TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ARZU DEM İREL VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/17518) Karar Tarihi: 31/12/2020 Başvuru Numaras ı: 2020/17518 Karar Tarihi : 31/12/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan y. : Engin YILDIRIM Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI R ıdvan GÜLEÇ Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI Raportör : Eyup GÖNENBABA Başvurucular : Arzu DEM İREL ve diğerleri [bkz. ekli (1) numaral ı tablo] Başvurucular Vekilleri : bkz. ekli (1) numaral ı tablonun (F) sütun
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ARZU DEM İREL VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2020/17518) Karar Tarihi: 31/12/2020 Başvuru Numaras ı: 2020/17518 Karar Tarihi : 31/12/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan y. : Engin YILDIRIM Üyeler : Celal Mümtaz AKINCI R ıdvan GÜLEÇ Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI Raportör : Eyup GÖNENBABA Başvurucular : Arzu DEM İREL ve diğerleri [bkz. ekli (1) numaral ı tablo] Başvurucular Vekilleri : bkz. ekli (1) numaral ı tablonun (F) sütunu I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Ekli (1) numaral ı tabloda s ıralanan ba şvurular, ba şvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemelerinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 3. Komisyonca ba şvurular ın kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 4. Başvurucular ın bir k ısm ı, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılama imkânlar ının bulunmad ığını belirterek adli yard ım talebinde bulunmu şlard ır. 5. Konular ının ayn ı olmas ı sebebiyle ekli (1) numaral ı tablonun (B) sütununda numaralar ı belirtilen ba şvuru dosyalar ının 2020/17518 numaral ı bireysel ba şvuru dosyas ı ile birleştirilmesine, incelemenin 2020/17518 numaral ı dosya üzerinden yap ılmas ına ve diğer dosyalar ın kapat ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 71. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvurunun içtihad ın oluştuğu alana ili şkin olduğu değerlendirilerek Bakanl ık cevab ı beklenmeden incelenmesine karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2020/17518 Karar Tarihi : 31/12/2020 3III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: 9. Başvurucular ın bir k ısm ı, haklar ında yürütülen hukuk yarg ılamalar ının uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının; bir di ğer k ısm ı ise makul sürede yarg ılanma hakk ının yan ı sıra Anayasa'da güvence alt ına al ınan diğer hak ve özgürlüklerinin ihlal edildi ği iddias ıyla Anayasa Mahkemesine çe şitli tarihlerde bireysel ba şvuruda bulunmuştur. IV.İNCELEME VE GEREKÇE 10. Mahkemenin 31/12/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 11. Başvuruculardan bir k ısm ı, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılayacak gelirleri olmad ığını beyan ederek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 12. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucular ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım taleplerinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 13. Başvurucular, uzun süren yarg ılama nedeniyle makul sürede yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 14. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 15. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdiği tarih, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas alınır (Güher Ergun ve di ğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, 50-52). Başvuru Numaras ı: 2020/17518 Karar Tarihi : 31/12/2020 416. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli oldu ğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Güher Ergun ve diğerleri , 41, 45). 17. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında ekli tablonun (G) sütununda belirtilen yarg ılama sürelerinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 18. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. Diğer İhlal İddialar ı 19. Başvuruculardan bir k ısm ı, makul sürede yarg ılanma hakk ının yan ı s ıra Anayasa'da güvence alt ına al ınan diğer hak ve özgürlüklerinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 20. Başvurucular ın iddialar ı, Anayasa Mahkemesinin bireysel ba şvuru inceleme yetkisine girdi ği ölçüde ve sunulan belgeler çerçevesinde de ğerlendirildi ğinde temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ğine yönelik iddialar ın aç ıkça dayanaktan yoksun oldu ğu, 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanunda düzenlenen di ğer kabul edilebilirlik kriterlerini de kar şılamad ığı anlaşılmaktad ır. 21. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının kabul edilebilirlik kriterlerin i karşılamamas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekmektedir. D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 22. 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı ile (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir." 23. Başvurucular, ihlalin tespiti ile maddi ve manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmu ştur. 24. Somut olayda, makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2020/17518 Karar Tarihi : 31/12/2020 525.İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında ekli (1) numaral ı tablonun (H) sütununda belirtilen net tutarlarda manevi tazminat ın başvuruculara ayr ı ayr ı ödenmesine karar verilmesi gerekir. 26. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesi için başvurucular ın uğrad ıklar ını iddia ettikleri maddi zarar ile tespit edilen ihlal aras ında illiyet ba ğı bulunmal ıdır. Başvurucular ın bu konuda herhangi bir belge sunmam ış olmas ı nedeniyle maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir. 27. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli (1) numaral ı tablonun (E) sütununda belirtilen harç ve ekli (2) numaral ı tabloda belirtilen vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderlerinin ba şvuruculara ödenmesine karar verilmesi gerekir. V. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Adli yard ım talebinde bulunan ba şvurucular ın adli yard ım taleplerinin KABULÜNE, B. 1. Makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Diğer ihlal iddialar ının kabul edilebilirlik kriterlerini kar şılamamas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, C. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Başvuruculara ekli (1) numaral ı tablonun (H) sütununda belirtilen net tutarlarda manevi tazminat ın AYRI AYRI ÖDENMES İNE, başvurucular ın maddi tazminat taleplerinin REDDİNE, E. Vekille temsil edilen ba şvuruculara vekalet ücretinin ayn ı avukatla temsil edilenler yönünden -ekli (2) numaral ı tabloda gösterildi ği gibi- MÜ ŞTEREKEN, di ğerlerine AYRI AYRI; ekli (1) numaral ı tablonun (E) sütununda belirtilen harçlar ının da ekli tabloda gösterildi ği gibi başvuruculara ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, G. Karar ın bir örne ğinin bilgi için ekli (1) numaral ı tablonun (D) sütununda belirtilen mahkemelere GÖNDER İLMESİNE, Başvuru Numaras ı: 2020/17518 Karar Tarihi : 31/12/2020 6H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 31/12/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan y. Üye Üye Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI R ıdvan GÜLEÇ Üye Üye Y ıldız SEFERİNOĞLU Basri BA ĞCI