Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -4-139 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 11-44/997 -343 Karar Tarihi : 03.08.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : İsmai l Hakkı KARAKELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR , Prof. Dr. Metin TOPRAK 10 B. RAPORTÖRLER : Özgür BAL, Gülçin DERE C. BAŞVURAN : Kaan BAŞUSTA Büyük İstanbul Otogarı, Doğu Çarşısı, Orta Kat B :46 Bayrampaşa/İstanbul D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : OMV
Rekabet Kurumu Başkanlığından, REKABET KURULU KARARI Dosya Sayısı : 2011 -4-139 (Önaraştırma) Karar Sayısı : 11-44/997 -343 Karar Tarihi : 03.08.2011 A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI Üyeler : İsmai l Hakkı KARAKELLE , Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Reşit GÜRPINAR , Prof. Dr. Metin TOPRAK 10 B. RAPORTÖRLER : Özgür BAL, Gülçin DERE C. BAŞVURAN : Kaan BAŞUSTA Büyük İstanbul Otogarı, Doğu Çarşısı, Orta Kat B :46 Bayrampaşa/İstanbul D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN : OMV Petrol Ofisi A.Ş. Eski Büyükdere Cad . No:33 -37 34398 Maslak /İstanbul E. DOSYA KONUSU : Petrol Ofisi A.Ş. (PO AŞ) nin madeni yağlar konusunda İstanbul Otogarı nda tek b ir distribütör belirleyerek talebi bu distribütöre yönlendirdiği, ayrıca distribütörlerinin pasif satış yapmasını engellediği, satış 20 fiyatı ve koşullarını belirlediği ve denetlediği, satış bölgelerine müdahale ettiği, bu suretle distribütörleri tahakküm al tına alarak rekabeti engellediği iddiası. F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda ; başvuru sahibinin İstanbul Otogarı nda petrol ürünleri ticareti alanında faaliyet gösterdiği, İstanbul Otogarı nın bulunduğu mevkiin Kırali Petrol adlı distribütörün bölgesinde yer aldığı, Otogar daki talebin POAŞ tarafından bu firmaya yönlendirildiği, anılan şirketin distribütörlerinin pasif satış yapmasını yasakladığı ve onları tahakküm altına aldığı, Petrol Ofisi markalı madeni yağların satış ve alış fiyatları ile koşullarını beli rlediği ve denetlediği, sabit fiyat belirlediği ve satış bölgesine müdahale ettiği, böylelikle distribütörler arasındaki POAŞ ürünlerine ilişkin rekabeti engellemek suretiyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun u ihlal 30 ettiği iddia edilmektedir. G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.04.2011 tarih ve 3230 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 30.05.2011 tarih ve 2011 -4-139/İİ -11-360-EA sayılı İlk İnceleme Raporu, 09.06.2011 tarih ve 11 -36 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 15.07.2011 tarih ve 2011 -4-139/ÖA -11-259.ÖB sayılı Önaraştırma Raporu 18.07.20 11 tarih ve REK.0.08.00.00 -110.02.02/330 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor da; dosya konusu iddialara yönelik olarak P OAŞ 40 hakkında 4054 sayılı Kanun un 41. madde si uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir. 11-44/997 -343 2 I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME I.1. İlgili Pazar I.1.1. İlgili Ürün Pazarı Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde , ilgili ürün pazarı otomotiv madeni yağları pazarı olarak tespit edi lmiştir. I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 50 İlgili ürün niteliğindeki madeni yağlar, sahip olunan dağıtım kanalları ve servisler aracılığıyla tüm Türkiye ye satılmakta ve rekabet koşulları ülke genelinde homojen bir görünüm arz et mektedir. Bu nedenle , ilgili coğr afi pazar Türkiye olarak belirlenmiştir. I.2. Yapılan Tespitler I.2.1. POAŞ Yetkilileri ile Yapılan Görüşme Raportörlerin şirket yetkilileri ile yaptıkları görüşmede , POAŞ ın satış ve dağıtım sistemi hakkında bilgi alınmıştır. Buna göre, yetkililer taraf ından , mevcut madeni yağ dağıtım kanallarının, distribütörler, istasyonlar ve doğrudan satış olarak ayrılabileceği; doğrudan satış kanalları arasında kamu kuruluşlarının bulunduğu, bu kuruluşların ihale ile alım yaptığı (askeriye, belediye gibi), buna ilav eten, büyük sanayi kuruluşları, fabrikalar gibi 60 teknik destek ve özel hizmet gerektiren alıcılarının da bulunduğu ; fiyat stratejileri ile ilgili olarak doğrudan toplu satış yapılan sanayi kuruluşları gibi nihai tüketicilerde fiyatın çok daha düşük olduğu, ihalelerde de rekabetin çok fazla olduğu belirtilmiştir. Yetkililer , ayrıca , madeni yağlar pazarında POAŞ ın 2010 yılı pazar payının yaklaşık %... olduğunu; satışlarının yaklaşık % ... ının distribütörlere, % ... inin POAŞ istasyonlarına , geri kalanının ise büyük sanayi kuruluşları gibi doğrudan nihai tüketiciye yapıldığını ifade etmişlerdir. Yetkililerce, a yrıca POAŞ ın yaklaşık olarak 30 adet distribütörünün bulunduğu; bu distribütörlerin herhangi bir münhasırlıklarının bulunmadığı ve başka markaların ürünlerini de satabildi kleri; distribütörler açısından coğrafi olarak bölgesel bir 70 sınırlamanın da bulunmadığı ifade edilmiştir. Son olarak görüşmede yetkililer distribütörlerin diledikleri müşteriye satış yaptığı nı ve yapması nın gerektiğini düşün düklerini belirtmişlerdir. I.2.2. Yerinde İnceleme Sırasında POAŞ tan Elde Edilen Belgeler POAŞ t a gerçekleştirilen yerinde incelemede , raportörlerce teşebbüse ait son dönem madeni yağ distribütörlü k sözleşme örnekleri alınmıştır . Söz konusu sözleşmelerde, yukarıda yetkililerin ifade ettiği şekilde herhangi bir münhasırlık hükmü ile aktif satış yasağı veya bunlara yol açacak hük me rastlanmamıştır. Yapılan yerinde incelemede, şikayet konusu pasif satışların yasaklandığını gösterir herhangi bir bilgi veya belgeye rastl anmamıştır. Mevcut distribütörlük sisteminde aktif 80 satış yasağının da bulunmadığı ayrıca yetkililerce belirtilmiştir. Öte yandan Petrol Ofisi markalı madeni yağların piyasadaki konumunun tespiti bakımından Nielsen şirketine ait Haziran 2011 tarihli piyasa araştırması incelenmiştir. Anılan araştırma verilerinden, Petrol Ofisi markalı madeni yağların marka bilinirliği bakımından Castrol, BP, Shell ve Mobil den sonra beşinci sırada olduğu ve bu markanın ağır ticari araçlar grubunda daha fazla tercih edildiği anlaşılmaktadır. 11-44/997 -343 3 I.2.3. POAŞ Tarafından Gönderilen Fatura Örnekleri POAŞ ın konuya ilişkin yazısı ve ekindeki toplam 60 adet fatura örneğinin incelenmesinden ; 90 - Kartal -İstanbul da faaliyet göstere n Dayıoğlu Petrol Ürünleri San. Dağ. Paz. ve Tic. Ltd. Şti. nin 2010 -2011 yılları arasında Ankara, Rize, Adapazarı, Trabzon, Siirt, Kocaeli, Gaziantep, Van, Mala tya, Balıkesir ve Yalova illeri ile İstanbul ilinde Esenler, Bayrampaşa, Şişli, Etiler, Büyükçe kmece, Merter, İkitelli, Bağcılar, Fatih, Pendik, Beyko z, Sultanbeyli ve Ümraniye bölgelerine satış yaptığı, - Merkezi Bağcılar, Şubesi ise Başakşehir -İstanbul da bulunan Kırali Otomotiv ve Petrol Ürünleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. nin 2010 -2011 yılları arasında İstanbul ilinde Bağcılar, Tuzla, İçerenköy, Y.Dudullu, İkitelli, Topçu lar, Başakşehir, Çatalca, Çorlu ve Alibeyköy bölgelerine satış yaptığı, - Merkezi Kadirli/Osmaniye de, Şubesi ise Yüreğir/Adana da bulunan Kuşcuoğlu Madeni 100 Yağ. San. Tic. Ltd. Şti. nin 2010 -2011 yılları arasında Nevşehir, Mersin ve Tarsus a satış yaptığı, - Gaziantep te bulunan Üç -El Madeni Yağ. ve Otomotiv Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti. nin 2010 -2011 yılları arasında Osmaniye ye satış yaptığı, - Ankara da bulunan Aslanlar Nakliya t Taahhüt Petrol Pazar ve Tic. Ltd. Şti. nin 2010 - 2011 yılları arasında Kayseri ye satış yaptığı, - Kayseri de bulunan Çavdarlar Petrol San. Tic. ve A.Ş. nin 2010 -2011 yılları arasında Ankara ya satış yaptığı, - Kastamonu da bulunan Elif Motorlu Araçlar Pe trol Ürünleri Oto Aksesuarları Nakliye Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti. nin 2010 -2011 yılları arasında Ankara ya satış yaptığı, 110 - Tekirdağ da bulunan Oto Salih Petrol Ürünleri Otomotiv ve Gıda Mad. San. Tic. Ltd. Şti. nin 2010 -2011 yılları arasında İstanbul İli nde Bağcılar/Esenler, Bağcılar/Güneşli ve Beylikdüzü bölgelerine satış yaptığı, anlaşılmıştır. Dolayısıyla POAŞ bayilerinin bulundukları bölge dışına satış yapmakta oldukları neticesine varılmıştır. Diğer taraftan, POAŞ tarafından Kurum a gönderilen ve 2 011 yılının Nisan -Temmuz ayları arasında en çok satılan 4 ürüne ait toplam 66 adet fatura örneğinin incelenmesinden, POAŞ bayileri tarafından, her bayi bazında aynı ürünün farklı müşterilere farklı fiyatlardan sunulmuş olduğu görülmektedir. Şöyle ki, POAŞ bayilerinden Dayıoğlu Petrol Ürünleri San. Dağ. Paz. ve Tic. Ltd. Şti., Kırali Otomotiv ve 120 Petrol Ürünleri Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., Üç -El Madeni Yağ. ve Otomotiv Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti., Çav darlar Petrol San. Tic. ve A.Ş. ile Aslanlar Nakliyat Taahhüt Petrol Pazar ve Tic. Ltd. Şti. nin Maximus Turbo Dizel S 15W/40 , Maximus Süper Dizel S 20W/50 , Hidrolik Fren Yağı DOT 3 20X1/2 LT KOLİ ve Maximus T . Dizel Extra 15W/40 markalı ürünleri, her ürün bazında farklı müşterilere farklı fiyatlardan sa tışa sunmuş oldukları anlaşılmaktadır. I.3. Değerlendirme Yukarıda yer verildiği üzere şikâyetin konusu nu, POAŞ ın distribütörlerinin pasif satışlarını kısıtladığı ve fiyatlarını belirlediği iddiası oluşturmaktadır. Yapılan yerinde 11-44/997 -343 4incelemede elde edilen P OAŞ ın hali hazırdaki 27 adet distribütörü ile imzalamış olduğu 130 sözleşme örneklerinde, söz konusu dağıtıcıların aktif satışlarını kısıtlayıcı hükümler bulunmadığı gibi pasif satışlarını sınırlayan ifadelere de rastlanmamıştır. Nitekim şirket yetkilileri ak tif satışlarını sınırlayan ve münhasırlık getiren uygulamalarının bulunmadığını ayrıca ifade etmişlerdir. Diğer taraftan, elde edilen fatura örneklerinin incelenmesinden, gerek İstanbul ilinde gerekse diğer illerde bulunan dağıtıcıların kendilerinden göre ce uzak mesafelerde yer alan müşterilere satışlar yaptıkları ve bu satışların her ürün bazında farklı fiyatlardan gerçekleştirildiği de görülmektedir. Dolayısıyla mevcut fatura örnekleri doğrultusunda söz konusu dağıtıcıların bulundukları bölge dışına ve s erbestçe belirledikleri fiyatlardan satış gerçekleştirdikleri anlaşılmaktadır. Yapılan yerinde incelemelerde yukarıdaki 140 tespitlerin aksini gösterir herhangi bir bilgi veya belgeye de rastlanmamıştır. Yukarıda belirtildiği üzere, yapılan piyasa araştırmalar ına göre P etrol Ofisi markalı madeni yağların bilinirlik ve kullanım bakımından diğer markalara göre nispeten alt sıralarda yer aldığı anlaşılmaktadır . Dolayısıyla, bilinirlik ve marka imajı bakımından alt sıralarda yer alan bir firmanın fiyat stratejisi b akımından piyasada rekabetçi bir tutum izlememesi neticesinde önemli oranda müşteri kaybedeceği söylenebil ir. Bu doğrultuda Petrol Ofisi markalı bir madeni yağ konumundaki ürün için piyasadaki önemli rekabetçi unsurun fiyat olduğu ifade edilebilir. Bu çerç evede, rekabetçi fiyatlarla birlikte farklı bölgelerden gelebilecek taleplerin karşılanmasının firmanın satışını artırmaya yönelik olacağı anlaşılmaktadır. 150 Belirtilen bilgi ve değerlendirmeler çerçevesinde, mevcut dosya bakımından POAŞ tarafından madeni y ağ dağıtıcılarının pasif satışlarının kısıtlandığı ve fiyata ilişkin koşulların belirlendiğine ilişkin uygulamalara rastlanmadığından şikâyetin reddi gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır. J. SONUÇ Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya kon usu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.