TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SELAHATT İN GÜLHAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/35369) Karar Tarihi: 21/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/35369 Karar Tarihi : 21/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Umut FIRTINA Başvurucu : Selahattin GÜLHAN Vekili : Av. Bayram KARATEPE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, arazi vasf ını haiz taşınmaz ın bir bölümü üzerinden kamula ştırma y
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR SELAHATT İN GÜLHAN BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/35369) Karar Tarihi: 21/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/35369 Karar Tarihi : 21/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Umut FIRTINA Başvurucu : Selahattin GÜLHAN Vekili : Av. Bayram KARATEPE I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, arazi vasf ını haiz taşınmaz ın bir bölümü üzerinden kamula ştırma yap ılmaks ızın yol geçirilmesi ve kamula ştırma bedelinin de ğer kayb ına uğrat ılarak ödenmesi nedenleriyle mülkiyet hakk ının; yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 8/9/2017 tarihinde yap ı lm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüş bildirilmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucu Selahattin Gülhan 1986 do ğumlu olup Şanl ıurfa'n ın Viranşehir Başvuru Numaras ı: 2017/35369 Karar Tarihi : 21/7/2020 3ilçesinde ikamet etmektedir. 9. Başvurucunun Şanl ıurfa'n ın Viranşehir ilçesi K ınal ıtepe köyünde bulunan ve toplam büyüklü ğü 51.000 m² olan 208 parsel numaral ı arazi niteli ğindeki ta şınmaz ının 1890,75 m²lik k ısm ının üzerinden kamula ştırma yap ılmadan yol geçirilmi ştir. 10. Başvurucu 9/2/2010 tarihinde İl Özel İdaresi aleyhine Viran şehir Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) kamula ştırmas ız el atma nedeniyle tazminat davas ı açm ıştır. Başvurucu dava dilekçesinde; ta şınmaz ının sulu tarla vasf ını haiz tar ım arazisi oldu ğunu, taşınmaz ından on be ş yıl önce İl Özel İdaresi taraf ından kamula ştırma yap ılmaks ızın yol geçirildiğini ifade etmi ştir. Dilekçede, ecrimisil ve tazminat ödenmesi gerekti ği belirtilmi ştir. 11. Daval ı idare ise savunmas ında, haks ız el atman ın söz konusu olmad ığını ve talebin zamana şımına uğrad ığını ileri sürmü ştür. 12. Mahkemece muhtelif tarihlerde olay yerlerinde bilirki şilerle birlikte ke şif yap ılm ıştır. Ziraat mühendisi iki bilirki şi taraf ından haz ırlanan raporlarda öncelikle emsal alınmas ı gereken sat ış bedeli tespit edilmeye çal ışılm ıştır. 13. Bilirki şi raporunda özetle şu tespitlere yer verilmi ştir: i. Parselin el atma tarihinde kuru tar ım arazisi, ke şif günü ise birinci s ınıf sulu tar ım arazisi niteli ğinde oldu ğu kanaati raporda aç ıklanm ıştır. Buna göre kamulaştırma bedeli kuru tar ım arazisi, ecrimisil geliri ise sulu tar ım arazisi vasf ına göre değerlendirilmi ştir. ii. Taşınmaz ın Viranşehir ilçesine yak ın olmas ının girdi sa ğlama ve ürünlerin pazarlanmas ı aç ısından olumlu oldu ğu belirtilmi ştir. Ecrimisil bedelinin dava açma tarihinden geriye do ğru 5 y ıl olarak, kamula ştırma bedelinin ise dava açma tarihine göre hesapland ığı ifade edilmi ştir. Hesaplamada yap ılan masraflar ın, elde edilen ürünlerin sat ış fiyatlar ının, bölgenin iklim şartlar ının, tar ım tekniği ve topra k özelliklerinin dikkate al ındığı vurgulanm ıştır. Raporda ayr ıca Şanl ıurfa Tar ım İl Müdürlüğü ve Şanl ıurfa Ticaret Borsas ından sağlanan verilerin kullan ıldığı belirtilmiştir. iii. Sonuç olarak kamula ştırmas ız olarak el at ılan 1.890,75 m²lik ta şınmaz ın kamulaştırma ve ecrimisil bedeli olarak toplam 7.256,44 TL ödenmesi gereken tazminat olarak belirlenmi ştir. 14. Mahkeme 6/7/2011 tarihinde davan ın k ısmen kabulü ile bilirki şi raporunu hükme esas alarak 7.256,44 TL tutar ındaki maddi tazminat ın dava tarihinden itibare n işleyecek yasal faizi ile birlikte daval ı idareden al ınarak başvurucuya ödenmesine karar vermiştir. Mahkeme, el at ılan 1.890,75 m²lik k ısm ın başvurucu ad ına olan tapu kayd ının iptali ile İl Özel İdaresi lehine tapuda yol olarak terkinine karar vermi ştir. 15. Karar ın temyizi üzerine Yarg ıtay 5. Hukuk Dairesi (Daire) 24/4/2017 tarihinde Mahkeme karar ını onam ıştır. Nihai karar ba şvurucuya 9/8/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2017/35369 Karar Tarihi : 21/7/2020 416. Başvurucu 8/9/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV. İLGİLİ HUKUK 17. Konu ile ilgili hukuk için bkz. Şevket Karata ş [GK], B. No: 2015/12554, 25/10/2018, 20-33. V.İNCELEME VE GEREKÇE 18. Mahkemenin 21/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 19. Başvurucu, makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 20. Bireysel ba şvuru sonras ında 31/7/2018 tarihli ve 30495 say ılı Resmî Gazete'd e yay ımlanan 25/7/2018 tarihli ve 7145 say ılı Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 say ılı Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine Yap ılm ış Baz ı Başvurular ın Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmi ştir. 6384 say ılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre yarg ılamalar ın uzun sürmesi, yarg ı kararlar ının geç veya eksi k icra edilmesi ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yap ılan ve bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarih itibar ıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan bireysel başvurular ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik karar ının tebliğinden itibaren üç ay içinde yap ılacak müracaat üzerine Adalet Bakanl ığı İnsan Haklar ı Tazminat Komisyonu Ba şkanl ığı (Tazminat Komisyonu) taraf ından incelenmesi öngörülmü ştür. 21.Ferat Yüksel (B. No: 53984/00, 30/3/2004, 37) karar ında Anayasa Mahkemesi yarg ılamalar ın makul sürede sonuçland ırılmad ığı ya da yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edildiği ya da icra edilmedi ği iddias ıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekle ştirilen bireysel başvurulara ili şkin olarak Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolunun ilk bak ışta ulaşılabilir ve ihlal iddialar ıyla ilgili ba şarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesi oldu ğunu değerlendirmi ştir. Buna göre Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolu tüketilmeden yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak ba şvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabul edilemezlik karar ı vermiştir (Ferat Yüksel , 27-36). 22. Mevcut ba şvuruda söz konusu karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 23. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia Başvuru Numaras ı: 2017/35369 Karar Tarihi : 21/7/2020 51. Kamula ştırma Bedelinin De ğer Kayb ına Uğrat ılarak Ödenmesine İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 24. Başvurucu, derece mahkemelerince belirlenen kamula ştırma bedelinin de ğer kayb ına uğrat ıldığından şikâyet etmi ştir. Kamula ştırma tarihi ile kamula ştırma bedelini n ödenmesi aras ında geçen sürede enflasyon nedeniyle paran ın değerinde olu şan hissedilir aşınma ile ödenen paran ın enflasyonun çok alt ında kald ığından yak ınmaktad ır. b. Değerlendirme 25. Anayasa n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz. 26. Başvurucu yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle kamula ştırma bedelinin de ğer kayb ına uğrat ıldığını ileri sürmü ştür. 27. Kamula ştırma yoluyla mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin orant ılı olabilmesi için ta şınmaz ın gerçek bedelinin malike ödenmesi ve ayr ıca ödenen bedelin tespitinde esas al ınan tarih ile ödeme tarihi aras ında geçen dönemde gerçekle şen enflasyona nispetle ta şınmaz ın hissedilir derecede de ğer kaybetmemi ş olmas ı gerekir ( Mehmet Akdo ğan ve diğerleri , B. No: 2013/817, 19/12/2013, 59). Ödenen tutarlar ın enflasyonun etkilerinden arındırılarak güncelle ştirilmesi yani kamula ştırma tarihi ile ödeme tarihi aras ında geçen süredeki hissedilir de ğer kayb ını telafi edecek biçimde faiz uygulanmas ı, kamulaştırma bedelinin enflasyon kar şısında değer kaybetmesini önleyebilecek bir araçt ır (Mehmet Akdoğan ve diğerleri , 42). 28. Yap ılan incelemede ba şvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin ölçülü olup olmad ığı hususunda bir sonuca varmak için Mahkemece tespit edilen gerçek değer ile ba şvurucuya yap ılan ödemelerin enflasyon etkisi ar ındırılm ış sonuçlar ının karşılaştırılmas ı gerekmektedir. Elde edilmek istenen kamu yarar ı ile başvurucunun mülkünden mahrum kalmas ı aras ında makul dengenin sa ğlan ıp sağlanmad ığını ve müdahalenin ölçülü olup olmad ığını tespit etmede önemli olan, yap ılan ödemelerin de ğer kayb ının toplam bedele oran ı üzerinden ba şvurucunun maruz kald ığı yükü belirlemektir ( Ali Şimşek ve diğerleri , B. No: 2014/2073, 6/7/2017, 66). 29. Anayasa Mahkemesi, daha önce kamula ştırma bedelinin enflasyon kar şısında değer kayb ına uğrat ılmas ını mülkiyet hakk ına ölçüsüz bir müdahale olarak de ğerlendirmi ştir (Mehmet Akdo ğan ve diğerleri , 63). Somut olayda da bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 30. Somut olayda ba şvurucuya kamula ştırma bedelinin tek a şamada ödendi ği anlaşılmaktad ır. Buna göre ba şvurucuya 9/2/2010 tarihinde aç ılan kamula ştırmas ız el Başvuru Numaras ı: 2017/35369 Karar Tarihi : 21/7/2020 6koymadan kaynaklanan tazminat davas ında 6/7/2011 tarihli kararla 7.256,44 TL tutar ında ödeme yap ılm ıştır. 31. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre ba şvurucuya ödenmesi gereken 7.256,44 TL tutar ındaki kamula ştırma bedeli alaca ğının 2011 y ılı Temmuz ay ı itibar ıyla değer kayb ını telafi edecek fark 440,51 TL'dir. Buna kar şılık derece mahkemelerince başvurucunun alaca ğına 9/2/2010 tarihinden itibaren yasal faiz i şletilmesine karar verilmi ş olup bu do ğrultuda ba şvurucuya 916,10 TL tutar ında faiz ödemesi yap ıldığı görülmektedir. 32. Bu durumda de ğer kayb ı miktar ının 440,51 TL ve ba şvurucuya ödenmesi öngörülen kanuni faiz miktar ının ise 916,10 TL oldu ğu dikkate al ındığında başvurucunun kamulaştırma alaca ğının enflasyon kar şısında değer kayb ına uğrat ılmad ığı anlaşılmaktad ır. Ayr ıca mahkeme karar ıyla tespit edilen kamula ştırma bedeli, kararla birlikte ta şınmaz malikine ödenmi ştir. Bu durumda kamula ştırma bedelinin ödenmesi sürecindeki gecikmenin -bu sürede u ğran ılan zarar ın karşılanmas ı amac ıyla ödenen faiz miktar ı da gözetildi ğinde- müdahalenin ba şvurucuya şahsi olarak a şırı bir külfet yüklemedi ği anlaşılmaktad ır. Dolay ısıyla mülkiyet hakk ının ihlal edilmedi ğinin aç ık olduğu sonucuna var ılm ıştır. 33. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Kamula ştırmas ız El Atmaya İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 34. Başvurucu ilk olarak ta şınmaz ına kamula ştırmas ız el at ılmas ından yak ınm ıştır. Başvurucu ayr ıca maliki oldu ğu taşınmazdan yol geçirilmesi nedeniyle kendisine bir tazminat ödenmedi ğini ifade etmi ştir. Başvurucuya göre Anayasa'n ın 13., 35. ve 46. maddelerine ayk ırı biçimde 4/11/1983 tarihli ve 2942 say ılı Kamulaştırma Kanunu'nda belirlenmi ş süreçler takip edilmeden mülkiyetinde bulunan ta şınmazlara kamula ştırmas ız olarak el atılm ıştır. Diğer taraftan ba şvurucu kamula ştırmas ız el atma nedeniyle tazminat davas ı açmak zorunda b ırak ıldığını, bunun ise mülkiyet hakk ı ihlalini de a şan bir sonuca yol açt ığını belirtmiştir. Başvurucu sonuç olarak bu gerekçelerle adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ı ile kamulaştırma ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmü şlerdir. b. Değerlendirme 35. Anayasa'n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 36. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu adil yarg ılanma hakk ının da ihlal edildiğini belirtmekte ise de kamula ştırmas ız el atmaya ili şkin belirtilen şikâyetlerin esas itibar ıyla ilgili oldu ğu mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği Başvuru Numaras ı: 2017/35369 Karar Tarihi : 21/7/2020 7değerlendirilmi ştir. i. Kabul Edilebilirlik Yönünden 37. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. ii. Esas Yönünden 38. Somut olayda ba şvurucunun ta şınmaz ına kamula ştırma yap ılmaks ızın el konulmuş ve başvurucunun açt ığı dava sonucunda yarg ı karar ıyla taşınmaz ın idare lehine tapuda yol olarak terkinine hükmedilmi ştir. Başvurucuya ait ta şınmazdan kamula ştırma yap ılmaks ızın yol geçirilmesi mülkiyet hakk ına müdahale te şkil etmekle birlikte bu müdahalenin mülkten yoksun b ırakmaya ili şkin ikinci kural çerçevesinde incelenmesi gerekir. 39. Bu durumda olayda idare, ilgili yarg ılama sürecinden de anla şılacağı üzere başvurucunun ta şınmaz ına kamula ştırmas ız olarak el atm ıştır. Anayasa'n ın 13., 35. ve 46. maddelerine ayk ırı biçimde 2942 say ılı Kanun'da belirlenmi ş süreçler takip edilmeden başvurucunun mülkiyetinde bulunan ta şınmaza kamula ştırmas ız olarak el at ıldığı yarg ı karar ıyla da sabittir. 40. Anayasa Mahkemesi, daha önce çe şitli kararlar ında kamula ştırmas ız el atma yoluyla yap ılan müdahalelerin kanuni bir dayana ğı bulunmad ığından dolay ı mülkiyet hakk ının ihlaline yol açt ığını kabul etmi ştir ( Celalettin A şçıoğlu, B. No: 2013/1436, 6/3/2014; Mustafa Asiler , B. No: 2013/3578, 25/2/2015; İbrahim O ğuz ve diğerleri , B. No: 2013/5926, 6/10/2015). 41. Somut olayda da an ılan ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. Sonuç olarak ba şvurucunun söz konusu ta şınmaz ına yap ılan kamulaştırmas ız el atman ın Anayasa'n ın 13., 35. ve 46. maddeleriyle 2942 say ılı Kanun'da belirtilen usule uymayan bir müdahale oldu ğu ve mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin kanunilik ilkesini ihlal etti ği kanaatine ula şılm ıştır. 42. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 43. 30/11/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında Başvuru Numaras ı: 2017/35369 Karar Tarihi : 21/7/2020 8açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 44. Başvurucu ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve 20.000 TL tazminat talebinde bulunmuştur. 45. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 46. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 47.İncelenen ba şvuruda kamula ştırmas ız el atma nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildiği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin idarenin i şleminden/eyleminden kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 48. Kamula ştırmas ız el atma uygulamas ı Anayasa'n ın 13. ve 35. maddeleri yan ında doğrudan 46. maddesine ayk ırı olarak mülkiyet hakk ının ihlaline yol açan çok önemli bir sorundur. Bununla birlikte 5/1/1961 tarihli ve 221 say ılı Amme Hükmi Şahıslar ı vey a Müesseseleri Taraf ından Fiilen Amme Hizmetlerine Tahsis Edilmi ş Gayrimenkuller Hakk ında Kanun'un 1. maddesi ile 9/10/1956 tarihine kadar, 2942 say ılı Kanun'un geçici 6. maddesi ile de 9/10/1956 ile 4/11/1983 tarihleri aras ındaki kamula ştırmas ız el atma uygulamalar ının tasfiyesi amac ıyla düzenlemeler yap ılm ıştır. Buna ra ğmen 4/11/1983 tarihi sonras ında da idarelerce kamula ştırmas ız el atma uygulamas ına başvurulduğu gözlemlenmektedir. Dolay ısıyla Anayasa Mahkemesi temel bir hak olarak güvence alt ına alınan mülkiyet hakk ının ihlaline sebebiyet veren kamula ştırmas ız el atma uygulamas ının ülkemizde yap ısal bir sorun te şkil ettiğine dikkati çekmektedir. 49. Buna kar şın derece mahkemelerince yaln ızca kamula ştırma bedelinden ibaret olan maddi tazminata hükmedilmesi ve manevi tazminat gibi ba şka yapt ırımlar ın uygulanmamas ı idarelerin ola ğan kamula ştırma usulüne ba şvurmak yerine kamula ştırmas ız el atma uygulamas ını tercih etmesine yol açmaktad ır. Hâlbuki kanuni bir dayana ğı bulunmayan kamulaştırmas ız el atma uygulamas ı Anayasa'n ın öngördü ğü mülkiyet hakk ının korunmas ının gerekliliklerini de içermedi ğinden olağan kamula ştırma usulünün bir alternatifi olamaz. Nitekim 1/3/2014 tarihli ve 28928 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Bakanlar Kurulu karar ına ekli Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi İhlallerinin Önlenmesine İlişkin Eylem Plan ı'nda da idarelerin kamula ştırmas ız el atma yoluna ba şvurmalar ının önlenmesi için gerekli düzenlemelerin yap ılmas ı öngörülmü ştür. Anayasa Mahkemesi kamula ştırmas ız el atma uygulamas ına son verilmesi bak ımından öngörülen bu tedbirlerin ve düzenlemelerin gerçekleştirilmesinin önemine vurgu yapmaktad ır. 50. Sonuç olarak ba şvurucunun maddi zararlar ı giderilmi ş olsa dahi Anayasa'n ın Başvuru Numaras ı: 2017/35369 Karar Tarihi : 21/7/2020 9doğrudan sözüne ayk ırı olduğu ve kanuna dayal ı olmad ığı tespit edilen kamula ştırmas ız el atma suretiyle mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalenin yukar ıda değinildiği üzere yap ısal bir sorun teşkil ettiği dikkate al ınmal ıdır. Buna göre Anayasa ile güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlaline yol aç ıldığının bilinerek idari anlamda gerekli tedbirlerin al ınmas ı ve benzeri nitelikte yeni ihlallere yol aç ılmamas ı için karar ın bir örne ğinin taşınmaza el ata n sorumlu idare olan İl Özel İdaresinin ili şkili olduğu İçişleri Bakanl ığına da gönderilmesi gerekir. 51. Bunun yan ında başvurucunun kamula ştırmas ız el atma sebebiyle u ğrad ığı manevi zararlar ının karşılığı olarak ba şvurucuya net 6.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir. 52. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Kamula ştırma bedelinin de ğer kayb ına uğrat ılarak ödenmesine ili şkin şikâyet yönünden mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 3. Kamula ştırmas ız el atman ın kanunilik ilkesine ayk ırı olmas ına ilişkin şikâyet yönünden mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 6.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, başvurucunun maddi tazminat talebinin REDD İNE, D. Karar ın bir örne ğinin Şanl ıurfa İl Özel İdaresinin ili şkili oldu ğu İçişleri Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE, E. 257,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.257,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2017/35369 Karar Tarihi : 21/7/2020 10G. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Viran şehir Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2009/289, K.2011/273) GÖNDER İLMESİNE, H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 21/7/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI