TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BEKİR SOYSAL BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/9677) Karar Tarihi: 16/6/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/9677 Karar Tarihi : 16/6/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Bekir SOYSAL Vekili : Av. Hasan Önder SULU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; taşınmaz ın imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ı nedeniyle
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR BEKİR SOYSAL BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2019/9677) Karar Tarihi: 16/6/2022 Başvuru Numaras ı: 2019/9677 Karar Tarihi : 16/6/2022 2BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTE Ş İrfan FİDAN Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucu : Bekir SOYSAL Vekili : Av. Hasan Önder SULU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; taşınmaz ın imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ı nedeniyle mülkiyet hakk ının, yarg ılaman ın makul sürede sonuçland ırılmamas ı nedeniyle de adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Başvuru 20/3/2019 tarihinde yap ılm ıştır. Komisyon ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar vermi ştir. 3. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına gönderilmi ştir. III. OLAY VE OLGULAR 4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle olaylar özetle şöyledir: 5. Başvuruya konu Gaziantep'in Şehitkamil ilçesi Karacao ğlan Mahallesi 920 ad a 1 parsel say ılı taşınmaz 22/12/1993 tarihinde 1/1.000 ölçekli uygulama imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılm ıştır. Başvurucu 20/3/1995 tarihinde bu ta şınmazdan hisse sat ın alm ıştır. Başvurucu 9/11/2009 tarihinde bu ta şınmaz ın kamula ştırılmamas ı nedeniyle meydana gelen zararlar ın ödenmesi istemiyle Millî E ğitim Bakanl ığına (Bakanl ık), 9/11/2009 tarihinde ise Şehitkamil Belediyesine (Belediye) ba şvurmuş fakat bu yolla bir sonuç elde edememiştir. 6. Başvurucu, bunun üzerine söz konusu i şlemlerin iptaliyle imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılan taşınmaz ı kullanamamas ından dolay ı oluşan zararlar ının ödenmesi istemiyle 8/3/2010 tarihinde Gaziantep 2. İdare Mahkemesinde (Mahkeme), Bakanl ık ve Belediye aleyhine iptal ve tam yarg ı davas ı açm ıştır. Başvuru Numaras ı: 2019/9677 Karar Tarihi : 16/6/2022 37. Mahkemece 30/12/2010 tarihinde tazminat talebinin reddine karar verilmi ştir. Karar ın gerekçesinde; ba şvurucunun hissedar ı olduğu taşınmaz ın imar plan ında okul alan ı olduğu ve idarelerin eylemi ile olu ştuğu ileri sürülen zarar aras ında herhangi bir illiyet bağı kurulamad ığı vurgulanm ıştır. Ayr ıca başvurucunun ne tür aktüel zararlar ının olduğunu ispatlayamad ığı, herhangi bir hizmet kusuru bulunmad ığı ve kusursuz sorumluluk hâlinin de söz konusu olmad ığı belirtilmi ştir. 8. Başvurucu taraf ından temyiz edilen karar, Dan ıştay Alt ıncı Dairesince (Daire) 24/3/2015 tarihinde onanm ıştır. Karar düzeltme talebi ise Daire taraf ından 9/1/2019 tarihinde reddedilmi ştir. 9. Nihai karar 25/2/2019 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 10. Başvurucu 20/3/2019 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. IV.İLGİLİ HUKUK 11. Konu ile ilgili hukuk için bkz. Hüseyin Ünal, B. No: 2017/24715, 20/9/2018, 17-29. V.İNCELEME VE GEREKÇE 12. Anayasa Mahkemesinin 16/6/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Mülkiyet Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 13. Başvurucu; ta şınmaz ın imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ı şeklinde gerçekleşen müdahale sebebiyle ta şınmaz ını dilediği gibi kullanamamas ına rağmen taşınmaz ın kamula ştırılmad ığını ve tazminat ödenmedi ğini belirterek mülkiyet ve adil yarg ılanma haklar ının ihlal edildi ğini iddia etmi ştir. 2. Değerlendirme 14. Anayasa'n ın "Mülkiyet hakk ı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "Herkes, mülkiyet ve miras haklar ına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yarar ı amac ıyla, kanunla s ınırlanabilir. Mülkiyet hakk ının kullan ılmas ı toplum yarar ına ayk ırı olamaz." 15. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucular taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, mülkiyet hakk ı d ışında adil yarg ılanma hakk ının da ihlal edildi ğini ileri sürmektedir. Ba şvurucunun as ıl şikâyetinin imar uygulamas ında kamu hizmeti alan ı olarak ayr ılmas ı sebebiyle maliki oldu ğu taşınmazdan Başvuru Numaras ı: 2019/9677 Karar Tarihi : 16/6/2022 4dilediği gibi yararlanamad ığına, taşınmaz ı kullanamad ığına ve ondan tasarruf edemedi ğine yönelik oldu ğu anlaşılmakla ba şvurucunun makul sürede yarg ılanma hakk ı d ışındaki şikâyetleri mülkiyet hakk ının ihlali iddias ı kapsam ında incelenmi ştir. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 16. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden 17. Anayasa Mahkemesi ayn ı konu ile ilgili benzer şikâyeti daha önce incelemi ş ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymu ştur (Hüseyin Ünal, 34-62). 18.Hüseyin Ünal karar ında imar uygulamas ına konu edilen ta şınmaz ın tapuda başvurucu ad ına kay ıtlı olmas ı dolay ısıyla Anayasa'n ın 35. maddesi ba ğlam ında mülk te şkil ettiği belirtilmi ştir (Hüseyin Ünal, 37). Bu ta şınmaz ın uygulama imar plan ında kam u hizmeti alan ı olarak ayr ılmas ının mülkiyet hakk ına müdahale te şkil ettiği kabul edilmi ş, söz konusu müdahalenin niteli ği sebebiyle mülkiyetten bar ışçıl yararlanmaya ili şkin genel kural çerçevesinde incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir (Hüseyin Ünal, 38-41). 19. Anayasa Mahkemesi 3/5/1985 tarihli ve 3194 say ılı İmar Kanunu hükümleri ile 2942 say ılı Kanun'a eklenen geçici 11. maddeye dayal ı olan müdahalenin kanunilik ölçütünü taşıdığını değerlendirmi ş, ayr ıca taşınmaz ın kamu hizmetine tahsis edilmesine yönelik müdahalenin kamu yarar ına dayal ı meşru bir amac ının bulundu ğunu aç ıklam ıştır (Hüseyin Ünal , 44-50). Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin 28/3/2018 tarihli ve E.2016/196, K.2018/34 say ılı karar ı ile an ılan madde iptal edilmi ştir. Bu çerçevede ölçülülük yönünden yap ılan değerlendirmede uygulama imar plan ının onaylanmas ından itibaren be ş yıldan fazla süre geçmesine ra ğmen imar plan ında kamu hizmetine ayr ılan taşınmaz ın kamulaştırılmamas ı ve herhangi bir tazminat da ödenmemesinin ba şvurucuya şahsi olarak a şırı bir külfet yüklediği kanaatine ula şılm ıştır. Bu sebeple ba şvurucunun mülkiyet hakk ının korunmas ı ile kamunun yarar ı aras ında olmas ı gereken adil dengenin ba şvurucu aleyhine bozuldu ğu ve müdahalenin ölçülü olmad ığı kabul edilmi ştir (Hüseyin Ünal , 51-62). 20. Somut ba şvuruda da ba şvurucuya ait ta şınmaz ın uygulama imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ına rağmen beş yılı aşkın bir süredir kamula ştırılmad ığı ve kendisine herhangi bir tazminat da ödenmedi ği dikkate al ındığında bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektiren bir durumun söz konusu olmad ığı sonucuna var ılm ıştır. Dolay ısıyla başvurucunun mülkiyet hakk ına yap ılan müdahale ölçülü de ğildir. 21. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. B. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 22. Başvurucu, uzun süren yarg ılama nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvuru Numaras ı: 2019/9677 Karar Tarihi : 16/6/2022 52. Değerlendirme a. Kabul Edilebilirlik Yönünden23. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddialar ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden24. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılaman ın süresi tespit edilirken sürenin ba şlang ıç tarihi olarak davan ın ikame edildi ği tarih; sürenin sona erdi ği tarih olarak -ço ğu zaman icra a şamas ını da kapsayacak şekilde- yarg ılaman ın sona erdi ği, yarg ılamas ı devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin şikâyetle ilgili karar ını verdiği tarih esas al ınır (Selahattin Aky ıl, B. No: 2012/1198, 7/11/2013, 45, 47). 25. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyu şmazl ıklara ilişkin idari yarg ılama süresinin makul olup olmad ığı değerlendirilirken yarg ılaman ın karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, taraflar ın ve ilgili makamlar ın yarg ılama sürecindeki tutumu ve ba şvurucunun yarg ılaman ın süratle sonuçland ırılmas ındaki menfaatinin niteli ği gibi hususlar dikkate al ınır (Selahattin Aky ıl, 41). 26. An ılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer ba şvurularda verdi ği kararlar dikkate al ındığında 8 y ıl 9 ay 1 günlük yarg ılama süresinin makul olmad ığı sonucuna varmak gerekir. 27. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. C. Diğer İhlal İddialar ı 28. Başvurucu, yarg ılama neticesinde aleyhine yarg ılama gideri ve vekâlet ücretine hükmedilmesi sebebiyle ayr ıca mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. Başvurucuya ait ta şınmaz ın uygulama imar plan ında kamu hizmeti alan ına ayr ılmas ına rağmen beş yılı aşkın bir süredir kamula ştırılmamas ı ve kendisine herhangi bir tazminat da ödenmemesi nedeniyle mülkiyet hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ış ve ihlalin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ına karar verilmi ştir. Bu kapsamda yeniden yarg ılama karar ı ile birlikte önceki mahkeme kararlar ı ortadan kalkm ış olacakt ır. Dolay ısıyla somut olayda hükmedilen aleyhe vekâlet ücreti ve yarg ılama giderleri de ihlalin sonucuna ba ğlı olarak kendili ğinden ortadan kalkacakt ır. Bu nedenle aleyhe yarg ılama gideri ve vekâlet ücretine ili şkin şikâyetler yönünden bu a şamada inceleme yap ılmas ına gerek görülmemi ştir. D. Giderim Yönünden29. Başvurucu, ihlalin tespiti ile 50.000 TL maddi ve 50.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. Başvuru Numaras ı: 2019/9677 Karar Tarihi : 16/6/2022 630. Başvuruda mülkiyet hakk ı yönünden ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Bu kapsamda karar ın gönderildi ği yarg ı mercilerince yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında düzenlenen bireysel ba şvuruya özgü yeniden yarg ılama kurumunun özelliklerine ili şkin kapsaml ı aç ıklamalar için bkz. Mehmet Do ğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, 54-60; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019, 53-60, 66; Kadri Enis Berbero ğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 93-100). 31.İhlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ula şılm ıştır. 32. Bununla birlikte somut olayda makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği sonucuna var ılm ıştır. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında net 31.500 TL manevi tazminat ın başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; A. 1. Mülkiyet hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, 2. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, B. 1. Anayasa n ın 35. maddesinde güvence alt ına al ınan mülkiyet hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, 2. Anayasa'n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki makul sürede yarg ılanma hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Karar ın bir örne ğinin mülkiyet hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere Gaziantep 2. İdare Mahkemesine (E.2010/248, K.2010/1496) GÖNDER İLMESİNE, D. Makul sürede yarg ılanma hakk ı yönünden ba şvurucuya net 31.500 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, E. 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden olu şan toplam 4.864,60 TL yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, F. Ödemelerin karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2019/9677 Karar Tarihi : 16/6/2022 7G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 16/6/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi.