TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR İBRAHİM TOLGA BAY VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/8676) Karar Tarihi: 29/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/8676 Karar Tarihi : 29/9/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucular : 1. İbrahim Tolga BAY 2. Öznur ÖZDO ĞAN Başvurucular Vekili : Av. Görkem KESTANE 3. Zahide ANUL Vekili : Av. Abuzer ARSLAN I.
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR İBRAHİM TOLGA BAY VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/8676) Karar Tarihi: 29/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2018/8676 Karar Tarihi : 29/9/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucular : 1. İbrahim Tolga BAY 2. Öznur ÖZDO ĞAN Başvurucular Vekili : Av. Görkem KESTANE 3. Zahide ANUL Vekili : Av. Abuzer ARSLAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, ilave tediye alaca ğının tahsili amac ıyla aç ılan davan ın Yarg ıtay daireleri aras ında süregelen görü ş ayr ılığı dolay ısıyla reddedilmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular muhtelif tarihlerde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formlar ı ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Konular ının ayn ı olmas ı nedeniyle ekli tablonun B sütununda numaralar ı belirtilen ba şvuru dosyalar ının ayn ı tablonun (1) numaral ı sat ırında yer alan 2018/8676 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine ve incelemenin bu dosya üzerinden yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/8676 Karar Tarihi : 29/9/2020 37. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. Başvurucular farkl ı şehirlerde yer alan Sosyal Yard ımlaşma ve Dayan ışma Vak ıflar ında (Vak ıf) hizmet akdine dayal ı olarak çal ışmaktad ır. 10. Başvurucular, kamu personeli olduklar ını ileri sürerek 4/7/1956 tarihli ve 6772 say ılı Devlet ve Ona Ba ğlı Müesseselerde Çal ışan İşçilere İlave Tediye Yap ılmas ı Hakk ında Kanun uyar ınca her bir y ıllık çal ışma süresi içinde ödenmesi gereken iki ayl ık tutar ındaki ilave tediye alaca ğının ödenmesi amac ıyla Vak ıflar aleyhine ayr ı ayr ı dava açm ışlard ır. 11. Ekli tablonun D sütununda numaralar ı belirtilen mahkemelerce yap ılan yarg ılama sonunda ba şvurucular ın davalar ının kabulüne karar verilmi ştir. Gerekçeli kararlarda; ba şvurucular ın daval ı Vak ıflara bağlı olarak muhtelif tarihlerden itibare n çal ışmaya başlad ıklar ı, daval ı Vak ıflar ın kamu kurumu niteli ğinde oldu ğu, 6772 say ılı Kanun kapsam ında bulunan kurumlarda çal ışanlara her y ıl için ilave tediye ödeme yap ılacağı açıklanm ıştır. 12. Daval ılar, istinaf yoluna ba şvurmuştur. Ekli tablonun D sütununda gösterilen bölge adliye mahkemeleri (BAM) taraf ından Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin emsal kararlar ına göre Vakf ın 6772 say ılı Kanun gere ğince kamu kurumu niteli ğinde olmad ığı belirtilerek ilk derece mahkemesi kararlar ı ortadan kald ırılm ış ve davalar reddedilmi ştir. 13. Başvurucular temyiz yoluna ba şvurmuştur. Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin ekli tablonun D sütununda gösterilen kararlar ıyla başvurucular ın temyiz talepleri reddedilmi ştir. 14. Başvurucular muhtelif tarihlerde bireysel ba şvuruda bulunmu şlard ır. IV.İLGİLİ HUKUK 15.İlgili hukuk için bkz. Yasemin Bodur , B. No: 2017/29896, 25/12/2018 14-32. V.İNCELEME VE GEREKÇE 16. Mahkemenin 29/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucular ın İddialar ı 17. Başvurucular; benzer uyu şmazl ıklar ın farkl ı şekilde sonuçlanmas ının daha önce bu uyuşmazl ıklar ın temyiz incelemesini yapan Yarg ıtay daireleri aras ındaki görü ş ayr ılığından kaynakland ığını, bu bağlamda Yarg ıtay ın 7. ve 9. Hukuk Dairelerinin kendileri ile ayn ı statüde bulunan ki şileri kamu i şçisi olarak kabul edip ilave tediye alaca ğına hak kazand ıklar ı yönündeki kararlar ına rağmen Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin bu ki şileri kamu işçisi olarak kabul etmemesi nedeniyle ilave tediye alaca ğı isteklerinin reddine kara r verdiğini belirtmi şlerdir. Ba şvurucular, ayn ı statüdeki i şçiler için aç ılan davalarda ilave Başvuru Numaras ı: 2018/8676 Karar Tarihi : 29/9/2020 4tediye alacaklar ının ödenmesi yönünde karar verilirken daha sonra Vakf ın kamu kurumu olmad ığı gerekçesiyle taleplerinin reddine karar verildi ğini belirterek adil yarg ılanma haklar ının, eşitlik ilkesinin, çal ışma haklar ının, ücrette adaletin sa ğlanmas ı ilkesinin ihlal ettiğini ileri sürmü şlerdir. B. Değerlendirme 18. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular ın farkl ı karar verilmesi nedeniyle adil yarg ılanma haklar ının, eşitlik ilkesinin, çal ışma haklar ının, ücrette adaletin sa ğlanmas ı ilkesinin ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ının özünün adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ına ilişkin olduğu ve bu kapsamda bir inceleme yap ılmas ı gerektiği değerlendirilmi ştir. 19. Başvuru konusu ile ilgili ilkeler daha önce Yasemin Bodur (ayn ı karada bkz. 35-45) karar ında ortaya konulmu ştur. An ılan kararda Anayasa Mahkemesinin kanunilik ilkesi bağlam ındaki görevinin, hukuk kurallar ının birden fazla yorumunun varl ığının hukuki belirlilik ve öngörülebilirli ği etkileyip etkilemedi ğini tespit etmek oldu ğu belirtilmi ştir. Bu noktada derece mahkemelerinin hukuk kurallar ını yorumlamas ından kaynaklanan içtihat fark ının süregelen bir hâl ald ığı durumlarda uygulamadaki tutars ızlıklar ı ortadan kald ıracak nitelikteki tedbirlerin önemine i şaret edilmi ştir. Hukukun üstünlü ğü ilkesi gere ği devletin ayn ı yarg ı koluna dâhil mahkemeler aras ındaki derin ve süregelen içtihat farkl ılıklar ını ortadan kald ırabilecek nitelikte bir mekanizmay ı kurmak ve bu mekanizman ın etkin bir şekilde işleyişini sağlayacak düzenlemeler yapmakla yükümlü oldu ğu ifade edilmi ştir. 20. Ayn ı kararda Yarg ıtay 9. Hukuk Dairesinin ve sonradan bu görev verilen (kapat ılan) Yarg ıtay 7. Hukuk Dairesinin, an ılan vak ıf çal ışanlar ının kamu işçisi olduğuna ve şartlar ı uygunsa ilave tediye alaca ğından yararlanacaklar ına dair kararlar verdi ği belirtilmiştir. Buna kar şılık olarak Yarg ıtay 22. Hukuk Dairesinin an ılan vak ıflar ın özel hukuk tüzel ki şisi statüsüne sahip oldu ğunu ve dolay ısıyla kamu personeli s ıfat ı bulunmayan çal ışanlar ının ilave tediyeden yararlanmayaca ğını istikrarl ı olarak hüküm alt ına ald ığı ifade edilmiştir. Yarg ıtay daireleri aras ındaki derin ve süregelen içtihat fark ının faaliyete gire n istinaf mahkemesi niteli ğindeki bölge adliye mahkemesi daireleri aras ında da sürdürüldü ğü saptanm ıştır (Yasemin Bodur , 48, 50). 21. An ılan kararda sosyal yard ımlaşma ve dayan ışma vakf ı çal ışanlar ının ilave tediye alaca ğına hak kazan ıp kazanmayaca ğı hususunda süregelen içtihat farkl ılığının derinleşmiş ve sürekli bir nitelik kazanm ış olduğu, bu durumun davalar ın somut özelli ğinden kaynaklanmad ığı ve ortadan kald ırılmas ını sağlayacak içtihad ı birleştirme karar ı gibi elveri şli bir mekanizma i şletilmemesi nedenleriyle var ılan sonucun ba şvurucu için öngörüleme z olduğu, yarg ılaman ın hakkaniyetini zedeledi ği sonucuna ula şılm ıştır (Yasemin Bodur , 52). 22. Somut ba şvurunun da ayn ı hususa ili şkin olmas ı ve Yasemin Bodur karar ından ayr ılmay ı gerektiren bir durumun bulunmamas ı nedeniyle ba şvurucular ın Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/8676 Karar Tarihi : 29/9/2020 5C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 24. Başvurucular; ihlalin tespiti ile maddi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmuştur. 2018/23128 bireysel ba şvuru numaral ı dosyada ba şvurucu Zahide Anul 50.000 TL manevi tazminata karar verilmesini istemi ştir. Diğer başvurucular maddi tazminat talebinde bulunmu şlar, manevi tazminat talebinde bulunmam ışlard ır. 25. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 26. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 27. Bununla birlikte 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (1) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilirken idari eylem ve i şlem niteli ğinde karar verilemez. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonuçlar ının nas ıl giderilece ğine hükmederken idarenin, yarg ısal makamlar ın veya yasama organ ının yerine geçerek i şlem tesis edemez. Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonuçlar ının nas ıl giderilece ğine hükmederek gerekli i şlemlerin tesis edilmesi için karar ı ilgili mercilere gönderir ( Şahin Alpay (2) [GK], B. No: 2018/3007, 15/3/2018, 57). 28. Anayasa Mahkemesince Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Somut olaylarda ihlalin ayn ı hukuki nedene dayal ı olarak benzer konumdaki ki şiler taraf ından aç ılan davalarda aradan geçen uzun zamana ra ğmen Yarg ıtay daireleri aras ındaki görü ş fark ının ortadan kald ırılıp uygulama birli ğinin sağlanmamas ından Başvuru Numaras ı: 2018/8676 Karar Tarihi : 29/9/2020 6kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. Diğer bir ifadeyle ihlal, ba şvurucular ın ayn ı anda iki farkl ı yorumu yürürlükte bulunan ve bu nedenle belirlilik kriterini ta şımayan bir hukuk kural ına tabi tutulmas ından kaynaklanmaktad ır. 29. Anayasa Mahkemesince yap ılan ihlal tespitinin derece mahkemesi karar ının sonucuna yönelik olmad ığının ve derece mahkemesince var ılan sonuçtan ba ğıms ız olduğunun altı çizilmelidir. Hâl böyle olunca ihlalin giderilmesi için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmamaktad ır. Aksi durum yani ihlalin giderim şekli olarak yarg ılaman ın yenilenmesine hükmedilmesi, bu yorumlardan birine üstünlük tan ınarak taraflardan bir lehine tercihte bulunulmas ı anlam ına gelebilecektir. Bu da var olan ihlali gidermeyece ği gibi derece mahkemesinde görülen uyu şmazl ığın diğer taraf ı aleyhine yeni ihlallerin do ğmas ına yol açabilecektir. Dolay ısıyla somut olayda yarg ılaman ın yenilenmesi ihlalin sonuçlar ını ortadan kald ıracak nitelikte bir yol olarak kabul edilemeyece ğinden başvurucu Zahide Anul lehine uygun bir tazminata hükmedilmesi yeterli bir giderimi sa ğlayacakt ır. Diğer başvurucular ın manevi tazminat talep etmedikleri dikkate al ındığında onlar aç ısından yaln ızca ihlalin tespitine karar verilmesi gerekir. 30. Bu itibarla adil yarg ılanma hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucu Zahide Anul'a net 10.000 T L manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 31. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için başvurucular ın uğrad ığını iddia ettikleri maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvuruya konu olayda böyle bir illiyet ba ğı bulunmad ığından maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir. 32. Avukat Görkem Kestane taraf ından temsil edilen ba şvuruculara 3.000 TL vekâlet ücretinin mü ştereken, Avukat Abuzer Arslan taraf ından temsil edilen başvurucuy a 3.000 TL vekâlet ücretinin ayr ı ödenmesine, dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli tablonun E sütununda belirtilen harç tutarlar ının başvuruculara ayr ı ayr ı ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucu Zahide Anul'a net 10.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ve ekli tablonun E sütununda belirtilen harç tutarlar ının başvuruculara AYRI AYRI, Avukat Görkem Kestane taraf ından temsil edilen başvuruculara 3.000 TL vekâlet ücretinin MÜ ŞTEREKEN ÖDENMES İNE, Avukat Abuzer Arslan taraf ından temsil edilen ba şvurucuya 3.000 TL vekâlet ücreti ÖDENMES İNE, Başvuru Numaras ı: 2018/8676 Karar Tarihi : 29/9/2020 7E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Aksaray İş Mahkemesi (E.2016/693) ile İzmir 2. İş (E.2016/413) ve İzmir 5. İş (E.2016/657) Mahkemelerine GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 29/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Üye Üye Muammer TOPAL Selahaddin MENTE Ş