TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR EMİNE HALAÇ VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/38981) Karar Tarihi: 15/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/38981 Karar Tarihi : 15/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucular : 1. Emine HALAÇ 2. Ercument HALAÇ 3. Ertan HALAÇ 4. Gülay ATALAY 5. Kenan SA Ğ 6. Mukadder SA Ğ 7. Tayfun SA Ğ Başvurucular Vekili: Av. Şule
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR EMİNE HALAÇ VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/38981) Karar Tarihi: 15/9/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/38981 Karar Tarihi : 15/9/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Eren Can BENAKAY Başvurucular : 1. Emine HALAÇ 2. Ercument HALAÇ 3. Ertan HALAÇ 4. Gülay ATALAY 5. Kenan SA Ğ 6. Mukadder SA Ğ 7. Tayfun SA Ğ Başvurucular Vekili: Av. Şule BOYRAZ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, dava de ğeri itibar ıyla temyiz yolu aç ık olmas ı gereken karara kar şı temyiz yoluna ba şvurulamamas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının; taşınmaz bedelinin haks ız olarak dü şük belirlenmesi nedeniyle de mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Baş vuru 12/12/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/38981 Karar Tarihi : 15/9/2020 3III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: 8. Başvurucular Eski şehir'in Odunpazar ı ilçesi İmişehir Mahallesi, Ta şlıdere mevkii, 508 parsel No.lu, arsa cinsi ta şınmaz ın sahibi olan Ay şe Sağ'ın mirasç ılar ıdırlar. An ılan taşınmaz ın Eskişehir Sanayi Odas ı Organize Sanayi Bölgesi geli şme alan ı sınırı içinde bulunmas ı nedeniyle Eski şehir Valili ği Yat ırım İzleme ve Koordinasyon Ba şkanl ığının Eskişehir Valili ğine sundu ğu 23/3/2016 tarihli olur ile ta şınmaz ın kamula ştırmas ına kara r verilmiştir. K ıymet Takdir Komisyonunca söz konusu ta şınmazlar ın kamula ştırma bedeli belirlenmi ş, başvurucular ile anla şma sağlanamad ığından sat ın alma usulü ba şarısız olmuştur. 9. Başvuruculara kar şı 25/8/2016 tarihinde Eski şehir 4. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescili davas ı aç ılm ıştır. Mahkeme ke şif ve bilirki şi incelemesi yapt ırm ıştır. 10. 31/10/2016 tarihli kadastro bilirki şisince haz ırlanan raporda ta şınmaz ın 1/1000 ölçekli imar plan ı içinde kald ığı ve tamam ının kamula ştırılmak istenildi ği belirtilmi ştir. Taşınmaz ın tar ım arazisi olarak kullan ıldığı ve belediye hizmetlerinden yararlanmad ığı ifad e edilmiştir. Raporda ta şınmaz ın etraf ının meskûn mahal olmad ığı, Ankara-Eski şehir kar a yoluna ku ş uçuşu olarak 170 m kuzeyinde, İmişehir Mahallesi'nin ku ş uçuşu olarak yakla şık 3,5 km bat ısında, Yörükkaracaören Mahallesi'nin ku ş uçuşu yaklaşık 4,8 km güneyinde, Vilayet Meydan ı'nın kuş uçuşu yaklaşık 19,5 km do ğusunda yer ald ığı tespitlerine yer verilmiştir. 11. 1/11/2016 tarihli bilirki şi raporunda ta şınmaz ın 1. s ınıf tar ım arazisi niteli ğinde taşsız killi-t ınlı toprak yap ısına sahip kuru tar ım arazisi oldu ğu belirtilmi ştir. Taşınmazdaki değer değişimi başlığı alt ında taşınmaz ın 1/5000 ölçekli naz ım imar plan ı içinde yer ald ığı, toplu taşıma araçlar ı ile ulaşımının sağland ığı, taşınmaz ın Ankara-Eski şehir kara yolun a yak ın olduğu tespitlerine yer verilmi ştir. Raporda ta şınmaz ın değerini tar ımsal yönden etkileyen faktör olarak ta şınmaz ın bulundu ğu bölgedeki ya ğış miktar ı, topoğrafik yap ı, ekolojik ko şullar ve uygun tar ım teknikleri uyguland ığında kuru şartlarda yeti şen kültü r bitkileri yeti şebileceği hususlar ı belirtilmi ştir. Taşınmaz ın objektif de ğerine objektif olarak etki eden faktörler olarak ta şınmaz ın 1/1000 ölçekli plan içinde yer almas ı, elde edilen ürünlerin pazarlanmas ı ve ula şımında bir problem olmamas ı, mahalle yolu ile Ankara-Eski şehir kara yoluna yak ın olmas ı hususlar ına yer verilmi ş ve taşınmaz ın değerinde %100 objektif art ış değeri yap ılarak arazinin de ğeri yeniden hesaplanm ıştır. Bilirki şiler arazinin ç ıplak değerinin hesab ında AÇD = N/k ve AÇMD = AÇD/1000 formüllerini kullanm ışlard ır. Taşınmaz ın yer ald ığı bölgedeki kapitalizasyon faiz oran ı %6 olarak hesaplanm ıştır. Raporda elde edilen ürünlere bu ürünler ait gider unsurlar ının fiyat ve gide r tespit kaynaklar ı ile üretim desenine yer verildikten sonra ta şınmaz ın m² değerinin değer tespiti için uygulanacak formülün arazinin ç ıplak değeri = oranl ı net gelir/kapitalizasyon faiz oran ı olduğu ve m² de ğerinin 3,13 TL olarak hesapland ığı, bu oran ın %100 art ırılmas ı ile de 6,26 TL oldu ğu belirtilmi ştir. Raporda sonuç olarak ta şınmaz ın toplam bedelinin dava tarihi itibariyle ile üretici fiyat endeksi (ÜFE) uygulanm ış bedeli 97.120,77 TL olarak belirlenmi ştir. 12. Başvurucular taraf ından bilirki şi raporlar ına itiraz edilmesi üzerine Mahkeme 2/12/2016 tarihli ara karar ıyla ek bilirki şi raporu al ınmas ına karar vermi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/38981 Karar Tarihi : 15/9/2020 413. 20/1/2017 tarihli kadastro bilirki şisince haz ırlanan ek raporda dava konusu 508 parsel numaral ı taşınmaza emsal olabilecek dokuz adet ta şınmaza yer verilmi ştir. 14. 28/2/2017 tarihli ek bilirki şi raporunda dava konusu parselin organize sanayi bölgesi 1/1000 ölçekli uygulama imar plan ında k ısmen serbest organize sanayi alan ına, kısmen yola isabet etti ği belirtilmi ştir. Taşınmaz ın fiilî olarak tarla olarak kullan ıldığı, meskûn mahal d ışında belediyenin sunmu ş olduğu hizmetlerden yararlanmad ığı ifade edilmiştir. Taşınmaz ın arsa vasf ında olduğunu belirten tek özelli ğin imar plan ı içinde oldu ğu hususu vurgulanm ıştır. Vergi de ğerinin 3.000 m² hissesi için beyan edilen de ğerin 2016 y ılı itibar ıyla 3.000 TL oldu ğu, 6.000 m² hissesi için ise 6.000 TL oldu ğu tespit edilmi ştir. Taşınmaz ın emlak vergisine esas bedelinin 2016 y ılı itibari ile 0,43 TL/m² oldu ğu söylenmiştir. Raporda ta şınmaz ın özel amac ı olmayan emsal sat ışlara göre kar şılaştırılmas ı yap ıldıktan sonra dava tarihindeki arsa birim m² de ğerinin 23 TL olarak tespit edilmi ştir. Bu tespitten hareketle ta şınmaz ın yeni değeri 345.000 TL olarak hesaplanm ıştır. 15. Mahkeme belirtilen ek raporlar ı değerlendirdikten sonra 12/5/2017 tarihinde davan ın kabulüne, ta şınmaz ın tapu kayd ının iptaline ve Eski şehir Sanayi Odas ı Organize Sanayi Bölge Müdürlü ğü ad ına tapuya tesciline, toplam kamula ştırma bedelinin ise 345.000 TL olarak belirlenmesine karar vermi ştir. 16. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi Ondördüncü Hukuk Dairesinin 9/10/2019 tarihli karar ıyla mahkeme karar ındaki davan ın esas ına ilişkin gerekçe k ısm ı onanm ış, yaln ızca vekâlet ücreti ve yarg ılama gideri yönünden yeniden kesin olarak karar verilmi ştir. Kararda her bir daval ının pay ına düşen bedele göre kesin oldu ğu belirtilmi ştir. 17. Nihai karar ba şvuruculara 17/11/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 18. Başvurucular 12/12/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 19.İlgili hukuk için bkz. Ali Şimşek ve diğerleri, B. No: 2014/2073, 6/7/2017, 18-33. V.İNCELEME VE GEREKÇE 20. Mahkemenin 15/9/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 21. Başvurucular, karar tarihi itibar ıyla taşınmaz ın gerçek de ğerinin tespit edilmemesi suretiyle kamula ştırma bedelinin dü şük belirlendi ğini iddia etmi şlerdir. Başvurucular, bu kapsamda ta şınmaz ının kamula ştırma bedelinin tespiti ve tescili davas ında kamulaştırma bedelinin ta şınmaz ın konumu ile emsal ta şınmazlar ın rayiç fiyatlar ı gibi objektif kriterler dikkate al ınmadan ve yeterli inceleme yap ılmadan emsal de ğerlerin çok altında olacak şekilde dü şük değer tespit edilmesi suretiyle hatal ı karar verildi ğini belirterek adil yarg ılanma ve mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü şlerdir. Başvuru Numaras ı: 2017/38981 Karar Tarihi : 15/9/2020 52. Değerlendirme 22. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 23. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucular kamula ştırma bedelinin hatal ı olarak dü şük belirlenmesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ı yan ında adil yarg ılanma hakk ının da ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Ancak ba şvurucunun kamula ştırma bedelinin dü şük tespit edildi ği yönündeki şikâyetinin özü itibar ıyla ilgili oldu ğu mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ı kapsam ında incelenmesi uygun görülmü ştür. 24. Anayasa'n ın 13., 35. ve 46. maddeleri uyar ınca kamu yarar ı bulunmas ı, kamulaştırma karar ının kanunda gösterilen esas ve usullerine uyulmas ı, gerçek kar şılığın peşin ve nakden ödenmesi kamula ştırman ın anayasal ögeleridir. Kamula ştırılan taşınmaz ın gerçek kar şılığı olan bedelinin tespiti ise uzman mahkemelerin ve Yarg ıtay ın bu konudaki uzman dairelerinin yetki ve görevindedir. Mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale ile ödenen bedel aras ındaki ili şki yönünden Anayasa Mahkemesinin yapaca ğı tespit, orant ılılık incelemesinden ibarettir ( Mukadder Sa ğlam ve di ğerleri , B. No: 2013/2511, 22/1/2015, 49; Abdülkerim Çakmak ve di ğerleri , B. No: 2014/1964, 23/2/2017, 52). 25. Başvuruya konu ta şınmaz ın ilk bilirki şi raporunda kamula ştırma bedeli tarla vasf ında kabul edilerek 97.120,77 TL olarak tespit edilmi ştir. Daha sonra başvurucular ın itiraz ı üzerine ek rapor al ınmas ına karar verilmi ş ve bu raporda ta şınmaz ın arsa vasf ında olduğu kabul edilerek bedeli 345.000 TL'ye yükseltilmi ştir. Mahkeme de bu raporu hükme esas alm ış ve başvurucular yarar ına kamula ştırma bedeline hükmedilmi ştir. 26. Başvurucular ta şınmaz ın yer ald ığı bölgedeki ta şınmazlar ın bedeline ili şkin yerleşik içtihat ortaya koymad ıklar ı gibi taşınmaz değerinin hesaplanmas ında etkileyen faktörler, kapitalizasyon faiz oran ı vb. hususlara ili şkin bir şikâyetleri de bulunmamaktad ır. Öte yandan Mahkeme ba şvurucular ın itirazlar ını dikkate alarak ek bilirki şi raporu al ınmas ına karar vermi ş ve ek rapordaki hususlar do ğrultusunda karar vermi ştir. Buradan hareketle Anayasa Mahkemesinin önceki içtihatlar ında ortaya koydu ğu ilkeler uyar ınca derece mahkemelerince hükmedilen kamula ştırma bedelinin ba şvurucular ın mülkiyet hakk ına yap ılan müdahaleyi orant ılı kıldığı, müdahalenin ta şıdığı kamu yarar ı ile başvurucular ın mülkiyet hakk ının korunmas ı aras ında olmas ı gereken adil dengeyi bozmad ığı sonucuna var ılm ıştır. 27. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucular ın mülkiyet haklar ının ihlal edildi ğine ilişkin iddias ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/38981 Karar Tarihi : 15/9/2020 6B. Mahkemeye Eri şim Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 28. Başvurucular, dava konusu kamula ştırma bedelinin temyiz s ınırının üstünde olmas ına karşın Bölge Adliye Mahkemesince kesin nitelikte verilen karara kar şı temyiz yoluna ba şvuramad ıklar ını belirterek adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmüşlerdir. 2. Değerlendirme 29. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun " Temyiz edilemeyen kararlar " kenar ba şlıklı 362. maddesinin birinci f ıkras ının (a) bendi şu şekildedir: "Bölge adliye mahkemelerinin a şağıdaki kararlar ı hakk ında temyiz yoluna başvurulamaz: a) Miktar veya de ğeri k ırk bin Türk Liras ını (bu tutar dâhil) geçmeyen davalara ili şkin kararlar." 30. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , 16). Ba şvuru formunda ifade edilen, dava de ğeri itibar ıyla kesin nitelikte ola n karara kar şı temyiz yoluna ba şvurulamamas ı nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın mahkemeye eri şim hakk ı kapsam ında değerlendirilmesi uygun görülmüştür. 31. Adil yarg ılanma hakk ının en temel unsurlar ından biri olan mahkemeye eri şim hakk ı, bir uyuşmazl ığı mahkeme önüne ta şıyabilmek ve uyu şmazl ığın etkili bir şekilde karara bağlanmas ını isteyebilmek anlam ına gelir. Ki şinin mahkemeye ba şvurmas ını engelleyen vey a mahkeme karar ını anlams ız hâle getiren, bir ba şka ifadeyle mahkeme karar ını önemli ölçüde etkisizleştiren s ınırlamalar mahkemeye eri şim hakk ını ihlal edebilir ( Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 52). Öte yandan mahkemeye eri şim hakk ı, sadece ilk derece mahkemesinde dava açma hakk ını değil eğer iç hukukta itiraz, istinaf veya temyiz gibi kanun yollar ına başvurma imkân ı tan ınm ış ise üst mahkemelere ba şvurma hakk ını da içerir ( Ali Atl ı, B. No: 2013/500, 20/3/2014, 49). 32. Gereksiz ba şvurular ın önlenerek dava say ısının azalt ılmas ı ve böylece mahkemelerin gereksiz yere me şgul edilmeksizin uyu şmazl ıklar ın makul sürede bitirebilmesi amac ıyla bir k ısım mahkeme karar ına karşı temyiz/karar düzeltme yolunun kapal ı tutulmas ının anayasal haklar ı ihlal etti ği söylenemez ( Abdurrahman Şanda, B. No: 2014/3907, 7/12/2016, 32). 33. Bu ilkeler ışığında somut olay incelendi ğinde taşınmaz ın kamula ştırma bedelinin 345.000 TL olarak belirlendi ği ve söz konusu karara kar şı yap ılan istinaf talebinin Bölge Adliye Mahkemesince reddedildi ği ve an ılan karar ın 6100 say ılı Kanun'un 362. maddesi uyar ınca her bir ba şvurucunun pay ına düşen bedele göre kesin olarak verildi ği anlaşılmaktad ır. Başvurucular mahkemenin bu yöndeki uygulamas ının aksi yönünde bir içtihat da sunmam ıştır. Dava konusu uyu şmazl ığın niteliği ve miktar ı nazara al ındığında Kanun da öngörülen bu s ınırın adalet duygusunu rencide edecek boyutta olmad ığı, bu itibarla Başvuru Numaras ı: 2017/38981 Karar Tarihi : 15/9/2020 7başvuru konusu karar ın temyiz edilmemesi dolay ısıyla başvurucular ın mahkemeye eri şim hakk ına yönelik bir ihlalin bulunmad ığının aç ık olduğu sonucuna ula şılm ıştır. 34. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucular ın mahkemeye eri şim haklar ının ihlal edildiğine ilişkin iddias ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucular üzerinde BIRAKILMASINA 15/9/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Celal Mümtaz AKINCI M.Emin KUZ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI