Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011-1-49 (Muafiyet ) Karar Sayısı : 11-43/925-294 Karar Tarihi : 14.07.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : İsmail Hakkı KARAK ELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖR LER: Harun GÜNDÜZ, Çiğdem TUNÇEL 10 C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Aygaz A.Ş. Büyükdere Cad. 145 -1 Zincirlikuyu 34394 Şişli /İstanbul D. DOSYA KONUSU: Tota l Oil
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011-1-49 (Muafiyet ) Karar Sayısı : 11-43/925-294 Karar Tarihi : 14.07.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : İsmail Hakkı KARAK ELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK B. RAPORTÖR LER: Harun GÜNDÜZ, Çiğdem TUNÇEL 10 C. BİLDİRİMDE BULUNAN : Aygaz A.Ş. Büyükdere Cad. 145 -1 Zincirlikuyu 34394 Şişli /İstanbul D. DOSYA KONUSU: Tota l Oil Türkiye A.Ş.'nin sahip olduğu tüplü LPG dağıtımı işine ilişkin bayilik sözleşmele rinin Aygaz A.Ş. tarafından devralınması sonucunda Aygaz A.Ş.'nin ve bağlı ortaklığı Mogaz Petrol Gazları A.Ş.'nin Türkiye tüplü LPG pazarındaki toplam payının, 2002/2 s ayılı Tebliğin 2. maddesinde yer alan pazar payı eşiğini aşacak olması nedeniyle, bu şirketlerin bayileri ile imzalamış oldukları bayilik sözleşmelerine bireysel muafiyet verilmesi talebi. 20 E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 07.04.2011 tarih v e 2641 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 08.07 .2011 tarih ve 201 1-1-49/MM-11-383.HG s ayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu 12.07.2011 tarih ve REK.0.0 7.00.00 -130/198 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11 -43 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. F. RAPORTÖR LERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; - Aygaz A.Ş., Mogaz A.Ş. ve Total Oil Türk iye A.Ş. ile tüplü LPG bayileri arasında imzalanan bayilik anlaşmalarının, ilgili devralma işlemi sonrasında, ilgili ürün 30 pazarındaki toplam pazar payının %40 lık eşiği aşacak olması nedeniyle, 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olmadığı, - Total Oil Türkiye A. Ş. ile tüplü LPG bayileri arasında imzalanan bayilik sözleşmelerine, o Sözleşmenin 6. maddesinde yer alan ve üçüncü kişilere rekabet etmeme yükümlülüğü getiren hükmün kaldırılması , o Sözleşmenin 30. maddesinde yer alan ve süreye ilişkin olan hükmün sözleşme süresinin 5 yılı aşamayacağını ifade edecek şekilde düzenlenmesi koşuluyla bireysel muafiyet tanınması gerektiği, - Söz konusu değişiklikleri yapabilmesi için Aygaz A.Ş. ye, ilgili devralma işlemi için 40 öngörülen kapanış tarihinden itibaren 60 günlük süre tanın ması gerektiği görüşü ifade edilmiştir. G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 11-43/925-294 2 G.1. Bildirimin Konusu Kuruma intikal eden başvuruda; - Total Oil Türkiye A.Ş. nin (Total) sahip olduğu tüplü likit petrol gazı (LPG) dağıtımı işine dair malvarlığının bir kısmının ve ilg ili bayilik sözleşmelerinin Aygaz tarafından devralınması işlemine izin verilmesi, 50 - Ayrıca söz konusu devralma işleminin gerçekleştirilmesi halinde Aygaz ın ve bağlı ortaklığı Mogaz Petrol Gazları A.Ş nin1 (Mogaz) Türkiye tüplü LPG pazarındaki toplam payını n yaklaşık %43 e ulaşacak olması nedeniyle, bu şirketlerin bayileri ile imzalamış oldukları bayilik sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğinin 2007/2 sayılı Tebliğ ile değişik 2. maddesi uyarınca grup muafiyetinden ya rarlanamayacağı belirtilmekte ve söz konusu bayilik sözleşmelerine Kanun un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet değerlendirmesi yapılması talep edilmektedir2. Söz konusu devralma işlemi , Kurulun 06.07.2011 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 11-41/873-274 sayı ile söz konusu işleme izin verilmiştir. Bildirim formunda ve Aygaz 60 tarafından gönderilen 05.05.2011 tarihli yazıda yer alan açıklamalar çerçevesinde, Aygaz ın bayilik sözleşmelerine muafiyet tanınmasına ilişkin talebine yönelik değerlendirmeler e ise aşağıda yer verilm iştir. G.2. Aygaz A.Ş. (Aygaz) Dosyadaki bilgilere göre; Koç Holding A.Ş. (Koç Holding) Enerji Grubu bünyesinde yer alan ve 1961 yılında kurulmuş olan Aygaz, LPG nin otogaz, dökme gaz ve tüplü gaz olarak dağıtımı, LPG tüpleri, tankl arı, valf ve dedantörleri üretimi ve satışı ile LPG yle çalışan cihazların pazarlaması alanında faaliyet göstermektedir. Şirketin hâlihazırda 81 ilde 2.086 tüplü gaz bayisi ve 1.226 otogaz istasyonu bulunmaktadır. Hisselerinin %24,3 ü halka açık olan ve İs tanbul Menkul Kıymetler Borsasında işlem gören Aygaz, 70 Koç Holding ve Koç Ailesi mensubu gerçek kişiler tarafından kontrol edilmektedir. Aygaz, ayrıca otogaz, dökme gaz, tüplü gaz ve kokusuz gaz dağıtımı ve satışı alanında faaliyet gösteren Mogaz ı doğruda n kontrol etmektedir. Mogaz, hâlihazırda Mogaz ve Lipetgaz markalarıyla Türkiye de 763 tüplü gaz ve 495 otogaz bayisi ile faaliyetini sürdürmektedir. Aygaz ın ve bağlı ortaklığı Mogaz ın Türkiye tüplü LPG pazarındaki 2010 yılı toplam pazar payı %39,22 olar ak gerçekleşmiştir. Rekabet Kurulunun 06.07.2011 tarih ve 11 -41/873 -274 sayı ile izin verdiği işlem sonrasında Aygaz ın, Total in LPG dağıtımına ilişkin bayilik sözleşmelerini devralmasıyla birlikte , Total in 200 bayisi Aygaz a devrolunacaktır. Total in 20 10 yılında 80 sahip olduğu pazar payı %4,51 dir. Dolayısıyla, 2010 yılı verileri ışığında, devralma işlemi sonrasında Aygaz ın ve bağlı ortaklığı Mogaz ın sahip olacağı toplam pazar payının yaklaşık %43,73 düzeyinde olacağı tahmin edilmektedir. G.3. İlgili Pazar 1 Aygaz ve Mogaz bundan böyle Aygaz Grubu olarak anılacaktır. 2 Devralma işleminin kapanışı Varlık Devir Sözleşmesi nin 4.1. maddesi ile bu maddede öngörülen diğer koşulların yanı sıra Rekabet Kurulunun iznine ve önemli itiraz ileri sürmemesine bağlanmıştır. Önemli İtiraz , Sözleşmenin 1.2. maddesinde Bireysel muafiyet talepleri de dahil olmak ve fakat bununla sınırlı olmamak üzere, İşlem e ilişkin olarak, iş, mali durum, varlıklar ve/veya mülkler üzerinde önemli olumsuz etkisi olan ve Rekabet Kur ulu nun öngördüğü herhang i bir koşulu ifade eder. şeklinde tanımlanmıştır. Bu çerçevede bayilik sözleşmelerine bireysel muafiyet tanınması da işlemin kapanışı için gerekli ön koşullar arasında yer almaktadır. 11-43/925-294 3 Total in sahip olduğu tüplü LPG dağıtımı işine dair malvarlığının bir kısmının ve ilgili bayilik sözleşmelerinin Aygaz tarafından devralınması işleminin değerlendirildiği karar kapsamında yapılan ilgili pazar tanımları paralelinde ilgili ürün pazarı , tüplü LPG dağıtımı pazarı; ilgili coğrafi pazar ise Türkiye olarak belirlenm iştir. 90 G.4. Sözleşmelerin Niteliği G.4.1. Aygaz ve Mogaz ın Bayilik Sözleşmeleri Aygaz ve Mogaz ın tüm bayileri ile dosya ekinde örneğine yer verilen ve bire bir aynı olduğu t espit edil en tip sözleşmeleri imzala dığı anlaşılmaktadır. Yapılan incelemede, Aygaz Grubu nun tüplü LPG bayilik sözleşmelerinin, 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan muafiyet kapsamın dan çıkaracak bir hüküm barındırmadığı, bir başka deyişle sözleşmelerin devra lma işlemi öncesinde 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığı anlaşılmaktadır. G.4.2. Total in Bayilik Sözleşmeleri Dosyada yer alan bilgilere göre, Total in bayileri ile imzaladığı tip sözleşmelerin rekabet 100 hukuku açısından incelenm esi gereken hükümleri nin 6. ve 30. maddeler olduğu anlaşılmaktadır . Total i n bayileri ile akdetmiş olduğu bayilik sözleşmelerinin 6. maddesi rekabet yasağını düzenlemektedir. Bu madd e hükmüne göre, BAYİ, işbu anlaşma süresince, kendisi ve eşi ve usul für u da dahil, işbu anlaşmada belirtilen işyerinde veya aynı ilçe sınırları içinde başka bir işyerinde başka bir LPG dağıtım şirketinin bayiliğini alamaz, faaliyette bulunamaz. Dolayısıyla Total bayilik anlaşması süresince hem bayiye hem de üçüncü kişilere rekabet etmeme yükümlülüğü getirmiştir. Sözleşmenin süresine ilişkin düzenleme ise 30. maddede , İşbu anlaşmanın süresi 110 anlaşmanın imza tarihinden itibaren ... (...) yıldır. hükmüyle yer bulmaktadır. Bu hükümden , sözleşmelerin tüm sözleşmeler bakımından geçerli olacak belli bir süreye bağlanmadığı anlaşılmaktadır. Sözleşmenin 6. ve 30. maddeleri göz önünde bulundurulduğunda, bu maddelerde yer alan hükümlerin rekabet etmeme yükümlülüğünün sınırlarını genişlettiği ve 2002/2 sayılı Tebliğ in 5. maddesi nedeniyle grup muafiyetinden yararlanamadıkları, bu nedenle mevcut durumda Total in tip bayilik sözleşmesinin grup muafiyetinden yararlanamadığı görülmektedir. G.5. Değerlendirme G.5.1. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi 120 Yukarıda açıklandığı üzere, bi ldirim konusu Sözleşme 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında incelenebilecek bir dikey anlaşma niteliğini taşımaktadır. Bilindiği üzere 2007/2 sayılı Tebliğ ile 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği nde birtakım değişiklikler yapılmış ve bu değişiklikler çerçevesinde Tebliğ in 2. maddesine , Bu Tebliğ ile sağlanan muafiyet, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %40 ı aşmaması durumunda uygulanır. hükmü eklenmiştir. Tebliğ in 6/A ma ddesinin ikinci fıkrasında ise %40 lık pazar payı eşiğinin uygulanmasında uygulanacak kurallar belirlenmiş, bu çerçevede pazar payının hesaplanmasında bir önceki yıl verisinin kullanılacağı hükme bağlanmıştır. Bildirim konusu sözleşmeler bakımından, sağlay ıcının pazar payını devralma işlemi 130 sonrasına ışık tutacak şekilde tespit etmek için Aygaz ın, bağlı ortaklığı Mogaz ın ve Total in Türkiye tüplü LPG pazar paylarının birlikte değerlendirilmesi gerek mektedir. 11-43/925-294 4 Söz konusu şirketlerin son üç yıldaki pazar pay ı verilerine aşağıdaki tabloda yer verilm iştir: Tablo 1: Aygaz , Mogaz ve Total in 2008 -2010 Yılları Pazar Payları Pazar Payı (%) Teşebbüs 2008 2009 2010 AYGAZ GRUBU 39,86 38,55 39,22 Aygaz 33,86 32,48 32,72 Mogaz 6,00 6,07 6,50 TOTAL 4,62 4,43 4,51 TOPLAM 44,48 42,98 43,73 Yukarıdaki tablodan görüleceği üzere teşebbüslerin son üç yıldaki pazar paylarında önemli bir değişiklik olmamıştır. Tebliğin 6/A maddesi gereğince 2010 yılı pazar payı değerlendirildiğinde devralma işleminin gerçekleşm esinden sonra Aygaz ın sahip olacağı pazar payının %43 -44 aralığında olacağı, bir başka deyişle , Tebliğ in 2. maddesi ile getirilen %40 lık pazar payı eşiğini aşacağı öngörülmektedir. Bu 140 çerçevede, sağlayıcının pazar payının %40 ı aşması nedeniyle bildirim konusu bayilik sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanamayacağı anlaşılmaktadır. G.5.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi Bu bölümde, bildirim konusu sözleşmelerin, 4054 sayılı Kanun un 5. maddesinin birinci fıkrasınd a yer alan şartları taşıyıp taşımadığı incelen miştir. Ancak söz konusu değerlendirmeye geçmeden önce, Aygaz Grubu nun tüplü LPG bayileriyle yapmış olduğu anlaşmaların grup muafiyeti kapsamından çıkmasına neden olan hususun, Total in tüplü LPG faaliyetine i lişkin bazı malvarlıklarını ve bayilik sözleşmelerini devralması neticesinde 2002/2 sayılı Tebliğ de öngörülen %40 lık pazar payı eşiğinin 150 aşılması olduğu belirtilmelidir. Anılan hususun bireysel muafiyet değerlendirmesi bakımından önem arz etmesinin gerek çesi, grup muafiyeti kapsamındaki anlaşmaların, Kanun un 5. maddesindeki koşulları taşıdığı varsayımıdır. Nitekim Kanun un 5. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan , Kurul, birinci fıkrada gösterilen şartların gerçekleşmesi halinde , belirli konulardaki anl aşma türlerine bir grup olarak muafiyet tanınmasını sağlayan ve bunların şartlarını gösteren tebliğler çıkarabilir . şeklindeki hükümden de bu sonuca ulaşılmaktadır. Bu çerçevede, Aygaz Grubu nun devralma işlemi öncesinde grup muafiyetinden yararlanan3 ve dolayısıyla Kanun un 5. maddesindeki koşulları taşıyan söz konusu bayilik anlaşmalarını, grup muafiyeti kapsamından çıkaran tek hususun, %40 lık pazar 160 payı eşiğinin aşılması olduğu dikkate alındığında, yapılacak bireysel muafiyet değerlendirmesinde, Kanun un 5. maddesinin (a) ve (b) bentlerindeki şartlardan ziyade (c) ve (d) bentlerindeki şartların daha fazla önem arz edeceği değerlendirilmektedir. Dolayısıyla bireysel muafiyet değerlendirmesi, bu hususlar dikkate alınarak yapılm ıştır. a. Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması Bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun un 4. maddesinden muaf tutulabilmesi için, öncelikle anlaşma konusu olan malın üretimi ve dağıtımı ile il gili olarak bir gelişme veya iyileşme olması ya da ekonomik veya teknik gelişme sağlanması gerekmektedir. Bentte kastedilen ekonomik fayda veya menfaatin, sadece teşebbüslerin kendi açılarından 170 sağlayacakları menfaat veya kazanç şeklinde değil, aynı zamand a bunların ekonomiye yapacakları somut katkı şeklinde anlaşılması gerekmektedir. Komisyon uygulamasında üretim veya dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi, mal arzının artırılması ve devamlılığının sağlanması, yeni piyasalara girişlerin kolaylaştırılması, kali tenin 3 31.07.2008 tarihli ve 08 -49/702 -277 sayılı, 15. 07.2009 tarihli ve 09 -33/761 -181 sayılı Kurul kararları. 11-43/925-294 5 artırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması gibi haller ekonomik yararın sağlandığı hususunda yeterli görülmektedir. Bildirim formunda, yukarıda bahsedilen koşulun gerçekleşmesine ilişkin olarak Aygaz tarafından öne sürülen ge rekçeler; - Aygaz ın, üretimi geliştirme ve iyileştirmeye yönelik olarak sürekli çalışmalar yaptığı, bunun en önemli göstergesinin ise geliştirdiği faydalı model ve patent portföyünün 180 kapsamı ile Ar -Ge faaliyetlerine ayrılan bütçe olduğu, - Aygaz ın, yerel rak iplerine göre araştırma ve geliştirme çalışmalarında ve bunların sonucu olarak patent sayılarında üstünlük sağladığı, - Aygaz tarafından kullanılan ve üretim, hizmet ve teknoloji açısından önem arz eden gelişme, iyileştirme ve teknolojik yeniliklerin (örneğ in Aygaz Ekspres uygulaması, ev tüpü valf sökme takma makinesi, otomatik gaz aktarma makinesi, otomatik dolum makinesi, dinamik dara kontrol makinesi, ev tüpü boya makinesi, boğaz lastiği sökme -takma makinesi, kaçak kontrol makinesi gibi) varlığı şeklinde özetlenebilir. Bilindiği üzere, LPG piyasası mevzuatı ile getirilen yükümlülük çerçevesind e tüplü 190 LPG nin kullanıcılara teslimi doğrudan dağıtıcılar tarafından veya bunların tüplü LPG bayileri vasıtasıyla yapılmaktadır4. Dolayısıyla dağıtım şirketlerinin bayilik sözleşmeleri vasıtasıyla kurdukları bayilik ağları, ilgili mevzuata uyum ve marka sahibinin satış yöntemlerinin ve ürün tedarik standartlarının bayilerde de korunması ve gün geçtikçe daralan pazarda şirketlerin rekabetçi gücünün muhafaza edilmesi a macını taşımaktadır. Nitekim LPG kullanıcılarının coğrafi olarak yaygınlığı, LPG mevzuatının belli hacmin üzerindeki tüplerin bağlantısının bayi tarafından yapılmasını zorunlu tutması, kullanıcıların günün hemen her saatinde tüp talebinde bulunabilmesi ve bu taleplerin hızlı ve aksat ılmadan karşılanması gerekliliği gibi faktörler de dağıtıcılar bakımından yaygın bir bayi ağını gerekli kılmaktadır. Kaldı ki dağıtıcılar tarafından 200 kurulacak yaygın bir bayilik ağı, mal arzında devamlılığın sağlanması ve dağıtı m maliyetlerinin düşürülmesi gibi ekonomik yararlar da doğurmaktadır. Dolayısıyla bu bayilik ağının kurulmasını sağlayan bildirim konusu bayilik sözleşmelerinin, Kanun un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendindeki koşulu yerine getirdiği değerlendiril mektedir. b. Tüketicinin bundan yarar sağlaması 4054 sayılı Kanun un 4. madde si anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmaya muafiyet tanınabilmesi için aranan ikinci koşul, yukarıda ifade edilen ekonomik iyileşme veya gelişmelerden tüketicilerin de faydalandırılmasıdır. Bir başka deyişle, iyileşme veya gelişme sağlad ığı söylenebilecek olan bir anlaşma, bu yararı 210 tüketicilere yansıtamadığı sürece muafiyetten faydalanamayacaktır. Kanun da yararlanmanın ölçüsü ve kapsamı konusunda herhangi bir ifadeye yer verilmemiş olmakla birlikte, tüketiciye yansıtılabilecek yararlard an akla ilk geleni, fiyatlarda sağlanacak düşüşlerdir. Bunun dışında, kalitenin artması, ürün çeşitliliğinin sağlanması, ekonomiye yeni ürünlerin kazandırılması, satış sonrası etkin hizmetler, malın arzında devamlılığının sağlanması gibi başkaca ekonomik f aydalar da, tüketicilerin elde edeceği menfaat kapsamında değerlendirilebilir. Bu çerçevede öncelikle belirtilmesi gereken husus, bildirim konusu bayilik anlaşmalarıyla kurulan bayilik sisteminin, tüketiciye güvenilir ve kaliteli ürünlerin ve hizmetlerin sunulması hedefini taşıdığıdır. Bunun doğal bir sonucu olarak, kurulan bayi 220 ağı ile yetkili bayiliklerde, tüketicinin bayiye en rahat ulaşabileceği lokasyonlarda, güvenilir, hızlı ve kaliteli ürün ve hizmeti, iyi eğitimli ve bilinçli servis görevlileri ile 4 Sıvılaştırılmış Petrol Gazları Piyasası Lisans Yönetmeliği nin 19. ve 20. maddeleri. 11-43/925-294 6 sunması sağlanmaktadır. Ayrıca yine bu bayilik anlaşmalarıyla, mal arzında devamlılık sağlanmasının yanı sıra satış sonrasında etkin hizmetler sunulması da güvence altına alınmaktadır. Dolayısıyla bildirim konusu bayilik sözleşmeleri vasıtasıyla kurulaca k bayilik ağının malların üretimi veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulması bakımından ortaya çıkaracağı ekonomik veya teknik gelişme ve iyileşmelerin doğrudan tüketicilere fayda sağlayacak nitelikte olduğu ve söz konusu bayilik sözleşmelerinin Kanun un 5. m addesinin birinci fıkrasının (b) bendindeki koşulu taşıdığı değerlendirilmektedir. 230 c. İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması Bu koşulun temelinde, piyasada etkin rekabetin bulunmadığı durumlarda, anlaşmadan beklenen ekonomik yararl arın gerçekleşmeyeceği veya anlaşmanın meydana getireceği yararların zararlardan fazla olmayacağı varsayımı yatmaktadır. Gerçekten de, teşebbüslerin piyasadaki rekabet baskısından uzaklaşmaları, anlaşmadan beklenen ekonomik yararların gerçekleşmemesine yol açacaktır. Aygaz ın, Total in tüplü LPG faaliyetine ilişkin malvarlığının bir kısmı ile bayilik sözleşmelerini devralmasına ilişkin olarak hazırlanan raporda ayrıntılı olarak yer verildiği üzere, Aygaz ın Total in bayilik sözleşmelerini devralmasıyla , Aygaz Grubunun pazar payının %43 -44 düzeyine çıkacağı öngörülmekle birlikte; tüplü LPG pazarının 240 yapısı ve mevcut rekabetçi durumu düşünüldüğünde , Aygaz Grubu tarafından kurulacak bayilik ağının ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldıraca k sonuçlar yaratmayacağı öngörülmektedir. Şöyle ki; 06.07.2011 tarihli ve 11 - 41/873 -274 sayılı Rekabet Kurulu kararında da tespit edildiği gibi, daralan bir nitelik arz eden tüplü LPG pazarında faaliyet gösteren teşebbüsler , mevcut pazar paylarını korumak ve daralan pazardan pay almak gayesiyle hareket etmekte ve kampanyalara, indirimli satışlara ve promosyon faaliyetlerine başvurmaktadırlar. Dolayısıyla, yoğunlaşmış bir pazar niteliği gösterse de, hâlihazırda tüplü LPG faaliyeti gösteren oyuncular arasında bir rekabetin varlığından bahsetmek mümkündür. Devralmayla birlikte Aygaz ın pazar payında ortaya çıkacak artışın görece küçüklüğü de dikkate 250 alınacak olursa, bayi ağının genişlemesinin pazardaki rekabet düzeyini azaltmayacağı düşünülmektedir. Ayrıca, ürü nün homojen nitelikte olmasının tüketicilere diğer sağlayıcılara geçme imkânı vermesi, pazarda gerek tedarik imkânları gerek dağıtım ağı bakımından Aygaz a rakip alternatif sağlayıcılar bulunması, tüketicilerin sağlayıcı değiştirme maliyetlerinin düşük olm ası, rakip sağlayıcıların atıl kapasitelerinin mevcudiyeti gibi unsurların da %40 ın üzerinde pazar payına sahip olacak olan Aygaz ın bayilik sözleşmelerinin , ilgili pazardaki rekabeti ortadan kaldırmasını engelleyeceği düşünülmektedir. Kaldı ki , Rekabet Kurulu da Total in sahip olduğu tüplü LPG dağıtımı işine dair malvarlığının bir kısmının ve ilgili bayilik sözleşmelerinin Aygaz tarafından 260 devralınması işlemine izin vererek, söz konusu işlemin ilgili pazarda hâkim durum yaratılmasına veya mevcut hâkim durumun güçlendirilmesine ve böylece rekabetin önemli ölçüde azalmasına neden olmayacağı değerlendirmesini yapmıştır. Dolayısıyla Aygaz ın bayilik sözleşmelerine muafiyet tanınmasının geçmişte olumsuz bir etki yaratmadığı gibi, bundan sonra da yaratmayacağı öngörülmektedir. Bu çerçevede, söz konusu bayilik sözleşmelerinin Kanun un 5. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendindeki koşulu taşıdığı değerlendirilmektedir. 11-43/925-294 7 d. Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu 270 olandan fazla sınırl anmaması Rekabet hukuku bazı anlaşmalara, sağladıkları faydalar nedeniyle muafiyet tanımaktadır. Rekabetin kısıtlanmasına, tüketicinin yararı göz önüne alınarak izin verilmişse de, bu kısıtlamanın asgari düzeyde tutulması gerekmektedir. Buna göre, tüketic ilere yansıtılan ekonomik gelişme veya iyileştirmenin elde edilmesinde, rekabeti daha az sınırlayan bir yöntem mevcut ise, söz konusu anlaşmanın muafiyet alması mümkün değildir. Diğer bir deyişle, sınırlayıcı hükümler olmaksızın veya bu hükümler yumuşatıla rak anlaşmadan beklenen faydanın elde edilmesi mümkün ise, o takdirde bir anlaşmaya muafiyet verilmesi söz konusu olmayacaktır. Kısaca ölçülülük ya da denge olarak ifade edilebilecek olan bu prensibe göre, 280 sınırlama, elde edilmek istenen olumlu amaca uygun ve o amacın elde edilmesi için gerekli olmalıdır. Bu ilkeye aykırılık, izlenen amacın elde edilmesi için rekabetin gereğinden fazla sınırlanmasına veya rekabetin sınırlanması gereğinin dahi bulunmadığı halde sınırlanmasına yol açar. Teşebbüsler prens ip olarak, anlaşma ile izledikleri ekonomik amaçların gerçekleştirilmesinde, rekabeti en az sınırlayıcı yöntemi tercih etmekle yükümlüdürler. Tespit edilen faydadan tüketicilerin de yararlandığı varsayımı ile, sınırlamanın bu faydaların elde edilmesi için gerekli ve hatta zorunlu olması gerekir. Sınırlayıcı hükümler olmaksızın veya bu hükümler yumuşatılarak anlaşmadan beklenen faydanın elde edilmesi mümkün ise, o takdirde muafiyet verilmesi söz konusu olmaz. 290 Getirilen rekabet sınırlaması ile elde edilen fa yda arasında ne zaman ölçülülük ilkesine riayet edildiği hususunda genel bir kriter vermek mümkün değildir. Ölçü, anlaşma ile izlenen amaca bağlı olarak değişebileceğinden, öncelikli olarak anlaşmanın yorumlanarak amacının tespit edilmesi gerekir. Bu çerçe vede bildirim konusu bayilik sözleşmeleri, bayilik ağı kurulması ve böylelikle marka sahibinin satış yöntemlerinin ve ürün tedarik standartlarının korunması amacını taşımakta, ayrıca kurulan bayilik ağı sayesinde tüketiciye güvenilir ve kaliteli ürünlerin ve hizmetlerin sunulmasını hedeflenmektedir. Bu noktada , mezkur bayilik sözleşmelerinin amacını tespit etmeye yönelik değerlendirmenin, ilgili mevzuatta yer alan düzenlemelerden bağımsız olarak yapılamayacağı için konuyla ilgili olan 300 düzenlemelere değinilm esi gerek mektedir. Tüplü LPG nin kullanıcılara teslimi doğrudan dağıtıcılar tarafından veya bunların tüplü LPG bayileri vasıtasıyla yapılmaktadır. Tüplü LPG bayii, 5307 sayılı LPG Piyasası Kanun u nda Sadece sözleşmeli olduğu dağıtıcının tescilli markası ve amblemini taşıyan teknik düzenlemelere uygun LPG tüplerini işyerinde bulunduran ve pazarlayan gerçek veya tüzel kişi olarak tanımlanmaktadır. 5307 sayılı Kanun un 8. maddesinde tüplü LPG bayilerinin lisansa tabi olmadığı belirtilmektedir. Aynı madde il e bayilere, depolarında, işyerlerinde ve nakil araçlarında sadece bayisi oldukları dağıtıcının tescilli markasını ve amblemini taşıyan LPG tüplerini bulundurma zorunluluğu getirilmiş, ancak buna bir istisna olarak bayisi oldukları dağıtıcının çoğunluk hiss esine sahip 310 olduğu diğer dağıtıcıların tüplerini de sözleşme yapmak suretiyle bulundurabilece kleri ve satışını yapabilece kleri hükme bağlanmıştır. Bir başka deyişle LPG piyasası mevzuatı ile bayilere tek sağlayıcıdan alım yükümlülüğü getirilmiştir. Bu da p azarda dağıtıcıların münhasır bayilikler oluşturmasına yol açmıştır. LPG Piyasası Kanunu uyarınca, tüplü LPG dağıtımının ve pazarlamasının, dağıtıcı lisansı sahipleri tarafından kendileri veya sözleşmelerle bağlı olan bayileri aracılığıyla yapılmasının zo runlu olmasının yanı sıra, ilgili mevzuat gereği dağıtıcılar ile bayileri arasındaki sözleşmelerin münhasırlık hükmü içermesi bir zorunluluk olarak karşımıza çıkmaktadır. Piyasada faaliyet gösteren bütün teşebbüsler bakımından zorunlu olan bu 11-43/925-294 8 kurallar uyar ınca, diğer tüm dağıtıcılar gibi, Aygaz Grubu nun ve Total in bayilik 320 sözleşmelerinde de münhasırlık hükümlerine yer verilmiştir. Ancak söz konusu münhasırlık uygulamasının LPG Piyasası Kanunu uyarınca zorunlu olması nedeniyle, münhasırlığa ilişkin düzenle melerin Kanun un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerindeki amaçların gerçekleşmesi bakımından zorunlu olduğu düşünülmektedir. Keza Aygaz Grubu tarafından yapılan bayilik sözleşmelerinin süresinin 5 yıl olması ve Aygaz Grubu ile Total in tüp lü LPG bayilik sözleşmelerinde, tavan fiyat uygulaması hariç olmak üzere, bayilere fiyat serbestisi tanınmış olması da, söz konusu tespiti destekler niteliktedir. Bu çerçevede Aygaz Grubu nun tüplü LPG bayileriyle akdettiği sözleşmelerin, Kanun un 5. madde sinin birinci fıkrasının (d) bendindeki koşula uygun olduğu değerlendirilmektedir. 330 Ancak bu noktada, Total in bayilik sözleşmelerinde yer alan bazı hükümlere ayrıca değinilmesi gerekmektedir. Bu hükümlerden ilki, bayi dışındaki üçüncü kişilere rekabet yasa ğı getiren ve sözleşmenin 6. maddesinde yer alan düz enlemedir. Söz konusu düzenleme, BAYİ, işbu anlaşma süresince, kendisi ve eşi ve usul füru da dahil, işbu anlaşmada belirtilen işyerinde veya aynı ilçe sınırları içinde başka bir işyerinde başka bir LPG dağıtım şirketinin bayiliğini alamaz, faaliyette bulunamaz. şeklindedir. Mogaz ın bayilik sözl eşmelerine ilişkin olarak Kurul un 31.7.2008 tarihli ve 08 -49/702 - 277 sayılı kararında belirtildiği üzere; 2002/2 sayılı Tebliğ çerçevesinde ancak alıcıya getiri len 5 yıl süreyle sınırlı rekabet yasaklarının grup muafiyetinden yararlanabileceği düzenlenmiştir. Bu nedenle, bayilik sözleşmesi ile bayi dışındaki üçüncü şahıslara 340 getirilen rekabet yasakları grup muafiyetinden yararlanamamaktadır. Bu nedenle, Total in tüplü LPG bayilik sözleşmesinde yer alan bu hükmün, Kanun un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerindeki amaçların gerçekleşmesi bakımından zorunlu olmadığı değerlendirilmektedir. Bu bağlamda Total in bayilik sözleşmeleriyle ilgili olarak de ğinilmesi gereken bir diğer düzenleme, anılan sözleşmenin 30. maddesinde yer verilen hükümdür. İlg ili düzenleme, İşbu anlaşmanın süresi anlaşmanın imza tarihinden itibaren ... (...) yıldır. şeklinde olup, sözleşmenin süresini açıkça düzenle memektedir. Bilindiği üzere 2002/2 sayılı Tebliğ uyarınca münhasırlık kaydı içeren sözleşmelerin süresinin en fazla 5 yıl olması gerekmektedir. Dolayısıyla bu bayilik sözleşmesinin 350 süresinin 5 yıldan uzun olmasına yol açabilecek bu hükmün de, Kanun un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerindeki amaçların gerçekleşmesi bakımından zorunlu olmadığı sonucuna varılmaktadır . Bu değerlendirmeler ışığında, Total in tüplü LPG bayilik sözleşmelerindeki bu hükümlerde gerekli değişikliklerin yapılarak, üçüncü kişilere rekabet yasağı getiren düzenlemenin sözleşme metninden çıkarılması ve sözleşmenin süresinin 5 yılı aşamayacağına ilişkin açık hüküm getirilmesi koşuluyla söz konusu anlaşmalara bireysel muafiyet tanınabileceği değerlendirilmektedir. Ayrıca bireysel muafiyet talebinin, söz konusu devralma işleminin gerçekleşmesi bakımından ön koşul olduğu ve Aygaz Grubu tarafından, Total in tüplü LPG bayilik sözleşmelerindeki değişiklerin 360 yapılabilmesi için öncelikle bu sözleşmelerin devralınması gerektiği gö z önüne alındığında, mezkur değişiklikleri yapabilmesi için Aygaz Grubu na, ilgili devralma işlemi için öngörülen kapanış tarihinden itibaren 60 günlük süre tanınması gerektiği kanaatine varılmaktadır . 11-43/925-294 9 H. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kaps amına göre ; 370 1. Aygaz A.Ş., Mogaz A.Ş. ve Total Oil Türkiye A.Ş.ile tüplü LPG bayileri arasında imzalanan bayilik anlaşmalarının, ilgili devralma işlemi sonrasında, ilgili ürün pazarındaki toplam pazar payının %40'lık eşiği aşacak olması nedeniyle, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında olmadığına, 2. Total Oil Türkiye A.Ş . ile tüplü LPG bayileri arasında imzalanan bayilik sözleşmelerine sözleşmenin 6. maddesinde yer alan ve üçüncü kişilere rekabet etmeme yükümlülüğü getiren hükmün kaldırılması, sözleşmenin 30. maddesinde yer alan ve süreye ilişkin olan hükmün sözleşme süresinin 5 yılı aşamayacağını ifade edecek şekilde düzenlenmesi koşuluyla bireysel muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 380