TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR OSMAN AKGÜL BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/4912) Karar Tarihi: 21/9/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/4912 Karar Tarihi : 21/9/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : Osman AKGÜL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; murisin kooperatif ortakl ık pay ının güncel bedelinin tespiti istemini n reddi nedeniyle mülkiyet hakk ının,
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR OSMAN AKGÜL BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/4912) Karar Tarihi: 21/9/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/4912 Karar Tarihi : 21/9/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FİDAN Raportör : Ayhan KILIÇ Başvurucu : Osman AKGÜL I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; murisin kooperatif ortakl ık pay ının güncel bedelinin tespiti istemini n reddi nedeniyle mülkiyet hakk ının, yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 11/2/2019 tarihinde yap ılm ıştır. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 3. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. 5. Anayasa Mahkemesinin Nevriye Kuruç ([GK], B. No: 2021/58970, 5/7/2022) karar ında uzun süren yarg ılamalar nedeniyle tazminat talep edilebilecek bir mekanizman ın mevcut olmamas ı sebebiyle makul sürede yarg ılanma hakk ıyla bağlant ılı olarak etkili başvuru hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Bunun yan ında söz konusu karar ın Resmî Gazete'de yay ımland ığı tarihe kadar makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlali iddias ıyla yap ılm ış olan ba şvurular ile bu tarihten sonra kaydedilecek ayn ı mahiyetteki başvurular ın incelenmesinin karar ın Resmî Gazete'de yay ımlanmas ından itibaren dört ay süreyle ertelenmesine karar verilmi ştir (Nevriye Kuruç , 114). Bu durumda ba şvurunun makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyet yönünden ayr ılmas ına karar verilmesi gerekir. III. OLAY VE OLGULAR 6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği ş ekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2019/4912 Karar Tarihi : 21/9/2022 27. Başvurucu, 1953 do ğumlu olup Konya'da ikamet etmektedir. 8. Başvurucunun murisi M.A. 19/10/1953 tarihinde kurulan K. İstihsal Kooperatifine (Kooperatif) kurucu üye olarak 500 (eski) TL ile ortak olmu ştur. Başvurucunun murisi M.A. 16/2/1999 tarihinde ölmü ştür. M.A.n ın ölümünden sonra mirasç ılar ın Kooperatife ortak olmak için giri şimde bulunduklar ına dair herhangi bir bilgi bireysel ba şvuru dosyas ında bulunmamaktad ır. Kooperatifin bireysel ba şvuruya konu yarg ılaman ın kesinleştiği tarih itibar ıyla hukuki varl ığını sürdürdü ğü anlaşılm ıştır. 9. Kooperatifin ana sözle şmesinin 17. maddesi şöyledir: "Kooperatiften ç ıkan veya ç ıkar ılan ortaklar ın yahut varislerinin, o y ılın bilançosuna göre kooperatife olan borçlar ı kapat ıldıktan sonra ödenmi ş olan ortakl ık paylar ı ve varsa hesaplar ına kaydedilmi ş olan şahsi alacaklardan ba şka kooperatifin varl ıklar ı ve yede k akçeleri üzerinde hiçbir haklar ı yoktur. Ayr ılan ortaklarla hesapla şma işlemleri ayr ıldıklar ı yıla ait bilançonun genel kurulca kabulünden sonra yap ılır. Bu ortaklara ortakl ık paylar ından yap ılacak ödemeler yekünü bir y ıl için o y ıl bilançosunda görülen ödenmi ş kooperatif sermayesinin %2'sini geçemez. Sermayesinin %2'sini a şan k ısm ı ayr ılış tarihlerine göre ortaklar ın adlar ı, ödeme listesinin ba şına yaz ılmak suretiyle ertesi y ıla bırak ılır. Ödeme listelerindeki hesapla şma s ıras ı ayr ılan ve ç ıkar ılan ortaklar ın hal ve durumlar ı gözününde tutularak yönetim kurulunca tespit edilir. Ancak varisleri taraf ından veraset ilam ı ibraz edilmek şart ıyla ölen ortaklar ın ve malul hale dü şenlerin hesaplar ı yönetim kurulu karar ı ile yukar ıda şartlara bak ılmaks ızın derhal ödenir. Kooperati f mevcudiyetini tehlikeye dü şürecek miktarlara yükselen iade ve ödemeler 1163 say ılı Kooperatifler Kanunu 17.maddesine göre yap ılır" 10. Mirasç ılar ın murisin ortakl ık sermayesinin güncellenmi ş değerinin bildirilmesi amac ıyla ihtarname göndermesi üzerine Kooperatif, 10/4/2012 tarihli cevab ında murisi n ortakl ık sermayesinin de ğerinin 0,1 (yeni) TL oldu ğunu mirasç ılara bildirmi ştir. 11. Başvurucu taraf ından 30/5/2012 tarihinde Konya 1. Asliye Ticaret Mahkemesinde (Mahkeme) Kooperatif aleyhine dava aç ılm ıştır. Başvurucu, murisin 1953 yılında ödedi ği 500 (eski) TL ortakl ık pay ının güncel de ğerinin tespitini talep etmi ştir. Dava dilekçesinde, murisin ve mirasç ılar ın kâr paylar ından ve bunlar ın faizlerinden yararland ırılmad ığı ileri sürülmü ştür. Diğer mirasç ılar da davaya sonradan dâhil olmu ştur. 12. Daval ı Kooperatifin cevap dilekçesinde, ortakl ık pay ının güncellenmesi talebinin kanuni temelinin bulunmad ığı ileri sürülmü ştür. 13. Mahkeme 17/12/2012 tarihinde davay ı hukuki yarar yoklu ğu nedeniyle usulden reddetmiştir. Başvurucunun temyizi üzerine karar, Yarg ıtay 23. Hukuk Dairesinin (Daire) 18/3/2013 tarihli karar ıyla bozulmu ştur. Bozma karar ının gerekçesinde ölümle birlikte murisin ortakl ığının son buldu ğu tespiti yap ıldıktan sonra ortakl ık pay ının dava tarihi itibar ıyla değerinin tespitinden ba şvurucunun hukuki yarar ının bulundu ğu vurgulanm ıştır. 14. Bozma karar ına uyan Mahkeme, bilirki şi incelemesi yapt ırm ıştır. İki akademisyenden olu şan bilirki şi heyetince haz ırlanan 22/5/2014 havale tarihli raporda, 1991-2002 y ıllar ı aras ında eklenen faizler neticesinde murisin ortakl ık pay ının 23/3/2006 tarihi itibar ıyla 3.186 (eski) TL'ye ula ştığı, Türk liras ından alt ı sıfır at ılmas ından sonra bu tutar ın 0,1 (yeni) TL'ye dönü ştüğü belirtilmi ştir. Raporda 24/4/1969 tarihli ve 1163 say ılı Kooperatifler Kanunu'nun 17. maddesine at ıfta bulunularak davac ının muris taraf ından Başvuru Numaras ı: 2019/4912 Karar Tarihi : 21/9/2022 3ödenmiş bulunan ortakl ık pay ından başka bir bedel talep edemeyece ği görüşü aç ıklanm ış, bu durumda 1953 tarihinde ödenen ortakl ık pay ının güncellenmesinin geçerli bir iddia olup olmad ığının Mahkemenin takdirinde oldu ğu ifade edilmi ştir. 15. Mahkeme 8/1/2015 tarihinde davay ı reddetmi ştir. Karar ın gerekçesinde, 1163 say ılı Kanun'un 17. maddesiyle at ıfta bulunulan ana sözle şmenin 11. maddesinde Kooperatiften ç ıkan veya ç ıkar ılanlar ın ödemi ş olduğu ortakl ık paylar ından başka Kooperatifin di ğer varl ıklar ı üzerinde hiçbir haklar ının bulunmad ığı hat ırlat ılm ıştır. Kararda, davac ılar murisinin ölümüyle kooperatif ortakl ığının sona erdi ği ifade edilmi ş; mirasç ılar ın murise ait ortakl ık pay ının daval ı Kooperatifin tasfiyesi d ışındaki hâllerde güncellenmesinin mümkün bulunmad ığı belirtilmi ştir. 16. Başvurucu, bu karara kar şı temyiz yoluna ba şvurmuştur. Temyiz dilekçesinde, talebin ortakl ık pay ının güncel de ğerinin tespiti isteminden ibaret olmas ına rağmen Mahkemenin talebi a şarak alaca ğın esas ıyla ilgili olarak hüküm kurdu ğundan yak ınılm ıştır. Temyiz dilekçesinde ayr ıca 1953 y ılında kurulan Kooperatife ili şkin uyuşmazl ığın 1969 tarihinde yürürlü ğe giren 1163 say ılı Kanun'a göre çözümlenmesinin hukuka ayk ırı olduğu savunulmu ştur. Temyiz dilekçesinde son olarak 1953 y ılında ödenen ortakl ık pay ının güncel değerinin tespit edilmemesinin hukuka ayk ırı olduğu ileri sürülmü ştür. 17. Daire 15/2/2016 tarihli karar ıyla ilk derece mahkemesi karar ını düzelterek onam ıştır. Daire, tespit talebinin reddine ili şkin hüküm f ıkras ının karara eklenmesine hükmetmi ştir. Karar ın gerekçesinde ise Yarg ıtay Hukuk Genel Kurulunun 16/4/2014 tarihli ve E.2013/23-1616, K.2014/540 say ılı karar ı ile ayn ı Dairenin baz ı kararlar ına at ıfta bulunularak kooperatif ile orta ğının karşılıklı hak ve yükümlülüklerinin belirlendi ği ana sözleşmede ve 1163 say ılı Kooperatifler Kanunu'nda kar şılığı bulunmayan denkleştirme, yeniden de ğerleme, sepet hesab ı, eskalasyon vs. yöntemler kullan ılarak ç ıkma pay ının hesaplanmas ının yasal dayanaktan yoksun oldu ğu, ayr ıca böyle bir yöntemin kooperatiflerin kuruluş amac ına ve Kooperatiflerin mevcudiyetinin tehlikeye dü şürülmemesini hedefleye n uygulamaya da ayk ırı bir yorum olaca ğı vurgulanm ıştır. 18. Karar düzeltme istemi Dairenin 16/1/2019 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. Nihai karar 4/2/2019 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. IV.İLGİLİ HUKUK 19. 1163 say ılı Kanun'un 1. maddesi şöyledir: "Tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklar ının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek veya geçimlerine ait ihtiyaçlar ını işgücü ve parasal katk ılar ıyla karşılıklı yard ım, dayan ışma ve kefalet suretiyle sa ğlay ıp korumak amac ıyla gerçek ve tüzel ki şiler taraf ından kurulan de ğişir ortakl ı ve değişir sermayeli ortakl ıklara kooperatif denir." 20. 1163 say ılı Kanun'un 17. maddesi şöyledir: "Kooperatiften ç ıkan veya ç ıkar ılan ortaklar ın kendilerinin yahut mirasç ılar ının kooperatif varl ığı üzerinde haklar ı olup olmad ığı ve bu haklar ın nelerden ibaret bulundu ğu anasözleşmede gösterilir. Bu haklar, yedek akçeler hariç olmak üzere, orta ğın ayr ıldığı yıl bilançosuna göre hesaplan ır. Başvuru Numaras ı: 2019/4912 Karar Tarihi : 21/9/2022 4Kooperatifin mevcudiyetini tehlikeye dü şürecek nitelikteki iade ve ödemeler, anasözleşmede daha k ısa bir süre tespit edilmi ş olsa bile genel kurulca üç y ılı aşmama k üzere geciktirilebilir. Bu durumda kooperatifin muhik bir tazminat isteme hakk ı sakl ıdır. Çıkan veya ç ıkar ılan ortaklar ile mirasç ılar ının alacak ve haklar ı bunlar ı istiyebilecekleri günden ba şlıyarak beş yıl geçmekle zamana şımına uğrar. Çıkan veya ç ıkar ılan ortağın sermaye veya mevduat ından k ısmen veya tamamen yoksun kalaca ğı hakk ındaki şartlar hükümsüzdür." V.İNCELEME VE GEREKÇE 21. Anayasa Mahkemesinin 21/9/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 22. Başvurucu, tespit talebiyle s ınırlı olarak aç ılan davada talep edilmedi ği hâlde işin esas ı hakk ında değerlendirme yap ılmas ının ve davan ın bir eda davas ı gibi karara bağlanmas ının bariz takdir hatas ı teşkil ettiğini ileri sürmü ştür. Başvurucu, tasfiye hâli dışında güncelleme yap ılmas ının mümkün olmad ığı yorumunun hatal ı olduğunu ve adil yarg ılanma hakk ını ihlal ettiğini belirtmi ştir. Başvurucu 29/5/1926 tarihli ve mülga 865 say ılı Ticaret Kanunu ile 29/6/1956 tarihli ve 6762 say ılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulan Kooperatifin ortakl ık pay ı ile ilgili uyu şmazl ığa 1969 y ılında yürürlü ğe giren 1163 say ılı Kanun hükümlerinin uygulanmas ının kanunlar ın geriye yürümezli ği ilkesini, adil yarg ılanma hakk ını ve mülkiyet hakk ını ihlal etti ğini iddia etmi ştir. Ortakl ık pay ının denkleştirilemeyece ğinin kabulünün silahlar ın eşitliği ilkesini zedeledi ğini savunan başvurucu, bilirki şi raporuna yönelik itiraz ın dikkate al ınmamas ının adil yarg ılanma hakk ını ihlal ettiğini öne sürmü ştür. B. Değerlendirme 23. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 24. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, temel olarak murisin 1953 y ılında ödediği ortakl ık pay ının güncel de ğerinin belirlenmemesinden yak ınmaktad ır. Başvurucunun adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine yönelik olarak ileri sürdü ğü tüm iddialar ın mülkiyet hakk ı kapsam ında incelenmesinin uygun olaca ğı değerlendirilmi ştir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 25. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2019/4912 Karar Tarihi : 21/9/2022 52. Esas Yönünden 26. Somut olayda kamu makamlar ının başvurucunun mülkiyet hakk ına yönelik doğrudan bir müdahalesi olmay ıp özel ki şiler aras ı bir uyu şmazl ık söz konusudur. Dolay ısıyla başvuruda, devletin mülkiyet hakk ına ilişkin pozitif yükümlülükleri yönünden inceleme yap ılmas ı gerekmektedir. a. Mülkün Varl ığı 27. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğinden şikâyet eden bir kimse, önce böyle bir hakk ının var oldu ğunu kan ıtlamak zorundad ır (Mustafa Ate şoğlu ve diğerleri, B. No: 2013/1178, 5/11/2015, 49-54). Bu nedenle öncelikle ba şvurucular ın Anayasa'n ın 35. maddesi uyar ınca korunmay ı gerektiren mülkiyete ili şkin bir menfaati olup olmad ığı noktas ındaki hukuki durumunun de ğerlendirilmesi gerekir ( Cemile Ünlü, B. No: 2013/382, 16/4/2013, 26; İhsan Vurucuo ğlu, B. No: 2013/539, 16/5/2013, 31). Anayasa'n ın 35. maddesiyle güvenceye ba ğlanan mülkiyet hakk ı, ekonomik de ğer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü mal varl ığı hakk ını kapsamaktad ır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, 20). 28. Somut olayda ba şvurucunun murisinin ölümüyle Kooperatif ortakl ığının sona erdiği gerek Dairenin 18/3/2013 tarihli bozma karar ında gerekse Mahkemenin 8/1/2015 tarihli karar ında tespit edilmi ştir. Başvurucunun da aksine bir iddias ının bulunmad ığı anlaşılm ıştır. Bu durumda Kooperatif ortakl ığının mirasç ılar yönünden mülk te şkil etmedi ği görülmüştür. Bununla birlikte murisin 1953 y ılında ortakl ık pay ı olarak Kooperatife 500 (eski) TL ödeme yapt ığı ihtilafs ızdır. Mirasç ılar ın muris taraf ından 1953 y ılında yap ılan ortakl ık pay ı ödemesinden kaynakl ı olarak mülkiyet haklar ının bulundu ğu değerlendirilmi ştir. b. Genel İlkeler 29. Mülkiyet hakk ının korunmas ının devlete birtak ım pozitif yükümlülükle r yüklediği hususu Anayasa'n ın 35. maddesinin lafz ında aç ık bir biçimde düzenlenmemi ş ise de bu güvencenin sadece devlete atfedilebilen müdahalelere yönelik s ınırlamalar getirdi ği, bireyi üçüncü ki şilerin müdahalelerine kar şı korumas ız b ırakt ığı düşünülemez. Poziti f yükümlülüklerin ortaya ç ıkmas ının nedeni gerçek anlamda koruma sağlanmas ıdır. Buna göre anılan maddede bir temel hak olarak güvence alt ına al ınm ış olan mülkiyet hakk ının gerçekten ve etkili bir şekilde korunabilmesi yaln ızca devletin müdahaleden kaç ınmas ına bağlı değildir. Gerçek anlamda koruma sa ğlanmas ı için devletin negatif yükümlülükleri d ışında poziti f yükümlülüklerinin de olmas ı gerekir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 5. ve 35. maddeleri uyar ınca devletin mülkiyet hakk ının korunmas ına ilişkin pozitif yükümlülükleri bulunmaktad ır. Bu bağlamda söz konusu pozitif yükümlülükler, kimi durumlarda özel ki şiler aras ındaki uyuşmazl ıklar da dâhil olmak üzere mülkiyet hakk ının korunmas ı için belirli tedbirlerin alınmas ını gerektirmektedir ( Türkiye Emekliler Derne ği, B. No: 2012/1035, 17/7/2014, 34-38; Eyyüp Boynukara , B. No: 2013/7842, 17/2/2016, 39-41; Osmanoğlu İnşaat Eğitim Gıda Temizlik Hizmetleri Petrol Ürünleri Sanayi Ticaret Limitet Şirketi , B. No: 2014/8649, 15/2/2017, 43). 30. Devletin pozitif yükümlülükleri, mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalelere kar şı usule ilişkin güvenceleri sunan yarg ısal yollar ı da içeren etkili hukuksal bir çerçeve oluşturma, olu şturulan bu hukuksal çerçeve kapsam ında yarg ısal ve idari makamlar ın bireylerin özel ki şilerle olan uyu şmazl ıklar ında etkili ve adil bir karar vermesini temin etmek sorumluluklar ını da içermektedir ( Selahattin Turan , B. No: 2014/11410, 22/6/2017, 41). Başvuru Numaras ı: 2019/4912 Karar Tarihi : 21/9/2022 631. Özel ki şiler aras ındaki uyu şmazl ıklarda olayda taraflar ın birbirleriyle çat ışan menfaatleri bulunmaktad ır. Dolay ısıyla taraflar ın karşı karşıya gelen menfaatleri çerçevesinde mülkiyet hakk ını korumakla yükümlü bulunan devletin maddi ve usule ili şkin pozitif yükümlülüklerini yerine getirip getirmedi ği dikkate al ınarak sonuca var ılmal ıdır. Bu bağlamda ilk olarak belirli, ula şılabilir ve öngörülebilir bir kanun hükmünün mevcut olup olmad ığı irdelenmelidir ( Hüseyin Ak , B. No: 2016/77854, 1/7/2020, 53). 32.İkinci olarak ba şvuruculara mülkiyet hakk ına yap ılan müdahaleye etkin bir biçimde itiraz edebilme, savunma ve iddialar ını yetkili makamlar önünde ortaya koyabilme olanağının tan ınıp tan ınmad ığı incelenmelidir. Anayasa'n ın 35. maddesi usule ili şkin aç ık bir güvenceden söz etmemektedir. Bununla birlikte mülkiyet hakk ının gerçek anlamda korunabilmesi bak ımından bu madde, Anayasa Mahkemesinin çe şitli kararlar ında da ifade edildiği üzere mülk sahibine müdahalenin kanun d ışı veya keyfî ya da makul olmayan şekilde uyguland ığına ilişkin savunma ve itirazlar ını sorumlu makamlar önünde etkin bir biçimde ortaya koyabilme olana ğının tan ınmas ı güvencesini kapsamaktad ır. Bu değerlendirme ise uygulanan sürecin bütününe bak ılarak yap ılmal ıdır (Züliye Öztürk , B. No: 2014/1734, 14/9/2017, 36; Bekir Yaz ıcı [GK], B. No: 2013/3044, 17/12/2015, 71). 33. Mülkiyet hakk ının usule ili şkin güvenceleri hem özel ki şiler aras ındaki mülkiyet uyuşmazl ıklar ında hem de taraflardan birinin kamu gücü oldu ğu durumlarda geçerlidir. Bu bağlamda mülkiyet hakk ının korunmas ının söz konusu oldu ğu durumlarda usule ili şkin güvencelerin somut olayda yerine getirildi ğinden söz edilebilmesi için derece mahkemelerinin kararlar ında konu ile ilgili ve yeterli gerekçe bulunmal ıdır. Ayr ıca belirtme k gerekir ki bu zorunluluk davac ının bütün iddialar ına cevap verilmesi anlam ına gelmemekle birlikte mülkiyet hakk ını ilgilendiren davan ın sonucuna etkili esasa ili şkin temel iddia ve itirazlar ın yarg ılama makamlar ınca özenli bir şekilde de ğerlendirilerek kar şılanmas ı gerekmektedir ( Kamil Darbaz ve GMO Yap ı Grup End. San. Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/12563, 24/5/2018, 52). 34. Son olarak ise ba şvurucular ın mülkiyet haklar ını koruyacak ve yeterli güvenceler sa ğlayacak hukuksal mekanizmalar ın oluşturulup olu şturulmad ığı incelenmelidir. Özel kişilerin mülkiyet haklar ının çat ıştığı bu gibi durumlarda bunlardan hangisine üstünlük tan ınacağının takdiri, kanun koyucuya ve somut olay ın koşullar ı gözönünde bulundurularak derece mahkemelerine ait bir yetkidir. Bununla birlikte her iki taraf ın menfaatlerinin mümkün oldu ğunca dengelenmesi ve sürecin taraflardan biri aleyhine ölçüsüz bir sonuca da yol açmamas ı gerekir. Menfaatler dengesinin kurulmas ında taraflardan biri aleyhine bireyse l olarak aşırı ve olağan d ışı bir külfetin yüklenmesi, pozitif yükümlülüklerin ihlali sonucunu doğurabilir. Olay ın bütün ko şullar ı ve taraflara tan ınan tüm imkânlar ile taraflar ın tutum ve davran ışlar ı gözönünde bulundurularak menfaatlerin adil bir şekilde dengelenip dengelenmedi ği değerlendirilmelidir ( Faik Tari ve Sultan Tari , B. No: 2014/12321, 20/7/2017, 52). c.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 35. Somut olayda ba şvurucunun murisi 9/10/1953 tarihinde kurulan Kooperatife, kurucu üye olarak 500 (eski) TL ödemi ştir. Başvurucunun murisinin 16/2/1999 tarihinde ölümünden sonra mirasç ılar Kooperatife ortak olmak için bir giri şimde bulunmam ıştır. Mirasç ılar, murisin 1953 y ılında ödedi ği 500 (eski) TL ortakl ık pay ının güncel de ğerinin tespiti talebiyle 30/5/2012 tarihinde dava açm ıştır. Mahkeme 8/1/2015 tarihinde, 1163 say ılı Kanun'un 17. maddesiyle at ıfta bulunulan ana sözle şmenin 11. maddesine dayanarak tespit Başvuru Numaras ı: 2019/4912 Karar Tarihi : 21/9/2022 7talebini reddetmi ştir. Mahkeme, ana sözle şmenin an ılan hükmünde Kooperatiften ç ıkan vey a çıkar ılanlar ın ödemiş olduğu ortakl ık paylar ından başka kooperatifin di ğer varl ıklar ı üzerinde hiçbir haklar ının bulunmad ığını vurgulam ıştır. Mahkeme karar ını onayan Daire de ana sözleşmede kar şılığı bulunmayan denkle ştirme talebinin reddedilmesinin hukuka uygun olduğuna işaret etmiştir. 36. Devletin Kooperatif ortaklar ının ve bunlar ın mirasç ılar ının haklar ının kooperati f yönetimi taraf ından ihlal edilmesini önlemeye yönelik tedbirler almas ı mülkün korunmas ı kapsam ında devlete yüklenen pozitif yükümlülüklerin bir gere ğidir. Bu ba ğlamda öncelikli olarak incelenecek mesele, ölümle kooperatif ortakl ığı sona eren ki şinin mirasç ılar ının haklar ını koruyucu tedbirler al ınıp al ınmad ığıdır. Murisin ölümü -Kooperatif üyeli ğinin sona erdiği- tarihte yürürlükte bulunan 1163 say ılı Kanun'un 14. ve devam ı maddelerinde kooperatif orta ğının ölümünün hüküm ve sonuçlar ı düzenlenmi ştir. Başvurucular ın bu yasal altyap ının yetersizli ğiyle ilgili olarak bir iddias ı bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla bu yönüyle daha öte bir inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. 37. Pozitif yükümlülükler yönünden ikinci olarak incelenmesi gereken mesele, mülkiyet hakk ına yap ılan müdahaleye ili şkin olarak ba şvurucuya etkin bir biçimde itira z edebilme, savunma ve iddialar ını yetkili makamlar önünde ortaya koyabilme olana ğının tan ınıp tan ınmad ığıdır. Başvurucunun Kooperatif aleyhine tazminat davas ı değil, murisin ortakl ık pay ının güncel bedelinin tespiti davas ı açt ığını not etmek gerekir. Ba şvurucunun tespit talebiyle ilgili olarak bütün iddialar ını ileri sürebildi ği, Mahkemece verilen hükme karşı da kanun yollar ına başvurabildiği gözlemlenmi ştir. Başvurucu temel olarak 1953 yılındaki ortakl ık pay ı olarak ödenen tutar ın davan ın aç ıldığı tarihteki güncel de ğerinin hesaplanmas ı talebinde bulunmu ştur. Mahkeme, ba şvurucunun bu talebini incelemi ş ancak özellikle 1163 say ılı Kanun'un 17. maddesi ile ana sözle şme hükümlerine dayanarak başvurucunun dava tarihi itibar ıyla güncelleme yap ılmas ı talebini reddetmi ştir. 38. 1163 say ılı Kanun'un 17. maddesinin birinci f ıkras ının birinci cümlesinde kooperatiften ç ıkan veya ç ıkar ılan ortaklar ın kendilerinin yahut mirasç ılar ının kooperati f varl ığı üzerinde haklar ı olup olmad ığı ve bu haklar ın nelerden ibaret bulundu ğunun an a sözleşmede gösterilece ği hükme ba ğlanm ıştır. Ana sözle şmenin 11. maddesinde ise Kooperatiften ç ıkan veya ç ıkar ılan ortaklar ın yahut varislerinin, o y ılın bilançosuna göre kooperatife olan borçlar ı kapat ıldıktan sonra ödenmi ş olan ortakl ık paylar ı ve varsa hesaplar ına kaydedilmi ş olan şahsi alacaklardan ba şka kooperatifin varl ıklar ı ve yedek akçeleri üzerinde hiçbir haklar ının bulunmad ığının düzenlendi ği görülmektedir. Mahkemenin bu hükmü gözeterek ba şvurucunun dava tarihi itibar ıyla güncelleme yap ılmas ı talebini reddettiği görülmektedir. Nitekim Daire de ana sözle şmede hüküm olmamas ı sebebiyle güncelleme talebinin kar şılanamayaca ğını vurgulayarak Mahkeme karar ını onam ıştır. Öze l kişiler aras ındaki uyu şmazl ıklarda Anayasa Mahkemesinin yetkisinin oldukça s ınırlı olduğu ve derece mahkemelerinin de ğerlendirmelerinin bariz takdir hatas ı veya keyfîlik içerip içermediğinin denetlenmesiyle s ınırlı olduğu hat ırlanmal ıdır. Mahkemenin ve Dairenin sözü edilen değerlendirmelerinin bariz takdir hatas ı veya keyfîlik içerdi ği söylenemeyecektir. 39. Başvurucu ayr ıca tespit davas ı olarak açt ığı davada Mahkemenin talebi a şarak işin esas ına dair de ğerlendirme yapt ığından yak ınm ıştır. Öncelikle Mahkemenin bir ed a hükmü kurmad ığına, ortakl ık pay ının güncel de ğerinin tespiti talebinin reddiyle s ınırlı bir hüküm kurdu ğuna işaret etmek gerekir. Mahkeme karar ının hüküm f ıkras ında aç ıkça tespit talebinin reddedildi ğine ilişkin bir hükme yer verilmemi ş ise de bu eksikli ğin Daire taraf ından düzeltildi ği görülmektedir. Öte yandan, tespit talebiyle aç ılan bir davada nas ıl bir Başvuru Numaras ı: 2019/4912 Karar Tarihi : 21/9/2022 8inceleme yap ılacağını değerlendirmek Anayasa Mahkemesinin görevi olmay ıp bu husus derece mahkemelerinin takdirindedir. 40. Başvurucu bunun yan ında 865 ve 6762 say ılı Kanunlara göre kurulan Kooperatifin ortakl ık pay ıyla ilgili uyu şmazl ığa 1969 y ılında yürürlü ğe giren 1163 say ılı Kanun hükümlerinin uygulanmas ının kanunlar ın geriye yürümezli ği ilkesini zedeledi ğini ileri sürmüştür. Bu ba ğlamda ölümün gerçekle ştiği 1999 y ılında 1163 say ılı Kanun'un yürürlükte bulunduğuna dikkat çekilmelidir. Dolay ısıyla Mahkemenin ba şvurucunun talebini 1163 say ılı Kanun hükümlerini uygulayarak çözümlemesinin kanunun geriye yürütülmesi mahiyetinde olduğu kabul edilemez. Kald ı ki başvurucunun 865 ve 6762 say ılı Kanunlar ın uygulanmas ının sonucu nas ıl etkileyece ğine ilişkin olarak bir aç ıklamas ı da bulunmamaktad ır. 41. Son olarak her iki taraf ın menfaatlerinin yeterince dengelenip dengelenmedi ği, taraflardan biri aleyhine bireysel olarak a şırı ve olağan d ışı bir külfetin yüklenip yüklenmedi ği incelenmelidir. Bu ba ğlamda ba şvurucunun murisinin ana sözle şme hükümlerinin fark ında olarak Kooperatife ortak oldu ğu not edilmelidir. Özerk bir varl ık olarak birey kendi ç ıkar ının ne oldu ğunu ve ne tür bir edimin kendi menfaatine sonuç doğuracağını en iyi bilebilecek konumdad ır. Buna ba ğlı olarak bireyin yapt ığı sözleşmenin hukuki sonuçlar ına katlanma sorumlulu ğu ve mecburiyeti bulunmaktad ır. Devletin taraflar ın iradeleri aras ında uyumsuzluk bulunmas ı ya da hata, hile, zorlama gibi bireyin iradesini sakatlayan hâllerin varl ığı veya sözle şmenin kamu düzenine, hukuka ve ahlaka aç ıkça ayk ırı hükümler içermesi gibi durumlar müstesna olmak üzere taraflar aras ında akdedilen özel sözleşmelere müdahale etmesi sözle şme özgürlü ğüyle bağdaşmaz. Devletin özel borç ilişkilerindeki rolü üstün buyurma gücüne dayanarak sözle şmelerin ifas ını sağlamaktan ibarettir ( Mustafa Karaca , B. No: 2014/11657, 22/6/2017, 54). Somut olayda geçersiz olduğu ispatlanamayan veya kamu düzenine, hukuka ve ahlaka aç ıkça ayk ırı hükümler içerdiği iddia edilmeyen Kooperatif ana sözle şmesi uyar ınca, başvurucunun muris taraf ından ödenmiş olan ortakl ık pay ı ve varsa hesaplar ına kaydedilmi ş olan şahsi alacaklar ıyla s ınırlı olarak hak sahibi oldu ğu kabulünün ba şvurucuya a şırı ve katlan ılamaz bir külfet yüklemedi ği değerlendirilmi ştir. 42. Bu itibarla -yarg ılama bir bütün olarak gözetildi ğinde- başvurucunun murisi n ortakl ık pay ının dava tarihindeki güncel de ğerinin hesaplanmas ı talebinin reddedilmesinin devletin Anayasa'n ın 35. maddesinin öngördü ğü pozitif yükümlülüklerine ayk ırı olmad ığı kanaatine ula şılm ıştır. 43. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edilmedi ğine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMAç ıklanan gerekçelerle; A. Başvurunun makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin k ısm ının AYRILMASINA, B. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, Başvuru Numaras ı: 2019/4912 Karar Tarihi : 21/9/2022 9C. Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLMEDİĞİNE, D. Yarg ılama giderlerinin AYRILAN DOSYADA KARARA BA ĞLANMASINA, E. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 21/9/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.