TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ADEM ERDURUCAN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/21648) Karar Tarihi: 22/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/21648 Karar Tarihi : 22/2/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Duygu KALUKÇU Başvurucular : Adem ERDURUCAN ve di ğerleri (bkz. ekli tablonun (B) sütunu) Başvurucular Vekili : Bkz. ekli tablonun (C) sütunu I. BA ŞVURUNUN KO
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ADEM ERDURUCAN VE D İĞERLERİ BAŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2018/21648) Karar Tarihi: 22/2/2022 Başvuru Numaras ı: 2018/21648 Karar Tarihi : 22/2/2022 1BİRİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Duygu KALUKÇU Başvurucular : Adem ERDURUCAN ve di ğerleri (bkz. ekli tablonun (B) sütunu) Başvurucular Vekili : Bkz. ekli tablonun (C) sütunu I. BA ŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru, güven ili şkisinin bozuldu ğu gerekçesine dayal ı olarak iş akdine son verilmesi üzerine aç ılan işe iade davas ının esas ı incelenmeden reddedilmesi nedeniyle adi l yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkeme hakk ı ile yarg ılaman ın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ği iddias ına ilişkindir. II. BA ŞVURU SÜREC İ 2. Başvurular muhtelif tarihlerde yap ılm ıştır. 3. Başvurular, ba şvuru formlar ı ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Ekli tablonun (A) sütununda numaralar ı belirtilen ba şvurular ın konu yönünden irtibatlar ı nedeniyle 2018/21648 numaral ı başvuru ile birle ştirilmesine ve incelemeni n 2018/21648 numaral ı başvuru üzerinden sürdürülmesine karar verilmi ştir. 5. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Bölüm Ba şkan ı taraf ından ba şvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 7. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 71. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı uyar ınca başvurunun içtihad ın oluştuğu alana ili şkin olduğu değerlendirilerek Bakanl ık cevab ı beklenmeden incelenmesine karar verilmi ştir. Başvuru Numaras ı: 2018/21648 Karar Tarihi : 22/2/2022 2III. OLAY VE OLGULAR 8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir: A. Arka Plan Bilgisi 9. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ıştır. Devletin yetkili organlar ı taraf ından tehdit de ğerlendirmesi yap ılarak demokratik anayasal düzene, bireylerin temel hak ve hürriyetlerine, millî güvenli ğe yönelik tehdit oluşturan tüm terör örgütlerine ve illegal yap ılanmalara kar şı tedbirler al ınmas ı kararlaştırılm ıştır (ayr ıntılar için bkz. Ayd ın Yavuz ve di ğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017). 10. An ılan tedbirler kapsam ında olağanüstü hâl ilan edilmi ş ve olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnameleri ç ıkar ılm ıştır. Bu çerçevede 22/7/2016 tarihinde kararlaştırılan 667 say ılı Olağanüstü Hal Kapsam ında Al ınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname (667 say ılı KHK) 23/7/2016 tarihli ve 29779 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe girmiştir. 11. 667 say ılı KHK'n ın 4. maddesinde devletin millî güvenli ğine karşı faaliyette bulunduğuna Millî Güvenlik Kurulunca karar verilen yap ı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeli ği, mensubiyeti veya iltisak ı yahut bunlarla irtibat ı olduğu değerlendirilen her türlü kadro, pozisyon ve statüde (i şçi dâhil) istihdam edilen personelin kamu görevinden çıkar ılmalar ı öngörülmü ştür. 12. 667 say ılı KHK, 18/10/2016 tarihli ve 6749 say ılı Kanun'un 29/10/2016 tarihli ve 29872 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanarak yürürlü ğe girmesi sonucunda kanunla şmıştır. B. Somut Ba şvurulara İlişkin Olay ve Olgular 13. Başvurucular, ekli tablonun (D) sütununda belirtilen kamu kurumlarda ( İdare) ve bu İdarelere hizmet veren özel şirketlerde ( Şirket) sözle şmeli işçi olarak çal ışmaktayken, başvurucular ın terör örgütü ile iltisakl ı olduklar ının İdare ve Şirkete bildirilmesi üzerine i ş akitleri feshedilmi ştir. 14. Başvurucular, i ş akitlerinin usulüne uygun olarak feshedilmedi ğini ve fesih için somut bir olguya dayan ılmad ığını belirterek i şe iade istemiyle idare ve şirket aleyhine dava açm ışlard ır. Daval ılar sunduklar ı cevap dilekçelerinde; ilgili birimlerden gelen yaz ılarda başvurucular ın terör örgütü yap ılanmas ı ile irtibat ı ve iltisak ı olduğu tespitine yer verildi ğini, başvurucular ın iş akitlerinin bu kapsamda ve 667 say ılı KHK'n ın 4. maddesi gere ği feshedildi ğini belirterek davan ın reddini savunmu şlard ır. 15. Ekli tablonun (E) sütununda belirtilen mahkemelerce bak ılan davalar ın bir kısm ı reddedilmi ştir. Kararlarda; ba şvurucular ın terör örgütü yap ılanmas ı ile irtibatl ı ve iltisakl ı olduklar ı gerekçesiyle 667 say ılı KHK'ya dayal ı olarak iş akitlerinin feshedildi ği, mevcut durum nedeniyle i şçiden kaynakl ı nedenle i şveren aç ısından güven ili şkisinin sars ıldığı, fesih i şleminin hakl ı ve geçerli nedenle gerçekle ştirildiği gerekçesine yer verilmiştir. Ekli tablonun (E) sütununda belirtilen mahkemelerin bir k ısm ı ise davalar ın kabulüne ve ba şvurucular ın işe iadesine karar vermi ştir. Karar gerekçelerinde genel olarak başvuruculara ili şkin bilgi ve belgelerin emniyet ve istihbarat kaynakl ı olduğu ancak bu Başvuru Numaras ı: 2018/21648 Karar Tarihi : 22/2/2022 3belgelerde i ş sözleşmesinin feshine neden olabilecek nitelikte terör örgütü ile irtibat yahut iltisaka ili şkin şüpheyi ortaya koyacak nitelikte emarelerin bulunmad ığı belirtilmi ştir. Bir kısım kararlarda ise ayr ıca feshin genel hükümler kapsam ında usulüne uygun olarak yap ılmad ığı belirtilmi ştir. 16. Başvurucular kararlara kar şı istinaf yoluna ba şvurmuşlard ır. İstinaf merciince (Bölge Adliye Mahkemesi) bir k ısım başvurucular ın istinaf istemleri reddedilmi ştir. Kararlarda, şüphe feshi kavram ı üzerine durulmu ş ve işverenden mevcut şüphe devam ederken i ş ilişkisini devam ettirmesinin beklenemeyece ği ifade edilmi ştir. Bir k ısım başvurucular ın istinaf talepleri ise kabul edilmi ş ve feshin usulüne uygun olmad ığı belirtilerek i şe iadeye hükmedilmi ştir. 17. Temyiz yolu aç ık kararlara kar şı başvurucular temyiz talebinde bulunmuşlard ır. Yarg ıtay ilgili Hukuk Dairesince (Daire) derece mahkemelerinin davan ın reddi kararlar ı kesin olmak üzere onanm ış; davan ın kabulü yönündeki kararlar ise ortadan kald ırılarak yine kesin olmak üzere davalar ın reddine hükmedilmi ştir. 18. Nihai kararlar ın tebliğinin ard ından başvurucular süresinde bireysel ba şvuruda bulunmuşlard ır. IV.İLGİLİ HUKUK 19.İlgili hukuk için bak ınız Berrin Baran Eker ([GK], B. No: 2018/23568, 2/7/2020, 20-35). V.İNCELEME VE GEREKÇE 20. Anayasa Mahkemesinin 22/2/2022 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gere ği düşünüldü: A. Adli Yard ım Talebi Yönünden 21. Başvuruculardan Suvardin Ay, bireysel ba şvuru harç ve masraflar ını karşılayacak geliri olmad ığını beyan ederek adli yard ım talebinde bulunmu ştur. 22. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) karar ında belirtilen ilkeler dikkate al ınarak geçimini önemli ölçüde güçle ştirmeksizi n yarg ılama giderlerini ödeme gücünden yoksun oldu ğu anlaşılan başvurucunun aç ıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yard ım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir. B. Makul Sürede Yarg ılanma Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 23. Başvuruculardan Tahsin Y ılıkoğlu yarg ılama sürecinin makul sürede neticelendirilmedi ğini belirterek adil yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme 24. Anayasa'n ın 36. ve 141. maddeleri ba ğlam ında medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazl ıklar ın makul sürede karara ba ğlanmas ı gerektiğine dair temel ilkele r Başvuru Numaras ı: 2018/21648 Karar Tarihi : 22/2/2022 4Anayasa Mahkemesince daha önce incelenmi ş ve bu konuda kararlar verilmi ştir (Güher Ergun ve di ğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013; Güher Ergun ve Tosun Tayfun Ergun, B. No: 2012/12, 17/9/2013; Nesrin K ılıç, B. No: 2013/772, 7/11/2013). Ba şvuru konusu olayda bu ilkelerden ayr ılmay ı gerektiren bir husus bulunmamaktad ır. 25. Başvuruya konu yarg ılama süreci incelendi ğinde davan ın, üç dereceli yarg ılama sisteminde ekli tablonun (E) sütununda belirtilen yarg ılama esas ı üzerinden 2 y ıl 1 ay 8 gün sürdü ğü tespit edilmi ştir. Yarg ılama süreci bir bütün olarak dikkate al ındığında başvurucunun hakk ını ihlal edecek bir gecikme olmad ığı sonucuna ula şılm ıştır. 26. Aç ıklanan nedenlerle ba şvurunun bu k ısm ının, diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabu l edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. Mahkeme Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucular ın İddialar ı 27. Başvurucular; i şverence i ş akitlerine KHK gere ği son verildi ğinin belirtilmesine ra ğmen terör örgütü ile irtibatl ı ve iltisakl ı olduklar ına dair herhangi bir bilgi, belge yahut mahkeme karar ı bulunmad ığını, derece mahkemeleri taraf ından da yeterli inceleme ve ara ştırma yap ılmaks ızın idari kurumlar ın bilgilendirmesi ile iddia ve itirazlar ının reddedildi ğini, bu kapsamda haks ız ve geçersiz bir şekilde iş akitlerinin sona erdirilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yarg ılanma hakk ı, gerekçeli karar hakk ı, etkili ba şvuru hakk ı, mülkiyet hakk ı, özel hayat ve aile hayat ına sayg ı hakk ı ile çal ışma haklar ının ihlal edildi ğini ileri sürmü şlerdir. 2. Değerlendirme 28. Anayasa n ın Hak arama hürriyeti kenar ba şlıklı 36. maddesinin birinci fıkras ı şöyledir: Herkes, me şru vas ıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yarg ı mercileri önünd e davac ı veya daval ı olarak iddia ve savunma ile adil yarg ılanma hakk ına sahiptir. 29. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Somut olayda ba şvurucular ın temel iddias ı; ilgili birimlerce gönderilen bilgilerin derece mahkemelerince yeterli kabul edilerek esas ı hakk ında herhangi bir inceleme ve de ğerlendirme yap ılmadan işe iade davalar ının reddedilmesidir. Bu nedenle ba şvurucular ın iddialar ının adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkeme hakk ı yönünden incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. İlk derece mahkemelerinin gerekçesi il e nihai merciin gerekçesinin farkl ı olduğu durumlarda nihai merciin gerekçesi incelemeye esas alınm ıştır. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 30. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan mahkeme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. Başvuru Numaras ı: 2018/21648 Karar Tarihi : 22/2/2022 5b. Esas Yönünden i. Genel İlkeler 31. Anayasa Mahkemesi eldeki ba şvuruda uygulanacak ilkeleri ba şvuruya benzer olgu ve iddialar ı içeren Berrin Baran Eker karar ında belirlemi ştir (Berrin Baran Eker, 53-60). An ılan kararda belirtildi ği üzere demokratik bir toplumda vazgeçilmez bir hak niteliğindeki adil yarg ılanma hakk ının güvencelerinden biri olan mahkeme hakk ı; uyuşmazl ığın bir mahkeme önüne getirilebilmesini, dava konusu edilen uyu şmazl ığa ilişkin esasl ı iddia ve savunmalar ın yarg ı merciince incelenerek de ğerlendirilmesini ve bir karara bağlanmas ını, ayr ıca verilen karar ın icra edilmesini gerektirir. Buna göre mahkeme hakk ı; mahkemeye eri şim hakk ı, karar hakk ı ve karar ın icras ı haklar ını içerir ( Berrin Baran Eker, 55). 32. Mahkemenin, önündeki uyu şmazl ığı karara ba ğlarken taraflardan birinin iddia ve savunmas ına bağlı kalarak buna kar şı diğer taraf ın öne sürdü ğü esasl ı itirazlar ı tart ışmadan yarg ılamay ı sonuçland ırmas ı hâlinde -ortada şeklî anlamda bir karar bulunsa bile- gerçek anlamda bir yarg ılama yap ıldığından bahsedilemeyecektir. Bu durumda uyu şmazl ığa karşı yarg ı yolunun teorik olarak aç ık olmas ı pratikte bir anlam ifade etmeyecek, böylece mahkeme hakk ı ve dolay ısıyla adil yarg ılanma hakk ı bir yan ılsamadan ibaret kalacakt ır (Berrin Baran Eker, 56). 33. Diğer taraftan mahkemelerin, önündeki uyu şmazl ığın esas ını incelememesi sadece adil yarg ılanma hakk ını zedelemekle kalmaz, ayn ı zamanda davan ın konusun u oluşturan medeni hakk ın bağlant ılı bulunduğu diğer (maddi) hak ve özgürlükler yönünden etkili başvuru hakk ının ihlal edilmesine de yol açabilir. Yarg ısal başvuru yollar ı, çoğunlukla bir hak veya özgürlükle ba ğlant ılı uyuşmazl ıklar ın çözüme kavu şturulmas ı amac ıyla ihdas edilmiştir. Kişiler dava açmak suretiyle mahkemelerden hak ve özgürlükleriyle ilgili olarak yarg ısal koruma talep etmektedir. Bireylerin yarg ısal koruma taleplerine cevap vermek, bu bağlamda dava konusu uyu şmazl ığın esas ını inceleyerek iddia ve savunmalar ı değerlendirdikten sonra davay ı karara ba ğlamak yarg ı mercilerinin anayasal yükümlülü ğüdür (Berrin Baran Eker, 57). 34. Bununla birlikte adil yarg ılanma hakk ı davan ın sonucuna yönelik bir güvence içermemekte yarg ılama sürecinin adil olarak yürütülmesini temin edecek birtak ım usul güvenceleri sunmaktad ır. Dolay ısıyla bireysel ba şvuru incelemelerinde adil yarg ılanma hakk ı kapsam ında değerlendirme yap ılırken davan ın sonucuna ili şkin bir ç ıkar ım yap ılmas ı mümkün de ğildir. Anayasa Mahkemesinin taraflar ın öne sürdü ğü ve esasa etkili olan iddialar ın -mahkeme hakk ının gereği olarak- derece mahkemelerince i şin mahiyetinin gerektirdi ği ölçüde incelenip incelenmedi ğini denetleme görevi bulunmaktad ır (Berrin Baran Eker, 58). 35. Öte yandan Anayasa Mahkemesi Berrin Baran Eker karar ında vurguland ığı üzere 667 say ılı KHK'da, devletin millî güvenli ğine karşı faaliyette bulundu ğuna Millî Güvenlik Kurulunca karar verilen yap ı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeli ği, mensubiyeti veya iltisak ı yahut bunlarla irtibat ı olduğu değerlendirilen i şçilerin iş sözleşmelerinin feshedilmesi öngörülmü ş ancak yarg ı mercilerinin denetim yetkisini kısıtlayan herhangi bir hükme yer verilmemi ştir. Bu bak ımdan 667 say ılı KHK'n ın 4. maddesi dayanak gösterilerek i ş sözleşmesi feshedilen i şçiler taraf ından aç ılan işe iade davalar ının esas ının incelenmesini önleyen herhangi bir düzenleme bulunmamaktad ır (Berrin Baran Eker, 69). Başvuru Numaras ı: 2018/21648 Karar Tarihi : 22/2/2022 636. 22/5/2003 tarihli ve 4857 say ılı İş Kanunu ve bu Kanun'u yorumlayan Yarg ıtay içtihatlar ına göre as ıl işverenin alt i şverenden sözle şmenin feshini istemesi, feshi kendiliğinden tek ba şına geçerli hâle getirmemektedir. Ayr ıca her ne kadar i şten ç ıkarman ın şüphe feshine dayal ı olduğu, dolay ısıyla niteli ği gereği şüphenin veya şüpheye götüren olgular ın ispat ının imkâns ız olduğu hakl ı olarak ileri sürülebilirse de -Yarg ıtay kararlar ında da belirtildi ği üzere- derece mahkemelerince i şvereni şüpheye götüren olgular ın ispat ko şulu aranmadan bir bütün olarak de ğerlendirilmesine engel bir durum yoktur. Aksi takdirde işverenin şüphesine dayanak olgular ın değerlendirilememesi, böylece feshin geçerli nedene dayan ıp dayanmad ığının incelenememesi şüphe feshinde yarg ı yolunun aç ık olmas ını anlams ız k ılar. Dolay ısıyla derece mahkemelerinin ba şvurucunun i ş sözleşmesinin feshinin geçerli nedene dayan ıp dayanmad ığını inceleme yükümlülü ğünün bulunmad ığı sonucuna ulaşılmas ını gerektirecek herhangi bir neden söz konusu de ğildir ( Berrin Baran Eker, 69). 37. K ısacas ı 667 say ılı KHK'n ın 4. maddesinde belirtilen örgüt, yap ı, oluşum veya gruplara üye olunmas ı ya da bunlara mensubiyetin veya iltisak ın yahut irtibat ın bulunmas ı geçerli bir fesih sebebi olarak öngörülmü ştür. Ancak bu düzenleme sözü edilen yap ılarla irtibat ının bulundu ğu gerekçesiyle i ş sözleşmesi feshedilen bir i şçinin açt ığı işe iade davas ında derece mahkemelerinin geçerli fesih sebebi olarak gösterilen olguyu, di ğer bir ifadeyle i şçinin kuralda belirtilen yap ılarla irtibat ının bulunup bulunmad ığını iş hukukunun kurallar ını da gözeterek ara ştırma ve ortaya koyma yükümlülü ğünü ortadan kald ırmamaktad ır (Berrin Baran Eker, 71). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 38. Somut olayda da derece mahkemeleri, adil yarg ılanma hakk ının bir unsuru olan mahkeme hakk ı gereği as ıl işverenin ba şvurucular hakk ındaki değerlendirmesinin objektif ve makul dayanaklar ı olup olmad ığını, dolay ısıyla geçerli feshin ko şullar ının oluşup oluşmad ığını incelemeden as ıl işverenin şüphesine ba ğlı kalarak sonuca varm ıştır. Başka bir ifadeyle derece mahkemeleri yarg ısal fonksiyonun esas ını oluşturan uyu şmazl ığın içinde yer alan maddi ve hukuki sorunlar ın bütünüyle ele al ınmas ı ve karara ba ğlanmas ı işlevini yerine getirmemi ş, gerçek anlamda bir yarg ısal faaliyet icra etmemi ştir. Dolay ısıyla hukuk düzeni taraf ından başvuruculara tan ınan feshe kar şı yarg ı yolunun aç ık olmas ı teorik olmaktan öteye geçememi ştir. Bu durumda ba şvurucular ın mahkeme hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ulaşılmaktad ır. Her ne kadar ba şvuruya konu kararlar ın bir k ısm ında baz ı başvurucular hakk ında istihbar ı nitelikte birtak ım tespitler oldu ğu belirtilmi şse de bu i şlemlerin neler olduğu ve şüpheyi hakl ı k ılıp k ılmad ığı olgusal olarak de ğerlendirilmedi ğinden an ılan karardan ayr ılmay ı gerektiren bir durumun bulunmad ığı anlaşılmaktad ır. 39. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurucular ın Anayasa n ın 36. maddesinde güvence altına al ınan mahkeme haklar ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 40. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: (1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir. ... Başvuru Numaras ı: 2018/21648 Karar Tarihi : 22/2/2022 7 (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. 41. Başvurucular, yarg ılaman ın yenilenmesi ile maddi ve manevi tazminata kara r verilmesi talebinde bulunmu ştur. 42. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir. Anayasa Mahkemesi di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). 43. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 44.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örne ğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar ın kendisine ula ştığı mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlalin sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58, 59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66, 67). 45.İncelenen ba şvuruda, derece mahkemelerinin dava konusu uyu şmazl ığın esas ını incelememeleri sebebiyle adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkeme hakk ının ihlal edildi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı anlaşılm ıştır. 46. Bu durumda mahkeme hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmaktad ır. Yap ılacak yeniden Başvuru Numaras ı: 2018/21648 Karar Tarihi : 22/2/2022 8yarg ılama ise bireysel ba şvuruya özgü düzenleme içeren 6216 say ılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ına göre ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ına yöneliktir. Bu kapsamda yap ılmas ı gereken i ş, yeniden yarg ılama karar ı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ula ştıran nedenleri gideren, ihlal karar ında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karar ın bir örne ğinin yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ekli tablonun (E) sütununda belirtilen mahkemelere gönderilmesine karar verilmesi gerekir. 47.İşbu ihlal karar ının başvurucular taraf ından aç ılan davalar ın esas ıyla ilgili herhangi bir de ğerlendirme içermedi ği vurgulanmal ıdır. Anayasa Mahkemesinin yukar ıda belirttiği ihlal gerekçelerini gözeterek ve söz konusu i şlemlerle ilgili olarak yeniden bir değerlendirme yaparak gereken karar ı vermek ekli tablonun (E) sütununda gösterilen mahkemelerin takdirindedir. 48. Mahkeme hakk ının ihlalinin tespiti ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılaman ın yeterli bir giderim sa ğlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekti ği sonucuna ula şılm ıştır. 49. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli tabloda belirtilen harç ve vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderlerinin ba şvuruculara ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜMA. Başvuruculardan Suvardin Ay' ın adli yard ım talebinin KABULÜNE, B. 1. Ba şvuruculardan Tahsin Y ılıkoğlu yönünden makul sürede yarg ılanma hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın aç ıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkeme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL ED İLEBİLİR OLDUĞUNA, C. Anayasa n ın 36. maddesinde güvence alt ına al ınan adil yarg ılanma hakk ı kapsam ındaki mahkeme hakk ını n İHLAL ED İLDİĞİNE, D. Karar ın bir örne ğinin mahkeme hakk ının ihlalinin sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere ekli tablonun (E) sütununda belirtilen mahkemelere GÖNDER İLMESİNE, E. Başvurucular ın tazminat taleplerinin REDD İNE, F. Dosyadaki belgelerden tespit edilen ekli tabloda gösterilen harç ve vekâlet ücretinden olu şan yarg ılama giderlerinin ba şvuruculara ÖDENMES İNE, G. Ödemenin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucular ın Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA, Başvuru Numaras ı: 2018/21648 Karar Tarihi : 22/2/2022 9H. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 22/2/2022 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Ba şkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Üye Üye Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ