TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR HASAN BALCI VE FATMA KURT BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2017 /19789) Karar Tarihi: 11/12/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor : 2017/19789 : 11/12/2018 iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Celal Mumtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ R1dvan GULE ; E refUgur ENOL Ba vurucular 1. Hasan BALCI 2. Fatma KURT Vekili Av. Cengiz BALCI I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmas1 nedeniyle mul
TURKiYE CUMHURiYETi ANAYASAMAHKEMESi iKiNCi BOLUM KARAR HASAN BALCI VE FATMA KURT BASVURUSU (Ba vuru Numaras1: 2017 /19789) Karar Tarihi: 11/12/2018 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi Ba kan Uyeler Raportor : 2017/19789 : 11/12/2018 iKiNCi BOLUM KARAR Engin YILDIRIM Celal Mumtaz AKINCI Muammer TOP AL M. EminKUZ R1dvan GULE ; E refUgur ENOL Ba vurucular 1. Hasan BALCI 2. Fatma KURT Vekili Av. Cengiz BALCI I. BASVURUNUN KONUSU 1. Ba vuru, ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmas1 nedeniyle mulkiyet hakkmm ihlal edildigi iddiasma ili kindir. II. BASVURU SURECi 2. Ekli tabloda sualanan ba vurulara ait ba vuru formu ve eklerinin idari yonden yapilan on incelemelerinden sonra ba vurular Komisyonlara sunulmu tur. 3. Komisyonca ba vurulann kabul edilebilirlik incelemesinin Bolum tarafmdan yap1lmasma karar verilmi tir. 4. Bolum Ba kam tarafmdan ba vurulann kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap1lmasma karar verilmi tir. 5. Konulannm aym olmas1 nedeniyle 2017 /31429 numarah bireysel ba vuru dosyasmm 2017 /19789 numarah bireysel ba vuru dosyas1 ile birle tirilmesine ve incelemenin bu dosya uzerinden yapilmasma karar verilmi tir. 6. Ba vuru belgelerinin bir omegi bilgi 19m Adalet Bakanhgma (Bakanhk) gonderilmi tir. Anayasa Mahkemesi i9tuzugu'nun (i9tuzuk) 71. maddesinin (2) numarah fikras1 uyannca ba vurunun i9tihadm olu tugu alana ili kin oldugu degerlendirilerek Bakanhk cevab1 beklenmeden incelenmesine karar verilmi tir. 2 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/19789 : 11/12/2018 III. OLAY VE OLGULAR 7. Ba vuru formu ve eklerinde ifade edildigi ekliyle olaylar ozetle oyledir: 8. Ba vuruculann maliki oldugu ba vuruya konu ta mmaz 1/1000 6l9ekli revizyon uygulama imar planmda kamu hizmeti alamna aynlm1 tlr. Ba vurucular, bu ta mmazm kamula tmlmas1 istemiyle Belediyeye ba vurmu fakat bu yoldan bir sonu9 elde edememi lerdir. 9. Ba vurucular, bunun tizerine imar planmda kamu hizmeti alanma aynlan ta mmazm rayi9 bedelinin odenmesi istemiyle Belediye aleyhine tam yarg1 davas1 a9m1 lard1r. 10. Derece mahkemelerince uyu mazhgm esas1 hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma htikmedilmi tir. Kararda, 20/8/2016 tarihli ve 6745 say1h Yatmmlann Proje Bazmda Desteklenmesi ile Baz1 Kanun ve Kanun Htikmtinde Karamamelerde Degi iklik Yapilmasma Dair Kanun'la 4/11/1983 tarihli ve 2942 say1h Kamula tirma Kanunu'na birtaklm htiktimler eklendigi vurgulanm1 tir. Bu baglamda uygulama imar planlarmda umumi hizmetlere ve resmi kurumlara aynlan ta mmazlann kamula tmlmas1 i9in ongortilen be yilhk stirenin 2942 say1h Kanun'a eklenen ge9ici 11. madde geregince bu maddenin ytirtirltige girdigi tarihten itibaren ba layacag1 ve bu maddenin ytirtirltige girdigi tarihten once a9Ilan ancak hentiz karara baglanmayan veya karan kesinle meyen davalara da bu madde htiktimlerinin uygulanacag1 belirtilmi tir. 11. Ba vurucular, nihai karann tebligi tizerine bireysel ba vuruda bulunmu lard1r. IV. iLGiLi HUKUK 12. Konu ile ilgili hukuk i9in bkz. Huseyin Ona!, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, 17-29. V. iNCELEME VE GEREK ;E 13. Mahkemenin 11/12/2018 tarihinde yapm1 oldugu toplantida ba vuru incelenip geregi dti tintildti: A. Ba vurucularm iddialan 14. Ba vurucular; ta mmazm imar planmda kamu hizmeti alamna aynlmasmm mtilkiyet hakkma mtidahale te kil ettigini, bu mtidahale sebebiyle ta mmazm1 diledigi gibi kullanamad1gm1 belirtmi lerdir. Ba vurucular, ta mmazmm kamula tmlmamasmm mtilkiyet hakkmm ihlaline yol a9tigm1 ifade etmi lerdir. Ba vurucular bunun yanmda lava stirecinde yapilan yasal degi ikliklerin geriye ytirtittilmesi nedeniyle adil yargilanma hakk1, e itlik ilkesi ve hak arama htirriyetinin ihlal edildigini de ileri stirmti lerdir. B. Degerlendirme 15. Anayasa'nm "Mulkiyet hakkz" kenar ba hkh 3 5. maddesi oyledir: "H erkes, miilkiyet ve miras haklarzna sahiptir. 3 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/19789 : 11/12/2018 Bu haklar, ancak kamu yaran amaczyla , kanunla sznzrlanabilir . Miilkiyet hakkznzn kullanzlmasz toplum yararzna aykzrz olamaz. " 16. Anayasa Mahkemesi, olaylann ba vurucular tarafmdan yap1lan hukuki nitelendirmesi ile bagh olmay1p olay ve olgulann hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba vurucular; miilkiyet hakk1 d1 mda adil yarg1lanma hakk1, e itlik ilkesi ve hak arama ozglirltigtinlin ihlal edildigini ileri stirmektedirler. Ancak somut olayda e itlik ilkesinin ihlaline yol as;abilecek farkh muamelenin varhg1 ba vurucular tarafmdan temellendirilmemi tir. 17. Diger taraftan ba vuruculann as1l ikayetinin imar uygulamasmda kamu hizmeti alam olarak aynlmas1 sebebiyle maliki olduklan ta mmazdan diledigi gibi yararlanamad1klanna , ta mmaz1 kullanamad1klanna ve onu tasarruf edemediklerine yonelik oldugu anla 1lmakla ba vuruculann btittin ikayetleri miilkiyet hakkmm ihlali iddias1 kapsammda incelenmi tir . 1. Kabul Edilebilirlik Yonilnden 18. As;1ks;a dayanaktan yoksun olmad1g1 ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek ba ka bir neden de bulunmad1g1 anla 1lan mtilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm kabul edilebilir olduguna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yonilnden 19. Anayasa Mahkemesi aym konu ile ilgili ikayetleri daha once incelemi ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu tur (Hiiseyin Unal, 34-62). 20. Hiiseyin Unal karannda imar uygulamasma konu edilen ta mmazm, ba vurucu adma tapuda kay1th oldugundan dolay1 Anayasa'nm 35. maddesi baglammda mtilk te kil ettigi belirtilmi tir (Hiiseyin Unal, 37). Bu ta mmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alam olarak aynlmasmm mtilkiyet hakkma mtidahale te kil ettigi kabul edilmi , soz konusu mtidahalenin niteligi sebebiyle mtilkiyetten ban s;il yararlanmaya ili kin genel kural s;ers;evesinde incelenmesi gerektigi degerlendirilmi tir (Hiiseyin Una!, 38-41). 21. Anayasa Mahkemesi 3/5/1985 tarihli ve 3194 say1h imar Kanunu htiktimleri ile 2942 say1h Kanun'a eklenen ges;ici 11. maddeye dayah olan mtidahalenin kanunilik ols;tittinti ta 1d1gm1 degerlendirmi , aynca ta mmazm kamu hizmetine tahsis edilmesine yonelik mtidahalenin kamu yaranna dayah me ru bir amacmm bulundugu as;1klanm1 tlf (Hiiseyin Unal, 44-50). Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin 28/3/2018 tarihli ve E.2016/196 , K.2018/34 say1h karan ile amlan madde iptal edilmWir. Bu s;ers;evede ols;iiltiltik yontinden yap1lan degerlendirmede uygulama imar planmm onaylanmasmdan itibaren be y1ldan fazla sure ges;mesine ragmen imar planmda kamu hizmetine aynlan ta mmazm kamula tmlmamas1 ve herhangi bir tazminat da odenmemesinin ba vurucuya ahsi olarak a m bir ktilfet ytikledigi kanaatine ula 1lm1 tlr. Bu sebeple ba vurucunun miilkiyet hakkmm korunmas1 ile kamunun yaran arasmda olmas1 gereken adil dengenin ba vurucu aleyhine bozuldugu ve mtidahalenin ols;tilti olmad1g1 kabul edilmi tir (Hiiseyin Una!, 51-62). 22. Somut ba vuruda da ba vuruculara ait ta mmazm uygulama imar planmda kamu hizmeti alanma aynlmasma ragmen be y1h a km bir stireden beri kamula tmlmad1g1 4 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/19789 : 11/12/2018 ve kendilerine herhangi bir tazminat da odenmedigi dikkate almd1gmda bu ilkelerden aynlmay1 gerektirir bir durumun soz konusu olmad1g1 sonucuna vanlm1 tlr. Dolay1s1yla ba vuruculann miilkiyet hakkma yap1lan miidahale ol9iilii degildir. 23. A91klanan gerek9elerle Anayasa'mn 35. maddesinde giivence altma alman miilkiyet hakkmm ihlal edildigine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say1h Kanun'un 50. Maddesi Yoniinden 24. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say1h Anayasa Mahkemesinin Kurulu u ve Yargilama Usulleri HakkmdaKanun'un 50. maddesinin (1) ve (2) numarah fikralarqoyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba$vurucunun hakkzmn ihlal edildigine ya da edilmedigine karar verilir. jh/al kararz verilmesi halinde ihlalin ve sonur;larzmn ortadan kaldmlmasz i ;in yapzlmasz gerekenlere hiikmedilir ... (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararzndan kaynaklanml$Sa, ihlali ve sonur;larznz ortadan kaldzrmak ir;in yeniden yargzlama yapmak iizere dosya ilgili mahkemeye gonderilir. Yeniden yargzlama yapzlmasznda hukuki yarar bulunmayan hallerde ba$vurucu lehine tazminata hiikmedilebilir veya gene! mahkemelerde dava ar;zlmasz yolu gosterilebilir. Yeniden yargzlama yapmakla yiikiimlii mahkeme, Anayasa Mahkemesi'nin ihlal kararznda ar;zkladzgz ihlali ve sonur;larzm ortadan kaldzracak $ekilde miimkiinse dosya iizerinden karar verir." 25. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Dogan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karannda, ihlal sonucuna vanld1gmda ihlalin nas1l ortadan kaldmlacagmm belirlenmesi hususunda genel ilkeler belirlenmi tir. 26. Buna gore bireysel ba vuru kapsammda bir temel hak ve hiirriyetin ihlal edildigine karar verildigi takdirde ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmld1gmdan soz edilebilmesi i9in temel kural, miimkiin oldugunca eski hale getirmenin, yani ihlalden onceki duruma doniilmesinin saglanmas1dir. Bunun i9in ise oncelikle devam eden ihlalin durdurulmas1, ihlale konu karann veya i lemin ve bunlann yol a9tlg1 sonu9lann ortadan kaldmlmas1, varsa ihlalin sebep oldugu maddi ve manevi zararlann giderilmesi, aynca bu baglamda uygun goriilen diger tedbirlerin almmas1 gerekmektedir (Mehmet Dogan, 55). 27. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonu9lannm nas1l giderilecegine hiikmederken idarenin, yarg1sal makamlann veya yasama organmm yerine ge9erek i lem tesis edemez. Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonu9lannm nas1l giderilecegine hiikmederek gerekli i lemlerin tesis edilmesi i9in karan ilgili mercilere gonderir (Mehmet Dogan, 56). 28. ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yap1lmas1 gerekenlere hiikmedilmeden once ihlalin kaynagmm belirlenmesi gerekir. Buna gore ihlal; idari eylem ve i lemler, yarg1sal i lemler veya yasama i lemlerinden kaynaklanabilir. ihlalin kaynagmm belirlenmesi uygun giderim yolunun belirlenebilmesi bak1mmdan onem ta 1maktadir (Mehmet Dogan, 57). 29. ihlalin mahkeme karanndan kaynakland1g1 durumlarda 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikras1 ile i9tiiziik'iin 79. maddesinin (1) numarah fikrasmm (a) bendi uyannca kural olarak ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rmak i9in yeniden yargilama yap1lmak iizere karann bir omeginin ilgili mahkemeye gonderilmesine hiikmedilir (Mehmet Dogan, 58). 5 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/19789 : 11/12/2018 30. Buna gore Anayasa Mahkemesince ihlalin tespit edildigi hallerde yarg1lamanm yenilenmesinin gerekliligi hususundaki takdir derece mahkemelerine degil ihlalin varhgm1 tespit eden Anayasa Mahkemesine b1rakilm1 tu . Derece mahkemeleri ise Anayasa Mahkemesinin ihlal karannda belirttigi dogrultuda ihlalin sonrn;lanm gidermek tizere gereken i lemleri yapmakla yukumludtir (Mehmet Dogan, 59). 31. Bu baglamda derece mahkemesinin oncelikle yapmas1 gereken ey, bir temel hak veya ozgtirltigti ihlal ettigi veya idari makamlar tarafmdan bir temel hak veya ozgtirltige yonelik olarak gen;ekle tirilen ihlali gideremedigi tespit edilen onceki karanm kald1rmakt1r. Derece mahkemesi , karann kaldmlmasmdan sonraki a amada ise Anayasa Mahkemesi karannda tespit edilen ihlalin sonu9lanm gidermek i9in gereken i lemleri yapmak durumundadu (Mehmet Dogan, 60). 32. Ba vurucular , maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmu lard1r. 33. Somut olayda ba vuruculara ait ta mmaz imar planmda kamu hizmeti alamna aynlm1 tu . Ba vuruculann a9m1 oldugu tazminat davasmda derece mahkemeleri , dava a91ld1ktan sonra yurtirltige giren kanun maddesini gerek9e gostererek dava hakkmda karar verilmesine yer olmad1gma karar vermi tir . Sonu9 olarak mtidahalenin temeli olan ta mmazm imar planmda kamu hizmetine aynlmas1 idari bir i lem niteligindedir. Ba vuruculann mtilkiyet hakkmm idari bir i lem nedeniyle ihlal edildigi anla 1lmaktad1r. Ancak somut olayda ihlale yol a9an idari eylem ve i leme kar 1 ba vurulabilecek kanun yolu ttiketildikten sonra bireysel ba vurunun yapild1g1 anla 1ld1gma gore ilgili mahkemenin yeniden yargilama yoluyla tespit edilen ihlali ve sonu9lanm ortadan kald1rma imkam bulunmaktad1r. 34. Bu durumda mtilkiyet hakkmm ihlalinin sonu9lanmn ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargilama yap1lmasmda hukuki yarar bulunmaktadu. Buna gore yap1lacak yeniden yarg1lama ise 6216 say1h Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikrasma gore ihlalin ve sonu9lannm ortadan kaldmlmasma yoneliktir . Bu kapsamda derece mahkemelerince yap1lmas1 gereken i , ihlal sonucuna uygun olarak tazminata htikmedilmesinden ibarettir. Tazminat miktannm belirlenmesi hususu ise bu konuda uzmanla m1 derece mahkemelerinin takdirindedir. Bu sebeple karann bir omeginin yeniden yarg1lama yap1lmak tizere ilk derece mahkemesine gonderilmesine karar verilmesi gerekir. 35. Yeniden yarg1lama yap1lmak tizere dosyanm yetkili yarg1 gonderilmesine karar verilmesinin ihlal sonucu a91smdan yeterli bir giderim anla 1ld1gmdan ba vuruculann tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. mercune saglad1g1 36. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli tabloda belirtilen har9lann ayn ayn olmak tizere; aynca 1.980 TL vekalet ticretinin de ba vuruculara mti tereken odenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HOKUM A91klanan gerek9elerle; A. Mtilkiyet hakkmm ihlal edildigine ili kin iddianm KABUL EDiLEBiLiR OLDUGUNA, 6 Ba vuru Numaras1 Karar Tarihi : 2017/19789 : 11/12/2018 B. Anayasa'nm 35. maddesinde gtivence altma alman mtilkiyet hakkmm iHLAL EDiLDiGiNE, C. Karann bir omeginin mtilkiyet hakkmm ihlalinin sonw;;lannm ortadan kaldmlmas1 i9in yeniden yargilama yap1lmak tizere ekli tabloda belirtilen mahkemelere GONDERiLMESiNE, D. Ba vuruculann tazminat taleplerinin REDDiNE, E. Ekli tabloda belirtilen har9lann BASVURUCULARA A YRI A YRI ODENMESiNE, F. 1.980 TL vekalet ticretinin BASVURUCULARA MDSTEREKEN ODENMESiNE, G. Odemenin karann tebligini takiben ba vuruculann Hazine ve Maliye Bakanhgma ba vuru tarihinden itibaren dort ay i9inde yapilmasma, odemede gecikme olmas1 halinde bu stirenin sona erdigi tarihten odeme tarihine kadar ge9en sure i9in yasal F AiZ UYGULANMASINA, H. Karann bir omegmm Adalet Bakanhgma GONDERiLMESiNE 11/12/2018 tarihinde OYBiRLiGiYLE karar verildi. Ba kan Engin YILDIRIM Dye Celal Mtimtaz AKINCI Dye Muammer TOP AL Dye M. EminKUZ Dye R1dvan ODLE ; 7