TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ERCAN BA Ş VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/2509) Karar Tarihi: 17/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/2509 Karar Tarihi : 17/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Zeynep KARAKOÇ Başvurucular : 1. Ercan BA Ş 2. Fikriye BA Ş 3. Gizem BA Ş 4. Sefer BA Ş Başvurucular Vekili : Av. Can Ali D İRİCAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; tam yarg ı
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ERCAN BA Ş VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/2509) Karar Tarihi: 17/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/2509 Karar Tarihi : 17/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Zeynep KARAKOÇ Başvurucular : 1. Ercan BA Ş 2. Fikriye BA Ş 3. Gizem BA Ş 4. Sefer BA Ş Başvurucular Vekili : Av. Can Ali D İRİCAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; tam yarg ı davas ında tazminat miktar ı belirlenirken ıslah isteminde bulunulmas ına karşın bu istemin kar şılanmamas ı üzerine aç ılan ek davan ın kesin hüküm gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 2/2/2016 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Ba şvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüş bildirmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2016/2509 Karar Tarihi : 17/6/2020 3III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular ın yak ını olan Emrah Ba ş, Genelkurmay Ba şkanl ığı Hava Kuvvetleri Komutanl ığında er olarak 23/11/2007 tarihinde gerekli tüm sa ğlık kontrollerinden geçerek askerlik görevini ifa etmeye ba şlam ıştır. 9. Emrah Ba ş; ayak bile ğinde, dizinde, kalças ında ve gö ğüs kafesinde a ğrılar olduğunu belirterek defalarca revire gitmi ştir. Son olarak 21/10/2008 tarihinde revire gitmesi üzerine İzmir Asker Hastanesine sevk edilmi ştir. Burada lösemi te şhisi konularak tedavisine başlanm ış olmas ına karşın 11/3/2010 tarihinde vefat etmi ştir. 10. Başvurucular, Emrah Ba ş'ın hastal ığının geç teşhisi nedeniyle vefat etti ğini ileri sürerek maddi ve manevi tazminat talebiyle 10/3/2011 tarihinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesi 2. Dairesinde (AY İM) tam yarg ı davas ı açm ıştır. 11. AYİM başvurucular ın talebi ile ba ğlı kalarak davan ın maddi tazminat istemine ilişkin k ısm ının kabulüne, manevi tazminat isteminin ise k ısmen kabul k ısmen reddine 26/3/2014 tarihinde karar vermi ştir. Başvurucular al ınan bilirki şi raporunun tebli ğinden sonra bilirkişi raporuna itiraz ettiklerini, AY İM taraf ından itirazlar ına dair karar verilmeden ve dosyan ın incelemeye al ındığı bildirilmeden gerekçeli karar ın verilmesi nedeniyle ıslah haklar ını kullanamad ıklar ını belirterek karar düzeltme isteminde bulunmu ştur. Başvurucular ayr ıca 1/7/2014 tarihli dilekçeleriyle ıslah talebinde bulunmu ştur. AYİM 10/12/2014 tarihinde karar düzeltme istemlerini reddetmi ştir. An ılan karar 6/1/2015 tarihinde başvuruculara tebli ğ edilmiş ve kesinle şmiştir. 12. Başvurucular, AY İM'de 23/3/2015 tarihinde bilirki şi raporunda belirtilen tutarla AYİM taraf ından hükmolunan tazminat tutar ı aras ındaki fark ın ödenmesine karar verilmesi talebiyle yeniden dava açm ıştır. AYİM önceki dava sürecinden bahsederek gerekçesinde, il k davan ın hüküm f ıkras ı ile ikinci davaya ait talep sonucunun, davan ın konusunun, sebeplerinin ve taraflar ının ayn ı olmas ı koşulunun gerçekle ştiğini ifade etmi ş; kesin hüküm bulunmas ı nedeniyle 27/5/2015 tarihinde davan ın reddine karar vermi ştir. Gerekçede ayr ıca ilk dava sıras ında ıslah imkân ının olduğu hâlde karar verilinceye kadar bu imkân ın kullan ılmad ığı, karar verildikten sonra ıslah talebinde bulunuldu ğu da belirtilmi ştir. Karar düzeltme istemleri ise 16/12/2015 tarihli kararla reddedilmi ştir. 13. Başvurucular nihai karar ı 4/1/2016 tarihinde tebellü ğ etmelerinin ard ından 2/2/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 14. 4/7/1972 tarihli ve 1602 say ılı mülga Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu'nun İdari davalar ve yarg ı yetkisinin s ınırı kenar ba şlıklı 21. maddesinin ilgili kısm ı şöyledir: "20 nci maddede belirtilen ki şileri ilgilendiren ve askeri hizmete ili şkin idari i şlem v e eylemlerden dolay ı; yetki, sebep, şekil, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka ayk ırı olduklar ından bahisle menfaatleri ihlal edilenler taraf ından aç ılacak iptal davalar ı, ayn ı Başvuru Numaras ı: 2016/2509 Karar Tarihi : 17/6/2020 4idari işlem ve eylemlerin haklar ını ihlal etmesi halinde aç ılacak tam yarg ı davalar ı, doğrudan doğruya ve kesin olarak Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde çözümlenir ve karar a bağlan ır..." 15. 11/4/2013 tarihli ve 6459 say ılı Kanun un 1. maddesi ile 1602 say ılı mülga Kanun un 46. maddesinin dördüncü f ıkras ına eklenen cümle şöyledir: Ancak, tam yarg ı davalar ında dava dilekçesinde belirtilen miktar, süre veya di ğer usul kurallar ı gözetilmeksizin nihai karar verilinceye kadar, harc ı ödenmek suretiyle bi r defaya mahsus olmak üzere art ırılabilir ve miktar ın art ırılmas ına ilişkin dilekçe otuz gün içinde cevap verilmek üzere kar şı tarafa tebli ğ edilir. 16. 1602 say ılı mülga Kanun un Askeri Yüksek İdare Mahkemesinin kararlar ının sonuçlar ı kenar ba şlıklı 63. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: Daireler ve Daireler Kurulu kararlar ı kesin olup, kesin hükmün bütün hukuki sonuçlar ını has ıl eder. Bu kararlar aleyhine, ancak bu kanunda yaz ılı kanun yollar ına başvurulabilir. 17. 1602 say ılı mülga Kanun'un dari yarg ılama usulü kanunu ile hukuk usulü muhakemeleri kanununun uygulanaca ğı haller kenar ba şlıklı 56. maddesi şöyledir: "Bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde; İdari Yarg ılama Usulü Kanunu ile Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun hakimin davaya bakmaktan memnuiyetini gerektiren haller, ehliyet, üçüncü şahıslar ın davaya kat ılmas ı, davan ın ihbar ı, bağlılığı, taraflar ın vekilleri, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirki şi, keşif, delillerin tespiti, yarg ılama giderleri, adli yard ım ve duru şman ın inzibat ına ilişkin hükümleri uygulan ır. (E k cümle: 3/11/2016-6754/21 md.) Bilirki şiler hakk ında Bilirki şilik Kanunu ve 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri uygulan ır." 18. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun Kesin hüküm kenar ba şlıklı 303. maddesi şöyledir: "(1) Bir davaya ait şeklî anlamda kesinle şmiş olan hükmün, di ğer bir davada maddi anlamda kesin hüküm olu şturabilmesi için, her iki davan ın taraflar ının, dava sebeplerinin ve ilk davan ın hüküm f ıkras ı ile ikinci davaya ait talep sonucunun ayn ı olmas ı gerekir. (2) Bir hüküm, davada veya kar şılık davada ileri sürülen taleplerden, sadece hükme bağlanm ış olanlar hakk ında kesin hüküm te şkil eder. (3) Kesin hüküm, taraflar ın küllî halefleri hakk ında da geçerlidir. (4) Bir dava dolay ısıyla ortaya ç ıkan kesin hüküm, o hükmün kesinle şmesinden sonra dava konusu şeyin mülkiyetini taraflar ın birisinden devralan yahut dava konusu şey üzerinde s ınırlı bir ayni hak veya fer î zilyetlik kazanan ki şiler hakk ında da geçerlidir. Ancak, Türk Medenî Kanununun iyiniyetle mal edinmeye ait hükümleri sakl ıdır. Başvuru Numaras ı: 2016/2509 Karar Tarihi : 17/6/2020 5(5) Müteselsil borçlulardan biri veya birkaç ı ile alacakl ı aras ında yahut müteselsil alacakl ılardan biri veya birkaç ı ile borçlu aras ında oluşan kesin hüküm, di ğerleri hakk ında geçerli de ğildir." V.İNCELEME VE GEREKÇE 19. Mahkemenin 17/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 20. Başvurucular al ınan bilirki şi raporunun tebli ğinden sonra bilirki şi raporuna itiraz ettiklerini, AY İM taraf ından itirazlar ına dair karar verilmeden, dosyan ın incelemeye alındığı bildirilmeden gerekçeli karar ın kendilerine gönderildi ğini, ıslah haklar ını kullanamad ıklar ını, AYİM'de yeniden dava açt ıklar ını ancak kesin hüküm nedeniyle davan ın reddine karar verildi ğini belirterek adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ifade etmi ştir. Başvurucular Yarg ıtay Hukuk Genel Kurulunun 18/4/2007 tarihli ve E.2007/15-126, K.2007/210 say ılı, 12/10/2011 tarihli ve E.2011/4-504, K.2011/606 say ılı kararlar ında da vurguland ığı üzere k ısmi dava aç ılabileceğini, açt ıklar ı ikinci davan ın da bu kapsamda değerlendirilmesi gerekti ğini, kesin hüküm nedeniyle reddedilmesinin hukuka ayk ırı olduğunu savunmu ştur. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesinin 23/7/2014 tarihli ve 2012/1052 say ılı bireysel ba şvuruda verdi ği kararda, bilirki şi raporuyla tespit edilen maddi zarar ın öğrenildikten sonra bir y ıllık süre içinde istenebilece ğinin belirtildi ğini, buna göre de açılan ikinci davan ın süresinde bir dava oldu ğunu ifade etmi şlerdir. Ba şvurucular ayr ıca bilirkişi raporuna göre almalar ı gereken tazminat ın da ödenmemesi nedeniyle mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü şlerdir. B. Değerlendirme 21. Anayasa'n ın Hak arama hürriyeti kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünde davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir." 22. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini ileri sümekte ise de ba şvurucular ın şikâyetinin özü, fazlaya ili şkin haklar ını sakl ı tutmak suretiyle ilk davay ı açt ıklar ı hâlde ıslah taleplerinin dikkate al ınmamas ı nedeniyle bilirki şi raporuyla ortaya konulan gerçek zararlar ının karşılanmad ığı, bu sebeple Yarg ıtay Hukuk Genel Kurulunca da kabul edilen ek dava haklar ını kullanarak açt ıklar ı ikinci davan ın kesin hüküm nedeniyle reddine karar verilmesinin hukuka ayk ırı olmas ına ilişkin olup ihlal iddialar ının bir bütün olarak mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun un 48. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında aç ıkça dayanaktan yoksun ba şvurular ın Anayasa Mahkemesince kabul edilemezli ğine karar verilebilece ği belirtilmiştir. Bu ba ğlamda ba şvurucunun ihlal iddialar ını kan ıtlayamad ığı, temel haklara Başvuru Numaras ı: 2016/2509 Karar Tarihi : 17/6/2020 6yönelik bir müdahalenin olmad ığı veya müdahalenin me şru olduğu aç ık olan ba şvurular ile karmaşık veya zorlama şikâyetlerden ibaret ba şvurular aç ıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir ( Hikmet Balabano ğlu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013, 24). 24. Adil yarg ılanma hakk ının en temel unsurlar ından biri olan mahkemeye eri şim hakk ı, bir uyuşmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyu şmazl ığın etkili bir şekilde karara bağlanmas ını isteyebilmek anlam ına gelir. Ki şinin mahkemeye ba şvurmas ını engelleyen vey a mahkeme karar ını anlams ız hâle getiren, bir ba şka ifadeyle mahkeme karar ını önemli ölçüde etkisizleştiren s ınırlamalar mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilir ( Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). 25. Mahkemeye eri şim hakk ı, mahkemeye ba şvuru konusunda etkili bir sistemin var olmas ını ve dava açmak isteyen ki şilerin mahkemeye ula şmada aç ık, pratik ve yeterli fırsatlara sahip olmas ını gerektirir. Özellikle hukuki ya da uygulamadaki belirsizlikler kişilerin mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilir ( Aktif Elektrik Müh. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2012/855, 26/6/2014, 34). Bu nedenle mahkemelerin usul kurallar ını uygularken yarg ılaman ın hakkaniyetine zarar getirecek ölçüde kat ı şekilcilikten kaç ınmalar ı gerektiği gibi kanunla öngörülmü ş usul şartlar ının ortadan kalkmas ına neden olacak ölçüde aşırı esneklikten de kaç ınmalar ı gerekir ( Kamil Koç , B. No: 2012/660, 7/11/2013, 65). 26. Başvurucular esasen ilk davaya ili şkin olarak ıslah haklar ını kullanamad ıklar ından yak ınmakla birlikte idari yarg ılama usulüne göre k ısmi dav a açılmas ının mümkün olmamas ı ve başvuruya konu nihai karar ın da kesin hüküm bulunmas ı sebebiyle davan ın reddine ili şkin karar olmas ı nedenleriyle bireysel ba şvuru incelemesi anılan kararla s ınırlı kalmaktad ır. 27. Başvuruya konu olayda ba şvurucular ın ileri sürdü ğü iddiaya ili şkin olarak Mahkeme taraf ından değerlendirme yap ılm ış ve gerekçede (bkz. 11) ayr ıntılı şekilde uygulanmas ı gerekli olan mevzuat hükmü tart ışılm ış, 6100 say ılı Kanun un 303. maddesinin birinci f ıkras ı hükmüne istinaden ilk davan ın hüküm f ıkras ı ile ikinci davaya ait talep sonucunun, davan ın konusunun, sebeplerinin ve taraflar ının ayn ı olmas ı şartlar ının birlikte gerçekleştiği belirtilmi ş ve kesin hüküm bulundu ğu sonucuna var ılm ıştır. 28. Sonuç olarak yukar ıda yer verilen tespitler ışığında başvuruya konu somut olayda ba şvurucular ın açt ıklar ı ek davan ın kesin hüküm nedeniyle reddedilmesinin kanuni bir dayanağının ve me şru amac ının bulundu ğu, yap ılan müdahalenin hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri ba ğlam ında öngörülebilirlik s ınırlar ı içinde ve gözetilen me şru amaç ile korunmak istenen hak aç ısından orant ılı olduğu, dolay ısıyla başvurucunun mahkemeye erişim hakk ına yönelik bir ihlalin olmad ığının aç ık olduğu sonucuna ula şılm ıştır. 29. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2016/2509 Karar Tarihi : 17/6/2020 7B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 17/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL