TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HÜSEYİN AK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/77854) Karar Tarihi: 1/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/77854 Karar Tarihi : 1/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Umut FIRTINA Başvurucu : Hüseyin AK Vekili : Av. Mehmet EVKAYA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; ön al ım hakk ının kulland ırılmas ı ve ön al ım hakk ına dayal ı tapu iptali i
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HÜSEYİN AK BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/77854) Karar Tarihi: 1/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2016/77854 Karar Tarihi : 1/7/2020 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUN Muammer TOPALYusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Umut FIRTINA Başvurucu : Hüseyin AK Vekili : Av. Mehmet EVKAYA I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; ön al ım hakk ının kulland ırılmas ı ve ön al ım hakk ına dayal ı tapu iptali ile tescili davas ında depo edilen bedelin de ğer kayb ına uğrat ılarak ödenmesi nedenleriyle mülkiyet hakk ının, aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesi nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının, yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildiği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 2/12/2016 tarihinde yap ılm ış tır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/77854 Karar Tarihi : 1/7/2020 38. Başvurucu, İstanbul'un Ümraniye ilçesine ba ğlı İstiklal Mahallesi'nde bulunan 396 ada 38 parsel say ılı taşınmaz ın 3/4 hissesini tapuda yap ılan resmî sat ış ile 16/7/2007 tarihinde sat ın alm ıştır. 9. Bu ta şınmazda 1/4 hissesi olan payda ş S.A. kanuni ön al ım hakk ına dayal ı olarak başvurucu aleyhine 2/8/2007 tarihinde tapu iptali ve tescili davas ı açm ıştır. 10. Mahkemece 31/10/2008 tarihinde dava konusu ta şınmaz ın başında uzman bilirkişiler eşliğinde keşif yap ılm ıştır. Keşif sonucu düzenlenen 3/11/2008 tarihli bilirkişi raporunda şu tespitlere yer verilmi ştir: i. Bilirkişi Kurulu dava konusu ta şınmaz ın bulundu ğu yer ve konumu, civar ın teşekkül tarz ı, sosyal ve ekonomik şartlar ın oluşumu, ula şım durumu, Belediye hizmetlerinden yararlanma durumu, bu bölgeye olan arz ve talep faktörleri, çevredeki yap ılaşma durumu gibi özellikleri dikkate alarak arsan ın 16/7/2007 sat ış tarihi itibar ıyla metrekare birim fiyat ının 1.400 TL oldu ğu görüşünü bildirmi ştir. Buna göre arsan ın değeri 224.000 TL olarak hesaplanm ıştır. ii. Ayr ıca taşınmaz üzerinde bulunan bina III. S ınıf A gurubu yap ı olarak değerlendirilmi ş ve 2007 y ılı itibar ıyla rayiç birim metrekare de ğerinin ilgili bakanl ığın resmî birim fiyatlar ına göre 375 TL oldu ğu bildirilmi ştir. Bunun yan ında binan ın cinsi, ya şı ve bak ım durumu gözönüne al ınarak %25 oran ında aşınma ve yıpranma tespit edilmi ştir. Ayr ıca bu binan ın kaçak olup özelliklerini tam olarak yans ıtmad ığı gerekçesiyle bedelinde %25 oran ında indirim yap ılmas ı gerektiği belirtilmiştir. Sonuç itibar ıyla binan ın bedeli 49.725 TL, ta şınmaz ın toplam de ğeri ise 273.725 TL olarak hesaplanm ıştır. Bilirki şi Kurulu dava konusu edilen 3/4 oran ındaki hissenin de ğerinin ise 205.293,75 TL oldu ğunu belirtmi ştir. 11. Mahkemece 6/2/2009 tarihli oturumda toplam 190.600 TL ön al ım bedelini depo etmesi için davac ıya yirmi günlük kesin süre verilmi ştir. Verilen süre içinde bedeli depo etmeyen davac ı, başvurucunun da aralar ında bulundu ğu kişiler aleyhine ayn ı taşınmaz hisseleri için muris muvazaas ına dayal ı tapu iptali ve tescili davas ı açm ıştır. 12. Mahkeme muris muvazaas ına dayal ı tapu iptali ve tescili davas ını bekletici mesele yapm ıştır. Bu davan ın reddi karar ının kesinle şmesinden sonra 27/11/2014 tarihli oturumda davac ıya daha önceden belirlenen 190.600 TL'yi depo etmesi için yeniden kesin süre vermi ş ve an ılan bedelin davac ı taraf ından 11/2/2015 tarihinde depo edilmesi üzerine davay ı kabul etmi ştir. Mahkeme ayr ıca 16.836 TL nispi vekâlet ücreti ile 2.612,20 T L yarg ılama giderinin ba şvurucudan al ınarak davac ıya verilmesine hükmetmi ştir. 13. Mahkeme ba şvurucunun iddialar ına depo bedelinin dava aç ıldığında değil karardan evvel yat ırılmas ının kurala ba ğland ığı, bu nedenle bekletici mesele te şkil eden davadan evvel verilen kesin mehilin uygulanmas ının mümkün olmad ığı, bekletici mesele teşkil eden davada ba şvurucuya yönelik tapu iptali talebinin reddine karar verildi ği, karar ın temyiz edilmeksizin 8/7/2014 tarihinde kesinle ştiği, bu tarihten itibaren ilk duru şma olan 27/11/2014 tarihli celsede 190.600 TL şufa bedelini duru şma tarihine kadar yat ırmas ı için kesin mehil verildi ği, davac ı vekilinin de bu bedeli depo etti ği, başvurucunun sat ış bedelini n uyarlanmas ına ilişkin talebinin davac ının açt ığı ve bekletici mesele te şkil eden tapu iptali davas ının yasal hakk ın kullan ılmas ı niteliğinde olduğu ve herhangi bir nedenle dava sürecinin Başvuru Numaras ı: 2016/77854 Karar Tarihi : 1/7/2020 4uzam ış olmas ının davac ıya mal edilemeyece ği nedenleriyle itibar edilmedi ğini belirterek 12/2/2015 tarihinde davan ın kabulüne karar vermi ştir. 14. Başvurucu taraf ından temyiz edilen hüküm Yarg ıtay 14. Hukuk Dairesince 1/12/2015 tarihinde onanm ıştır. Başvurucunun karar düzeltme istemi ayn ı Daire taraf ından 21/9/2016 tarihinde reddedilmi ştir. 15. Nihai karar, ba şvurucu vekiline 4/11/2016 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 16. Başvurucu 2/12/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 17.Şufa bedeli olarak depo edilen 190.600 TL faiz i şletilmeksizin 8/11/2016 tarihinde ba şvurucuya ödenmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK A. Ulusal Hukuk 1. Ön Al ım Hakk ına İlişkin Mevzuat 18. 22/11/2001 tarihli ve 4721 say ılı Türk Medeni Kanunu'nun 732. maddesi şöyledir: "Payl ı mülkiyette bir payda şın taşınmaz üzerindeki pay ını tamamen veya k ısmen üçüncü ki şiye satmas ı hâlinde, di ğer paydaşlar önal ım hakk ını kullanabilirler." 19. 4721 say ılı Kanun'un 733. maddesi şöyledir: "Önal ım hakk ından feragatin resmî şekilde yap ılmas ı ve tapu kütü ğüne şerh verilmesi gerekir. Belirli bir sat ışta önal ım hakk ını kullanmaktan vazgeçme, yaz ılı şekle tâbidir ve sat ıştan önce veya sonra yap ılabilir. Yap ılan sat ış, al ıcı veya sat ıcı taraf ından diğer paydaşlara noter arac ılığıyla bildirilir. Önal ım hakk ı, sat ışın hak sahibine bildirildi ği tarihin üzerinden üç ay ve her hâlde sat ışın üzerinden iki y ıl geçmekle dü şer." 20. 4721 say ılı Kanun'un 734. maddesi şöyledir: "Önal ım hakk ı, al ıcıya karşı dava aç ılarak kullan ılır. Önal ım hakk ı sahibi, ad ına pay ın tesciline karar verilmeden önce, sat ış bedeli ile alıcıya düşen tapu giderlerini, hâkim taraf ından belirlenen süre içinde hâkimin belirleyece ği yere nakden yat ırmakla yükümlüdür." 2. Yarg ılama Giderlerine İlişkin Mevzuat 21. 12/1/2011 tarihli ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu nun 312. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/77854 Karar Tarihi : 1/7/2020 5"(2) Daval ı, davan ın aç ılmas ına kendi hâl ve davran ışıyla sebebiyet vermemi ş ve yarg ılaman ın ilk duru şmas ında da davac ının talep sonucunu kabul etmi ş ise yarg ılama giderlerini ödemeye mahkûm edilmez" 22. 6100 say ılı Kanun un 323. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Yarg ılama giderleri şunlard ır: ... ğ) Vekille takip edilen davalarda kanun gere ğince takdir olunacak vekâlet ücreti. h) Yarg ılama s ıras ında yap ılan diğer giderler. 23. 6100 say ılı Kanun'un 326. maddesi şöyledir: (1) Kanunda yaz ılı hâller d ışında, yarg ılama giderlerinin, aleyhine hüküm verile n taraftan al ınmas ına karar verilir. (2) Davada iki taraftan her biri k ısmen hakl ı çıkarsa, mahkeme, yarg ılama giderlerini taraflar ın hakl ılık oran ına göre payla ştırır. (3) Aleyhine hüküm verilenler birden fazla ise mahkeme yarg ılama giderlerini, bunlar aras ında payla ştırabileceği gibi, müteselsilen sorumlu tutulmalar ına da karar verebilir. 24. 6100 say ılı Kanun'un 330. maddesinin (1) numaral ı fıkras ı şöyledir: Vekil ile takip edilen davalarda mahkemece, kanuna göre takdir olunacak vekâle ücreti, taraf lehine hükmedilir. 25. 19/3/1969 tarihli ve 1136 say ılı Avukatl ık Kanunu'nun 330. maddesinin birinci ve beşinci f ıkralar ı şöyledir: Avukatl ık ücreti, avukat ın hukukî yard ımının karşılığı olan meblâ ğı veya değeri ifad e eder. Dava sonunda, kararla tarifeye dayan ılarak kar şı tarafa yüklenecek vekâlet ücreti avukata aittir. Bu ücret, i ş sahibinin borcu nedeniyle takas ve mahsup edilemez, haczedilemez. 3. Yarg ıtay İçtihad ı 26. Yarg ıtay 14. Hukuk Dairesinin 26/12/2016 tarihli ve E.2015/6448, K.2016/10863 say ılı karar ının ilgili k ısımlar ı şöyledir: "Dava, önal ım hakk ına dayal ı tapu iptali ve tescili istemine ili şkindir. Yarg ıtay Hukuk Genel Kurulu nun 04.12.2015 gün ve 2014/6-324 2015/2787 say ılı onama ilam ında da aç ıkland ığı üzere; Önal ım hakk ı payl ı mülkiyet hükümlerine tabi taşınmazlarda bir payda şın taşınmaz üzerindeki pay ını kısmen veya tamamen üçüncü bir kişiye satmas ı halinde di ğer paydaşlara bu sat ılan pay ı öncelikle sat ın alma yetkisi veren bir Başvuru Numaras ı: 2016/77854 Karar Tarihi : 1/7/2020 6hakt ır. Bu hak payl ı mülkiyet ili şkisi kuruldu ğu anda do ğar ve sat ışın yap ılmas ıyla da kullan ılabilir hale gelir. Gerçek bir sat ışın konusu olmayan, sat ım niteliğinde olmayan pay temliklerinde yasal önal ım hakk ı doğmayacakt ır. Öte yandan; şuf'al ı pay ın ilişkin olduğu taşınmaz payda şlarca özel olarak taksim edilip her bir payda ş belirli bir k ısm ı kullan ırken bunlardan biri kendisinin tasarrufunda ki yeri ve ona tekabül eden pay ı bir üçüncü şahsa satarsa, sat ıcı zaman ında o yerde hak iddia etmeyen davac ının tapuda pay sat ışı şeklinde yap ılan işlem nedeniyle önal ım hakk ını kullanmas ı Medeni Kanunun 2. maddesinde yer alan objektif iyiniyet kural ı ile bağdaşmaz. Kötüye kullan ılan bu hak kanunen himaye görmez. 14.12.1951 gün ve 17/1 say ılı İçtihad ı Birleştirme Karar ı uyar ınca bu hususun davan ın her aşamas ında ileri sürülmesi, hatta mahkemenin kendili ğinden nazara al ınmas ı gerekir. Savunman ın genişletilmesi bu gibi durumlarda söz konusu de ğildir. Dosya da mevcut 01.05.1995 gün ve 10038 yevmiye numaral ı Kat Kar şılığı İnşaat Sözleşmesi, 02.04.2003 tarih 07969 Yevmiye no'lu Sat ış Vaadi Sözle şmesi, 29.12.2007 tarihli Yüklenici Kooperatif ile arsa sahipleri aras ında düzenlenen ve ba ğıms ız bölümlerin paylaşımını gösteren protokol, in şaat ın tamamlanmas ı için yap ılan birden fazla protokol, tapu kay ıtlar ı ve tüm dosya içeri ği incelendi ğinde; Öncelikle yap ılan pay devrinin ne amaçla yap ıldığının aç ıklığa kavuşturulmas ı gerekir. Taraflar ın paydaş olduğu ve dava konusu edilen ta şınmaz başında keşif yap ılarak taşınmaz üzerindeki in şaat ın hangi a şamada oldu ğu, bağıms ız bölümlerin payla şımı araştırılarak, sat ışın ne amaçla yap ıldığı, sadece arsa pay ı sat ışı m ı öngörüldü ğü yoksa bağıms ız bölüm maliki olmak amac ıyla m ı yap ıldığı konusunda taraflar ın tüm delillerinin toplanmas ı daval ılara yap ılmış devirlerin gerçek sat ış olup olmad ığı konusunda TMK nun 2 ve 3. madde hükümleri uyar ınca herkes haklar ını kullan ırken dürüstlük kurallar ına uymak zorunda oldu ğu ilkesi gözetilerek bir de ğerlendirme yap ılmas ı ve oluşacak sonuç çerçevesinde bir hüküm kurulmas ı gerekir. Eksik inceleme ile yaz ılı şekil de hüküm kurulmas ı bozma nedenidir. Kabule göre de; Dava konusu edilen paylar öncelikle 02.04.2003 tarihli sat ış vaadi sözleşmesi ile 21.000.000.000 TL bedelle sat ın al ındığı, bedelin ödendi ği ve zilyetli ğin teslim edildi ği ve sözle şmenin 06.05.2003 tarih 4495 Yevmiye numaras ı ile tapuya şerh edildiği, yukar ıda aç ıklanan sözle şmeler gere ği tapu fera ğının ise ancak 19.02.2014 tarihinde verildi ği ve her pay ın sat ış değerinin ayr ı ayr ı gösterildi ği görülmü ştür. Mahkemece, 19.02.2014 tarihli resmi akit tablosunda yer alan tüm pay sat ışlar ına ilişkin bedeller ve masraflar ı dikkate alarak 51.974.52 TL için depo karar ı verilmiş ve bu meblağ üzerinden önal ım hakk ı kabul edilerek yaz ılı şekilde hüküm kurulmu ştur. Uyuşmazl ık; önal ım hakk ına konu edilen pay ın sat ış bedelinin hangi tarih itibariyle tespit edilmesi gerekti ği noktas ında toplanmaktad ır. Kural olarak önal ım bedeli, dava konusu pay ın tapudaki sat ış bedeli ile daval ının bu sat ım sebebiyle ödedi ği tapu harç ve masraflar toplam ından ibarettir. Somut olayda şuf al ı pay 2003 tarihinde 21.000.000.000 TL bedelle sat ışı vaat edilmi ş olup yukar ıda aç ıklanan sözle şmeler, protokoller ve i ştirak ın çözülmesi gibi nedenlerle tap u ferağı ancak 2014 y ılında verilmi ştir. Önal ım hakk ı pay sat ışından 11 y ıl sonra Başvuru Numaras ı: 2016/77854 Karar Tarihi : 1/7/2020 7kullan ılmıştır. Aradan geçen zaman içinde ta şınmaz ın değerinde meydana gelen objektif art ışlarla enflasyon olgusunun önal ım bedelinin belirlenmesine etkisi de kabul edilmelidir. Bu hakk ın şu veya bu nedenle geç kullan ılmas ından (somut olayda sat ışından 11 y ıl sonra ferağ verilmesi) dolay ı davac ıyı, amaç d ışında zenginle ştirecek ve al ıcı daval ıyı da fakirleştirecek yorum ve sonuçlardan kaç ınılmal ıdır. (HGK nun 14.12.1994 6 663/841 ve 28.12.1994 tarih 6-673/898) Hukuk Genel Kurulu kararlar ında detayl ı biçimde aç ıkland ığı üzere önal ım konusu pay ın, dava tarihine göre belirlenen de ğerinin depo edilmesi halinde dava kabul edilmelidir. Aksine dü şüncelerle gerçek sat ış bedelini yans ıtıp yans ıtmad ığı araştırılmadan, bu konuda ki savunma üzerinde durulmadan yaz ılı şekilde depo karar ı verilerek hüküm kurulmas ı da usul ve yasaya ayk ırı olup kabul biçimine göre de bozma nedenidir." 27. Yarg ıtay 14. Hukuk Dairesinin 27/2/2018 tarihli ve E.2017/4874, K.2018/1459 say ılı karar ının ilgili k ısımlar ı şöyledir: Önal ım hakk ı payl ı mülkiyet hükümlerine tabi ta şınmazlarda pay ın üçüncü ki şiye sat ılmas ı halinde, di ğer paydaşlara o pay ı öncelikle sat ın alma yetkisi veren bir hakt ır. Bu hak payl ı mülkiyet ili şkisi kuruldu ğu anda do ğar ve pay ın üçüncü ki şiye sat ılmas ı ile kullan ılabilir hale gelir. Önal ım hakk ının kullan ılmas ıyla bu hakk ı kullanan payda ş ile al ıcı aras ında kapsam ve şartlar ı sat ıcı ile daval ı aras ında yap ılan sözle şmenin ayn ı olan bir sat ım ilişkisi kurulmuş olur. Ancak; daval ı ad ına kay ıtlı dava konusu pay ın sat ışı 4721 say ılı Türk Medeni Kanunun yürürlüğe girmesinden önce 743 say ılı Türk Kanunu Medenisi nin yürürlükte oldu ğu dönemde yap ılmış ise sat ış tarihi itibariyle aradan uzunca bir süre geçmi ş ve bu uzun süre daval ı al ıcının kendisinden kaynaklanmam ışsa aradan geçen sürede daval ı, ortaya ç ıkan değer art ırıcı unsurlar ın dikkate al ınarak önal ım bedelinin yeni duruma göre tespitini tale p edebilir. Sat ış tarihinden itibaren geçen uzunca bir süre sonra, ta şınmaz ın değerinde meydana gelen objektif ve enflasyon art ışlar ının, önal ım bedeline dahil edilmesi yorumu, yasaya ve hukukun genel prensiplerine de ters dü şmeyecektir, aksine bir uygulaman ın hukukun amac ı olan adaletin somutla ştırılmas ını önleyece ği ve ç ıkarlar dengesini bozaca ğı açıktır, aksi halde; önal ım hakk ı sahibi sebepsiz zenginle şirken al ıcı olan daval ı fakirleşecektir, aradan geçen sürede ortaya ç ıkan değer art ırıcı unsurlar ın dikkate al ınara k önal ım bedelinin yeniden belirlenmesi hakkaniyete uygun olacakt ır,bu görü ş Yarg ıtay Hukuk Genel Kurulu nun 05.05.1993 gün 761-192 E-K, 18.5.1994 tarih 215-356 E-K 19.10.1994 tarih 343-625 E-K 14.12.1994 tarih 663-841 E-K say ılı Kararlar ında da benimsenmi ştir. Somut olaya gelince, 17.12.1996 tarihli resmi senet içeri ğine göre, daval ının davaya konu 5289 ada 3 parsel (eski 1545 ada 44 parsel) say ılı taşınmaz ın 3/16 pay ını daval ı Saadettin Akgün den, 85.000.000.000,00 (seksenbe ş milyar) TL bedelle sat ın ald ığı, daha sonra sat ın ald ığı pay ın k ısmen davac ılar ın miras pay ı oran ında mahkeme karar ı ile iptal edildiği ve tapuda infaz edildi ği anlaşılmış; mahkemece, önal ım bedeli olarak belirlenen 17.12.1996 tarihli resmi senetteki sat ış bedeli olan 85.000.000.000,00 TL'nin iptal edilen paya göre yar ısı olan 44.540,00 TL depo ettirilerek, 5289 ada 3. parselde daval ı Alev Ofluoğlu ad ına kay ıtlı bulunan 3/32(12/128 pay ın) iptali ile, 3/128'er paydan her bir davac ı adına tapuya kay ıt ve tescili suretiyle 23.06.2017 tarihinde davan ın kabulüne karar verilmiştir. Başvuru Numaras ı: 2016/77854 Karar Tarihi : 1/7/2020 8Dava konusu pay ın sat ış tarihi 17.12.1996 (7768 yevmiye), dava tarihi 14.01.1997, karar tarihi ise 23.06.2017'dir. Daval ı ad ına kay ıtlı dava konusu pay ın sat ışı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunun yürürlü ğe girmesinden önce 743 say ılı Türk Kanunu Medenisi nin yürürlükte oldu ğu dönemde yap ılmış ve dava da bu dönemde aç ılmıştır. Kanuni önal ım hakk ının düzenlendi ği M.K nun 659. maddesinde yaln ız önal ım hakk ının varl ığından söz edilmiş, önal ım bedeline ili şkin bir aç ıklamada bulunulmam ıştır. Daha sonra uygulamada M.K 658. maddesinde sözle şmeden kaynaklanan önal ım hakk ı için getirilen ko şullar ın kural olarak kanuni önal ım hakk ı için de uygulanmas ı benimsenmi ştir. Somut olayda arada n geçen zaman içinde ta şınmaz ın değerinde meydana gelen objektif art ışlar ile enflasyon olgusunun önal ım bedelinin belirlenmesine etkisi de kabul edilmelidir. Hakk ın kullan ılmas ı hiç bir zaman daval ının zarar ına olmamal ıdır. Sat ış tarihi ile karar tarihi aras ında 21 y ıl gibi uzunca bir sürenin geçmi ş olmas ı gözönüne al ındığında bu durumun davac ıyı amac ı dışında zenginle ştirmemesi daval ıyı da fakirle ştirmemesi gerekir; bir taraf ın diğer tara f zarar ına az ımsanamayacak derecede orans ız bir ç ıkar sağlamas ı M.K nun 2. maddesinde düzenlenen dürüstlük kural ına ayk ırı olacakt ır. Aç ıklamalar ışığında Mahkemece; dava konusu pay ın değerinin belirlenmes i bak ımından, bilirki şiler marifeti ile ta şınmaz başında keşif yap ılarak, aradan geçen zaman içinde ta şınmaz ın değerinde meydana gelen objektif art ışlar ile enflasyon olgusu da gözetilerek bilirki şilerden denetime elveri şli şekilde rapor al ınmas ı, günümüze uyarlanm ış olan bedelin depo edildikten sonra sonucuna göre bir hüküm kurulmas ı gerekirken yaz ılı olduğu üzere hüküm kurulmas ı doğru görülmemi ş, bu sebeple karar ın bozulmas ı gerekmiştir. B. Uluslararas ı Hukuk 1. Uluslararas ı Sözleşme 28. Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi'ne (Sözle şme) ek 1 No.lu Protokol'ü n "Mülkiyetin korunmas ı" kenar başlıklı 1. maddesi şöyledir: "Her gerçek ve tüzel ki şinin mal ve mülk dokunulmazl ığına sayg ı gösterilmesini isteme hakk ı vard ır. Bir kimse, ancak kamu yarar ı sebebiyle ve yasada öngörülen ko şullara ve uluslararas ı hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun b ırak ılabilir. Yukar ıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yarar ına uygun olarak kullan ılmas ını düzenlemek veya vergilerin ya da ba şka katk ılar ın veya para cezalar ının ödenmesini sa ğlamak için gerekli gördükleri yasalar ı uygulama konusunda sahip olduklar ı hakka halel getirmez." 2. Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi Kararlar ı a. Pozitif Yükümlülükler Yönünden 29. Konu ile ilgili Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (A İHM) içtihad ı için bkz. Fatma Y ıldırım, B. No: 2014/6577, 16/2/2017, 26-29. b. Yarg ılama Giderleri Yönünden 30. Konu ile ilgili A İHM içtihad ı için bkz. A.D., B. No: 2015/10393, 9/1/2019, 31-34. Başvuru Numaras ı: 2016/77854 Karar Tarihi : 1/7/2020 9V.İNCELEME VE GEREKÇE 31. Mahkemenin 1/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adil Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddialar 1. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 32. Başvurucu, yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 33. Bireysel ba şvurular sonras ında 31/7/2018 tarihli ve 30495 say ılı Resm î Gazete'de yay ımlanan 25/7/2018 tarihli ve 7145 say ılı Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 say ılı Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesine Yap ılm ış Baz ı Başvurular ın Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmi ştir. 34. 6384 say ılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre yarg ılamalar ın uzun sürmesi, yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edilmesi ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yap ılan ve bu maddenin yürürlü ğe girdiği tarih itibar ıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan bireysel ba şvurular ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik karar ının tebliğinden itibaren üç ay içinde yap ılacak müracaat üzerine Adalet Bakanl ığı İnsan Haklar ı Tazminat Komisyonu Ba şkanl ığı (Tazminat Komisyonu) taraf ından incelenmesi öngörülmü ştür. 35. Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018) karar ında Anayasa Mahkemesi yarg ılamalar ın makul sürede sonuçland ırılmad ığı ya da yarg ı kararlar ının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmedi ği iddias ıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekle ştirilen bireysel ba şvurulara ili şkin olarak Tazminat Komisyonuna ba şvuru imkân ının getirilmesine ilişkin yolu ba şarı şans ı sunan, yeterli giderim sa ğlama kapasitesi bulunan, ula şılabilir bir yol olduğunu tespit etmi ştir (Ferat Yüksel , 27-34). Bu gerekçeler do ğrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk bak ışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialar ıyla ilgili ba şarı şans ı sunma ve yeterli giderim sa ğlama kapasitesi oldu ğu görülen Tazminat Komisyonuna ba şvuru yolu tüketilmeden yap ılan başvurunun incelenmesinin bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak ba şvuru yollar ının tüketilmemi ş olmas ı nedeniyle kabu l edilemezlik karar ı vermiştir (Ferat Yüksel , 35, 36). 36. Mevcut ba şvuruda söz konusu karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. 37. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Mahkemeye Eri şim Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia a. Başvurucunun İddialar ı 38. Başvurucu; noter vas ıtas ı ile ön al ım hakk ını kullanmas ı için davac ıya tebligat gönderdiğini, buna ra ğmen ön al ım hakk ının dava yoluyla kullan ıldığını, davac ının kötü Başvuru Numaras ı: 2016/77854 Karar Tarihi : 1/7/2020 10niyetli olarak davan ın uzamas ına sebep oldu ğunu, davan ın hiçbir a şamas ında ön al ım hakk ına karşı ç ıkmad ığını, bilirkişi raporunda belirlenen de ğerden dü şük olmas ına rağmen gayrimenkulü sat ın ald ığı tarihteki de ğer olan 190.600 TL'ye itiraz etmedi ğini, hiçbir hatas ının, kötü niyetinin ve kusurunun olmamas ına rağmen harç ve vekâlet ücretinin kendisine yükletildi ğini belirterek mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğini öne sürmü ştür. b. Değerlendirme 39. Vekâlet ücreti yarg ılama gideri olup bununla davac ı veya daval ının o dava nedeniyle ald ıklar ı hukuki yard ım karşılığında avukata ödedikleri ücretin telafisi amaçlanmaktad ır (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014). Öte yandan davada haks ız çıkan taraf aleyhine vekâlet ücretine hükmedilmesinin bir amac ı da gereksiz davalar ın açılmas ının ve bu suretle yarg ı mercilerinin yersiz olarak me şgul edilmesinin önlenmesidir. Zira davan ın kaybedilmesi durumunda kar şı tarafa vekâlet ücreti ödenece ğinin bilinmesinin dava aç ılmas ı bak ımından belli ölçüde cayd ırıcı bir etki gösterece ği aç ıktır. Vekâlet ücretini n bu amac ı gözetildi ğinde aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesinin mahkemeye eri şim hakk ına müdahale etti ği sonucuna ula şılmaktad ır. Nitekim Anayasa Mahkemesi birçok karar ında aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesini adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkemeye erişim hakk ı çerçevesinde incelemi ş ve dava açmay ı imkâns ız k ılmad ıkça ya da a şırı derecede zorla ştırmad ıkça aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesi de dâhil olmak üzere taraflara birtak ım külfetlerin yüklenmesi mahkemeye eri şim hakk ını ihlal etmeyece ğine karar vermiştir (Serkan Acar , B. No: 2013/1613, 2/10/2013, 38-40; Hasan Karaöz , B. No: 2015/4201, 21/3/2018, 44). 40. Somut olayda ba şvurucu aleyhine aç ılan davada 16.836 TL nispi vekâlet ücreti ile 2.612,20 TL yarg ılama giderinin ba şvurucudan al ınarak davac ıya verilmesine, eksi k 8.446,78 TL harc ın ise başvurucudan al ınarak Hazineye irat kaydedilmesine karar verilmi ştir. 41.Kaybeden öder kural ı çerçevesinde yarg ılama s ıras ında yap ılan masraflar ın davay ı kaybeden tarafça ödenmesi, gereksiz davalar ın önüne geçilmesi suretiyle yarg ılamalar ın etkin ve h ızlı bir şekilde sonuçlanmas ı bak ımından büyük önem ta şımaktad ır. 42. Başvurucu, aleyhine aç ılm ış olan yasal ön al ım hakk ına dayanan tapu iptali ve tescili davas ında davac ının kötü niyetli ve iddialar ının gerçek d ışı olduğunu belirterek davan ın reddi talebinde bulunmu ştur. 4721 say ılı Kanun'un 734. maddesine göre yasal ön alım hakk ı ancak dava aç ılarak kullan ılabilen bir hakt ır. Davac ı taraf ından da bu hak dava yoluyla kullan ılm ıştır. Başvurucu ba şta ilk derece mahkemesi olmak üzere yarg ılamaya ilişkin tüm süreçlerde muhtelif iddialarla davan ın reddedilmesi gerekti ğini savunmu ştur. Hâlbuki ba şvurucu davan ın aç ılmas ına kendi hâl ve davran ışıyla sebebiyet vermedi ğini belirterek yarg ılaman ın ilk duru şmas ında davac ının talep sonucunu kabul etmi ş olsayd ı 6100 say ılı Kanun un 312. maddesine göre aleyhine vekâlet ücreti ve yarg ılama giderine hükmedilmeyebilece ği aşikârd ır. 43. Bu itibarla yarg ılama sürecinde davan ın reddedilmesi gerekti ğini savunan başvurucu aleyhine vekâlet ücreti ve yarg ılama giderine hükmedilmesi, söz konusu vekâlet ücreti tutar ının miktar ı da gözetildi ğinde mahkemeye eri şim hakk ına ölçüsüz bir müdahale teşkil etmemektedir. Dolay ısıyla mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edilmedi ği aç ıktır. 44. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2016/77854 Karar Tarihi : 1/7/2020 11B. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 45. Başvurucu 16/7/2007 tarihinde ta şınmazdaki paylar ı sat ın al ırken ödedi ği 185.000 TL ve giderlerden olu şan toplam 190.600 TL şufa bedelinin Mahkemenin gerekmedi ği hâlde muvazaa iddias ına dayal ı tapu iptali ve tescili davas ını bekletici mesele yapmas ı nedeniyle uzun bir süre sonra depo edilmesi sonucunda büyük bir kayba uğrad ığından yak ınm ıştır. Diğer taraftan ba şvurucu, depo karar ının yerine getirilmesi için kesin mehil müddeti belirlenmesine ra ğmen davac ının bu hususa riayet etmedi ğini ve sürenin son günü kötü niyetli olarak muvazaa iddias ına dayal ı davay ı açt ığını ifade etmi ştir. Muvazaa iddias ına dayal ı olarak aç ılan tapu iptali ve tescili davas ında iyi niyetli oldu ğunun tespit edildiğini belirten ba şvurucu davan ın bu gerekçeyle reddedilerek kesinle ştiği hususuna vurgu yapm ıştır. 46. Başvurucu iyi niyetli oldu ğu hususunun Mahkeme karar ıyla kesinle şmesine rağmen bu hususun gerekçeli kararda dikkate al ınmad ığını ileri sürmü ştür. Kötü niyet iddialar ının da değerlendirilmedi ğini belirten ba şvurucu, kanun yolu a şamalar ında verilen kararlar ında gerekçe içermedi ğinden şikâyet etmi ştir. Başvurucu bununla birlikte eksik inceleme ve ara ştırma suretiyle hüküm tesis edildi ğini, karar ın keyfî oldu ğunu, hâkimin reddi talebinin üst mahkemeye sevk edilmeden reddedildi ğini öne sürmü ştür. Başvurucu sonuç olarak bu gerekçelerle mülkiyet ve adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 47. Anayasa n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz. 48. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu adil yarg ılanma hakk ının da ihlal edildiğini ileri sürmekte ise de ön al ım hakk ının kulland ırılmas ı, ön al ım hakk ına dayal ı tapu iptali ve tescili davas ında depo edilen bedelin de ğer kayb ına uğrat ılarak ödenmesi yönündeki şikâyetlerin esas itibar ıyla mülkiyet hakk ını ilgilendirdi ği anlaşıldığından başvurucunun bütün şikâyetlerinin mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. 49. Somut olayda ba şvurucunun uyu şmazl ığa konu ta şınmaz pay ını tapuda sat ın ald ığı dikkate al ındığında başvurucu yönünden Anayasa'n ın 35. maddesi anlam ında mülkün mevcut oldu ğu kuşkusuzdur. 50. Başvuru konusu olayda ba şvurucunun mülkiyet hakk ına yönelik olarak kam u makamlar ınca doğrudan yap ılan bir müdahale mevcut olmay ıp özel ki şiler aras ı bir uyuşmazl ık söz konusudur. Dolay ısıyla başvuruda, devletin mülkiyet hakk ına ilişkin poziti f yükümlülükleri yönünden inceleme yap ılmas ı gerekmektedir. Başvuru Numaras ı: 2016/77854 Karar Tarihi : 1/7/2020 12a. Genel İlkeler 51. Mülkiyet hakk ının korunmas ının devlete birtak ım pozitif yükümlülükle r yüklediği hususu Anayasa'n ın 35. maddesinin lafz ında aç ık bir biçimde düzenlenmemi ş ise de bu güvencenin sadece devlete atfedilebilen müdahalelere yönelik s ınırlamalar getirdi ği, bireyi üçüncü ki şilerin müdahalelerine kar şı korumas ız b ırakt ığı düşünülemez. Poziti f yükümlülüklerin ortaya ç ıkmas ının nedeni gerçek anlamda koruma sağlanmas ıdır. Buna göre anılan maddede bir temel hak olarak güvence alt ına al ınm ış olan mülkiyet hakk ının gerçekten ve etkili bir şekilde korunabilmesi yaln ızca devletin müdahaleden kaç ınmas ına bağlı değildir. Gerçek anlamda koruma sa ğlanmas ı için devletin negatif yükümlülükleri d ışında poziti f yükümlülüklerinin de olmas ı gerekir. Dolay ısıyla Anayasa'n ın 5. ve 35. maddeleri uyar ınca devletin mülkiyet hakk ının korunmas ına ilişkin pozitif yükümlülükleri bulunmaktad ır. Bu bağlamda söz konusu pozitif yükümlülükler, kimi durumlarda özel ki şiler aras ındaki uyuşmazl ıklar da dâhil olmak üzere mülkiyet hakk ının korunmas ı için belirli tedbirlerin alınmas ını gerektirmektedir ( Türkiye Emekliler Derne ği, B. No: 2012/1035, 17/7/2014, 34-38; Eyyüp Boynukara , B. No: 2013/7842, 17/2/2016, 39-41; Osmanoğlu İnşaat Eğitim Gıda Temizlik Hizmetleri Petrol Ürünleri Sanayi Ticaret Limited Şirketi , B. No: 2014/8649, 15/2/2017, 43). 52. Devletin pozitif yükümlülükleri, mülkiyet hakk ına yap ılan müdahalelere kar şı usule ilişkin güvenceleri sunan yarg ısal yollar ı da içeren etkili hukuksal bir çerçeve oluşturma, olu şturulan bu hukuksal çerçeve kapsam ında yarg ısal ve idari makamlar ın bireylerin özel ki şilerle olan uyu şmazl ıklar ında etkili ve adil bir karar vermesini temin etmek sorumluluklar ını da içermektedir ( Selahattin Turan , B. No: 2014/11410, 22/6/2017, 41). 53. Özel ki şiler aras ındaki uyu şmazl ıklarda olayda taraflar ın birbirleriyle çat ışan menfaatleri bulunmaktad ır. Dolay ısıyla taraflar ın karşı karşıya gelen menfaatleri çerçevesinde mülkiyet hakk ını korumakla yükümlü bulunan devletin maddi ve usule ili şkin pozitif yükümlülüklerini yerine getirip getirmedi ği dikkate al ınarak sonuca var ılmal ıdır. Bu bağlamda ilk olarak belirli, ula şılabilir ve öngörülebilir bir kanun hükmünün mevcut olup olmad ığı irdelenmelidir. 54.İkinci olarak ba şvuruculara mülkiyet hakk ına yap ılan müdahaleye etkin bir biçimde itiraz edebilme, savunma ve iddialar ını yetkili makamlar önünde ortaya koyabilme olanağının tan ınıp tan ınmad ığı incelenmelidir. Anayasa'n ın 35. maddesi usule ili şkin aç ık bir güvenceden söz etmemektedir. Bununla birlikte mülkiyet hakk ının gerçek anlamda korunabilmesi bak ımından bu madde, Anayasa Mahkemesinin çe şitli kararlar ında da ifade edildiği üzere mülk sahibine müdahalenin kanun d ışı veya keyfî ya da makul olmayan şekilde uyguland ığına ilişkin savunma ve itirazlar ını sorumlu makamlar önünde etkin bir biçimde ortaya koyabilme olana ğının tan ınmas ı güvencesini kapsamaktad ır. Bu değerlendirme ise uygulanan sürecin bütününe bak ılarak yap ılmal ıdır (Züliye Öztürk , B. No: 2014/1734, 14/9/2017, 36; Bekir Yaz ıcı [GK], B. No: 2013/3044, 17/12/2015, 71). 55. Mülkiyet hakk ının usule ili şkin güvenceleri hem özel ki şiler aras ındaki mülkiyet uyuşmazl ıklar ında hem de taraflardan birinin kamu gücü oldu ğu durumlarda geçerlidir. Bu bağlamda mülkiyet hakk ının korunmas ının söz konusu oldu ğu durumlarda usule ili şkin güvencelerin somut olayda yerine getirildi ğinden söz edilebilmesi için derece mahkemelerin kararlar ında konu ile ilgili ve yeterli gerekçe bulunmal ıdır. Ayr ıca belirtmek gerekir ki bu zorunluluk davac ının bütün iddialar ına cevap verilmesi anlam ına gelmemekle birlikte Başvuru Numaras ı: 2016/77854 Karar Tarihi : 1/7/2020 13mülkiyet hakk ını ilgilendiren davan ın sonucuna etkili esasa ili şkin temel iddia ve itirazlar ın yarg ılama makamlar ınca özenli bir şekilde de ğerlendirilerek kar şılanmas ı gerekmektedir (Kamil Darbaz ve GMO Yap ı Grup End. San. Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/12563, 24/5/2018, 52). 56. Son olarak ise ba şvurucular ın mülkiyet haklar ını koruyacak ve yeterli güvenceler sa ğlayacak hukuksal mekanizmalar ın oluşturulup olu şturulmad ığı incelenmelidir. Özel kişilerin mülkiyet haklar ının çat ıştığı bu gibi durumlarda bunlardan hangisine üstünlük tan ınacağının takdiri, kanun koyucuya ve somut olay ın koşullar ı gözönünde bulundurularak derece mahkemelerine ait bir yetkidir. Bununla birlikte her iki taraf ın menfaatlerinin mümkün oldu ğunca dengelenmesi ve sürecin taraflardan biri aleyhine ölçüsüz bir sonuca da yol açmamas ı gerekir. Menfaatler dengesinin kurulmas ında taraflardan biri aleyhine bireyse l olarak aşırı ve olağan d ışı bir külfetin yüklenmesi, pozitif yükümlülüklerin ihlali sonucunu doğurabilir. Olay ın bütün ko şullar ı ve taraflara tan ınan tüm imkânlar ile taraflar ın tutum ve davran ışlar ı gözönünde bulundurularak menfaatlerin adil bir şekilde dengelenip dengelenmedi ği değerlendirilmelidir ( Faik Tari ve Sultan Tari , B. No: 2014/12321, 20/7/2017, 52). b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 57. Somut ba şvurunun konusu, ön al ım hakk ının kulland ırılmas ı ile ön al ım hakk ına dayal ı tapu iptali ve tescili davas ında depo edilen bedelin de ğer kayb ına uğrat ılarak ödenmesi nedenleriyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ıdır. 58. Bu ba ğlamda ilk olarak ön al ım hakk ının kulland ırılmas ı ile ilgili belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir bir kanun hükmünün varl ığı hususu irdelenmelidir. Somut olayda ba şvurucunun ta şınmaz üzerindeki paylar ı 4721 say ılı Kanun'un 732., 733. ve 734. maddelerine istinaden davac ı ad ına tescil edilmi ştir. Bu durumda derece mahkemelerince mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği iddias ına konu edilen uyu şmazl ığın çözümüne ili şkin olarak önceden olu şturulan, öngörülebilir, ula şılabilir ve belirli nitelikte oldu ğu anlaşılan bir hukuksal çerçeve kapsam ında delillerin de ğerlendirildi ği ve hukuk kurallar ının yorumlanarak sonuca var ıldığı görülmektedir. 59.İkinci olarak ba şvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahaleye etkin bir biçimde itiraz edebilme, savunma ve iddialar ını yetkili makamlar önünde ortaya koyabilme olanağının onlara tan ınıp tan ınmad ığı incelenmelidir. Mülkiyet hakk ının ihlali iddias ına konu edilen yarg ılama sürecinin bütününe bak ıldığında başvurucunun kendisini vekil ile temsil ettirdiği, başvurucuya itiraz ve savunmalar ını ortaya koyabilme ve delillerini sunabilme olanağının tan ındığı anlaşılmaktad ır. 60. Diğer taraftan ba şvurucu; Mahkemenin iyi niyet ara ştırmas ı yapmadan hüküm tesis ettiğini, depo karar ının yerine getirilmesi için kesin mehil müddeti belirlenmesine rağmen davac ının bu hususa riayet etmedi ğini, hâkimin reddi talebinin üst mahkemeye sevk edilmeden reddedildi ğini ileri sürmü ş ise de Anayasa Mahkemesinin delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallar ının yorumlanmas ına yönelik şikâyetler bak ımından görevi, bireysel ba şvurunun ikincil do ğası gereği s ınırlıdır. Derece mahkemeleri önünde hukukun ne şekilde yorumlanaca ğına ve uygulanaca ğına dair bir uyu şmazl ık olduğunda ve bu bağlamda ba şvurucu taraf ından ileri sürülen iddialar ın derece mahkemelerince kesin olarak reddedildi ği durumlarda aç ıkça keyfî olmad ığı veya bariz bir takdir hatas ı içermedi ği sürece Anayasa Mahkemesinin derece mahkemelerinin takdirine müdahale etmesi mümkün de ğildir. Başvuru Numaras ı: 2016/77854 Karar Tarihi : 1/7/2020 14Kald ı ki derece mahkemesinin ilgili kanun hükümlerini yorumlamamak suretiyle öngörüle n şartlar ın oluştuğu gerekçesine dayand ığı dikkate al ındığında bu kararlar ın keyfî veya öngörülemez oldu ğu da söylenemez. Öte yandan temyiz üzerine Yarg ıtay Dairesince verilen kararda, de ğerlendirme konusu derece mahkemesinin hüküm ve gerekçesinin uygun bulunduğu dikkate al ındığında gerekçeli karar hakk ına yönelik bir ihlal olmad ığının aç ık olduğu anlaşılmaktad ır. 61. Son olarak ön al ım hakk ının kulland ırılmas ının ve ön al ım hakk ına dayal ı tapu iptali ve tescili davas ında depo edilen bedelin de ğer kayb ına uğrat ılarak ödenmesinin başvurucunun mülkiyet hakk ı yönünden şahsi olarak a şırı ve olağan d ışı bir külfet yükleyip yüklemedi ği değerlendirilmelidir. Özel ki şilerin mülkiyet haklar ının çat ıştığı bu gibi durumlarda bunlardan hangisine üstünlük tan ınacağının takdiri, kanun koyucuya ve somut olay ın koşullar ı gözönünde bulundurularak derece mahkemelerine ait bir yetkidir. Bununla birlikte her iki taraf ın menfaatlerinin mümkün oldu ğunca dengelenmesi ve sürecin taraflarda n biri aleyhine ölçüsüz bir sonuca da yol açmamas ı gerekir ( Abbas Korkmaz ve di ğerleri , B. No: 2014/17715, 9/1/2017, 48). 62. 4721 say ılı Kanun'a göre ön al ım hakk ı sahibi ad ına pay ın tesciline karar verilebilmesi için sat ış bedeli ile al ıcıya düşen tapu giderlerinin ödenmesi gerekmektedir. Somut olayda da ön al ım davas ı sonucunda ba şvurucuya ait tapu kayd ı iptal edilmi ş, karşılığında başvurucuya ön al ım bedeli ödenmi ştir. Ön al ım hakk ı kulland ırılarak tap u kayd ının iptal edilmesi kar şılığında sat ış bedelinin ödenmesi ba şvurucuya yükletilen külfeti hafifletmektedir. Ancak ba şvurucu yarg ılaman ın uzun sürmesinden kaynakl ı olarak söz konusu bedelin enflasyon kar şısında değer kayb ına uğrat ıldığından da yak ınmaktad ır. 63. Gerçekten de ön al ım hakk ının kulland ırılmas ına ilişkin süreç dikkate alındığında pozitif yükümlülükler ba ğlam ında başvurucuya a şırı bir külfet yüklenmemesi için iptal edilen tapu kar şılığında ödenen ön al ım bedelinin önemli ölçüde de ğer kayb ına uğrat ılmamas ı gerekmektedir. 64. Nitekim Anayasa Mahkemesi Fatma Y ıldırım başvurusunda ihale bedelinin icra sürecinde nemaland ırılmamas ının mülkiyet hakk ının devlete yükledi ği pozitif yükümlülü ğün ihlali sonucunu do ğurduğu sonucuna ula şılm ıştır (Fatma Y ıldırım, 53-63). Somut başvuruda da Fatma Y ıldırım karar ında aç ıklanan tespit ve ilkelerden ayr ılmay ı gerektirir bir durum bulunmamaktad ır. 65. Diğer taraftan Yarg ıtay içtihad ı da ön al ım bedelinin de ğer kayb ına uğrat ılmadan ödenmesi yönündedir. Yukar ıda at ıfta bulunulan kararlar ından da anla şılacağı üzere (bkz. 26, 27) Yarg ıtay 14. Hukuk Dairesinin -dava konusu pay ın sat ış tarihinden itibaren uzunca bir sürenin geçti ği ve bu sürenin geçmesinde daval ı al ıcının kusurunu n bulunmad ığı durumlarda- sat ış tarihi ile dava tarihi aras ında uzun zaman geçmesi hâlinde sat ış tarihindeki bedelin aynen depo ettirilmesinin adalete ayk ırı sonuçlar do ğurabileceği düşüncesiyle sat ış tarihinden itibaren geçerli olan süre boyunca ta şınmaz ın değerinde meydana gelen objektif de ğer art ışlar ı ile enflasyon rakamlar ının ön al ım bedeline dâhil edilmesi gerekti ği içtihad ında bulundu ğu görülmektedir. Dairenin bu içtihad ını medeni hukukta geçerli olan dürüstlük ilkesi ne dayand ırdığı anlaşılmaktad ır. Daireye göre aksi takdirde ön al ım hakk ı sahibi sebepsiz zenginle şirken al ıcı olan daval ı fakirleşmiş olmaktad ır. Bununla birlikte Daire, aradan geçen sürede ortaya ç ıkan değer art ırıcı unsurlar ın dikkate alınarak ön al ım bedelinin yeniden belirlenmesinin hakkaniyete uygun olaca ğını belirtmektedir. Başvuru Numaras ı: 2016/77854 Karar Tarihi : 1/7/2020 1566. Başvuru konusu olayda ön al ım hakk ı bedeli 11/2/2015 tarihinde 190.600 TL olarak Mahkeme veznesine depo edilmi ş, 8/11/2016 tarihinde ise faiz i şletilmeksizin başvurucuya ödenmi ştir. Bununla birlikte ba şvurucu özellikle ilk depo karar ından sonraki süreçte ön al ım bedeli nemaland ırılmad ığı için dava konusu pay ın değer kayb ına uğrat ıldığına vurgu yapmaktad ır. Nitekim ilk depo karar ı ise 6/2/2009 tarihinde verilmi ş ancak davac ı tarafça muvazaa iddias ına dayal ı dava aç ıldığı için bu dava bekletici mesele yap ılarak depo karar ının gereği yerine getirilmemi ştir. 67. Dolay ısıyla Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre ilk depo karar ının verildiği 2009 y ılı Şubat ay ındaki 190.600 TL tutar ındaki ön al ım bedelinin ikinci depo karar ının verildiği (sat ış bedelinin depo edildi ği) 2015 y ılı Şubat ay ı itibar ıyla enflasyon kar şısında değer kayb ı giderilmi ş karşılığı 299.825 TL'dir. Yukar ıdaki verilere göre ba şvurucunun mülkiyet hakk ı kapsam ında değerlendirilen 190.600 TL tutar ındaki bedelin de ğer kayb ını telafi edecek fark 109.225 TL'dir. Bu bedelin nemaland ırılmad ığı da dikkate al ındığında ön alım hakk ı bedelinin ba şvurucunun da iddia etti ği üzere de ğer kayb ına uğrat ıldığı anlaşılmaktad ır. 68. Üstelik ba şvurucunun bu bedelin geç ödenmesinde herhangi bir kusurunu n olduğu ortaya konulamam ıştır. Nitekim davac ı taraf ın açt ığı muvazaaya dayal ı dav a sebebiyle ilk depo karar ı gereği yerine getirilmedi ği gibi esas itibar ıyla Mahkemece söz konusu ön al ım hakk ı bedeli nemaland ırılmad ığından dolay ı yaklaşık 6 y ıl sonra söz konusu alacak tutar ı depo edilebilmi ştir. 69. Diğer taraftan ön al ım hakk ına konu pay ın sat ış bedelinin 2015 y ılı Şubat ay ı itibar ıyla depo edilmesine ra ğmen bu paran ın konuya ili şkin Yarg ıtay içtihad ına da ayk ırı olarak ilk derece mahkemesince vadeli bir hesapta nemaland ırılmadan 2016 y ılı Kas ım ayında ödenebildi ği görülmektedir. Dolay ısıyla 190.600 TL tutar ındaki ön al ım hakk ı bedelinin enflasyon kar şısında söz konusu tarihler aras ında 26.878 TL daha de ğer kayb ına uğrat ıldığı anlaşılmaktad ır. 70. 4721 say ılı Kanun'un 734. maddesinde ön al ım hakk ının ancak dava yoluyla kullan ılabileceği ve ön al ım bedelinin hâkim taraf ından belirlenen süre içinde hâkimin belirleyece ği yere nakden yat ırılacağı düzenlenmi ştir. Somut olayda ilk derece mahkemesi makul bir süre içinde verebilece ği depo karar ıyla alaca ğın değer kayb ına uğramas ını önleyebilecek iken ancak alt ı y ıl geçtikten sonra bekletici mesele yap ılan davan ın kesinleşmesi akabinde ön al ım bedelinin depo edilmesine karar vermi ştir. Dolay ısıyla başvurucunun bir kusurunun oldu ğunun da gösterilemedi ği başvuru konusu yarg ılamada, ön alım bedelinin de ğer kayb ına uğramas ı ve böylece menfaatler dengesinin bozulmas ının nedeni davan ın aç ılmas ından sonra makul süre içinde depo karar ı verilmemesidir. 71. Bu aç ıklamalar ışığında yap ılan değerlendirmede ön al ım hakk ına dayal ı tapu iptali ve tescili davas ında ön al ım bedelinin depo edilmesine kadar geçen sürede olu şan değer kayb ı şikâyeti yönünden Mahkemenin dava aç ıldıktan sonra makul bir süre içinde ön al ım bedelinin vadeli bir mevduat hesab ına yat ırılmas ı biçiminde alaca ğı basit bir tedbirle yarg ı sürecinin h ızlı işlememesinin ba şvurucular üzerinde olu şturduğu olumsuz etkileri asgari seviyeye indirememi ş olmas ı, mülkiyet hakk ının devlete yükledi ği pozitif yükümlülü ğün ihlali sonucunu do ğurmaktad ır. 72. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucunun Anayasa n ın 35. maddesinde güvence altına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2016/77854 Karar Tarihi : 1/7/2020 16C. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 73. 30/11/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 74. Başvurucu ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve 800.000 TL tazminat talebinde bulunmuştur. 75. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B.No: 2016/12506, 7/11/2019). 76. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 77.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66-67). Başvuru Numaras ı: 2016/77854 Karar Tarihi : 1/7/2020 1778.İncelenen ba şvuruda dava aç ıldıktan sonra makul bir süre içinde ön al ım bedelinin vadeli bir mevduat hesab ına yat ırılmas ı biçiminde bir tedbirin al ınmam ış olmas ı sebebiyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 79. Bununla birlikte ihlalin mahkeme karar ının sonucundan de ğil yarg ılama sürecinde al ınmayan tedbirlerden kaynaklanm ış olduğu dikkate al ındığında yeniden yarg ılamaya hükmedilmesinde hukuki yarar bulunmad ığı değerlendirilmi ştir. 80. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun u ğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Dolay ısıyla eski hâle getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için mülkiyet hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan ba şvurucunun maddi zararlar ı karşılanmal ıdır. Bu çerçevede ön al ım hakk ı bedelinin depo edildi ği tarihe kadar olan de ğer kay ıplar ı için 109.225 TL ve depo tarihinden sonraki de ğer kayb ı olarak da 26.878 TL olmak üzere başvurucuya toplam net 136.103 TL olarak hesaplanan maddi tazminat tutar ının ödenmesine karar verilmesi gerekir. 81. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 239,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.239,50 TL tutar ındaki yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Mahkemeye eri şim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 3. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL EDİLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 136.103 TL maddi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 239,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.239,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2016/77854 Karar Tarihi : 1/7/2020 18F. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 1/7/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Hicabi DURSUN Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ