TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET ERDEM VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/5186) Karar Tarihi:16/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/5186 Karar Tarihi : 16/11/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI Raportör : Cafiye Ece YALIM Başvurucular : 1. Ahmet ERDEM 2. Dodo ERDEM 3. Faruk ERDEM 4. Hayat ERDEM 5. Mehmet ERDEM 6. Musa ERDEM 7. Sedat ERDEM Başvurucular Vekilleri : Av. Kemal DER İN I
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET ERDEM VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/5186) Karar Tarihi:16/11/2021 Başvuru Numaras ı: 2019/5186 Karar Tarihi : 16/11/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M. Emin KUZ R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI Raportör : Cafiye Ece YALIM Başvurucular : 1. Ahmet ERDEM 2. Dodo ERDEM 3. Faruk ERDEM 4. Hayat ERDEM 5. Mehmet ERDEM 6. Musa ERDEM 7. Sedat ERDEM Başvurucular Vekilleri : Av. Kemal DER İN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; t ıbbi ihmal sonucu gerçekle ştiği iddia edilen ölümle ilgili olarak tam yarg ı davas ının reddedilmesi nedeniyle ya şam hakk ının, makul sürede yarg ılama yap ılmamas ı nedeniyle de adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 13/2/2019 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüşünü bildirmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/5186 Karar Tarihi : 16/11/2021 37. Başvurucular, Bakanl ığın görüşüne karşı beyanda bulunmu şlard ır. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ile eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden elde edilen bilgi ve belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. Başvurucular ın yak ınlar ı Z.E. 23/11/2004 tarihinde do ğum sanc ılar ının başlamas ı üzerine ba şvurduğu Adana Do ğum ve Çocuk Bak ımevi Hastanesinde do ğum sıras ında hayat ını kaybetmi ş, ölümün hemen ard ından Z.E.nin karn ındaki bebek sezaryen ameliyat ı yap ılarak sağ olarak kurtar ılm ıştır. A. Olayla İlgili Olarak Yürütülen Ceza Soru şturmas ı ve Yarg ılamas ı Süreci 10. Başvurucular ın yak ınının vefat etmesi üzerine Adana Cumhuriyet Ba şsavc ılığı (Başsavc ılık) taraf ından derhâl soru şturma başlatılm ıştır. 11. Başvuruculardan Dodo Erdem k ızının yeşil kartl ı olmas ı, paralar ının olmamas ı nedeniyle sa ğlık görevlilerinin yeterince ilgilenmediklerini, di ğer başvurucu Musa Erdem ise kız kardeşi olan Z.E.nin sa ğlık görevlilerinin ihmali sonucu hayat ını kaybettiğini belirterek hastanedeki görevli sa ğlık personelinden şikâyetçi olmu ştur. 12. Başsavc ılıkça yap ılan soruşturma sonucunda hastanede görev yapan doktor İ.K. ile ebeler Ş.Ç., S.D., S.K. hakk ında taksirle ölüme sebebiyet verme suçundan Adana 5. Asliye Ceza Mahkemesinde (Ceza Mahkemesi) kamu davas ı aç ılm ıştır. 13. Ceza Mahkemesi taraf ından san ıklar ın kusurunun tespiti için Yüksek Sa ğlık Şûras ından al ınan 9/4/2008 tarihli raporda; t ıbbi bak ım ve özende eksiklik bulunmad ığı, yap ılan işlemlerin do ğru olduğu, kesin ölüm sebebinin de otopsi raporunda tespit edilmedi ği, san ıklar ın kusurunun bulunmad ığı belirtilmi ştir. Ceza Mahkemesince 1/12/2008 tarihinde san ıklar ın kusurlar ının bulunmamas ı nedeniyle taksirle ölüme neden olma suçundan beraatlerine karar verilmi ştir. 14. Başvurucu Dodo Erdem temyiz kanun yoluna ba şvurmuş, Yarg ıtayca yap ılan inceleme sonucunda 1/11/2010 tarihinde kamu davas ının zaman a şımı nedeniyle dü şmesine karar verilmi ştir. B. Olayla İlgili Olarak Aç ılan Tam Yarg ı Davas ı Süreci 15. Başvurucular 4/10/2005 tarihinde Sa ğlık Bakanl ığına (İdare) ba şvuruda bulunarak tazminat talebinde bulunmu ş, İdarece 28/11/2005 tarihinde tazminat talebinin reddine karar verilmi ştir. 16. Başvurucular 25/1/2006 tarihli dilekçeyle İdarenin hizmet kusuru bulundu ğunu, belirterek Ankara 3. İdare Mahkemesinde İdare aleyhine toplam 31.000 TL maddi, 41.000 TL manevi tazminat ödenmesi talepli tazminat davas ı açm ışlard ır. 17. Ankara 3. İdare Mahkemesince 30/1/2006 tarihinde, Adana İdare Mahkemesinin yetkili oldu ğu gerekçesiyle yetkisizlik karar ı verilerek dosyan ın yetkili Adana İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2019/5186 Karar Tarihi : 16/11/2021 4 18. Adana 1. İdare Mahkemesi ( İdare Mahkemesi) taraf ından yap ılan yarg ılama sonucunda risk ta şıyan hizmetlerden olan sa ğlık hizmetinden yararlanan ın zarara u ğramas ı hâlinde bu zarar ın tazmininin ancak idarenin a ğır hizmet kusurunun varl ığı durumund a mümkün olabilece ği, uygulanan tedavide ihmal veya kusur bulunmad ığının Yüksek Sa ğlık Şûras ınca belirlendi ği, tazminat isteminin yasal dayana ğının bulunmad ığı gerekçesiyle 23/12/2008 tarihinde davan ın reddine karar verilmi ştir. 19. Başvurucular Adli T ıp Kurumundan rapor al ınmadan eksik inceleme ile karar verildiğini belirterek temyiz kanun yoluna ba şvurmuştur. 20. Dan ıştay Onbe şinci Dairesi (Daire) 10/4/2014 tarihinde, Adli T ıp Kurumundan başvurucular ın yak ınına uygulanan tedavinin t ıp kurallar ına uygun olarak yap ılıp yap ılmad ığının, İdarenin herhangi bir hizmet kusuru bulunup bulunmad ığının tespiti için rapor al ınmas ı gerekirken eksik incelemeye dayal ı karar verildi ğini belirterek İdare Mahkemesi karar ının bozulmas ına karar vermi ştir. 21.İdare Mahkemesince Dairenin bozma karar ına uyularak Adli T ıp Kurumundan tedavinin t ıp kurallar ına uygun olarak yap ılıp yap ılmad ığının, İdarenin herhangi bir hizme t kusuru bulunup bulunmad ığının tespiti için rapor al ınmas ına karar verilmi ştir. İstanbul Birinci Adli T ıp Kurumu İhtisas Kurulunun 2/8/2015 tarihli raporunda normal do ğum karar ının doğru olduğu, ebenin do ğum takibi ve normal do ğum yapt ırabileceği, bebeğin canl ı olmas ı üzerine acilen postmortem sezaryen karar ının doğru olduğu, yap ılan işlemlerin t ıp kurallar ına uygun oldu ğu, ilgili hekimlerin ve yard ımc ı sağlık personelinin, İdarenin kusurunun bulunmad ığı kanaatine var ıldığı belirtilmi ştir. 22. İdare Mahkemesi 26/11/2015 tarihinde uygulanan tedavide ihmal veya kusu r olmad ığı Adli T ıp Kurumunca da belirlendi ğinden tazminat isteminin yasal dayana ğının bulunmamas ı nedeniyle davan ın reddine karar vermi ştir. 23. Başvurucular Adli T ıp Kurumu raporunun eksik inceleme ve de ğerlendirmeyle düzenlendi ğini iddia ederek temyiz kanun yoluna ba şvurmuşlard ır. 24. Daire 27/5/2016 tarihinde Adli T ıp Kurumundan yeni bir rapor al ınmas ı gerektiğini belirtilerek İdare Mahkemesi karar ının bozulmas ına karar vermi ştir. Daire yeni alınacak raporda 1983 do ğumlu olan ve ilk gebeli ğinde miat a şımı nedeniyle acilen hastaneye başvuran ba şvurucular ın yak ını Z.E.ye saat 12.00'den saat 23.00'e kadar indüksiyon (doğumun yapay olarak ba şlatılmas ı) uygulanmas ının t ıp kurallar ına uygun olup olmad ığı, indüksiyona cevap vermeyen Z.E.nin do ğumunun sezaryen ile yapt ırılmas ının gerekip gerekmedi ği, bebeğe konulan mekonyum aspirasyonu (anne karn ındaki bebe ğin d ışkısının soluk borusuna ya da akci ğerlerine kaçmas ı) tan ısı da dikkate al ındığında daha erken bir saatte yap ılacak bir sezaryenin annenin hayati durumunu etkileyip etkilemeyece ği hususlar ının ayr ıntılı olarak cevaplanmas ı gerektiğine işaret etmiştir. 25.İdare Mahkemesince Dairenin bozma karar ına uyularak Adli T ıp Kurumundan Dairenin ayr ıntılı olarak cevaplanmas ı gerektiğini belirtti ği hususlarda rapor al ınmas ına karar verilmiştir. Adli T ıp Kurumu 10/1/2018 tarihli raporunda Z.E.ye saat 12.00'den saat 23.00'e kadar indüksiyon uygulanmas ının uygun oldu ğunu, anne ve bebek aç ısından acil sezaryen endiksiyonu bulunmad ığını, indiksiyona cevap vermeyen annenin gün içinde sezaryen ile doğumunun yapt ırılmas ının gerekmedi ğini, yap ılan işlemlerin t ıp kurallar ına uygun oldu ğu, ilgili hekimlere, yard ımc ı sağlık personeline, İdareye atfedilecek kusurun bulunmad ığını bildirmiştir. Başvuru Numaras ı: 2019/5186 Karar Tarihi : 16/11/2021 526. İdare Mahkemesi 8/5/2018 tarihinde Adli T ıp Kurumundan al ınan rapord a İdarenin kusurlu olmad ığının belirlendi ği hususunu dikkate alarak davan ın reddine karar vermiştir. 27. Başvurucular idarenin hizmet kusuru bulundu ğunu, eksik inceleme ile kara r verildiğini belirterek temyiz kanun yoluna ba şvurmuştur. 28. Daire 13/12/2018 tarihinde İdare Mahkemesi karar ının onanmas ına karar vermi ş ve an ılan karar ba şvurucular vekiline 15/1/2019 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 29. Başvurucular 13/2/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu şlard ır. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 30. Anayasa Mahkemesinin 16/11/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: 31. Başvurucular vekili taraf ından Gülcan Erdem ile birlikte 8 ki şi ad ına müştereken başvuruda bulunulmu ştur. Başvuru tarihinden önce (22/11/2016 tarihinde) vefat etti ği anlaşılan Gülcan Erdem yönünden inceleme yap ılmas ına gerek görülmeyerek ba şvuru diğer başvurucular yönünden incelenmi ştir. A. Yaşam Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 32. Başvurucular, yak ınlar ının doğum yapmak için ba şvurduğu hastanede do ğum sıras ında hayat ını kaybetmesi nedeniyle İdarenin a ğır hizmet kusuru oldu ğunu belirterek yaşam hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmektedir. 33. Bakanl ık görüşünde; sağlık hizmetleri bak ımından başvurucular ın yak ınının yaşam ının korunmas ına yönelik gerekli tedbirlerin al ınabilmesini sa ğlayacak şekilde tüm müdahalelerin yap ıldığı, ölüm olay ını ayd ınlığa kavuşturabilecek şekilde gerekli tüm bilimsel görüş ve raporlar ın temin edildi ği, olay ın bu raporlar do ğrultusunda ayr ıntılı olarak değerlendirilmek suretiyle gerekçelendirildi ği, idarenin a ğır hizmet kusurunun bulunmad ığı belirtmiştir. 34. Başvurucular Bakanl ık görüşüne karşı beyanlar ında bireysel ba şvuru formund a ileri sürdükleri hususlar ı tekrarlam ıştır. 2. Değerlendirme 35. Anayasa n ın Kişinin dokunulmazl ığı, maddi ve manevi varl ığı kenar başlıklı 17. maddesinin birinci ve ikinci f ıkralar ı şöyledir: Herkes, ya şama, maddî ve manevî varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahiptir. Tıbbî zorunluluklar ve kanunda yaz ılı haller d ışında, kişinin vücut bütünlü ğün e dokunulamaz; r ızas ı olmadan bilimsel ve t ıbbî deneylere tâbi tutulamaz. Başvuru Numaras ı: 2019/5186 Karar Tarihi : 16/11/2021 636. Anayasa n ın Devletin temel amaç ve görevleri kenar ba şlıklı 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Devletin temel amaç ve görevleri, ... ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal huku k devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır. 37. Yaşam hakk ının doğal niteliği gereği, yaşam ını kaybeden ki şi aç ısından bu hakka yönelik bir ba şvuru ancak ya şanan ölüm olay ı nedeniyle ölen ki şinin mağdur olan yak ınlar ı taraf ından yap ılabilecektir ( Serpil Kerimo ğlu ve di ğerleri , B. No: 2012/752, 17/9/2013, 41). Ba şvuru konusu olayda ba şvurucular müteveffan ın annesi, babas ı, kardeşleri ve e şidir. Bu nedenle ba şvuruda, ba şvuru ehliyeti aç ısından bir eksiklik bulunmamaktad ır. 38. Anayasa'n ın 17. maddesinde güvence alt ına al ınan yaşam hakk ı, Anayasa'n ın 5. maddesiyle birlikte de ğerlendirildi ğinde devlete pozitif ve negatif ödevler yükler ( Serpil Kerimoğlu ve diğerleri , 50). 39. Devletin negatif bir yükümlülük olarak yetki alan ında bulunan hiçbir bireyin yaşam ına kas ıtlı ve hukuka ayk ırı olarak son vermeme yükümlülü ğünün yan ı sıra pozitif bir yükümlülük olarak yine yetki alan ında bulunan tüm bireylerin ya şam hakk ını gerek kamusal makamlar ın gerek di ğer bireylerin gerekse ki şinin kendisinin eylemlerinde n kaynaklanabilecek risklere kar şı koruma yükümlülü ğü bulunmaktad ır (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 50, 51). 40. Söz konusu pozitif yükümlülük, sa ğlık alan ında yürütülen faaliyetleri de kapsamaktad ır. Devlet -ister kamu isterse özel sa ğlık kuruluşlar ı taraf ından yerine getirilsin- sağlık hizmetlerini hastalar ın yaşamlar ının korunmas ına yönelik gerekli tedbirlerin alınabilmesini sa ğlayacak şekilde düzenlemek zorundad ır (Nail Artuç , B. No: 2013/2839, 3/4/2014, 35). 41. Anayasa Mahkemesinin ya şam hakk ı kapsam ında devletin sahip oldu ğu poziti f yükümlülükler aç ısından benimsedi ği temel yakla şıma göre devletin sorumlulu ğunu gerektirebilecek şartlar alt ında gerçekle şen ölüm olaylar ında Anayasa n ın 17. maddesi devlete, elindeki tüm imkânlar ı kullanarak bu konuda ortaya konulmu ş yasal ve idari çerçevenin ya şam ı tehlikede olan ki şileri korumak için gere ği gibi uygulanmas ını ve bu hakka yönelik ihlallerin durdurulup cezaland ırılmas ını sağlayacak etkili idari ve yarg ısal tedbirleri alma görevi yüklemektedir. Bu yükümlülük -kamusal olsun veya olmas ın- yaşam hakk ının tehlikeye girebilece ği her türlü faaliyeti kapsamaktad ır (Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 52). 42. Ancak ihmal nedeniyle meydana gelen ölüm olaylar ına ilişkin soruşturma yükümlülü ğü aç ısından farkl ı bir yakla şım benimsenebilir. Bu kapsamda ya şam hakk ının ihlaline kasten sebebiyet verilmedi ği durumlarda etkili bir yarg ısal sistem kurma yönündeki pozitif yükümlülük ma ğdurlara hukuki, idari ve hatta disiplinle ilgili hukuk yollar ının aç ık olmas ı ile yerine getirilmi ş say ılabilir ( Serpil Kerimo ğlu ve diğerleri , 59). 43. Bu yakla şım t ıbbi hata sonucu meydana geldi ği ileri sürülen ölüm olaylar ı için de geçerlidir. Di ğer taraftan bu şekildeki bir kabul, bu tür olaylarda yürütülen ceza Başvuru Numaras ı: 2019/5186 Karar Tarihi : 16/11/2021 7soruşturmalar ının Anayasa Mahkemesi taraf ından değerlendirilmeyece ği anlam ına da gelmemektedir. Ancak ilke olarak t ıbbi hatalara ili şkin şikâyetler konusunda temel ba şvuru yolu, hukuki sorumlulu ğu tespit ad ına takip edilecek olan hukuk veya idari tazminat davas ı yoludur ( Zeki Kartal , B. No: 2013/2803, 21/1/2016, 78; Nail Artuç , 38). 44. Yaşam hakk ı ile maddi ve manevi varl ığı koruma hakk ı kapsam ında yürütülece k olan ceza soru şturmalar ının yan ı sıra hukuki sorumlulu ğu ortaya koymak ad ına adli ve idari yarg ıda aç ılacak tazminat davalar ının da makul derecede ivedilik ve özen şart ını yerine getirmesi gerekmektedir. Derece mahkemelerinin bu tür olaylara ili şkin yürüttü ğü yarg ılamalarda, Anayasa n ın 17. maddesinin gerektirdi ği seviyede derinlik ve özenle bir inceleme yap ıp yapmad ıklar ının ya da ne ölçüde yapt ıklar ının da Anayasa Mahkemesi taraf ından değerlendirilmesi gerekir. Zira derece mahkemeleri taraf ından bu konuda gösterilecek hassasiyet, yürürlükteki yarg ı sisteminin daha sonra ortaya ç ıkabilecek benzer yaşam hakk ı ihlallerinin önlenmesinde sahip oldu ğu önemli rolün zarar görmesine engel olacakt ır (Cemil Dan ışman, B. No: 2013/6319, 16/7/2014, 110; Filiz Aka , 33). 45. Bununla birlikte derece mahkemelerinin özen yükümlülü ğü, yaşam hakk ı ile ilgili her davada mutlaka ma ğdurlar lehine bir sonuca var ılmas ını garanti alt ına almamaktad ır (Aysun Okumu ş ve Aytekin Okumu ş, B. No: 2013/4086, 20/4/2016, 73). 46. Başvurucular, ya şam hakk ının kasten ihlal edildi ğini ileri sürmemi ş olup ölüm olay ının sağlık personelinin hatal ı tıbbi uygulamalar ından kaynakland ığını ve olayda hizmet kusuru bulundu ğunu iddia etmektedir. Yukar ıda belirtilen ilkeler do ğrultusunda ba şvurucular taraf ından aç ılan tam yarg ı davas ı, ilgili personelin veya idarenin sorumlulu ğunun tespit edilerek gerekirse zararlar ın tazminini sa ğlayarak ba şvurucular ın mağduriyetini giderebilece k niteliktedir. Dolay ısıyla yaşam hakk ı kapsam ındaki etkili yarg ısal sistem kurma yükümlülü ğü, başvuruculara idare mahkemeleri önünde açabilece ği bir tam yarg ı davas ı yolunun sa ğlanmas ı ile yerine getirilebilir ( Eyüp Kudin, B. No: 2017/15834, 22/7/2020, 59). 47. Başvurucular yak ınlar ının doğum yapmak için ba şvurduğu hastanede t ıbbi ihmal nedeniyle hayat ını kaybettiğinden, İdarenin a ğır hizmet kusurunun bulundu ğundan ve hizmet kusuru bulundu ğu iddias ıyla açt ıklar ı tam yarg ı davas ının reddedilmesinden yak ınmaktad ır. Başvurucular ın şikâyetleri tam yarg ı davas ı ile ilgili oldu ğundan incelemenin bu kapsamda yap ılmas ı gerektiği değerlendirilmi ştir. 48. T ıbbi bilgi ve belgelerden hareketle bilirki şilerin vard ığı sonuçlar ın doğruluğu hakk ında fikir yürütmenin Anayasa Mahkemesinin görevi olmad ığının bu aşamada önemle vurgulanmas ı gerekmektedir ( Mehmet Çolako ğlu, B. No: 2014/15355, 21/2/2018). Bu noktada Adli T ıp Kurumu raporunda yer alan tespitler bu tespitler sonucunda verilen İdare Mahkemesi karar ında başvurucular ın temel iddialar ına ilişkin olarak yeterli bir aç ıklama getirilip getirilmedi ği aç ıklığa kavuşturulmal ıdır. 49. Somut olayda İdare Mahkemesi ba şvurucular ın yak ını Z.E.nin ölümünde İdarenin herhangi bir hizmet kusuru bulunup bulunmad ığı, hizmet kusuru varsa kusur oran ının bildirilmesi hususunda Adli T ıp Kurumundan rapor haz ırlanmas ını talep etmi ştir. Adli T ıp Kurumunca düzenlenen 2/8/2015 tarihli raporda daval ı İdarece yap ılan işlemlerin t ıp kurallar ına uygun oldu ğu bildirilmi ştir. İdare Mahkemesi, Adli T ıp Kurumu raporu doğrultusunda İdarenin hizmet kusuru bulunmad ığı sonucuna vararak davan ın reddine karar vermiştir. Başvurucular ın temyiz kanun yoluna ba şvurmas ı üzerine Daire, Adli T ıp Kurumunun raporunda eksik b ırak ılan hususlarda yeniden rapor al ınmas ı için İdare Başvuru Numaras ı: 2019/5186 Karar Tarihi : 16/11/2021 8Mahkemesi karar ının bozulmas ına karar vermi ştir. İdare Mahkemesinin bozma karar ına uymas ı sonucunda dosyan ın yeniden Adli T ıp Kurumuna gönderilmesine karar verilmi ştir. İdare Mahkemesi raporda bildirilmesini istedi ği hususlar ı tek tek s ıralam ış, Adli T ıp Kurumu da Mahkemeye ilgili hususlar ı değerlendiren yeni bir rapor sunmu ştur. Adli T ıp Kurumu 10/1/2018 tarihli raporda da uygulanan t ıbbi işlemlerin usulüne uygun bulundu ğu, İdarenin kusurlu olmad ığı tespitini yapm ıştır. (bkz. 21-25). 50. Tüm bu hususlar birlikte de ğerlendirildi ğinde somut yarg ılamada İdare Mahkemesince Adli T ıp Kurumu taraf ından düzenlenen raporlara dayan ılarak karar verildi ği, söz konusu raporlarda ba şvurucular ın temel iddialar ına karşı yeterince aç ıklık getirildi ği incelenmesi gereken sorunlar ın detayl ı şekilde ele al ındığı görülmektedir. 51. Diğer taraftan ba şvuru formunda da olay ın ayd ınlat ılmas ına ilişkin olarak derece mahkemelerince hangi hususlar ın yeterince ara ştırılmad ığına yönelik olarak herhangi bir aç ıklama yap ılmad ığı bu konudaki soyut iddialar ın temellendirilmedi ği anlaşılmaktad ır. 52. Aç ıklanan gerekçelerle ya şam hakk ına yönelik bir ihlalin bulunmad ığı aç ık olduğu anlaşıldığından başvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 53. Başvurucular, uzun süren yarg ılama nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden54. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden55. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin makul süre değerlendirmesinde sürenin ba şlang ıcı kural olarak uyu şmazl ığı karara ba ğlayacak yarg ılama sürecinin i şletilmeye ba ş land ığı, başka bir deyi şle davan ın ikame edildi ği tarih olmakl a beraber baz ı özel durumlarda giri şimin niteli ği dikkate al ınarak uyu şmazl ığın ortaya ç ıktığı daha önceki bir tarih ba şlang ıç tarihi olarak kabul edilebilmektedir ( Selahattin Aky ıl, B. No: 2012/1198,7/11/2013, 45). Bu çerçevede idari yarg ıda dava aç ılabilmesi için öncelikle idari makamlara ba şvurulmas ının zorunlu oldu ğu durumlar ile idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yap ılmas ını sağlamak amac ıyla idari makamlara yap ılan başvurula r üzerine aç ılan davalar bak ımından sürenin ba şlang ıcı idareye ba şvuru tarihi olup ( Fevzi Kayacan , B. No: 2013/6066, 10/3/2015, 23) somut ba şvuru aç ısından bu tarih, başvurucular ın İdareye ba şvuru yapt ığı 4/10/2005 tarihidir. Başvuru Numaras ı: 2019/5186 Karar Tarihi : 16/11/2021 956. Sürenin biti ş tarihi ise ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde yarg ılaman ın sona erme tarihidir ( Güher Ergun ve di ğerleri , B. No: 2012/13, 2/7/2013, 52). Somut ba şvuruda, ba şvurucular ın karar düzeltme kanun yoluna ba şvurmad ıklar ı da dikkate alındığında, Dairece onama karar ının verildiği tarih olan 13/12/2018 tarihi yarg ılaman ın sona erme tarihidir. 57. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Selahattin Aky ıl, 41). 58. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında 13 y ılı aşan yarg ılama süresinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 59. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 60. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 61. Başvurucular 50.000 TL maddi tazminata, 50.000 TL manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 62. Somut olayda makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. 63. Manevi zarar ı karşılığında başvuruculara net 50.000 TL manevi tazminat ın müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir. 64. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için ba şvurucunun uğrad ığını iddia etti ği maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvurucular ın bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/5186 Karar Tarihi : 16/11/2021 1065. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.964,60 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara ödenmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Ya şam hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvuruculara net 50.000 TL tazminat ın MÜŞTEREKEN ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 364,60 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.964,60 TL yarg ılama giderinin ba şvuruculara MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Adana 1. İdare Mahkemesine (E.2017/1015, K.2018/504) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 16/11/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM M. Emin KUZ Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Basri BA ĞCI