TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR FARUK KORULU BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/18143) Karar Tarihi: 8/9/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/18143 Karar Tarihi : 8/9/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Basri BA ĞCI Raportör : Çağlar ÖNCEL Başvurucu : Faruk KORULU Vekili : Av. Fatih TURAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, t ıbbi ihmal sonucu zarara u ğran ılmas ı nedeniyle ki şinin maddi ve manevi varl ığını ko
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR FARUK KORULU BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/18143) Karar Tarihi: 8/9/2021 Başvuru Numaras ı: 2017/18143 Karar Tarihi : 8/9/2021 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI M. Emin KUZ Basri BA ĞCI Raportör : Çağlar ÖNCEL Başvurucu : Faruk KORULU Vekili : Av. Fatih TURAN I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, t ıbbi ihmal sonucu zarara u ğran ılmas ı nedeniyle ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 16/2/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığı'na gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: 8. Marangoz olarak çal ışan başvurucunun sol ikinci, üçüncü ve dördüncü parmaklar ı 7/4/2012 tarihinde testereye çarparak kopmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2017/18143 Karar Tarihi : 8/9/2021 39. Olaydan hemen sonra saat 19.03'te Çanakkale 18 Mart Üniversitesi E ğitim ve Araştırma Hastanesine (Üniversite Hastanesi) giden ba şvurucuya ilk müdahalesi yap ılarak yara yeri temizlenmi ş, kopan parmaklar buz içine konularak İzmir'e sevki yönünde kara r alınm ıştır. (Başvurucunun beyan ına göre sevk i şlemi yap ılmam ış, kendisine nereye gitmesi gerektiği konusunda net bir cevap verilmemi ştir.) 10. Başvurucu, bu Üniversite Hastanesinden kendi imkânlar ı ile ayr ılarak saa t 20.15'te Çanakkale Devlet Hastanesine (Devlet Hastanesi) gitmi ş; (Başvurucunun beyan ına göre Üniversite Hastanesi ambulans ile bu hastaneye sevk etmi ştir.) ortopedi muayenesinde mikro cerrahi yap ılamad ığı için İzmir'e sevki önerilmi ştir. Başvurucunun talebine kar şın hava ambulans ında gece görü ş özelliği olmad ığı belirtilerek hava yolu ile sevki sa ğlanamam ıştır. 11. Bunun üzerine ba şvurucu yine kendi imkânlar ı ile saat 01.34'te İzmir Ege Üniversitesi T ıp Fakültesi Hastanesine gitmi ş, mikro cerrahi s ıras ının Atatürk E ğitim ve Araştırma Hastanesinde oldu ğunun bildirilmesi üzerine 03.30'da bu hastaneye ba şvurmuştur. An ılan hastanede yap ılan cerrahi operasyonun ba şarılı olmamas ı üzerine yeniden operasyon yap ılarak parmaklar ı alınm ıştır. 12. Başvurucunun parmaklar ını kaybetmesi sonucunda Devlet Hastanesi taraf ından %32 engelli oldu ğunu bildirir rapor düzenlendi ği anlaşılm ıştır. 13. Başvurucu, 2/8/2013 tarihinde Sa ğlık Bakanl ığı, Ege Üniversitesi Rektörlü ğü ve Çanakkale 18 Mart Üniversitesi Rektörlü ğü aleyhine İzmir 5. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) tam yarg ı davas ı açarak 55.000 TL manevi, 1.000 TL maddi tazminat talebinde bulunmuştur. 14. Mahkeme, idarelerin olayda kusuru olup olmad ığının belirlenmesi ile varsa kusur oran ının tespiti amac ıyla Adli T ıp Kurumundan bilirki şi raporu al ınmas ına karar vermiştir. 15. Adli T ıp Kurumu 2. İhtisas Kurulu taraf ından haz ırlanan 12/6/2015 tarihli bilirkişi raporunda; ba şvurucuya Üniversite Hastanesi Acil Servisinde yakla şık 1 saatli k zaman zarf ında ilk müdahalesinin yap ıldığı, ortopedi ve plastik cerrahi konsültasyonu istendiği ve ambulansla sevk karar ı al ındığı, yap ılan işlemlerin t ıp kurallar ına uygun oldu ğu belirtilmiştir. Ayn ı raporda ba şvurucunun Devlet Hastanesine kendi inisiyatifi ile geldi ği, acil serviste yakla şık 15-20 dakikal ık zaman içerisinde ortopedi konsültasyonunun yap ıldığı, sevk karar ı al ındığı, buna kar şın başvurucunun hastaneyi terk etti ği belirtilmi ştir. Raporda ayr ıca Ege Üniversitesi taraf ından yap ılan işlemlerde t ıp kurallar ına ayk ırılık görülmedi ği tespitine de yer verilmi ştir. 16. Mahkeme 2/12/2015 tarihinde davay ı reddetmi ştir. Karar gerekçesinde, Adli Tıp Kurumu Ba şkanl ığı taraf ından düzenlenen raporun hükme esas al ındığı belirtilmi ş ve bu rapora göre ba şvurucunun parmaklar ını kaybetmesinde idarenin hizmet kusurunu gerekli kılacak koşullar ın bulunmad ığı belirtilmi ştir. 17. Başvurucu, karara kar şı temyiz yoluna müracaat etmi ştir. Temyiz dilekçesinde; daval ı idareler taraf ından ambulans tahsis edilmedi ği, başvurucunun kendi r ızas ı ile hastaneden ayr ıldığı savunulmas ına karşın bu iddian ın dayana ğı olacak belgelerin araştırılmad ığı belirtilmi ştir. Bunun yan ında Üniversite Hastanesinde plastik cerrahi uzman ı bulunmamas ı ve ambulans helikopterde gece görü ş özelliği olmamas ının sonuca etkisinin tart ışılmad ığı ileri sürülmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2017/18143 Karar Tarihi : 8/9/2021 418. Bu karar, Dan ıştay Onbeşinci Dairesi (Daire) taraf ından ilk derece mahkemesi karar ının usul ve yasaya uygun oldu ğu belirtilerek 4/5/2016 tarihinde oyçoklu ğu ile onanm ıştır. Karşı oy görü şünde; olay ın gerçekle ştiği mahalde mikro cerrahi uzman ının bulunmamas ı, sağlık kurumlar ı aras ındaki koordinasyon eksikli ği, sunulan sa ğlık hizmetlerinde aksakl ık olmas ı nedenleriyle idarelerin hizmet kusurunun bulundu ğu ifade edilmiştir. 19. Başvurucu bu karara kar şı karar düzeltme talebinde bulunmu ş, talebi inceleyen Daire 22/11/2016 tarihinde ilk derece mahkemesi karar ını manevi tazminat talebinin reddi yönünden bozmu ştur. Karar ın gerekçesinde; hava ambulans ının gece görü ş özelliğinin bulunmamas ı nedeniyle yaln ızca gündüz saatleri ile s ınırlı olarak kullan ılabilmesinin hizmet kusuru teşkil ettiği, bu nedenle ba şvurucunun manevi zarar ının tazmini gerekti ği belirtilmi ştir. 20. Mahkeme taraf ından bozma karar ına uyulmu ş ve 13/1/2017 tarihli kararla başvurucuya 55.000 TL manevi tazminat ödenmesine hükmedilmi ştir. Karar, Dairenin 24/5/2018 tarihli karar ıyla onanm ıştır. Daval ı idarenin karar düzeltme istemi 19/2/2019 tarihli karar ile reddedilmi ştir. 21. Başvurucu 16/2/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 22.İlgili hukuk için bkz. Fındık K ılıçaslan , B. No: 2015/97, 11/10/2018, 19-27; Cihan Beyribey , B. No: 2014/19450, 26/12/2018, 23-28; Fesih Aydar, B. No: 2015/4259, 10/1/2019, 24-30. V.İNCELEME VE GEREKÇE 23. Mahkemenin 8/9/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 24. Başvurucu, Dairenin manevi tazminat talebi yönünden hizmet kusur u bulunduğuna karar vermesine kar şın maddi tazminat talebini reddetmesinin çeli şki oluşturduğunu belirtmi ştir. Üniversite Hastanesi ve Devlet Hastanesinin sevk yapt ığını belirtmesine ra ğmen gerçekte kendi imkânlar ı ile gitmesini tavsiye ettiklerini, nitekim sevk işlemini kabul etmedi ğini gösteren bir delil sunamad ıklar ını, mahkemenin de bunu araştırmad ığını ifade etmi ştir. Sağlık hizmetlerindeki yetersizlik nedeniyle ameliyat ın başarısı için önem ta şıyan süre içerisinde ilgili sa ğlık kurumuna ula şamad ığını ve sonucunda %32 oran ında engelli hâle geldi ğini belirterek maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. B. Değerlendirme 25. Anayasa n ın Kişinin dokunulmazl ığı, maddi ve manevi varl ığı kenar başlıklı 17. maddesinin birinci f ıkras ı şöyledir: "Herkes, ya şama, maddî ve manevî varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahiptir." Başvuru Numaras ı: 2017/18143 Karar Tarihi : 8/9/2021 526. Anayasa n ın 5. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Devletin temel amaç ve görevleri, ki şilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; ... insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır." 27. Anayasa'n ın 56. maddesinin üçüncü f ıkras ı şöyledir: "Devlet, herkesin hayat ını, beden ve ruh sa ğlığı içinde sürdürmesini sa ğlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi art ırarak, işbirliğini gerçekle ştirmek amac ıyla sağlık kuruluşlar ını tek elden planlay ıp hizmet vermesini düzenler." 28. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). 29. Anayasa n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahip oldu ğu belirtilmekte olup söz konusu düzenleme, Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin 8. maddesi çerçevesinde özel hayata sayg ı hakk ı kapsam ında güvence alt ına al ınan fiziksel ve zihinsel bütünlü ğün korunmas ı hakk ına karşılık gelmektedir. 30. Anayasa Mahkemesi daha önceki kararlar ında kas ıt söz konusu olmaks ızın hekim kusuru nedeniyle vücut bütünlü ğünün zarar gördü ğü şeklindeki t ıbbi ihmale dai r şikâyetleri Anayasa'n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ında düzenlenen ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ı kapsam ında incelemi ştir (Melahat Sönmez, B. No: 2013/7528, 9/9/2015; Ahmet Sevim, B. No: 2013/474, 9/9/2015; Hilmi Düzgüner, B. No: 2014/9690, 11/5/2017). 31. An ılan kararlar do ğrultusunda somut olayda ba şvurucunun t ıbbi ihmale dayal ı tüm şikâyetlerinin Anayasa'n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ında düzenlenen ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekmektedir. 1. Kabul Edilebilirlik Yönünden32. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. 2. Esas Yönündena. Genel İlkeler 33. Anayasa'n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ında, herkesin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ına sahip oldu ğu belirtilmektedir. Bu kapsamda an ılan Anayasa hükmü ile ki şinin maddi ve manevi varl ığının bütünlü ğü gerek kamusal yetkilerle donat ılm ış kişilerin gerekse özel ki şilerin müdahalelerine kar şı güvence alt ına al ınm ıştır (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, 40). Başvuru Numaras ı: 2017/18143 Karar Tarihi : 8/9/2021 634. Anayasa n ın 17. maddesinin amac ı, esas olarak bireylerin maddi ve manevi varl ığına karşı devlet taraf ından yap ılabilecek keyfî müdahalelerin önlenmesidir. Bunun yan ı sıra devletin t ıbbi müdahaleler nedeniyle ki şilerin maddi ve manevi varl ığını etkili olarak koruma, maddi ve manevi varl ığına sayg ı gösterme şeklinde pozitif yükümlülü ğü de bulunmaktad ır (Ahmet Acartürk , B. No: 2013/2084, 15/10/2015 , 49). Nitekim Anayasa n ın 56. maddesinde de belirtildi ği üzere pozitif yükümlülük, sa ğlık alan ında yürütülen faaliyetleri de kapsamaktad ır (İlker Başer ve diğerleri , B. No: 2013/1943, 9/9/2015, 44). 35. Devlet, bireylerin ya şam hakk ı ile maddi ve manevi varl ıklar ını koruma hakk ı kapsam ında -ister kamu isterse özel sa ğlık kuruluşlar ı taraf ından yerine getirilsin- sa ğlık hizmetlerini hastalar ın yaşamlar ı ile maddi ve manevi varl ıklar ının korunmas ına yönelik gerekli tedbirlerin al ınabilmesini sa ğlayacak şekilde düzenlemek zorundad ır (Ahmet Acartürk , 51). 36.İlke olarak t ıbbi ihmallere ili şkin şikâyetler konusunda temel ba şvuru yolu, hukuki sorumlulu ğu tespit ad ına takip edilecek olan hukuk veya idari tazminat davas ı yoludur (Nail Artuç , B. No: 2013/2839, 3/4/2014, 38). 37. Maddi ve manevi varl ığı koruma hakk ı kapsam ında hukuki sorumlulu ğu ortaya koymak ad ına adli ve idari yarg ıda aç ılacak tazminat davalar ının makul derecede dikkatli ve özenli inceleme şart ını yerine getirmesi gerekmektedir. Derece mahkemelerinin bu tür olaylara ili şkin yürüttükleri yarg ılamalarda Anayasa n ın 17. maddesinin gerektirdi ği seviyede derinlik ve özenle bir inceleme yap ıp yapmad ıklar ının ya da ne ölçüde yapt ıklar ının da Anayasa Mahkemesi taraf ından değerlendirilmesi gerekmektedir. Zira derece mahkemeleri taraf ından bu konuda gösterilecek hassasiyet, yürürlükteki yarg ı sisteminin daha sonra ortaya çıkabilecek benzer hak ihlallerinin önlenmesinde sahip oldu ğu önemli rolün zarar görmesine engel olacakt ır (Yasin Ç ıldır, B. No: 2013/8147, 14/4/2016, 57; Tevfik Gayretli, B. No: 2014/18266, 25/1/2018, 32). 38. Diğer taraftan belirtmek gerekir ki olaylar ın oluşumuna ili şkin delillerin değerlendirilmesi öncelikle idari ve yarg ısal makamlar ın ödevidir. Ayn ı şekilde ba şvuru dosyas ında bulunan t ıbbi bilgi ve belgelerden hareketle bilirki şilerin vard ığı sonuçlar ın doğruluğu hakk ında fikir yürütmek Anayasa Mahkemesinin görevi de ğildir ( Mehme t Çolakoğlu, B. No: 2014/15355, 21/2/2018, 47). Ancak ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ı kapsam ında yerine getirmek zorunda oldu ğu usul yükümlülüklerinin somut olayda yerine getirilip getirilmedi ğinin nesnel bir şekilde de ğerlendirilmesi için ilgili anayasal kurallar ba ğlam ında derece mahkemelerinin kendilerine tan ınm ış takdir yetkileri çerçevesinde hareket edip etmediklerinin denetlenmesi gerekir. Bu ba ğlamda müdahaleyi hakl ı göstermek için öne sürülen gerekçelerin ilgili ve yeterli olup olmad ığı incelenmelidir (Murat At ılgan, B. No: 2013/9047, 7/5/2015 44). 39. Bu ba ğlamda derece mahkemelerinin gerekçeleri, taraflar ın kanun yolun a başvuru imkân ını etkili şekilde kullanabilmesini sa ğlayacak surette ayr ıntılı olarak ortaya konulmal ı; ulaşılan sonuçlar yeterli aç ıklıktaki bilimsel görü ş ve raporlar gibi somut, nesnel verilere dayand ırılmal ıdır (Murat At ılgan, 45). b.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 40. Somut olayda ba şvurucunun iddias ı, vücut bütünlü ğünün bozulmas ında idarenin hizmet kusurunun oldu ğunun tespit edilmesine ra ğmen maddi tazminat talebinin reddedilmesine ili şkindir. Başvuru Numaras ı: 2017/18143 Karar Tarihi : 8/9/2021 741. Mahkeme taraf ından idarenin kusurunun ve ba şvurucunun manevi zararlar ının tespiti konusunda ara ştırman ın ve incelemenin yap ıldığı görülmektedir. Öte yandan ilgili mevzuatta bedensel bütünlü ğün zedelenmesi durumunda maddi tazminata hükmedilebilece ği düzenlenmi ştir. Maddi tazminat, idari eylem ve i şlem nedeniyle ki şilerin uğrad ığı maddi zararlar ının tazminini sa ğlarken manevi tazminat, ayn ı işlem veya eylemden dolay ı kişinin çektiği ızdırab ın yaratt ığı manevi y ıpranman ın tazmini amac ına hizmet etmektedir. Ki şinin idarenin i şlem, eylem ve ihmalinden kaynaklanan hem maddi hem de manevi zararlar ının tazmininin mevzuatta düzenlenmesi ve bunun uygulanmas ının anayasal güvencelerin gözetilerek gerçekle ştirilmesi, devletin ki şilerin maddi ve manevi varl ığını etkili biçimde koruma şeklindeki pozitif yükümlülü ğünün bir gere ğidir. Öte yandan maddi tazminata hükmetmek ve tazminat ın nas ıl hesaplanaca ğı konusu hukuk kurallar ının yorumlanmas ına ilişkin bir mesele olarak derece mahkemelerinin takdirindedir. Bariz takdir hatas ı veya keyfîlik içermedikçe Anayasa Mahkemesinin derece mahkemesinin bu takdirine müdahale etmesi mümkün de ğildir. 42. Somut olayda, Daire karar ına göre hava ambulans ının gece görü ş sistemi bulunmad ığından ba şvurucuya yetkin t ıbbi müdahale imkân ı tan ıyacak şartlar ın sağlanamamas ı nedeniyle hizmet kusurunun bulundu ğu tespit edilmi ştir (bkz. 19). Bu durumda olayda sa ğlık hizmetinin yürütülmesindeki yetersizlik nedeniyle hizmet kusuru bulunduğu yarg ı kararlar ı ile ortaya konulmu ş olup bu hususta herhangi bir tart ışm a bulunmamaktad ır. 43. Bununla birlikte, el parmaklar ından üçünü kaybetmi ş olan kişide iş gücü kayb ı oluşacağı ve bu durumun maddi zararlara sebep olaca ğı bilinen bir olgudur. Bunun do ğal sonucu olarak marangozluk yapan ba şvurucunun manevi zarar ının yan ında maddi zarara da uğrad ığı anlaşılmaktad ır. Bu zarar ın idarenin hizmet kusuru sonucu ortaya ç ıktığı konusunda derece mahkemelerinin kabul ve tespitleri dikkate al ındığında sadece manevi tazminat verilmesinin ihlalin sonuçlar ının giderilmesi bak ımından yeterli olmad ığı aç ıktır. Nitekim derece mahkemelerince maddi tazminat talebinin reddi yönünde verilen kararlarda kusu r tespitine ra ğmen bu hususta ayr ıca somut de ğerlendirme yap ılmam ış ve maddi zarar ın tazmin edilmesi konusundaki anayasal gereklilikleri gözeten bir yakla şım gösterilmemi ştir. Dolay ısıyla başvurucunun maddi zararlar ının tazmin edilmesi yönündeki taleplerinin kusu r tespitine ra ğmen derece mahkemelerince reddedilmesi nedeniyle ihlalin sonuçlar ının giderildiğini söylemek güçtür. Bu nedenlerle somut olay ın koşullar ında kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ı bak ımından devletin pozitif yükümlülü ğünün gereğinin yerine getirildi ğinin kabul edilemeyece ği sonucuna ula şılm ıştır. 44. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ında güvence altına al ınan kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. 3. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 45. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir Başvuru Numaras ı: 2017/18143 Karar Tarihi : 8/9/2021 8(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 46. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesi ve yeniden yarg ılama yap ılmas ı talebinde bulunmuştur. 47. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 48. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 49.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanunun 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 50.İncelenen ba şvuruda, maddi zarar ın giderimi konusunda Anayasa'n ın 17. maddesi ba ğlam ında özenli bir yarg ılama yap ılmamas ı nedeniyle ihlalin do ğrudan derece mahkemelerinin kararlar ından kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. 51. Bu durumda ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren Başvuru Numaras ı: 2017/18143 Karar Tarihi : 8/9/2021 96216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun şekilde yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir. 52. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.857,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa n ın 17. maddesinin birinci f ıkras ında güvence alt ına al ınan kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere İzmir 5. İdare Mahkemesine (E.2013/555, K.2015/1825) GÖNDER İLMESİNE, D. 257,50 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 3.857,50 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Dan ıştay 15. Dairesine (E. 2016/1216, K.2016/3170) ve Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 8/9/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye M. Emin KUZ Basri BA ĞCI