TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HAYAT ABDULBAR İ VE MUHANNED FERDUS İ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/35788) Karar Tarihi: 6/10/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 16/12/2021-31691 Başvuru Numaras ı: 2018/35788 Karar Tarihi : 6/10/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Tuğçe TAKCI Başvurucular : 1. Hayat ABDULBAR İ 2. Muhanned FERDUS İ Başvurucular Vekili : Av. Kemal EKMEN I. BAŞVURU
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HAYAT ABDULBAR İ VE MUHANNED FERDUS İ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/35788) Karar Tarihi: 6/10/2021 R.G. Tarih ve Say ı: 16/12/2021-31691 Başvuru Numaras ı: 2018/35788 Karar Tarihi : 6/10/2021 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Tuğçe TAKCI Başvurucular : 1. Hayat ABDULBAR İ 2. Muhanned FERDUS İ Başvurucular Vekili : Av. Kemal EKMEN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kamu makamlar ı taraf ından gerekli önlemlerin al ınmamas ı sonucu meydana gelen ölüm olay ına ilişkin olarak aç ılan tam yarg ı davas ının süre aşımı gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 22/11/2018 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden ula şılan bilgi ve belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2018/35788 Karar Tarihi : 6/10/2021 28. Başvurucu Hayat Abdulbari'nin o ğlu, Muhanned Ferdusi'nin ise karde şi olan Suriye Arap Cumhuriyeti vatanda şı, 1/1/1993 do ğumlu, olay tarihinde 22 ya şında olan M.F., Adana/Karata ş Halk Plaj ı'nda bulunan kale dire ğinin başına düşmesi sonucu 25/9/2015 tarihinde hayat ını kaybetmi ştir. A. Olayla İlgili Olarak Yürütülen Ceza Soru şturmas ı Süreci 9. Olayla ilgili olarak Karata ş Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Cumhuriyet Ba şsavc ılığı) taraf ından yürütülen soru şturma kapsam ındaki otopsi sonucunda ölümün künt kafa travmas ına bağlı yüz, kafa kaide kemik k ırıklar ı ile birlikte beyin kanamas ı sonucu meydana geldiği tespit edilmi ştir. 10. Olay Yeri İnceleme ekibi taraf ından olay yeri incelemesi yap ılm ış, olay yerinin basit krokisi çizilmi ş, olay yeri foto ğraflar ı çekilmiştir. 11. Başvurucu Hayat Abdulbari'nin 25/9/2015 tarihinde Karata ş İlçe Emniyet Amirliğinde (İlçe Emniyet Amirli ği) tercüman vas ıtas ıyla vekili bulunmadan, mü şteki olarak beyan ı alınm ıştır. Beyan ın ilgili k ısm ı şöyledir: "...Denize girmek amaçl ı oğlum [M.] , k ız kardeşim ve k ız kardeşimin eşi ile birlikt e geldim. Bulundu ğumuz plajda futbol sahas ı vard ı, kum üzerinde bulunan kale dire ğine oğlum [M.nin] sallanmak amaçl ı tutunduğunu da gördüm, o ğlum birkaç kez kale dire ğinde bu şekilde salland ı. Öğleden sonra ben denizde bulunuyordum, o ğlum [M.] denizde de ğildi, oğlum kale dire ğinin oralarda gördüm k ısa bir müddet sonra o ğlumun bulundu ğu yerd e toplanan kalabal ık gördüm ve hemen denizden ç ıkarak oğlumun yan ına doğru gittiğimde oğlum yerde hareketsiz bir şekilde yat ıyordu ... kale dire ği oğlumun ba şına çarpm ış, kale direği oğlumun ba şının üzerine dü şmüş, kale dire ği oğlumun ba şının üzerinde duruyordu... Bu konu ile ilgili kimseden şikayetçi de ğilim..." 12. İlçe Emniyet Amirli ği taraf ından 29/9/2015 tarihinde plaja Karata ş Belediyesi (Belediye) görevlilerince futbol oynanmas ı amac ıyla kale direklerinin kar şılıklı olarak yerleştirildiğinin tespit edildi ği belirtilerek söz konusu direkleri yerle ştiren Belediye görevlisinin kimlik bilgilerinin iletilmesinin talep edilmesi üzerine Belediye taraf ından 9/10/2015 tarihli yaz ı ile bir festival kapsam ındaki turnuva için kurulan kale direklerini kum üzerine kar şılıklı olarak yerle ştirmekle görevli ki şinin Garaj Amiri M.A. oldu ğu bildirilmi ştir. 13. M.A.n ın İlçe Emniyet Amirli ğinde, şüpheli olarak al ınan 13/10/2015 tarihli ifadesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "...plajda bulunan kale direklerini garaj amiri olarak benim sorumlulu ğumda dikildi, bu kale direkleri burada düzenlenen plaj futbolu turnuvas ı için dikildi daha sonra bu kale direkleri turnuva bittikten sonra tekrar garaja kald ırmak istedik ancak son bir maç olduğundan bu kale direklerini kepçe ile sökerek sahile tekrar maç olaca ğı için kenara kimseye zarar verm [eye] cek, üstü örtülü bir şekilde b ırakt ık, daha sonra bu kale direklerini kimin kald ırarak kumsala dikti ğini bilmiyorum, daha sonra bu kaza olduktan sonra biz kale direklerini diktik ve bahse konu maç oldu maç olduktan sonrada sahilden kald ırdık ve stada götürdük, bu kale direklerini kaza öncesinde kim veya kimler tarafindan dikildi bilmiyorum, bu direkler bir veya iki ki şi ile dikilecek bir a ğırlıkta değildir en az 7-8 ki şinin kald ırıp dikebilece ği bir direktir, bu olay ile ilgili olarak benim bir kusurum yoktur..." Başvuru Numaras ı: 2018/35788 Karar Tarihi : 6/10/2021 314. Soruşturma s ıras ında iş güvenliği uzman ından temin edilen 9/11/2015 tarihli bilirkişi raporunun ilgili k ısm ı şöyledir: "... a) Mahkeme dosyas ındaki kroki bilgileri ve ekindeki cd'de bulunan olay yeri resimlerine göre kazaya neden olan futbol kale dire ği ekipman ın; Turnuva maç ı için stattan kumsala getirilerek kullan ılmas ında yasal bir sak ınca olmad ığı. Seyyar (ta şınabilir) şekilde farkl ı ebatlarda demir borulardan 575 Santimetr e genişliğinde, 233 santimetre yüksekli ğinde ve 133 santimetre derinli ğinde dikdörtgen prizma köşegen ay ırtlar ı görünümü şeklinde yap ılmış kale direği ağ bağlama ekipman ı olduğu, Ekipman ın kullan ım an ında herhangi bir yere sabitlenmesi gerekmedi ği, üzerine kal e ağı bağlanarak istenilen yere konulup, konuldu ğu şekilde ağ tak ılarak futbol kalesi olara k kullan ıldığı. Ayr ıca ağırlığının bir veya iki ki şi taraf ından taşınamayacak kadar büyük, fizikse l olarak da normal kullan ım şartlar ında kendili ğinden devrilmeyecek şekilde dengeli yap ılmış olduğu. b) Kale dire ği ekipman ın Karataş Belediye Garaj Amiri [M.A.n ın] kontrolünde plaja getirildiği, turnuva bittikten sonra daha sonra yap ılacak bir maç için, plajdan stada götürülmeyip, plajda uygun bir yere kald ırılıp üzerinin örtüldü ğü, sonras ında bilinmeyen bir şekilde, kimler oldu ğu belli olmayan ki şiler taraf ından tekrar plaj kumsal ına getirildi ği plaj kumsal ında belediye yetkililerinden habersiz geli şi güzel kullan ılmaya ba şland ığı ve bundan sonra kazan ın meydana geldi ği. c) Kazan ın oluşu ile Suriye uyruklu iki karde şten başka tan ığın bulunmad ığı, tan ık ifadelerinde olay gördüklerini söylemelerine ra ğmen kale dire ğinin devrilmesine etki eden husus hakk ında ifadelerinde hiçbir bilginin bulunmad ığı. a) bendinde aç ıkland ığı şekilde kale dire ğinin fiziksel yap ısı değerlendirildi ğinde, kale dire ğinin normal şartlard a devrilmesinin mümkün olmad ığı, mutlaka birilerinin yani ya plajda bulunan di ğer kişilerin, (kazal ı [M.F.nin] kazadan önce kale dire ği üzerinde sal ınma yapt ığı gibi) kale dire ğine tutunarak sal ınmas ı sonucu mu devrildi ği yada ba şka bir fiziksel güç etkisi alt ında m ı devrildiği, Ancak bu fiziksel gücün, kale dire ğinin ağırlığına paralel dengeli yap ısından dolay ı, herkesin denize girebildi ği bir ortamda esen rüzgar kuvvetinin olamayaca ğı rüzgardan ba şka bir gücün etki etmi ş olabilece ği kanaatini olu şturduğu. ...Kale dire ği ekipman ın; Turnuva maç ı için stattan kumsala getirilerek kullan ılmas ında yasal bir sak ınca olmad ığından, Normal kullan ım şartlar ında, amaca uygun kullan ıldığında fiziksel olarak yap ısının kendiliğinden devrilmeyecek şekilde dengeli yap ılmış, Turnuva maç ından sonra kumsaldan uygun yere kald ırılmış ve üzerinin kapat ılmış olmas ına rağmen, sonras ında [M.A.n ın] bilgisi d ışında kim oldu ğu bilinmeyen ki şiler taraf ından yerinden al ınarak kumsala tekrar getirilmi ş, olmas ından dolay ı. Başvuru Numaras ı: 2018/35788 Karar Tarihi : 6/10/2021 4Görevi gere ği kale dire ğini plaj kumsal ına getiren ve turnuva sonras ı kald ıran Karata ş Belediyesi Garaj Amiri [M.A.n ın] Ve Kazal ı [M.F.nin] ise kale dire ği alt ında oturmas ının, ortam ın halk plaj ı olmas ından dolay ı bir sak ıncas ının veya yasal bir yasa ğın bulunmamas ından dolay ı, kazan ın oluşunda her ikisinin de bir kas ıt kusur ve ihmallerinin bulunmad ığı. Ayr ıca, Cumhuriyet Ba şsavc ılığı dosyas ındaki ifade, belge ve bilgilere göre; kazaya neden olan kale dire ği ekipman ın, kimler taraf ından tekrar plaja konulmas ının, plajda gelişi güzel kullan ılmas ının ve devrilmesine neden olan fiziksel gücün tespit edilememi ş olmas ından dolay ı başka bir ki şi, kurum ve kurulu şun kas ıt kusur ve ihmalinin d e bulunmad ığı. Görüş ve kanaatimle..." 15. Cumhuriyet Ba şsavc ılığı 2/12/2015 tarihinde taksirle ölüme neden olma suçundan M.A. hakk ında kovuşturmaya yer olmad ığı karar ı vermiştir. Gerekçenin ilgili k ısm ı şöyledir: "... Suriye uyruklu ölen [M.F.nin] 25/09/2015 Tarihinde saat:17.45 s ıralar ında Karata ş ilçesi merkezinde... plajda futbol kale dire ğine, direkte ba ğlı bulunan ip yard ımıyla as ılarak salland ığı, sallan ırken kale dire ğinin ölenin uygulad ığı kuvvet ile ölenin üzerine devrildi ği ve ölenin ba şından yaraland ığı, olay yerine ça ğrılan ambulans ile Karata ş Devlet Hastanesi'ne kald ırıldığı, buraca yap ılan tüm t ıbbi müdahalelere ra ğmen kurtar ılamad ığı ve ex olduğu, Karata ş Devlet Hastasenide yap ılan ölü muayene i şlemi neticesinde; kesin ölüm nedeninin tespiti amac ıyla klasik otopsi yap ılmas ına karar verildi ği, ölenin cesedi üzerinde yap ılan klasik otopsi i şlemleri neticesinde Adana Adli T ıp Grup Ba şkanl ığınca tanzim olunan 04/11/2015 Tarihli otopsi raporuna göre; Ki şinin ölümünün künt kafa travmas ına bağlı kafa kaide kemik k ırıklar ı ile birlikte beyin kanamas ı sonucu meydana geldi ğinin belirtildiği, olay yerinde ölenin ölümüne neden olan kale direklerinin Karata ş Belediyesi'nde garaj amiri olarak görev yapan şüpheli [M.A.n ın] sorumlulu ğunda oldu ğu, Şüphelinin al ınan ifadesinde;... beyan etti ği, Şüphelinin meydana gelen ölüm nedeniyle kusurunun bulunup bulunmad ığı yönünd e soruşturma dosyas ının bilirkişiye tevdii edildi ği, İş Güvenliği Uzman ı... taraf ından tanzim olunan 09/11/2015 Tarihli bilirki şi raporuna göre; Garaj amiri [M.A.n ın] ve kazal [M.F.nin] kazan ın oluşumunda herhangi bir kast veya kusurlar ının bulunmad ığının belirtildiği, Ölenin velisi Hayat Abdulbari'nin o ğlunun ölümü ile herhangi bir şikayetinin olmad ığını, olaydan önce o ğlu [M.nin] kale dire ğine sallanmak amaçl ı tutunduğunu gördüğünü beyan etti ği, tan ıklar ın da ölenin ba şına kale dire ğinin düştüğünü gördüklerin i beyan ettikleri, Somut olayda ölenin kendi kusurlu hareketi neticesinde ya şam ını yitirdiği, şüphelinin meydana gelen olayda herhangi bir kusur veya ihmalinin bulunmad ığı, şüpheli aç ısından taksirle ölüme neden olma suçunun yasal unsurlar ının oluşmad ığı tüm dosya kapsam ından anlaşılmakla; Başvuru Numaras ı: 2018/35788 Karar Tarihi : 6/10/2021 5Şüpheli hakk ında at ılı suçtan suçun unsurlar ının oluşmamas ı nedeni ile kamu ad ına KOVUŞTURMA YAPILMASINA YER OLMADI ĞINA, ... Karar ın şikayetinin bulunmamas ı nedeniyle ma ğdura TEBL İĞİNE YER OLMADI ĞINA..." 16. Soruşturma dosyas ının incelenmesinden ba şvurucular ın yürütülen soru şturmay a kat ıldıklar ına, soruşturman ın seyrinden bilgi sahibi olduklar ına, bildirdikleri 7/6/2017 tarihinden önce soru şturma dosyas ından bilgi/belge temin ettiklerine dair herhangi bir belgeye rastlanmam ıştır. Kovuşturmas ızlık karar ında da belirtildi ği üzere, ba şvurucu Hayat Abdulbari beyan ında olayla ilgili kimseden şikâyetçi olmad ığını belirttiğinden kovuşturmas ızlık karar ının başvurucuya tebli ğ edilmediği anlaşılmaktad ır. B. Olayla İlgili Olarak Görülen Tam Yarg ı Davas ı Süreci 17. Başvurucular ın başvuru formunda bildirdiklerine göre ba şvurucu Hayat Abdulbari'nin i şyerinden Türkçe ve Arapça bilen bir arkada şıyla birlikte 7/6/2017 tarihinde Cumhuriyet Ba şsavc ılığına başvurarak soru şturma dosyas ının bir örne ğini temin etmesi üzerine ba şvurucu, olay hakk ında kovu şturmas ızlık karar ı verildiğini öğrenmiş ve bu karar ı temin etmi ştir. 18. Başvurucular vekilleri arac ılığıyla sunduklar ı 8/8/2017 havale tarihli dilekçeyle, kovuşturmas ızlık karar ının kendilerine tebli ğ edilmedi ğini, soruşturma dosyas ının örneğini ald ıklar ı tarihte kovu şturmas ızlık karar ından ve yak ınlar ının ölümüne sebep olan kale direklerinin Belediyeye ait oldu ğundan ve direklerin Belediyede görev yapan Garaj Amiri M.A.n ın sorumlulu ğunda oldu ğundan haberdar olduklar ını belirterek Belediyeden maddi ve manevi zararlar ının tazminini talep etmi ştir. 19. Başvurucular, talebin z ımnen reddedilmesi üzerine 11/1/2017 tarihli dilekçeyle Adana 3. İdare Mahkemesinde ( İdare Mahkemesi) tam yarg ı davas ı açm ıştır. Başvurucular dava dilekçesinde, kale dire ğinin yak ınlar ının üzerine dü şmesi sonucunda vefat etti ğini, soruşturmada kovu şturmas ızlık karar ının kendilerine tebli ğ edilmedi ğini, soru şturma dosyas ının örneğini ald ıklar ı tarihte kovu şturmas ızlık karar ından, yak ınlar ının ölümüne sebep olan kale direklerinin Belediyeye ait oldu ğundan ve direklerin Belediyede görev yapan Garaj Amiri M.A.n ın sorumlulu ğunda oldu ğundan haberdar olduklar ını yinelemi ştir. Başvurucular dilekçede ayr ıca soruşturma kapsam ında al ınan bilirki şi raporunda kimsenin olayda kusuru bulunmad ığı tespitine yer verilmi ş olsa da tam yarg ı davas ında bu raporla ba ğlı olunmad ığını, yeniden kusura dair rapor temin edilebilece ğini, Belediye görevlileri taraf ından plaja getirile n kale direğinin üzerine dü şmesi sonucunda yak ınlar ının ölümünde Belediyenin hizmet kusuru bulunduğunu ifade etmi ş; başvurucu anne Hayat Abdulbari için 1.000 TL maddi, 50.000 T L manevi, karde ş Muhanned Ferdusi için 50.000 TL manevi tazminat ın ödenmesini talep etmiştir. 20.İdare Mahkemesi 10/5/2018 tarihinde davan ın süre aşımından reddine karar vermiştir. Gerekçenin ilgili k ısm ı şöyledir: "... Başvuru Numaras ı: 2018/35788 Karar Tarihi : 6/10/2021 6Uyuşmazl ıkta, davac ılar murisinin 25.09.2015 günü gerçekle şen ölüm olay ı ile ilgil i olarak Karata ş Cumhuriyet Ba şsavc ılığı'nın... adli tahkikat ba şlat ıldığı, Mahkememizin 13.03.2018 günlü ara karar ı ile celp edilen soru şturma dosyas ının incelenmesinden; soruşturma kapsam ında velisi s ıfat ıyla ifadesine ba şvurulan davac ı Hayat ABDULBAR İ'nin oğlunun ölümü ile ilgili olarak kimseden şikayetçi olmad ığını beyan etmesi nedeniyle soruşturma sonucu verilen kovu şturmaya yer olmad ığına dair 02.12.2015 günlü karar ın kendisine tebli ğ edilmediği, söz konusu karar ın üzerinden 1,5 y ıldan fazla bir süre geçtikte n sonra davac ılardan Hayat ABDULBAR İ'nin oğlunun ölüm olay ı ile ilgili tahkikat dosyas ından suret almak üzere 07.06.2017 günlü dilekçesi ile Karata ş Cumhuriyet Başsavc ılığına başvurduğu, ayn ı gün dosya evraklar ının birer örne ğinin verildi ği, akabinde murislerinin ölüm olay ında hizmet kusuru bulundu ğundan bahisle tazminat istemi ile 08.08.2017 günü daval ı idareye ba şvuruda bulunuldu ğu, bu başvuruya 60 gün içinde yan ıt verilmemesi üzerine 11.10.2017 günü bak ılmakta olan davan ın aç ıldığı görülmekle birlikte davac ılar ın tazminat istemlerine dayanak olan ölüm olay ını ve olaya sebebiyet veren olgular ı olay tarihi olan 25.09.2015 günü itibari ile ö ğrendikleri aç ıktır. Bu durumda, davac ılar ın hak ihlaline yol açt ığını öne sürdükleri ölüm olay ını öğrendikleri 25.09.2015 günün itibaren 1 y ıl içinde idareye ba şvurarak zararlar ının tazminini istemeleri bu ba şvurunun tamamen ve k ısmen reddi üzerine 60 gün içind e davalar ını açmalar ı gerekirken olay ın üzerinden 2 y ıla yak ın bir süre geçtikten sonra şikayetçi dahi olmad ıklar ı savc ılık dosyas ından fotokopi talep edilmesi ve akabinde daval ı idareye yap ılan başvuruya idarece yan ıt verilmemesi üzerine aç ılan davan ın süreaşımı nedeniyle esas ını inceleme olana ğı bulunmamaktad ır. Aç ıklanan nedenlerle; davan ın 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Yasas ının 15/1-b maddesi gere ğince süre a şımı yönünden reddine,.." 21. Başvurucular istinaf dilekçesinde; Cumhuriyet Ba şsavc ılığının 2/12/2015 tarihli kovuşturmas ızlık karar ının kendilerine tebli ğ edilmedi ğini, Suriye uyruklu olduklar ını ve Türkçe bilmediklerini, yak ınlar ının ölüm tarihinden haberdar olmu şlar ise de ölüm nedeninden haberdar olamad ıklar ını ancak 7/6/2017 tarihinde temin ettikleri kovuşturmas ızlık karar ının tercüme edilmesiyle yak ınlar ının ölümüne neden olan kale direklerinin Belediyeye ait olup Belediye garaj amirinin sorumlulu ğunda oldu ğunu öğrendiklerini belirterek karara kar şı istinaf yoluna ba şvurmuştur. Başvurucular ayr ıca yak ınlar ının ölümüne neden olan kazaya sebebiyet veren eylemin idarenin kusurlu eylemi sonucu meydana geldi ğinden 7/6/2017 tarihine kadar haberdar olmamalar ı nedeniyle dava açma süresinin ölüm tarihinden ba şlatılmas ı yerine zarar ın o eylemden kaynakland ığını öğrendikleri 7/6/2017 tarihinin esas al ınarak ba şlatılmas ı gerektiğini, bu nedenle süre aşımından davan ın reddedilmesinin hatal ı olduğunu ileri sürmü ştür. 22. İstinaf talebini inceleyen Konya Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi 26/9/2018 tarihli karar ıyla oyçoklu ğuyla talebi reddetmi ştir. Karşıoyun ilgili k ısm ı şöyledir: "... Dava dosyas ının incelenmesinden, tazminata konu ölüm olay ının 25/09/2015 tarihind e meydana geldi ği, Savc ılıkça 02/12/2015 tarihinde takipsizlik karar ı verildiği, davac ının şikayetçi olmad ığı, ancak takipsizlik karar ının da davac ıya tebliğ edilmedi ği, bilahare davac ının savc ılık dosyas ını inceleterek 08/08/2017 tarihinde idareye ba şvurduğu anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2018/35788 Karar Tarihi : 6/10/2021 72577 Yasan ın 13. maddesi uyar ınca, idari eylemler sebebiyle ö ğrenme tarihinden itibaren 1 y ıl, herhalde olay tarihinden itibaren 5 y ıl içinde idareye ba şvurarak tam yarg ı davas ı aç ılabilir. Yasa maddesi süre ba şlang ıcı için hak ihlalinde 'ö ğrenme' tarihini esas alm ıştır. Bu bağlamda ihtilaf ele al ınacak olursa, davac ı Türkçe bilmeyen Suriyeli bir mülteci olup, ölüm olay ından sonra hukuki süreç ve yasal haklar ını asgari düzeyde bilebilece k seviyede de ğildir. Nitekim takipsizlik karar ı da kendisine tebli ğ edilmemi ştir. Olaydan yaklaşık 1,5 y ıl sonra savc ılıktan dosya fotokopisi al ınıp, muhtemelen i şin hukuki mahiyetini bilen birisine dan ışarak mağduriyetini ve muhtemel haklar ını öğrenmiştir. Bu sebepl e savc ılıktan dosya fotokopisini ald ığı 07/06/2017 tarihini 'ö ğrenme' tarihi kabul ederek süre denetimi yapmak hakkaniyete ve yasan ın amac ına uygun olacakt ır. Nitekim Dan ıştay ın yerleşik içtihatlar ında da, bu tür olaylarda ölümün meydana geldi ği tarih değil, mağduriyetin ve sorumlulu ğun netleştiği tarih (eylemin idarili ği) esas alınmaktad ır..." 23. Ret karar ı başvuruculara 23/10/2018 tarihinde tebli ğ edilmiş olup başvurucular 22/11/2018 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK A.İlgili Kanunlar 24. 4/12/2004 tarihli ve 5271 say ılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun " Kovuşturmaya yer olmad ığına dair karar " kenar ba şlıklı 172. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Cumhuriyet savc ısı, soruşturma evresi sonunda, kamu davas ının aç ılmas ı için yeterli şüphe olu şturacak delil elde edilememesi veya kovu şturma olana ğının bulunmamas ı hâllerinde kovu şturmaya yer olmad ığına karar verir. Bu karar, suçtan zarar gören ile önceden ifadesi al ınm ış veya sorguya çekilmi ş şüpheliye bildirilir. Kararda itiraz hakk ı, süresi ve mercii gösterilir." 25. 6/1/1982 tarihli ve 2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun " Doğrudan doğruya tam yarg ı davas ı aç ılmas ı" kenar ba şlıklı 13. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "İdari eylemlerden haklar ı ihlal edilmi ş olanlar ın idari dava açmadan önce, bu eylemleri yaz ılı bildirim üzerine veya ba şka süretle ö ğrendikleri tarihten itibaren bir y ıl ve her halde eylem tarihinden itibaren be ş yıl içinde ilgili idareye ba şvurarak haklar ının yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin k ısmen veya tamamen reddi halinde, bu konudaki i şlemin tebli ğini izleyen günden itibaren veya istek hakk ında altm ış gün içinde cevap verilmedi ği takdirde bu sürenin bitti ği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir." B. Dan ıştay İçtihad ı 26. Dan ıştay Onuncu Dairesinin 4/11/2011 tarihli ve E.2008/7182, K.2011/4711 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Bir eylemin idarili ği ve doğurduğu zarar baz ı durumlarda eylemin gerçekle şmesiyle, kimi zaman da de ğişik araştırma ve incelemelerden, hatta ceza davalar ından sonra ortaya çıkabilmektedir. Başvuru Numaras ı: 2018/35788 Karar Tarihi : 6/10/2021 8Özelikle, kamu görevlilerinin idari tasarrufta bulunurken uyulmas ı zorunlu görüle n kurallara uymamalar ı nedeniyle kendilerine izafe edilebilecek nitelikte olmakla birlikte, resmi yetkilerin kullan ımı sıras ında gerçekle ştiği için idaresinden de ayr ılamayan görev kusurlar ından doğan zarar ın tazmini istemiyle aç ılacak tam yarg ı davalar ında eylemi n idariliği, zarar ın, kamu görevlisinin ki şisel kusurundan m ı, görev kusurundan m ı kaynakland ığının ceza muhakemesi sonucunda belirlenmesiyle ortaya ç ıkabilmektedir. Bu nedenlerle, 2577 say ılı Kanun un 13. maddesinde öngörülen 1 ve 5 y ıllık sürelerin eylemin idarili ğinin ve do ğurduğu zarar ın ortaya ç ıktığı tarihten itibaren hesaplanmas ı zorunludur. Aksi yorumun, dava açma yolunun kullan ımını güçleştirerek hak aram a hürriyetini olumsuz etkileyece ğini belirtmek gerekir. An ılan Yasa hükmünde öngörülen tam yarg ı davalar ının, idari eylem nedeniyle u ğran ılan zarar ın tazminine yönelik olmas ı sebebiyle davan ın aç ılabilmesi için eylemin idarili ğinin ve yol açt ığı zarar ın ortaya ç ıkmas ı zorunludur. " 27. Dan ıştay Onbeşinci Dairesinin 28/4/2016 tarihli ve E.2016/3471, K.2016/3026 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Dava, davac ının tedavi için gitti ği Eskişehir Devlet Hastanesinde 18/04/2011 tarihinde yap ılan enjeksiyon sonucu sakat kald ığından bahisle [uğrad ığı] zarar ın yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle aç ılmıştır. İdare Mahkemesince, davac ının, rahats ızlığı nedeniyle 18/04/2011 tarihinde Eski şehir Devlet Hastanesine gitti ği burada yap ılan iğne sonucu sakat kald ığından bahisle ilgilile r hakk ında savc ılığa suç duyurusunda bulundu ğu, Eskişehir Cumhuriyet Ba şsavc ılığının soruşturma say ılı dosyas ında yürütülen soru şturmada, konuyla ilgili al ınan İstanbul Adli Tıp Kurumu Ba şkanl ığı Üçüncü Adli T ıp İhtisas Kurulunun 02/08/2013 tarihli raporu dikkate al ınarak 'kovu şturmaya yer olmad ığına' karar ı verildiği, bu karara yap ılan itiraz ın Bilecik A ğır Ceza Mahkemesinin 18/12/2013 tarihli karar ı ile reddedildi ği ve karar ın 03/03/2014 tarihinde ilgiliye tebli ğ edildiği, uyuşmazl ık konusu eylemin idarili ğinin davac ı açısından en geç Bilecik A ğır Ceza Mahkemesi karar ının tebliğ tarihi olan 03/03/2014 tarihinde kesinle ştiği ve bu tarihten itibaren davac ının 60 gün içerisinde idareye ba şvuruda bulunmas ı gerekirken bu süre geçtikten çok sonra 15/12/2014 tarihinde ba şvuruda bulunduğu anlaşıldığından, yasal süresi geçtikten sonra yap ılan başvuru üzerine aç ılan davan ın esastan incelenmesine olanak bulunmad ığı gerekçesiyle süre a şımı yönünden davan ın reddine karar verilmi ştir. tam yarg ı davas ının aç ılabilmesi için eylemin idarili ğinin ve yol açt ığı zarar ın ortaya ç ıkmas ı zorunludur. Söz konusu eylemlerin idarili ği ve doğurduğu zarar bazen eylemin yap ılmas ıyla birlikte ortaya ç ıkarken, bazen de çok sonra, de ğişik araştırma, inceleme ve hatta ceza yarg ılamalar ı sonucu ortaya ç ıkabilmektedir. Özellikle kamu görevlilerinin idari bir tasarruf yaparken, mevzuat ın, üstlendi ği ödevin ve yürüttü ğü hizmetin kural, usul ve gereklerine ayk ırı olarak, kendisine izafe edilebilecek boyutta ve biçimde, ve fakat resmi yetki, görev ve olanaklardan yararlanarak, onlar ı kullanarak hareket etti ği, bu nedenle de idaresinden tamamen ayr ılmas ını önleyen ve engelleyen görev kusurlar ı nedeniyle do ğan zararlar ın tazmini istemiyle aç ılacak tam yarg ı davalar ında eylemin idarili ği, bazen ceza davalar ıyla personelin şahsi kusuru sonucu mu , yoksa görev kusuru sonucu mu zarar ın ortaya ç ıktığının belirlenmesinden sonra saptanabilmektedir. Olayda ise, uyu şmazl ık konusu eylemin idarili ğinin davac ı aç ısından en geç Bilecik Ağır Ceza Mahkemesi karar ının tebliğ tarihi olan 03/03/2014 tarihinde kesinle ştiği ve bu Başvuru Numaras ı: 2018/35788 Karar Tarihi : 6/10/2021 9tarihten itibaren davac ının 1 y ıllık süre içinde 15/12/2014 tarihinde idareye ba şvurud a bulunduğu anlaşıldığından, yasal süresi içinde yap ılan başvuru üzerine aç ılan davan ın esastan incelenmesi gerekirken süre a şımı yolunda verilen kararda hukuki isabet bulunmamaktad ır." 28. Dan ıştay Onuncu Dairesinin 28/3/2018 tarihli ve E.2016/15634, K.2018/1334 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "2577 say ılı İdari Yarg ılama Usulü Kanunu'nun 'Do ğrudan do ğruya tam yarg ı davas ı açılmas ı' başlıklı 13. maddesinde idari eylemlerden haklar ı ihlal edilmi ş olanlar ın idar i dava açmadan önce eylemin ö ğrenildiği tarihten itibaren bir y ıl ve her halde eylem tarihinden itibaren be ş yıl içinde ilgili idareye ba şvurarak haklar ının yerine getirilmesini istemeleri gerekti ği öngörülmü ş olup; bu sürelerin, ki şilerin haklar ını ihlal eden eylemlerin, idare ile illiyet ba ğının kuruldu ğu, başka bir ifadeyle eylemin idarili ğinin öğrenildiği tarihten itibaren ba şlat ılacağı kuşkusuzdur. Tam yarg ı davalar ı, idari eylem nedeniyle u ğran ılan zarar ın tazminini ifad e etmektedir. Bu nedenle, tam yarg ı davas ının aç ılabilmesi için eylemin idarili ğinin ve yol açt ığı zarar ın ortaya ç ıkmas ı zorunludur. İdari eylem, idarenin i şlevi s ıras ında bir hareketi, bir davran ışı, bir tutumu veya hareketsizli ği; idari karar ve i şlemle ilgisi olmayan, ba şka bir deyi şle öncesinde, temelinde bir idari karar veya i şlem olmayan salt maddi tasarruflar ı ifade etmektedir. Söz konusu eylemlerin idarili ği ve doğurduğu zarar bazen eylemin yap ılmas ıyla birlikt e ortaya ç ıkarken, bazen de çok sonra, de ğişik araştırma, inceleme ve hatta ceza yarg ılamalar ı sonucu ortaya ç ıkabilmektedir. Özellikle kamu görevlilerinin idari bir tasarruf yaparken; mevzuat ın, üstlendi ği ödevin ve yürüttü ğü hizmetin kural, usul ve gereklerine ayk ırı olarak, kendisine izafe edilebilecek boyutta ve biçimde, ancak yine de resmi yetki, görev ve olanaklardan yararlanarak, onlar ı kullanarak hareket etti ği, bu nedenle de idaresinden tamamen ayr ılmas ını önleyen ve engelleyen görev kusurlar ı nedeniyle do ğan zararlar ın tazmini istemiyle aç ılacak tam yarg ı davalar ında eylemin idarili ği, bazen ceza davalar ıyla personelin şahsi kusuru sonucu m u yoksa görev kusuru sonucu mu zarar ın ortaya ç ıktığının belirlenmesinden sonra saptanabilmektedir. Bu itibarla, 2577 say ılı Kanun'un 13. maddesinde öngörülen bir ve be ş yıllık sürelerin, eylemin idarili ğinin ortaya ç ıktığı tarihten itibaren hesaplanmas ı zorunludur. Aksi yorumun, zarara yol açan eylemin idarili ğinin ortaya ç ıkmas ıyla kullan ılmas ı mümkün olan dav a açma hakk ını ortadan kald ıracağı, hak arama özgürlü ğüyle bağdaşmayacağı aç ıktır." V. İNCELEME VE GEREKÇE 29. Anayasa Mahkemesinin 6/10/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 30. Adli yard ım talebinde bulunan ba şvurucular ın başvuru giderlerini karşılayabilecek ölçüde mal varl ıklar ının bulunmad ığı ve adli yard ım taleplerinin dayanaktan yoksun olmad ığı anlaşılm ış olup 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Başvuru Numaras ı: 2018/35788 Karar Tarihi : 6/10/2021 10Kanunu nun 334. maddesinin (1) ve (3) numaral ı fıkralar ı uyar ınca adli yard ım taleplerinin kabulü ile yarg ılama giderlerini ödemekten muaf tutulmalar ına karar verilmesi gerekir (Nadali Aghel ı Kohne Shahr ı, B. No: 2014/12633, 9/9/2015, 16-20). B. Mahkemeye Eri şim Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 31. Başvurucular kamu makamlar ının gerekli önlemleri almamas ı nedeniyle yak ınlar ının hayat ını kaybetti ğini, yak ınlar ının ölümüne ili şkin soruşturma neticesinde verilen kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar ın başvurucu Hayat Abdulbari'ye tebli ğ edilmediğini, bu sebeple yak ınlar ının ölümüne sebep olan kale direklerinin Belediye görevlileri taraf ından bir turnuva kapsam ında plaja getirildi ğinden ve direklerin sorumlulu ğunun Belediyede çal ışan garaj amirine ait oldu ğundan ancak kovu şturmas ızlık karar ını temin ettikleri 7/6/2017 tarihi itibar ıyla bilgi sahibi olabildiklerini ifade etmi ştir. Başvurucular ayr ıca yabanc ı ülke vatanda şı olup mülteci olmalar ı, Türkçe bilmemeleri ve Hayat Abdulbari'nin soru şturma s ıras ında avukat yard ımından faydaland ırılmamas ı nedeniyle hukuki süreç ve yasal haklar ını bilmediklerini, ba şvurucu Hayat Abdulbari'nin Ba şsavc ılıktan dosyan ın örneğini temin etmesi sonras ında işin hukuki mahiyetini bilen bir arkada şına dan ışarak hem kovu şturmas ızlık karar ının içeriğini hem de ma ğduriyetini ve haklar ını öğrendiğini, dolay ısıyla 7/6/2017 tarihinin ö ğrenme tarihi olarak kabul edilmesi gerekirken dava açma süresinin ölümün meydana geldi ği tarih esas al ınarak hesaplanmas ı suretiyle davan ın süre aşımından reddedilmesinin hatal ı bir değerlendirme oldu ğunu belirterek ya şam ve adil yarg ılanma haklar ı başta olmak üzere çe şitli anayasal haklar ının ihlal edildi ğini iddia etmiştir. 2. Değerlendirme 32. Anayasa n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 33. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın şikâyetlerinin özü, İdare Mahkemesinin dava açma süresinin ba şlang ıcını tespit etme noktas ındaki kat ı değerlendirmesi ve bu uygulamas ı neticesinde uyu şmazl ığın esas ının incelenememesidir. Bu nedenle belirtilen ihlal iddialar ının tümü mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 34. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Hakk ın Kapsam ı ve Müdahalenin Varl ığı 35. Anayasa'n ın 36. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddiada bulunma ve savunma hakk ına sahip oldu ğu belirtilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/35788 Karar Tarihi : 6/10/2021 11Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ı, Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğünün bir unsurudur. Di ğer yandan Anayasa'n ın 36. maddesine "adil yarg ılanma" ibaresinin eklenmesine ili şkin gerekçede, Türkiye'nin taraf oldu ğu uluslararas ı sözleşmelerce de güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının madde metnine dâhil edildiği vurgulanm ıştır. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ni (Sözle şme) yorumlayan Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi, Sözle şme'nin 6. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının mahkemeye erişim hakk ını içerdiğini belirtmektedir ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, 34). 36. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan hak arama özgürlü ğü, bir temel hak olman ın yan ında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlan ılmay ı ve bunlar ın korunmas ını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu bak ımdan davan ın bir mahkeme taraf ından görülebilmesi ve ki şinin adil yarg ılanma hakk ı kapsam ına giren güvencelerden faydalanabilmesi için ilk olarak ki şiye iddialar ını ortaya koyma imkân ının tan ınmas ı gerekir. Di ğer bir ifadeyle dava yoksa adil yarg ılanma hakk ının sağlad ığı güvencelerden yararlanmak mümkün olmaz ( Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896, 23/2/2016, 33). 37. Anayasa Mahkemesi bireysel ba şvuru kapsam ında yapt ığı değerlendirmelerde mahkemeye eri şim hakk ının bir uyu şmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyu şmazl ığın etkili bir şekilde karara ba ğlanmas ını isteyebilmek anlam ına geldiğini ifade etmi ştir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 38. Somut olayda maddi ve manevi tazminat istemiyle aç ılan davan ın süre aşımından reddedilerek uyu şmazl ığın esas ının incelenmemesi nedeniyle ba şvurucular ın mahkemeye eri şim haklar ına yönelik bir müdahalenin bulundu ğu görülmektedir. ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Olu şturmad ığı 39. Anayasa'n ın 13. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Temel hak ve hürriyetler, ... yaln ızca Anayasan ın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere ba ğlı olarak ve ancak kanunla s ınırlanabilir. Bu s ınırlamalar, ... ölçülülük ilkesine ayk ırı olamaz." 40. Anayasa'n ın 36. maddesinde, hak arama özgürlü ğü için herhangi bir s ınırlama nedeni öngörülmemi ş olmakla birlikte bunun hiçbir şekilde s ınırland ırılmas ı mümkün olmayan mutlak bir hak oldu ğu söylenemez. Özel s ınırlama nedeni öngörülmemi ş haklar ın da hakk ın doğasından kaynaklanan baz ı sınırlar ının bulundu ğu kabul edilmektedir. Ayr ıca hakk ı düzenleyen maddede herhangi bir s ınırlama nedenine yer verilmemi ş olsa da Anayasa'n ın başka maddelerinde yer alan kurallara dayan ılarak bu haklar ın s ınırland ırılmas ı da mümkün olabilir. Dava açma hakk ının kapsam ına ve kullan ım koşullar ına ilişkin bir k ısım düzenlemenin hak arama özgürlü ğünün doğasından kaynaklanan s ınırlar ı ortaya koyan ve hakk ın norm alan ını belirleyen kurallar oldu ğu aç ıktır. Ancak bu s ınırlamalar, Anayasa'n ın 13. maddesinde yer alan güvencelere ayk ırı olamaz ( Özkan Şen, 58; Tahir Gökatalay , B. No: 2013/1780, 20/3/2014, 39; İbrahim Can Ki şi, B. No: 2012/1052, 23/7/2014, 33). 41. Sonuç itibar ıyla mutlak olmayan ve s ınırland ırılabilen mahkemeye eri şim hakk ına ilişkin müdahalenin Anayasa n ın 13. maddesinde öngörülen ve somut ba şvuruya uygun dü şen, kanun taraf ından öngörülme, hakl ı bir sebebe dayanma (me şru amaç) ve ölçülülük ilkesine ayk ırı olmama ko şullar ına uygun olup olmad ığının belirlenmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/35788 Karar Tarihi : 6/10/2021 12(1) Kanunilik 42. Başvurucular ın yak ınının ölümü nedeniyle u ğrad ıklar ı zarar ın tazmini istemiyle açt ıklar ı davan ın süre aşımı gerekçesiyle reddedilmesine ili şkin mahkeme karar ının 2577 say ılı Kanun'un 13. maddesine dayand ığı görülmektedir. Dolay ısıyla somut olayda başvurucular ın mahkemeye eri şim haklar ına yönelik müdahalenin kanuni dayana ğının mevcut oldu ğu anlaşılm ıştır. (2) Meşru Amaç 43. Dava açman ın bir süreye ba ğlanmas ının meşru amac ının ne oldu ğu hususu benzer nitelikteki ba şvurularda Anayasa Mahkemesi taraf ından müteaddit defa incelenmi ştir. Anayasa Mahkemesi bu incelemelerinde, idari i şlem ya da eylemlere kar şı aç ılacak davalarda süre koşulu öngörülmesinin en genel ifadesiyle Anayasa'n ın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesinin bir gere ği olan idari istikrar ın sağlanmas ı şeklinde bir me şru amac ı bulunduğuna işaret etmiştir (daha ayr ıntılı değerlendirme için bkz. Ayşe Y ıldırım, B. No: 2014/5, 25/10/2017, 54, 55; Fatma Altuner, B. No: 2014/17714, 26/10/2017, 48, 49; Çölbeyi Lojistik Nakliyat Gümrükleme Denizcilik İnşaat Turizm Sanayii ve Ticaret Limitet Şirketi , B. No: 2014/12354, 9/11/2017, 52). (3) Ölçülülük (a) Genel İlkeler 44. Anayasa Mahkemesi, bireysel ba şvuru kapsam ında yapt ığı değerlendirmelerde kişinin mahkemeye ba şvurmas ını engelleyen veya mahkeme karar ını anlams ız hâle getiren, bir başka anlat ımla mahkeme karar ını önemli ölçüde etkisizle ştiren s ınırlamalar ın mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilece ğini ifade etmi ştir (Özkan Şen, 52). 45. Bu nedenle mahkemelerin usul kurallar ını uygularken yarg ılaman ın hakkaniyetine zarar getirecek ölçüde kat ı şekilcilikten kaç ınmalar ı gerektiği gibi kanunla öngörülmü ş usul şartlar ının ortadan kalkmas ına neden olacak ölçüde a şırı esneklikten de kaç ınmalar ı gerekir ( Kamil Koç , B. No: 2012/660, 7/11/2013, 65). Bu kapsamda mevzuatta öngörülen dava açma süresine ili şkin kurallar ın hukuka aç ıkça ayk ırı olarak yanl ış uygulanmas ı veya bu sürelerin hatal ı hesaplanmas ı nedenleriyle ki şilerin dava açma ya da kanun yollar ına başvuru haklar ını kullanmas ına engel olunmas ı mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilir ( Özbak ım Özel Sa ğlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., 38). 46. Bu ba ğlamda dava açma süresinin i şlemeye ba şlad ığı an mahkemeye eri şim hakk ına yap ılan müdahalenin ölçülülü ğü bağlam ında büyük önem ta şımaktad ır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, 66). Dava açma süresinin hangi tarihte başlayacağını belirlemek ve mevzuat ı bu yönüyle yorumlamak görevi esasen derece mahkemelerine aittir. Bireysel ba şvurunun ikincillik ilkesi gere ği, dava açma süresinin ba şlatılacağı tarihin belirlenmesi noktas ında Anayasa Mahkemesinin bir görevi bulunmamaktad ır. Anayasa Mahkemesinin bu hususta üstlenece ği rol, dava açma süresinin hangi tarihten itibaren başlatılmas ı gerektiğiyle ilgili derece mahkemelerinin yorumlar ının mahkemeye eri şim hakk ına etkisini somut olay ın koşullar ı ışığında incelemektir ( Ahmet Y ıldırım, B. No: 2014/18135, 20/9/2017, 46). Bu kapsamda dava açma süresinin hak sahibinin henüz dava hakk ının doğduğundan haberdar olmad ığı ve somut ko şullar çerçevesinde haberdar Başvuru Numaras ı: 2018/35788 Karar Tarihi : 6/10/2021 13olduğunun kabulünü hakl ı kılan nedenlerin bulunmad ığı bir dönemde i şlemeye ba şlamas ı dava hakk ının varl ığını anlams ız k ılabileceğinden ölçülülük ilkesini zedeleyebilir ( Yaşar Çoban, 66). 47. Öte yandan ki şilerin bireysel ba şvuruda bulunmak için dava ve başvurular ını takip etmek için gerekli özeni gösterme yükümlülüklerinin var oldu ğunun alt ı çizilmelidi r (A.C. ve di ğerleri [GK], B. No: 2013/1827, 25/2/2016, 29). Bu yükümlülük kapsam ında, kişiler adli makamlar nezdindeki kendilerini ilgilendiren soru şturmalar ın akibetini takip etme konusunda gerekli özeni göstermelidir. Söz konusu özen yükümlülü ğü kapsam ında kişilerin kendilerinden beklenebilecek her şeyi yerine getirip getirmediklerinin ba şvurunun özelliklerinin dikkate al ınarak incelenmesi gerekir ( S.S.A. , B. No: 2013/2355, 7/11/2013, 28). (b)İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 48. Yukar ıda yer verilen (bkz. 26, 28) Dan ıştay içtihad ında ortaya konuldu ğu üzere idari eylem nedeniyle u ğran ılan zarar ın tazmini istemiyle aç ılan tam yarg ı davas ında idarenin tazminle yükümlü tutulabilmesi için ortada idari eylem ve zarar olmal ı, ayr ıca zararla idari eylem aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Söz konusu eylemlerin idarili ği ve doğurduğu zarar bazen eylemin yap ılmas ıyla birlikte ortaya ç ıkarken bazen de çok sonra değişik araştırma, inceleme hatta ceza yarg ılamalar ı sonucu ortaya ç ıkabilmektedir. Bu çerçevede eylemin idarili ğinin yol açt ığı zarar ın ya da aras ındaki illiyet ba ğının eylemden çok sonra anla şıldığı veya ortaya konulabildi ği durumlarda dava açma süresinin bu tarihlerden sonra ba şlayacağı kabul edilmektedir ( Hasan O ğuz ve di ğerleri, B. No: 2015/2700, 7/2/2018, 48). 49.İdare Mahkemesi ise ba şvurucular ın "tazminat istemlerine dayanak olan ölüm olay ını ve olaya sebebiyet veren olgular ı olay tarihi olan 25.09.2015 günü itibari ile öğrendikleri, ... davac ılar ın hak ihlaline yol açt ığını öne sürdükleri ölüm olay ını öğrendikleri 25.09.2015 günün itibaren 1 y ıl içinde idareye ba şvurarak zararlar ının tazminini istemeleri bu başvurunun tamamen ve k ısmen reddi üzerine 60 gün içinde davalar ını açmalar ı gerekirken olay ın üzerinden 2 y ıla yak ın bir süre geçtikten sonra şikayetçi dahi olmad ıklar ı savc ılık dosyas ından fotokopi talep edilmesi [üzerine] " dava açt ıklar ı gerekçesiyle davan ın reddine karar vermi ştir (bkz. 20). 50. Başvurucular bireysel ba şvuruya konu yarg ılama sürecinin her a şamas ında, Hayat Abdulbari'nin 7/6/2017 tarihinde Türkçe ve Arapça bilen bir arkada şıyla Cumhuriyet Başsavc ılığına dilekçeyle ba şvurarak soru şturma dosyas ının örneğini temin etmesi ve arkadaşı taraf ından kovu şturmas ızlık karar ının kendisine tercüme edilmesi sonras ında oğlunun başına düşen kale direklerinin Belediyeye ait oldu ğunu ve garaj amiri taraf ından plaja getirildi ğini, dolay ısıyla bu a şamadan sonra olayda Belediyenin hizmet kusur u olabileceğini, haklar ı ile mağduriyetini ö ğrendiğini ifade etmi ştir (bkz. 18, 21). 51. Somut ba şvuruda, ba şvurucular ın yak ınlar ının başına düşen kale direklerinin Belediyeye ait oldu ğunu ve garaj amiri taraf ından plaja getirildi ğini önceden bilmediklerine yani eylemin idarili ğini kovu şturmas ızlık karar ının içeriğinden haberdar olmalar ıyla öğrendiklerine dair iddialar ı karşısında İdare Mahkemesi taraf ından dava açma süresinin başlang ıcının ölüm olay ının gerçekle ştiği tarihten itibaren ba şlatılmas ının somut olay ın şartlar ı bak ımından mahkemeye eri şim hakk ını zedeleyecek şekilde kat ı bir yoruma sebebiyet verip vermedi ği incelenmelidir. Başvuru Numaras ı: 2018/35788 Karar Tarihi : 6/10/2021 1452. Bu noktada öncelikle Suriye uyruklu olan ba şvurucular ın bulunduklar ı yabanc ı bir ülkede ba şlar ına gelen olayda kale direklerinin Belediyeye ait oldu ğunu bilemeyebilecekleri yap ılacak değerlendirmede gözönüne al ınmal ıdır. 53. Başvurucular ın yak ınının hayat ını kaybetmesine ili şkin olarak yürütülen soruşturmada ba şvurucu Hayat Abdulbari'nin avukat ı bulunmadan verdi ği beyan ında kale direklerinin o ğlunun üzerine dü şmesi sonucu vefat ı olay ıyla ilgili olarak kimseden şikâyetçi olmad ığını belirttiği anlaşılm ıştır (bkz. 11). 54. Dosyan ın incelenmesi neticesinde ba şvurucular ın soruşturma sürecine kat ıldıklar ına, soruşturman ın akibetinden 7/6/2017 tarihinden önce haberdar olduklar ına ya da kovuşturmas ızlık karar ının beyan ı al ınan Hayat Abdulbari'ye tebli ğ edildiğine dai r herhangi bir bilgi veya belgeye rastlanmam ıştır (bkz. 16). 55. Oysa 5271 say ılı Kanunu'nun 172. maddesinin birinci f ıkras ı uyar ınca kovuşturmaya yer olmad ığına dair karar ın suçtan zarar görene tebliği gerekmektedir (bkz. 24). Başvurucu Hayat Abdulbari'nin ölenin annesi oldu ğu, dolay ısıyla suçtan zarar gören sıfat ını haiz oldu ğu konusunda şüphe bulunmamaktad ır. 56. Her ne kadar olay hakk ında Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından soru şturma açıldığından beyan ı al ınmak suretiyle haberi olan ba şvurucu Hayat Abdulbari'nin soruşturman ın akibetini ö ğrenmek için 1 y ıl 8 ay boyunca beklemi ş olmas ı kişilerin dava ve başvurular ını takip etmek için gerekli özeni gösterme yükümlülükleri (bkz. 47) bak ımından bir özensizlik olarak de ğerlendirilebilecek olsa da dava açma süresi tespit edilirken başvurucular ın Suriye uyruklu olmalar ının, Türkçe bilmediklerinin, yürütülen soru şturma sürecinde avukat yard ımından faydalanmam ış olmalar ının dikkate al ınmas ı gerektiği değerlendirilmi ştir. 57. Ayr ıca -özellikle de kanuni bir zorunluluk oldu ğu hâlde- kamu gücüne sahip bir makam olan Cumhuriyet Ba şsavc ılığı taraf ından kovu şturmaya yer olmad ığına dair karar ın tebliğ edilmemesinin eylemin idarili ğinin başvurucular taraf ından öğrenilmesinin gecikmesine neden olmas ı da yukar ıda ifade edilen hususlarla bir bütün olarak değerlendirildi ğinde İdare Mahkemesi taraf ından ölüm tarihi esas al ınarak dava açma süresinin belirlenmesine ili şkin yorumun ba şvurucular ın dava açmalar ını aşırı derecede zorlaştırdığı değerlendirilmi ştir. Dolay ısıyla bahse konu yorumla davan ın süre aşımından reddedilmesi suretiyle ba şvurucular ın mahkemeye eri şim hakk ına yönelik müdahalenin ölçüsüz oldu ğu sonucuna var ılm ıştır. 58. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucular ın Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim haklar ının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir. 59. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlaline karar verilmesiyle birlikte kamu makamlar ının gerekli önlemleri almamas ı nedeniyle ya şam hakk ının koruma yükümlülü ğünün ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın İdare Mahkemesi taraf ından ara ştırılıp değerlendirilebilmesi imkân ı ortaya ç ıkm ıştır. Bu nedenle ikincillik ilkesi gere ği, yaşam hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddia bak ımından bu a şamada ayr ıca bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/35788 Karar Tarihi : 6/10/2021 153. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 60. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 61. Başvurucular; ihlalin tespiti, yeniden yarg ılama yap ılmas ı ve başvurucu Haya t Abdulbari için 300.000 TL maddi, 200.000 TL manevi tazminat, ba şvurucu Muhanned Ferdusi için 100.000 TL manevi tazminat olmak üzere toplam 300.000 TL maddi, 300.000 TL manevi tazminat ödenmesi talebinde bulunmu ştur. 62. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 63. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 64.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden Başvuru Numaras ı: 2018/35788 Karar Tarihi : 6/10/2021 16ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2), 57-59, 66, 67). 65.İncelenen ba şvuruda ba şvurucular ın davas ının süre a şımı gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim haklar ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 66. Bu durumda mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Adana 3. İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 67.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. 68. 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye eri şim hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin mahkemeye eri şim hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Adana 3. İdare Mahkemesine (E.2017/991) GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucular ın tazminat taleplerinin REDDİNE, F. 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderinin başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMES İNE, G. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2018/35788 Karar Tarihi : 6/10/2021 17H. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Konya Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesine GÖNDER İLMESİNE, İ. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 6/10/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL Üye Üye Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN