TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AYŞEN CİRAVOĞLU DEM İRDİZEN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/1539) Karar Tarihi: 12/1/2021 Başvuru Numaras ı: 2016/1539 Karar Tarihi : 12/1/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Fatih ALKAN Başvurucu : Ayşen CİRAVOĞLU DEMİRDİZEN Vekili : Av. Muhip Şeyda IŞIKTAÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, evli kad ının evlilik öncesi soyad ını tek ba
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AYŞEN CİRAVOĞLU DEM İRDİZEN BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2016/1539) Karar Tarihi: 12/1/2021 Başvuru Numaras ı: 2016/1539 Karar Tarihi : 12/1/2021 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Fatih ALKAN Başvurucu : Ayşen CİRAVOĞLU DEMİRDİZEN Vekili : Av. Muhip Şeyda IŞIKTAÇ I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, evli kad ının evlilik öncesi soyad ını tek başına kullanmas ı talebiyle açılan davan ın reddedilmesinden sonra yap ılan yarg ılaman ın yenilenmesi talebinin reddine karar verilmesi nedeniyle ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 21/1/2016 tarihinde yap ılm ı ştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık görüş bildirmemi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/1539 Karar Tarihi : 12/1/2021 38. Akademisyen olan ba şvurucu, 2010 y ılında evlenmi ş ve evlenmeden önceki soyad ı olan Ciravoğlu ile birlikte e şinin soyad ı olan Demirdizen 'i de kullanmaya ba şlam ıştır. 9. Başvurucu, bilimsel çal ışmalar ında ve akademik platformlarda evlilik öncesindeki soyad ı ile bilindi ğini belirterek evlendikten sonra kullanmak zorunda oldu ğu Demirdizen soyad ının nüfus kay ıtlar ından silinmesi talebiyle (kapat ılan) Kad ıköy 1. Aile Mahkemesinde dava açm ıştır. Söz konusu dava, an ılan Mahkemece reddedilmi ş ve ret karar ı Yarg ıtay 2. Hukuk Dairesinin 19/11/2012 tarihli karar ıyla onanarak kesinle şmiştir. 10. Başvurucu; reddedilen dava konusu hakk ında Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi (AİHM) taraf ından ihlal kararlar ı verildiğini, ihlal kararlar ının kendisi aç ısından da emsal teşkil ettiğini ve bu durumun yarg ılaman ın yenilenmesi için yasal bir neden olu şturduğunu ileri sürerek yarg ılaman ın yenilenmesine ve kendisi hakk ında verilen önceki karar ın kald ırılmas ına karar verilmesi talebiyle 8/1/2014 tarihinde İstanbul Anadolu 5. Aile Mahkemesine (Mahkeme) dilekçe sunmu ştur. 11. Mahkeme 20/2/2014 tarihli karar ıyla yarg ılaman ın yenilenmesi talebinin kabulüne ve ba şvurucunun evlilik öncesi soyad ını tek başına kullanmas ı konusunda izin ve yetki verilmesine karar vermi ştir. Karar ın gerekçesinde, ayn ı konu hakk ında Anayasa Mahkemesince verilen ihlal kararlar ına yer verilmi ş ve ihlal kararlar ı ile psikolog taraf ından haz ırlanan uzman raporu do ğrultusunda ba şvurucunun talebinin yerinde görüldü ğü belirtilmiştir. 12. Söz konusu karar, evlilik öncesi soyad ının tek başına kullan ılmas ının mevzuata ayk ırı olduğu gerekçesiyle daval ı Kartal Nüfus Müdürlü ğü taraf ından temyiz edilmi ştir. 13. Yarg ıtay 2. Hukuk Dairesi; Anayasa Mahkemesi ve A İHM taraf ından verilen ihlal kararlar ının bireysel sonuç do ğurduğunu, mevcut durumda 12/1/2011 ve 6100 say ılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 375. maddesinde düzenlenen yarg ılaman ın yenilenmesi koşullar ının oluşmad ığını belirterek 18/12/2014 tarihinde hükmün bozulmas ına karar vermiştir. 14. Mahkeme 7/5/2015 tarihli karar ıyla bozma karar ında belirtilen nedenlerle yarg ılaman ın yenilenmesi talebinin reddine hükmetmi ştir. 15. Başvurucu taraf ından temyiz talebi Yarg ıtay 2. Hukuk Dairesinin 23/12/2015 tarihli karar ıyla reddedilmi ştir. 16. Nihai karar 11/1/2016 tarihine ba şvurucunun vekiline tebli ğ edilmiştir. 17. Başvurucu 21/1/2016 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 18. 25/4/2006 tarihli ve 5490 say ılı Nüfus Hizmetleri Kanunu'nun 36. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (b) bendinin, 19/10/2017 tarihli ve 7039 say ılı Nüfus Hizmetleri Kanunu ile Baz ı Kanunlarda De ğişiklik Yap ılmas ına Dair Kanun'un 9. maddesi ile de ğişen ilgili k ısm ı şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2016/1539 Karar Tarihi : 12/1/2021 4"Hakl ı sebeplerin bulunmas ı hâlinde ayn ı konuya ili şkin düzeltme yap ılmas ı hâkimden istenebilir. ..." 19. 5490 say ılı Kanun'un 36. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (b) bendinin, 7039 say ılı Kanun ile de ğişiklik yap ılmadan önceki hâlinin ilgili k ısm ı şöyledir: "Ayn ı konuya ili şkin olarak nüfus kayd ının düzeltilmesi davas ı ancak bir kere açılabilir. ..." 20. 5490 say ılı Kanun'un 36. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (b) bendinin, 7039 say ılı Kanun ile de ğişiklik yap ılmadan önceki hâlinin iptali talebiyle yap ılan itiraz başvurus u hakk ında Anayasa Mahkemesince verilen 30/3/2012 tarihli ve E.2011/34, K.2012/48 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... Bireyin ya şam ıyla özdeşleşen ve kişiliğinin ayr ılmaz bir parças ı olan kimli ği ve aile bağlar ıyla ilgili bilgileri içeren nüfus kay ıtlar ında hakl ı nedenlerin varl ığı halinde değişiklik ve düzeltme yap ılmas ını isteme hakk ı, maddi ve manevi varl ığını koruma , geliştirme hakk ı kapsam ında olup, bunun dava yoluyla bir defadan fazla tale p edilememesini öngören kural Anayasa'n ın 17. maddesi ile ba ğdaşmamaktad ır. Öte yandan, itiraz konusu kuralla ki şilerin ad, soyad ı, cinsiyet ve do ğum kayd ı gibi bilgilerinde herhangi bir nedenle meydana gelen de ğişikliklerin resmi kimlik kay ıtlar ında yer almas ını sağlamak amac ıyla dava açmalar ı hak arama özgürlü ğünün doğal bi r sonucudur. Ancak dava hakk ının bir kere ile s ınırland ırılarak maddi gerçe ğin resmi kay ıtlara geçmesinin engellenmesi hak arama özgürlü ğüne müdahale niteli ğindedir. Aç ıklanan nedenlerle kural, Anayasa'n ın 17. ve 36. maddelerine ayk ırıdır. İptali gerekir. ..." 21. Yarg ıtay 18. Hukuk Dairesinin 10/4/2014 tarihli ve E.2014/2391, K.2014/6726 say ılı karar ının ilgili k ısm ı şöyledir: "...mahkemece davac ının ismini de ğiştirme istemi ayn ı konuda ikinci kez dava açamayaca ğı gerekçesi ile reddedilmi ştir. Ancak bu hususu düzenleyen 5490 say ılı Nüfus Hizmetleri Kanunu nun 36. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (b) bendinin birinci cümlesinin (Ayn ı konuya ili şkin olarak nüfus kayd ının düzeltilmesi davas ı ancak bir kere aç ılabilir) Anayasa ya ayk ırılığı sebebi ile Anayasa Mahkemesi nin 30.03.2012 gün 2011/34-2012/48 say ılı karar ı ile iptal edilip karar ın 6 Ekim 2012 tarihinde Resmi Gazete de yay ımland ığı anlaşılmıştır. Bu sebeple mahkemece, aç ıklanan bu husus dikkate al ınarak ve davac ının iddias ı ile ilgili kan ıtlar toplan ıp Türk Medeni Kanunu nun 27. maddesindeki hakl ı nedenin varl ığı araştırılarak olu şacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken yerinde bulunmayan gerekçe ile davan ın reddi do ğru görülmemi ştir..." V.İNCELEME VE GEREKÇE 22. Mahkemenin 12/1/2021 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: Başvuru Numaras ı: 2016/1539 Karar Tarihi : 12/1/2021 5A. Başvurucunun İddialar ı 23. Başvurucu; Anayasa'n ın 90. maddesinde yer alan düzenlemeye ve A İHM ile Anayasa Mahkemesi taraf ından verilen emsal kararlara ra ğmen yarg ılaman ın yenilenmesi talebinin reddedilmesinin hukuka ayk ırı olduğunu belirterek evlilik öncesi soyad ını tek başına kullanamamas ına yol açan söz konusu kararlar nedeniyle maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. B. Değerlendirme 24. Bireysel ba şvuru yolunun ikincil niteli ği gereği, Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle ola ğan kanun yollar ının tüketilmesi zorunludur. Başvurucunun, bireysel ba şvuru konusu şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında bu makamlara sunmas ı ve bu süreçte dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermi ş olmas ı gerekir ( İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17). 25. Anayasa Mahkemesi, 5490 say ılı Kanun'un 36. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (b) bendinde yer alan "Ayn ı konuya ili şkin olarak nüfus kayd ının düzeltilmesi davas ı ancak bir kere aç ılabilir." şeklindeki düzenlemeyi 30/3/2012 tarihli karar ıyla iptal etmiştir. Mahkeme, hakl ı nedenlerin varl ığı hâlinde ki şilerin ad, soyad ı, cinsiyet ve do ğum kayd ı gibi bilgileri içeren nüfus kay ıtlar ında değişiklik ve düzeltme yap ılmas ını dava yoluyla bir defadan fazla talep edilememesini öngören söz konusu düzenlemeyi Anayasa'n ın 17. maddesine ayk ırı bulmuştur (bkz. 20). 26. Bu do ğrultuda yasa koyucu taraf ından 5490 say ılı Kanun'un 36. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (b) bendi " Hakl ı sebeplerin bulunmas ı hâlinde ayn ı konuya ili şkin düzeltme yap ılmas ı hâkimden istenebilir." şeklinde düzenlenmi ştir. Söz konusu düzenleme ile hakl ı sebeplerin bulunmas ı durumunda ilgili ki şilerin ad, soyad ı gibi bilgileri içeren nüfus kay ıtlar ında birden fazla kez dava açma haklar ının bulundu ğu ayr ıca hüküm alt ına al ınm ıştır (bkz. 18). 27. Somut olayda ise ba şvurucu, 2012 y ılında kesinle şen dava sürecinden sonra AİHM taraf ından verilen kararlar ın kendi hukuki durumuna emsal te şkil ettiğini belirterek yarg ılaman ın yenilenmesi talebiyle 8/1/2014 tarihinde Mahkemeye ba şvurmuştur. Başvurucunun bu talebi 6100 say ılı Kanun'da yer alan ko şullar ın bulunmad ığı gerekçesiyle reddedilmi ştir. 28. Başvurucu, ola ğanüstü kanun yolu olarak düzenlenen yarg ılaman ın yenilenmesi yoluna ba şvurmakla yetinmi ş; 5490 say ılı Kanun'da meydana gelen de ğişikliklerle yeniden dava açma hakk ına kavuşmas ına rağmen bu yola gitmemi ştir. Bu noktada ba şvurucudan beklenen ola ğanüstü kanun yollar ına başvurmas ı değil hakl ı nedenlerin ortaya ç ıktığını ileri sürerek yeni bir dava açmas ı ve olağan kanun yollar ını tüketmesidir. 29. Dolay ısıyla başvurucunun, hukuk sisteminde mevcut olan yeniden dava açma hakk ını kullanmaks ızın ve bu suretle ola ğan yarg ısal yollar ı tüketmeksizin bireysel ba şvuruda bulunduğu anlaşılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2016/1539 Karar Tarihi : 12/1/2021 630. Aç ıklanan nedenlerle ba şvurunun, di ğer kabul edilebilirlik ko şullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. Kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ının başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, B. Yarg ılama giderlerinin ba şvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 12/1/2021 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ