 2017/24261 Karar Tarihi : 30/9/2020 6B. Uluslararas ı Hukuk 20. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'nin (Sözle şme) "Özel ve aile hayat ına sayg ı hakk ı" kenar başlıklı 8. maddesi şöyledir: (1) Herkes özel ve aile hayat ına, konutuna ve yaz ışmas ına sayg ı gösterilmesi hakk ına sahiptir. (2) Bu hakk ın kullan ılmas ına bir kamu makam ının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmü ş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenli ği, ülkeni n ekonomik refah ı, düzenin korunmas ı, suç işlenmesinin önlenmesi, sa ğlığın veya ahlak ın veya başkalar ının hak ve özgürlüklerinin korunmas ı için gerekli bir tedbir olmas ı durumunda söz konusu olabilir. 21. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) öncelikle uluslararas ı yerleşik hukuk çerçevesinde ve Sözle şme'ye dâhil di ğer anlaşmalardan do ğan yükümlülüklerine dayal ı olarak Sözle şmeci devletlerin yabanc ılar ın ülkeye giri şlerini, ülkede ikamet etmelerini ve ülkeden s ınır d ışı edilmelerini denetleme hakk ına sahip oldu ğunu teyit etmektedir ( Vilvarajah ve diğerleri/Birle şik Krall ık, B. No: 13163/87, 13164/87..., 30/101991, 102; Ahmut/Hollanda, B. No: 21702/93, 28/11/1996, 67-b). 22. Sözle şme, bir yabanc ının ülkeye giri ş yapma veya orada ikamet etme hakk ını yahut bir ki şinin aile ya şam ını belirli bir ülkede kurma şeklindeki bir hakk ı güvence alt ına almamaktad ır (Abdulaziz, Cabales and Balkandali/Birle şik Krall ık [GK] , B. No: 9214/80..., 28/5/1985, 68; Ahmut/Hollanda , 67-c). 23. Bunun yan ı sıra aile hayat ına sayg ı hakk ının kamusal makamlara yükledi ği yükümlülü ğün, çiftlerin evlenmek suretiyle ikamet edecekleri ülkeyi seçmeleri ve ayn ı ülke vatandaşı olmayan e şlerin bu ülkeye yerle şmelerini kabul etmek şeklinde genel bir yükümlülü ğü kapsad ığı söylenemez ( Biao/Danimarka [BD], B. No: 38590/10, 24/5/2016, 117). 24. Sözle şme yabanc ılar ın ülkeye giri şi veya orada yerle şmeleri hususundaki bir hakk ı güvence alt ına almamakla birlikte ki şinin yak ın aile bireylerinin bulundu ğu bir ülkeden ayr ılmak zorunda olmas ı belirli ko şullar alt ında aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edilmesine neden olabilir ( Boultif/İsviçre , B. No: 54273/00, 2/8/2001, 39). 25. Aile hayat ına sayg ı hakk ının yaln ızca vatanda şlar taraf ından değil hukuka uygun şekilde ikamet eden yabanc ılar taraf ından oluşturulan aile birliklerini de korudu ğunun kabulü gerekir. A İHM'in s ınır d ışı etme ve suçlular ın iadesi tedbirlerine ili şkin içtihad ında, aile hayat ı yönünden Sözle şmeci devletin hâkimiyet alan ında yasal olarak ikamet ede n yabanc ılar ın Sözleşme'nin sa ğlad ığı güvencelerden yararlanabilece ğine vurgu yap ılmaktad ır. Bu anlamda aile hayat ı, çekirdek aile ile s ınırlı olarak anla şılır. Bununla birlikte A İHM, Sözleşme'nin bir ki şinin belirli bir ülkede aile kurma gibi bir hakk ı içermedi ğine hükmetmi ştir. Bunun yan ı sıra belirli ko şullar alt ında ülkede hukuka ayk ırı olarak bulunan yabanc ılar ın aile yaşam ının da belirtilen güvenceden yararlanmas ı söz konusu olabilir. Ancak göç kontrolü ve kamu düzeninin korunmas ı için söz konusu olan gereklilikler aile hayat ına sayg ı hakk ının s ınırland ırılmas ında devletlere geni ş takdir yetkisi verir. Bu bak ımdan AİHM içtihad ında; aile ya şam ının gelişim gösterdi ği koşullar, aile hayat ındaki ilişkilerin ne ölçüde Başvuru Numaras ı: 2017/24261 Karar Tarihi : 30/9/2020 7kesildiği ya da kesilece ği, Sözleşmeci devletteki ba ğlar ın ne ölçüde oldu ğu, başka bir yerde aile yaşam ını sürdürmek için a şılamaz nesnel engeller olup olmad ığı, göç kontrolünü n gereklerinin veya s ınır d ışı edilmenin a ğır bast ığı kamu düzenine ili şkin değerlendirmelerin olup olmad ığı gibi kriterler dikkate al ınmaktad ır (Slivenko/Letonya [BD], B. No: 48321/99, 9/10/2003, 94; Amara/Hollanda (k.k.), B. No: 6914/02, 5/10/2004). 26. AİHM taraf ından s ınır d ışı etme ve ülkeye kabul ile Sözle şme'nin 8. maddesiyle bağlant ısı kurularak de ğerlendirme yap ılan davalarda aile kavram ının çekirdek aile olarak yani çiftler aras ındaki ilişkilerle ebeveyn ve küçük çocuklar aras ındaki ilişkileri kapsayacak şekilde ele al ındığı, yetişkin çocuklar ın ise aileye ba ğıml ı ve muhtaç olduklar ının ispat edilebildi ği ölçüde aile kavram ına dâhil edildikleri ve bu suretle aile kavram ının bu alanda oldukça dar yorumlanmas ının tercih edildi ği anlaşılmaktad ır (Slivenko/Letonya , 94; A.A/Birleşik Krall ık, B. No: 8000/08, 20/9/2011, 49; Bousarra/Fransa , B. No: 25672/07, 23/9/2010, 38, 39). 27. S ınır d ışı karar ı al ınmas ı ile ülkeden fiilen ç ıkar ılma işlemleri aras ında belirli bir zaman aral ığı söz konusu olabilir. Bu zaman aral ığı içinde ki şilerin özel ve aile hayatlar ında birtak ım değişikliklerin olmas ı mümkün olup bir aile ya şam ının mevcut olup olmad ığının hangi tarihe göre belirlenece ği sorunu ortaya ç ıkmaktad ır. AİHM s ınır d ışı gibi tedbirlerin söz konusu oldu ğu başvurularda Sözle şme'nin 8. maddesi kapsam ında bir aile hayat ının mevcut olup olmad ığını hangi tarihe göre belirleyece ğini kararlar ında göstermi ştir. Buna göre AİHM, aile hayat ına müdahale olu şturan tedbirin kesinle ştiği ve nihai hâle geldi ği tarihte mevcut bir aile hayat ı olup olmad ığını dikkate almaktad ır (Maslov/Avusturya [B.D], B. No: 1638/03, 23/6/2008, 61; Ezzouhdi/Fransa, B. No: 47160/99, 13/2/2001, 25; Yıldız/Avusturya, B. No: 37295/97, 31/10/2002, 34; Mokrani/Fransa, B. No: 52206/99, 15/7/2003, 34). 28. AİHM birçok içtihad ında, belirli suçlar ı işlemiş olmalar ı nedeniyle kamu düzeni açısından tehlike olu şturduğu kanaatiyle s ınır d ışı edilmesine karar verilen ba şvurucular taraf ından aile hayat ına sayg ı hakk ı bağlam ında ileri sürülen ihlal iddialar ını değerlendirmi ş ve kamu makamlar ının s ınır d ışı etme, zorla ç ıkartma, ülke topraklar ına girmeyi yasaklam a gibi işlemlerinin ki şilerin aile hayat ına müdahale olu şturduğunu belirtmi ştir (Nasri/Fransa, B. No: 19465/92, 13/7/1995, 34; Berrehab/Hollanda, B. No: 10730/84, 21/6/1988, 23; Boultif/İsviçre, 40; Maslov/Avusturya [BD], B. No: 1638/03, 23/6/2008, 61). A İHM, kamu makamlar ının oturma izni vermeme gibi hareketsiz kald ığı durumlarda ise aile hayat ına sayg ı hakk ı bak ımından pozitif yükümlülüklerinin gündeme gelece ğini ifade etmi ştir (Jeunesse/Hollanda, B. No: 12738/10, 3/10/2014, 105; Butt/Norveç, B. No: 47017/09, 4/12/2012, 78) 29. AİHM, s ınır d ışı işlemi gibi aile hayat ına sayg ı hakk ına yönelik müdahaleleri Sözleşme'nin 8. maddesinin ikinci f ıkras ında yer alan kanunilik, me şru amaç, demokratik toplumda gerekli ve orant ılı olma ilkeleri bak ımından incelemeye tabi tutmaktad ır. AİHM, orant ılılık incelemesi yaparken ba şvurucular ın aile hayat ı ile s ınır d ışı işleminin uygulanmas ı bağlam ında gözetilen kamusal menfaat aras ında adil bir denge kurulmas ı gereğine işaret etmiştir. Söz konusu de ğerlendirmede dikkate al ınmas ı gereken unsurlar aras ında başvurucu taraf ından işlenen suçun niteli ği ve ağırlığı, s ınır d ışı edilmeden önce ba şvurucunun ülkede ikamet süresi, suçun i şlenmesinin ard ından geçen süre, ilgili di ğer kişilerin vatanda şlıklar ı, başvurucunun aile durumu, evlili ğinin süresi, çiftin gerçek ve hakiki bir aile ya şam ı sürdürüp sürdürmedi ğini gösteren di ğer etkenler, e şin aile ya şam ı kurduğu anda söz konusu suçtan haberdar olup olmad ığı, evlilikte çocuk sahibi olup olmad ıklar ı, varsa çocuklar ın yaşı gibi Başvuru Numaras ı: 2017/24261 Karar Tarihi : 30/9/2020 8hususlar yer almaktad ır. Her ne kadar bir ki şinin s ınır d ışı edilen e şiyle s ınır d ışı edildiği ülkede birlikte ya şamas ının baz ı zorluklar ı olacağı olgusu tek ba şına s ınır d ışı edilmeye engel oluşturmasa da Mahkeme, özellikle e şin başvurucunun ülkesinde kar şılaşmas ı muhtemel zorluklar ın ciddiyetini de gözönünde tutmaktad ır (Boultif/İsviçre , 48; Üner/Hollanda [BD], B. No: 46410/99, 18/10/2006, 62-66). 30. Ancak hakk ında millî güvenlik hususlar ına dayanan bir tedbir uygulanan bir kişi, keyfîliğe karşı tüm garantilerden mahrum edilmemelidir. Söz konusu tedbirin hukuka uygunluğunu denetlemek ve olas ı keyfîlik, kötüye kullanmay ı engellemek için somut olay ın koşullar ı ve ilgili mevzuata ili şkin tüm ilgili sorunlar ı gözden geçirme yetkisine sahip bağıms ız, tarafs ız bir organ taraf ından incelenmesi imkân ı tan ınmal ıdır. Hakk ında tedbir uygulanan ki şinin bu organ önünde iddia ve görü şlerini sunabilmesi, hakk ındaki isnatlar ı çürütebilmesi için çeli şmeli yarg ılama imkânlar ına sahip olmas ı gerekir ( Lupsa/Romanya, B. No: 10337/04, 8/6/2006, 38; Al-Nashif/Bulgaristan, B. No: 50963/99, 20/6/2002, 123, 124). V.İNCELEME VE GEREKÇE 31. Mahkemenin 30/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Aile Hayat ına Sayg ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 32. Başvurucu; ba şarılı bir iş yaşam ı olduğunu, İran'da sayg ın bir aileye mensup olduğunu, uzun y ıllard ır Türkiye'de ya şadığını, Türk vatanda şıyla evli olup iki çocu ğu bulunduğunu, çocuklar ından birinin üniversitede, di ğerinin ise lisede ö ğrenim gördü ğünü, sınır d ışı edilerek İran'a gönderilmesi hâlinde e şi ve çocuklar ıyla bağının kopaca ğını, aile bütünlüğünün bozulaca ğını belirtmiştir. Başvurucu, bu nedenlerle özel ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 33. Anayasa n ın "Özel hayat ın gizliliği" kenar başlıklı 20. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Herkes ... aile hayat ına sayg ı gösterilmesini isteme hakk ına sahiptir. ... aile hayat ının gizliliğine dokunulamaz. 34. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucunun iddialar ı dikkate al ınarak somut başvurunun aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 35. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/24261 Karar Tarihi : 30/9/2020 9b. Esas Yönünden i. Hakk ın Kapsam ı ve Müdahalenin Varl ığı 36. S ınır d ışı edilme karar ı nedeniyle özel hayata ve aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ği iddialar ını içeren ba şvurular ın incelenmesinde çözümlenmesi gereken ilk husus sınır d ışı işleminin kesin, nihai ve icra edilebilir hâle geldi ği tarihte yabanc ı kişinin bulunduğu ülkede özel ve/veya aile hayat ının mevcut olup olmad ığının ortaya konulmas ıdır (Peri K ırık, B. No: 2015/19795, 9/1/2019, 32). 37. Olayda ba şvurucunun bir Türk vatanda şı ile evli oldu ğu, bu evlili ğinden 1998 ve 2000 do ğumlu iki çocu ğu bulundu ğu anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla başvurucunun evlilik bağının Anayasa'n ın 20. maddesi kapsam ında mevcut aile hayat ı olduğu aç ıktır. Buna göre başvurucunun e şi ve çocuklar ı ile birlikte ya şadığı Türkiye'den s ınır d ışı edilmesine karar verilmesi aile hayat ına sayg ı hakk ına müdahale te şkil etmektedir (benzer yöndeki karar için bkz. Peri K ırık, 36). ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 38. Anayasa n ın "Temel hak ve hürriyetlerin s ınırlanmas ı" kenar ba şlıklı 13. maddesi şöyledir: Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaks ızın yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasan ın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz. 39. Yukar ıda tespit edilen müdahalenin Anayasa n ın 13. ve 20. maddelerinde öngörülen şartlara uygun olup olmad ığının değerlendirilmesi, bu çerçevede müdahalenin kanuni dayana ğının ve meşru bir amac ının olup olmad ığı, demokratik toplum gereklerine ve ölçülülük ilkelerine uygun olup olmad ığı hususlar ının tart ışılarak ihlal iddias ı hakk ında bir sonuca var ılmas ı gerekir ( Peri K ırık, 38). (1) Kanunilik 40. Başvurucunun s ınır d ışı edilmesine ili şkin uygulaman ın 6458 say ılı Kanun hükümlerine dayand ığı görülmektedir. Bu kapsamda ba şvurucunun aile hayat ına yönelik müdahalenin kanuni bir temelinin oldu ğu ve 6458 say ılı Kanun'un ilgili hükümlerini n kanunla s ınırlama ölçütünü kar şılad ığı sonucuna var ılm ıştır. (2) Meşru Amaç 41. Başvurucunun yarg ı kararlar ı uyar ınca resmî belgede sahtecilik ve mühürde sahtecilik suçlar ından cezaland ırıldığı dikkate al ınarak eylemlerinin kamu düzeni ve güvenliğini tehdit edici nitelikte oldu ğu gerekçesiyle s ınır d ışı edilmesine karar verildi ği anlaşılmaktad ır (bkz. 12). Bu bak ımdan müdahalenin kamu düzeni ve güvenli ğinin korunmas ı amac ını gözettiği ve bu çerçevede ba şvuruya konu müdahalenin me şru bir amaç taşıdığı anlaşılm ıştır (Peri K ırık, 40-43). Başvuru Numaras ı: 2017/24261 Karar Tarihi : 30/9/2020 10(3) Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk (a) Genel İlkeler 42. Anayasa Mahkemesi kararlar ına göre demokratik toplum düzeninin gerekleri kavram ı öncelikle ilgili hak yönünden getirilen s ınırlamalar ın zorunlu ya da istisnai tedbir niteliğinde olmas ını, başvurulabilecek en son çare ya da al ınabilecek en son önlem olarak kendisini göstermesini gerektirmektedir. Demokratik toplum düzeninin gerekleri nden olma, bir s ınırlaman ın demokratik bir toplumda zorlay ıcı bir toplumsal ihtiyac ın karşılanmas ı amac ına yönelik olmas ını ifade etmektedir (AYM, E.2016/179, K.2017/176, 28/12/2017; Haluk Öktem [GK], B. No:2014/13433, 13/10/2016, 49; Erhun Öksüz [GK], B. No: 2014/12777, 13/10/2016, 53; G.G. [GK], B. No: 2014/16701, 13/10/2016, 56; Ata Türkeri, B. No: 2013/6057, 16/12/2015, 44; Salim Onur Şakar, B. No: 2015/2711, 21/9/2017, 35). 43. Anayasa n ın 13. maddesinde demokratik toplum düzeninin gerekleri ve ölçülülük kriterleri iki ayr ı ölçüt olarak düzenlenmi ş olmakla birlikte bu iki ölçüt aras ında ayr ılmaz bir ili şki vard ır. Ölçülülük ilkesinin amac ı temel hak ve özgürlüklerin gere ğinden fazla s ınırland ırılmas ının önlenmesidir. Anayasa Mahkemesi kararlar ı uyar ınca ölçülülük ilkesi, s ınırlama için kullan ılan arac ın s ınırlama amac ını gerçekle ştirmeye uygun olmas ını ifade eden elveri şlilik, s ınırlay ıcı önlemin s ınırlama amac ına ulaşmak bak ımından zorunl u olmas ına işaret eden gereklilik ve araçla amac ın orant ısız bir ölçü içinde bulunmamas ı ile sınırlaman ın ölçüsüz bir yükümlülük getirmemesi anlam ına gelen orant ılılık unsurlar ını içermektedir ( Ferhat Üstünda ğ, B. No: 2014/15428, 17/7/2018, 45, 48; Bülent Polat [GK], B. No: 2013/7666, 10/12/2015, 106; Tevfik Türkmen [GK], B. No: 2013/9704, 3/3/2016 70; Bülent Kaya [GK], B. No: 2013/2941, 11/5/2016, 82). Bu ilke, şüphesiz tüm temel hak ve özgürlüklere yap ılacak müdahaleler bak ımından geçerlidir. 44. Belirtilen ölçütlere riayetle bir s ınırland ırma yap ılıp yap ılmad ığının tespiti için müdahale te şkil eden önlemin temelini olu şturan me şru amaç kar şısında bireye dü şen fedakârl ığın ağırlığının gözönünde bulundurulmas ı, kamunun veya kimi zaman ba şka bir bireyin menfaati ile müdahalenin süjesi olan bireyin menfaati aras ında adil bir dengenin kurulup kurulmad ığının belirlenmesi gerekmektedir ( Bülent Kaya, 83; Tevfik Türkmen, 71; Bülent Polat , 107). 45. Devletlerin uluslararas ı hukuk çerçevesinde yabanc ılar ın ülkeye giri ş yapmas ını ve ikamet etmesini kontrol etme ve gerekti ğinde ülkedeki yabanc ılar ı sınır d ışı etme konusunda geni ş takdir yetkileri bulunmaktad ır (Peri K ırık, 47). 46. Bununla birlikte s ınır d ışı edilen yabanc ının ülkede güçlü ailevi ba ğlara sahip olduğu durumlarda aile hayat ı ile s ınır d ışı işleminin uygulanmas ı bağlam ında gözetilen kamusal menfaat aras ında adil bir denge kurulmas ı gerekmektedir ( Peri K ırık, 48). (b)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 47. Aile hayat ına sayg ı hakk ının yaln ızca vatanda şlar taraf ından değil hukuka uygun şekilde ikamet eden yabanc ılar taraf ından oluşturulan aile birliklerini de korudu ğunun kabulü gerekir. Ülkede hukuka ayk ırı olarak bulunan yabanc ılar ın aile ya şam ının belirtilen Başvuru Numaras ı: 2017/24261 Karar Tarihi : 30/9/2020 11güvenceden yararlanmas ı ise ancak s ınırlı koşullar alt ında söz konusu olabilir. Ülkede hukuka ayk ırı olarak bulunan yabanc ılar bak ımından göç kontrolü, kamu düzeni ve güvenliğinin korunmas ı için gerekli tedbirlerin al ınmas ı bağlam ında aile hayat ına sayg ı hakk ının s ınırland ırılmas ında devletlerin daha geni ş takdir yetkisi bulunmaktad ır. 48. Somut olayda ba şvurucunun yasal olmayan yollardan Türkiye'ye giri ş yapt ığı, bireysel ba şvuru formundaki beyan ı uyar ınca yakla şık 30 y ıldır Türkiye'de bulunmas ına ve bir Türk vatanda şıyla evli olmas ına karşın Türkiye'de ikametini ilgili kanun hükümlerine uygun hâle getirecek yönde hiçbir giri şimde bulunmad ığı aç ıktır. Dolay ısıyla başvurucunun yıllard ır Türkiye'de ya şadığını iddia etmesine kar şın ülkemizde hukuka uygun şekilde ikame t etmediği tart ışmas ızdır. Yarg ı kararlar ıyla da başvurucunun Türkiye'de bulundu ğu süre içinde çok say ıda sahte nüfus cüzdan ı, pasaport, sürücü belgesi ile on yedi sahte mühür düzenlettirdi ği tespit edilmi ş; bu nedenle resmî belgede sahtecilik ve mühürde sahtecilik suçlar ı nedeniyle hakk ında toplamda 4 y ıl 4 ay 15 gün hapis cezas ıyla cezaland ırılmas ına hükmedilmi ştir (bkz. 9). Ba şvurucunun söz konusu eylemlerinin kamu düzeni ve güvenliğini tehdit edici nitelikte oldu ğu gerekçesiyle s ınır d ışı edilmesine karar verildi ği anlaşılmaktad ır (bkz. 12). 49. Başvuru konusu müdahalenin kamu düzeninin korunmas ı meşru amac ına dayand ığı aç ıktır. Ayr ıca devletin kamu düzenini korumak üzere yabanc ılar ın ülkeye giri şini ve ikamet etmesini denetleme ve ülkede hukuka uygun şekilde bulunmayan yabanc ılarla ilgili tedbirler alma konusundaki takdir yetkisinin daha geni ş olduğu bir kez daha vurgulanmal ıdır (Peri K ırık, 50). 50. Başvurucunun Türkiye ye yasal olmayan yollardan girdi ği ve Türkiye'deki ikametinin de ilgili mevzuat hükümlerine uygun olmad ığı, 1999 y ılından itibaren bir Türk vatandaşıyla evli olmas ına rağmen Türk kanunlar ının tan ıdığı yasal ikamet olanaklar ına başvurmad ığı, aksine sahte nüfus cüzdanlar ı, pasaportlar gibi sahte belgeler düzenletmek suretiyle ilgili kanun hükümlerini ısrarl ı şekilde ihlal etti ği için s ınır d ışı edildiğinin tespit edildiği anlaşılmaktad ır. Bu nedenlerle kamu makamlar ının takdirinde isnad ın ağırlığı, önemi dikkate al ınarak kamu düzeninin ve güvenli ğinin korunmas ı amac ının daha a ğır bast ığı görülmektedir. Bu kapsamda somut olayda kamu makamlar ının takdir yetkilerinin s ınırlar ını aştığından söz edilemez. 51. Bunun yan ı sıra bireysel ba şvuru formunda ba şvurucu, e şi hakk ında hiçbir bilgi vermemiştir. Başvurucu, İran'da sayg ın bir aileye mensup oldu ğunu belirtmi ş; ailesi ile İran'a veya başka ülkeye gitmelerinde ve aile hayatlar ını orada sürdürmelerinde ciddi engelle r bulunduğuna dair somut bilgi ve bulgulara dayal ı hiçbir aç ıklama yapmam ıştır. Anayasa Mahkemesi taraf ından da ba şvurucunun Türkiye d ışında ailesiyle birlikte ya şamas ının önünde ciddi engeller bulundu ğuna dair somut bilgi ve bulgulara dayal ı bir tespit yap ılamam ıştır. S ınır d ışı edileceği ülkeye ailesinin de ba şvurucuyla birlikte gitmeyi tercih etmesi durumunda baz ı zorluklarla kar şılaşılmas ı mümkün olsa da bu olgunun tek ba şına sınır d ışı edilmeye engel olu şturmayaca ğı aç ıktır (bkz. 28). 52. Bu durumda ba şvurucunun eylemlerinin kamu düzeni ve güvenli ği aç ısından tehlike olu şturduğunun tespit edilmesi nedeniyle -isnad ın ağırlığı ve önemi, ayr ıca s ınır d ışı edilecek ülke olan İran'da ba şvurucunun ve ailesinin birlikte ya şamas ının önünde çok ciddi engeller bulundu ğunun kan ıtlanmad ığı da dikkate al ındığında- gözetilen me şru amaç karşısında aile hayat ına sayg ı hakk ına yap ılan müdahalenin yeterli bir temele sahip oldu ğu, Başvuru Numaras ı: 2017/24261 Karar Tarihi : 30/9/2020 12keyfîlik içermedi ği anlaşılm ış; müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine ayk ırı olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 53. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekir. B. Çal ışma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 54. Başvurucu, s ınır d ışı işlemi nedeniyle Türkiye'de çal ışmas ının da engellendi ğini belirterek çal ışma hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 2. Değerlendirme 55. Anayasa n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ı ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre bireysel ba şvurunun incelenebilmesi için kamu gücü taraf ından ihlal edildi ği iddia edilen hakk ın Anayasa da güvence alt ına al ınm ış olmas ının yan ı sıra Sözleşme ve Türkiye nin taraf oldu ğu Sözleşme'ye ek protokoller kapsam ına da girmesi gerekir. Anayasa ve Sözle şme nin ortak koruma alan ı dışında kalan hak ihlali iddias ını içeren başvurular bireysel ba şvurunun kapsam ında değildir ( Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, 18). 56. Bireyin diledi ği alanda çal ışma özgürlü ğü ve çal ışma hakk ı Anayasa n ın 48. ve 49. maddelerinde güvence alt ına al ınm ış olmakla birlikte Sözle şme de düzenlenen haklardan değildir ( Serkan Acar, B. No: 2013/1613, 2/10/2013, 24). 57. Buna göre ba şvurucunun ba şvuru dilekçesinde ifade etti ği şekliyle ihlal edildiğini ileri sürdü ğü çal ışma hakk ı, Anayasa ve Sözle şme ile Türkiye nin taraf oldu ğu ek protokollerin ortak koruma alan ına girmedi ğinden ba şvurucunun bu iddias ının konu bak ımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Çal ışma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ı n konu bak ımından yetkisizli k nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan aile hayat ına sayg ı hakk ının İHLAL ED İLMEDİĞİNE, C. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA, Başvuru Numaras ı: 2017/24261 Karar Tarihi : 30/9/2020 13D. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 30/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI