TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ÖMER DEM İR BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/35080) Karar Tarihi: 24/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/35080 Karar Tarihi : 24/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucu : Ömer DEM İR Vekili : Av. Zerrin DURALI I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kanun hükmünde kararname gere ğince göreve son verme i şlemini n iptali talebiyle aç ı
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR ÖMER DEM İR BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/35080) Karar Tarihi: 24/6/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/35080 Karar Tarihi : 24/6/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL Raportör : Tuğba TUNA I ŞIK Başvurucu : Ömer DEM İR Vekili : Av. Zerrin DURALI I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, kanun hükmünde kararname gere ğince göreve son verme i şlemini n iptali talebiyle aç ılan davan ın karar verilmesine yer olmad ığına dair bir hükümle sonuçlanmas ı nedeniyle mahkemeye eri şim hakk ının ve diğer anayasal haklar ının ihlal edildiği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 20/9/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: A. Bireysel Ba şvuru Öncesi 6.İstanbul Hava Harp Akademisinde astsubay üstçavu ş rütbesiyle idari personel olarak görev yapan ba şvurucunun 23/7/2016 tarihli ve 29779 say ılı Resmî Gazete'd e yay ımlanan 667 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname (667 say ılı KHK) gere ğince Hava Kuvvetleri Komutanl ığının emri ile kamu görevinden ç ıkar ılmas ına karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2017/35080 Karar Tarihi : 24/6/2020 37. Başvurucunun kamu görevinden ç ıkar ılmas ı işleminin iptali talebiyle açt ığı davan ın İstanbul 4. İdare Mahkemesinin (Mahkeme) 7/8/2017 tarihli karar ıyla davan ın esas ı hakk ında karar verilmesine yer olmad ığına, dosyan ın Olağanüstü Hal İnceleme Komisyonuna (OHAL Komisyonu) gönderilmesine kesin olmak üzere karar verilmi ştir. Mahkemenin gerekçesinde; ba şvurucunun ad ının 667 say ılı KHK'n ın eki listesinde yer almas ı sebebiyle 29/4/2017 tarihli ve 30052 say ılı Resmî Gazete de yay ımlanan 690 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Baz ı Düzenlemeler Yap ılmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname ile 23/1/2017 tarihli ve 29957 say ılı Resmî Gazete de yay ımlanan 685 say ılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulmas ı Hakk ında Kanun Hükmünde Kararname'nin geçici 1. maddesine eklenen (3) numaral ı fıkras ı uyar ınca davan ın esas ı hakk ında karar verilmesine yer olmad ığı belirtilmi ştir. 8. Nihai karar ba şvurucuya 21/8/2017 tarihinde tebli ğ edilmiştir. 9. Başvurucu; Mahkeme karar ına karşı 20/9/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmak üzere Anayasa Mahkemesine, istinaf istemiyle İstanbul Bölge İdare Mahkemesine başvurmuştur. B. Bireysel Ba şvuru Sonras ı 10.İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesi (Bölge İdare Mahkemesi) 30/1/2008 tarihinde, ba şvurucunun istinaf ba şvurusunun kabulüne, yeniden bir karar verilmek üzere dosyan ın Mahkemeye gönderilmesine karar vermi ştir. Bölge İdare Mahkemesinin gerekçesi şöyledir: "... İdare Mahkemesince uyu şmazl ık, davac ının 667 say ılı KHK'nin ekinde yer alan listede ismine yer verilerek kamu görevinden ç ıkart ılmas ına dair işlem olarak kurgulanm ış olmakl a birlikte 667 say ılı KHK' n ın eki bir liste söz konusu olmad ığı gibi dava konusu i şlemin de böyle bir listede yer almak suretiyle do ğrudan kamu görevinden ç ıkarma işlemi olmad ığı açıktır. Dolay ısıyla davac ının doğrudan kanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis edilen bir i şleme değil 667 say ılı Kanun Hükmünde Kararname uyar ınca tesis edilen kamu görevinden ç ıkarma işlemine muhatap oldu ğu ve bu durumun da yukar ıda an ılan mevzua t uyar ınca Ola ğanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonuna ba şvurulmas ına imkan tan ımad ığı sabittir. Bu bağlamda, 'davan ın esas ı hakk ında karar verilmesine yer olmad ığı, dosyan ın Olağanüstü Hal İnceleme Komisyonuna gönderilmesi' yönünde verilen hüküm isabetli olmad ığından ve i şin esas ına dair bir inceleme yap ılıp esasa dair bir hüküm bulunmad ığından mahkemece dosyan ın esas ının incelenmesi ve ayr ıca sonradan ç ıkan Kanun Hükmünde Kararnamelerle do ğrudan kamu görevine son verilmi şse oluşan durum a göre de bir karar verilmesi gerekmektedir. ..." 11. Bölge İdare Mahkemesi karar ı gereğince dosya Mahkemeye gönderilmi ştir. Mahkeme 27/6/2019 tarihli E.2018/1180, K. 2019/1612 say ılı karar ı ile davan ın reddine karar vermiştir. Başvurucunun istinaf istemi Bölge İdare Mahkemesi taraf ından temyiz yolu aç ık olmak üzere reddedilmi ştir. Başvuru temyiz incelemesi a şamas ında derdest bulunmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2017/35080 Karar Tarihi : 24/6/2020 4IV. İLGİLİ HUKUK 12. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un " Bireysel ba şvuru hakk ı" kenar başlıklı 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: "İhlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru yap ılmadan önce tüketilmi ş olmas ı gerekir." V.İNCELEME VE GEREKÇE 13. Mahkemenin 24/6/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Başvurucunun İddialar ı 14. Başvurucu; Mahkemenin 667 say ılı KHK'n ın eki listesinde ad ının yer ald ığı gerekçesiyle davan ın esas ını incelemedi ği, hakk ında kesinle şmiş bir mahkûmiyet hükmü bulunmamas ına rağmen kamu görevinden ç ıkar ıldığı, görevden ç ıkarma işleminin ölçülü olmad ığı ve sonuçlar ının kendisi için çok a ğır olduğu gerekçeleriyle adil yarg ılanma, çal ışma, özel hayata sayg ı haklar ı ile suç ve cezalar ın kanunili ği ilkesinin ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. B. Değerlendirme 15. Anayasa'n ın iddian ın değerlendirilmesinde dayanak al ınacak 148. maddesinin üçüncü f ıkras ının son cümlesi şöyledir: "Başvuruda bulunabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı şartt ır." 16. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı, bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 17. Temel hak ve özgürlüklere sayg ı, devletin tüm organlar ının anayasal ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortaya ç ıkan hak ihlallerinin düzeltilmesi idari ve yarg ısal makamlar ın görevidir. Bu nedenle temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ın öncelikle derece mahkemeleri önünde ileri sürülmesi, bu makamlar taraf ından değerlendirilmesi ve bir çözüme kavu şturulmas ı esast ır (Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, 16). 18. Anayasa Mahkemesine bireysel ba şvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde ba şvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Bu ilke uyar ınca başvurucunun şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal Başvuru Numaras ı: 2017/35080 Karar Tarihi : 24/6/2020 5mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve kan ıtlar ını zaman ında bu makamlara sunmas ı, ayn ı zamanda bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir ( Ayşe Z ıraman ve Cennet Ye şilyurt, 17). 19. Somut olayda ba şvurucu, Mahkemenin kesin nitelikteki karar ı üzerine istina f isteminde bulunmu ş; karar ın kesin nitelikte olmas ı sebebiyle hak kayb ına uğramamak için ayn ı tarihte bireysel ba şvuru yoluna da müracaat etmi ştir. 20. Başvurucunun istinaf ba şvurusunun Bölge İdare Mahkemesi taraf ından kabulüne karar verildi ği, dosyan ın yeniden karar verilmek üzere Mahkemeye gönderildi ği ve yarg ılaman ın temyiz a şamas ında devam etti ği görüldü ğünden ola ğan başvuru yollar ının tüketilmedi ği değerlendirilmi ştir. 21. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Mahkemeye eri şim hakk ının ve diğer anayasal haklar ın ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 24/6/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye R ıdvan GÜLEÇ Recai AKYEL