TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MAHMUT MUMCU BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/24655) Karar Tarihi: 9/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/24655 Karar Tarihi : 9/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRecai AKYEL Basri BA ĞCI Raportör : Volkan SEVTEK İN Başvurucu : Mahmut MUMCU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; saç t ıraşının koğuş önünde yap ılmas ı ve t ıraş makinesi bulundurma talebinin kabul edilmemesi nedenleriyle ma
TÜRKİYE CUMHUR İYETİ ANAYASA MAHKEMES İ İKİNCİ BÖLÜM KARAR MAHMUT MUMCU BA ŞVURUSU (Başvuru Numaras ı: 2017/24655) Karar Tarihi: 9/7/2020 Başvuru Numaras ı: 2017/24655 Karar Tarihi : 9/7/2020 2İKİNCİ BÖLÜM KARAR Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCIRecai AKYEL Basri BA ĞCI Raportör : Volkan SEVTEK İN Başvurucu : Mahmut MUMCU I. BAŞVURUNUN KONUSU 1. Başvuru; saç t ıraşının koğuş önünde yap ılmas ı ve t ıraş makinesi bulundurma talebinin kabul edilmemesi nedenleriyle maddi ve manevi varl ığı koruma ve geli ştirme hakk ının, posta yoluyla gönderilen kitaplar ın teslim edilmemesi nedeniyle e ğitim hakk ının ve tutuklu olarak ayn ı ceza infaz kurumunda bulunan e şlerin birbirleriyle yeterli şekilde ileti şim kuramamalar ı nedeniyle de aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ği iddialar ına ilişkindir. II. BAŞVURU SÜREC İ 2. Ba şvuru 17/5/2017 tarihinde yap ılm ıştır. 3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yap ılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmu ştur. 4. Komisyonca ba şvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm taraf ından yap ılmas ına karar verilmi ştir. 5. Bölüm Ba şkan ı taraf ından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yap ılmas ına karar verilmi ştir. 6. Başvuru belgelerinin bir örne ği bilgi için Adalet Bakanl ığına (Bakanl ık) gönderilmi ştir. Bakanl ık, görüşünü bildirmi ştir. 7. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı beyanda bulunmu ştur. III. OLAY VE OLGULAR8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildi ği şekliyle ve Ulusal Yarg ı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir: Başvuru Numaras ı: 2017/24655 Karar Tarihi : 9/7/2020 39. Türkiye 15 Temmuz 2016 gecesi silahl ı bir darbe te şebbüsüyle kar şı karşıya kalm ış ve Bakanlar Kurulu taraf ından ülke genelinde 21/7/2016 tarihinden itibaren doksan gün süreyle ola ğanüstü hâl (OHAL) ilan edilmesine karar verilmi ştir. OHAL üçer ayl ık sürelerle uzat ılarak 18/7/2018 tarihine kadar devam etmi ştir. 10. Gediz Üniversitesinde teknoloji transfer ofis müdürü olan ba şvurucu, 15 Temmuz 2016 tarihli darbe te şebbüsü sonras ında terör örgütü [Fetullahç ı Terö r Örgütü/Paralel Devlet Yap ılanmas ı (FETÖ/PDY)] üyesi oldu ğu gerekçesiyle İzmir 7. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 1/9/2016 tarihli karar ıyla tutuklanarak Menemen T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna konulmu ş ve 4/1/2017 tarihinde İzmir 3 No.lu T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna (Ceza İnfaz Kurumu) nakledilmi ştir. 11. Akademisyen olan ba şvurucunun e şi de ayn ı soruşturma kapsam ında İzmir 4. Sulh Ceza Hâkimli ğinin 1/9/2016 tarihli karar ıyla tutuklanm ış ve İzmir Kad ın Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna konulmu ştur. A. Başvurucunun T ıraş Makinesi Talebine İlişkin Süreç 12. Başvurucu 17/2/2017 tarihli dilekçe ile Ceza İnfaz Kurumuna ba şvurarak t ıraş makinesi sat ın alma talebinde bulunmu ştur. 13. Ceza İnfaz Kurumu İdare ve Gözlem Kurulunun (Kurul) 17/2/2017 tarihli karar ıyla başvurucunun talebi reddedilmi ştir. Kararda; 17/6/2005 tarihli ve 25848 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Ceza İnfaz Kurumlar ında Bulundurulabilecek E şya ve Maddeler Hakk ında Yönetmelik'in (E şya Yönetmeli ği) elektrikli e şyalarla ilgili maddesinde say ılan elektrikli e şyalar içinde t ıraş makinesinin bulunmad ığı, ayr ıca berber hizmetinin koğuşlara s ıras ıyla verildi ği ve bu hizmetin yeterli oldu ğu gerekçesiyle ba şvurucunun koğuşta t ıraş makinesi bulundurma talebinin reddedildi ği belirtilmi ştir. 14. Başvurucunun Kurul karar ının kald ırılmas ı talebiyle yapt ığı şikâyet başvurus u Karşıyaka İnfaz Hâkimli ğinin (İnfaz Hâkimli ği) 10/3/2017 tarihli karar ı ile reddedilmi ştir. Karar gerekçesinde, mevzuata göre ceza infaz kurumunda bulundurulabilecek elektrikli eşyalar aras ında t ıraş makinesinin yer almad ığı gibi FETÖ/PDY üyesi oldu ğu gerekçesiyle ceza infaz kurumunda bulunan hükümlü ve tutuklulara verilecek berber hizmetiyle ilgili olarak Bakanl ık Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlü ğünün (Genel Müdürlük) 4/11/2016 tarihli yaz ısı uyar ınca başvurucunun berber hizmetinin kar şıland ığı vurgulanarak verilen karar ın usul ve yasaya uygun oldu ğu belirtilmi ştir. 15. Başvurucunun an ılan karara kar şı itiraz ı Karşıyaka 2. A ğır Ceza Mahkemesinin (Ağır Ceza Mahkemesi) 31/3/2017 tarihli karar ıyla kesin olarak reddedilmi ştir. 16. Nihai karar 17/4/2017 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. B. Başvurucuya Gönderilen Kitaplara İlişkin Süreç 17. Kurul 23/2/2017 tarihli karar ıyla terör örgütü mensubu oldu ğu gerekçesiyle hükümlü ve tutuklu bulunanlara kargo yoluyla ya da yak ınlar ı arac ılığıyla d ışarıdan gelen ders kitaplar ı ve mensup oldu ğu dine ait kutsal kitaplar haricindeki kitaplar ın Kuruma kabul edilmemesine karar vermi ştir. Karar gerekçesinde, 13/12/2004 tarihli ve 5275 say ılı Ceza ve Başvuru Numaras ı: 2017/24655 Karar Tarihi : 9/7/2020 4Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Kanun'un 61. ve 62. maddeleri dikkate al ınarak karar verildiği belirtilmi ştir. Yine gerekçede; terör örgütü mensubu hükümlü ve tutuklular ın örgütsel faaliyetlerinin engellenebilmesi, haberle şme ve kendi aralar ında bilgi payla şımında bulunmalar ı sonucunda meydana gelebilecek istenmeyen olaylar ın önüne geçilmesi, ayr ıca terör örgütlerine kar şı güvenlik tedbirlerinin art ırılmas ına yönelik olarak Genel Müdürlükten gönderilen yaz ılara istinaden " Ohal süresince " tutuklu ve hükümlüler için gelen kitaplar ın Kuruma kabul edilmemesine ve bu ki şilerin ziyaretçilerine verilmek üzere emanet e şya deposunda muhafazas ına karar verildi ği açıklanm ıştır. 18. Başvurucunun kutsal kitap ve ders kitaplar ı dışındaki kitaplar ın hükümlü ve tutuklulara verilemeyece ğine ilişkin Kurul karar ının tebliği üzerine söz konusu karar ın kald ırılmas ı talebiyle yapt ığı şikâyet başvurusu İnfaz Hâkimli ğinin 16/3/2017 tarihli karar ı ile reddedilmi ştir. Karar gerekçesinde, kanun ve yönetmeliklere uygun olarak verilen kararda herhangi bir isabetsizlik bulunmad ığı ifade edilmi ştir. 19. Başvurucunun an ılan karara kar şı yapt ığı itiraz A ğır Ceza Mahkemesinin 12/4/2017 tarihli karar ıyla kesin olarak reddedilmi ştir. 20. Nihai karar 25/4/2017 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. C. Başvurucunun E şiyle Görü şme Talebine İlişkin Süreç 21. Başvurucu 8/2/2017 tarihli dilekçe ile Ceza İnfaz Kurumuna ba şvurmuş ve eşi S.P.M. ile aç ık ziyaret ya da telefonla görü şme talebinde bulunmu ştur. 22. Kurulun 14/2/2017 tarihli karar ıyla başvurucunun talebi reddedilmi ştir. Kararda; her ne kadar ba şvurucu da e şi de Aliağa Ceza İnfaz Kurumlar ı Kampüsü içindeki infaz kurumlar ında bulunsalar dahi farkl ı kurumlarda bulunduklar ı ve d ışarıdan telefon açılmak suretiyle görü şme yapt ırılamayaca ğı için mevzuat ın ilgili hükümleri gere ğince başvurucunun kad ın kapal ı ceza infaz kurumunda tutuklu bulunan e şiyle aç ık ziyaret ya da telefon görü ş talebinin kar şılanmas ının mümkün olmad ığı belirtilmi ştir. 23. Başvurucunun Kurul karar ının kald ırılmas ı talebiyle yapt ığı şikâyet başvurus u İnfaz Hâkimli ğinin 7/3/2017 tarihli karar ı ile reddedilmi ştir. Karar gerekçesinde; ilgili mevzuata göre ayn ı kampüs içinde olsalar bile farkl ı ceza infaz kurumlar ında barındırılan hükümlü ve tutuklular ın birbirleri ile görü ştürülemeyece ği, ayr ıca başka bir kurum vey a kuruluşa ait telefon numaras ı ile görüşme yapamayacaklar ı değerlendirilerek tedbir amaçl ı verilen karar ın usul ve yasaya uygun oldu ğu belirtilmi ştir. 24. Başvurucunun an ılan karara kar şı yapt ığı itiraz A ğır Ceza Mahkemesinin 31/3/2017 tarihli karar ıyla kesin olarak reddedilmi ştir. 25. Nihai karar 17/4/2017 tarihinde ba şvurucuya tebli ğ edilmiştir. 26. Başvurucu 17/5/2017 tarihinde bireysel ba şvuruda bulunmu ştur. 27. UYAP arac ılığıyla erişilen bilgi ve belgelerden ba şvurucunun e şinin 10/10/2017 tarihinde, ba şvurucunun da 10/12/2019 tarihinde bulunduklar ı ceza infaz kurumlar ından tahliye edildikleri anla şılmaktad ır. Başvuru Numaras ı: 2017/24655 Karar Tarihi : 9/7/2020 528. Diğer yandan Anayasa Mahkemesinin 24/12/2019 tarihli yaz ısıyla başvurucunun ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bar ındırılmaya başland ığı 4/1/2017 tarihi ile eşinin tahliye oldu ğu 10/10/2017 tarihleri aras ında eşiyle aç ık/kapal ı görüş yap ıp yapmad ığı, telefon vas ıtas ıyla görüşüp görüşmediği, mektup yoluyla haberle şme sağlay ıp sağlamad ığı hususlar ında eldeki bilgi ve belgelerin gönderilmesi talep edilmi ştir. 25/12/2019 tarihli cevap yaz ısında, belirtilen tarihler aras ında başvurucu ve e şi aras ında aç ık veya kapal ı görüş gerçekleştirilmediği bildirilmi ştir. Söz konusu uygulaman ın 17/6/2005 tarihli ve 25848 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Hükümlü ve Tutuklular ın Ziyaret Edilmeleri Hakk ında Yönetmelik'in (Ziyaret Yönetmeli ği) 9. maddesinin üçüncü f ıkras ında yer alan -5/12/2018 tarihli yönetmelik de ğişikliği öncesi- düzenlemeye dayand ığı aç ıklanm ıştır. Yine 6/4/2006 tarihli ve 26131 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Ceza İnfaz Kurumlar ının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfaz ı Hakk ında Tüzük'ün 88. maddesinde yer alan "Hükümlülere d ışarıdan telefon aç ılmak suretiyle görü şme yapt ırılmaz. " düzenlemesi nedeniyle ceza infaz kurumlar ı aras ında telefonla görü şme gerçekle ştirilmediği belirtilmi ştir. Ancak bu uygulaman ın farkl ı ceza infaz kurumlar ında kalmakta olan hükümlü ve tutuklular ın birbirleri ile telefonla görü ştürülmeleriyle ilgili gerekli kolayl ığın sağlanmas ıyönündeki Genel Müdürlü ğün 27/9/2018 tarihli görü ş yaz ısı sonras ı terk edildi ği ifade edilmi ştir. Diğer yandan ba şvurucu ve e şinin bu süre içinde sadece mektup yoluyla ileti şim kurduklar ı bildirilmi ştir. IV.İLGİLİ HUKUK A. Kişinin Maddi ve Manevi Varl ığını Koruma ve Geli ştirme Hakk ı Yönünden 29. 5275 say ılı Kanun un "Oda ve eklentilerinde bulundurulabilecek ki şisel eşyalar " kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir: "(1) Kapal ı ceza infaz kurumlar ında bulunan hükümlülerin oda ve eklentilerinde bulundurabilecekleri veya bulunduramayacaklar ı kişisel eşya, g ıda, t ıbbî malzeme ve di ğer ihtiyaç maddeleri yönetmelikle düzenlenir. " 30. 5275 say ılı Kanun un " Tutuklular ın yükümlülükleri " kenar ba şlıklı 116. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Bu Kanunun; yüksek güvenlikli kapal ı ceza infaz kurumlar ı, ... oda ve eklentilerinde bulundurulabilecek ki şisel eşyalar, ... yönetim taraf ından al ınabilecek tedbirler, ... şikâyet ve itiraz, ... kütüphaneden yararlanma, süreli veya süresiz yay ınlardan yararlanma hakk ı, telefonla haberle şme hakk ı, radyo, televizyon yay ınlar ı ile internet olanaklar ından yararlanma hakk ı, mektup, faks ve telgraflar ı alma ve gönderme hakk ı, bu Kanunda say ılan günlerde d ışarıdan gönderilen hediyeyi kabul etme hakk ı, ... hükümlülerin say ısı ve uygulanacak güvenlik tedbirleri, e ğitim programlar ı, öğretimden yararlanma, .. ziyaret, yabanc ı hükümlüleri ziyaret, ziyaret ve görü şlerde uygulanacak esaslar, ... kütüphane ve kurslardan yararlanma konular ında ... düzenlenmi ş hükümlerin tutuklulu k hâliyle uzla şır nitelikte olanlar ı tutuklular hakk ında da uygulanabilir. " 31. Eşya Yönetmeli ği'nin " Elektrikli e şyalar " kenar ba şlıklı 9. maddesi şöyledir: "Koğuş, oda ve eklentilerinde, kantinden temin edilmek ko şuluyla, bir adet otuzyedi ekran televizyon ile elektrikli su ısıtıcısı, saç kurutma makinesi ve büro tipi buzdolab ı ile kurumun bulundu ğu coğrafi bölgenin iklim ko şullar ı dikkate al ınarak, her ko ğuş veya odada bir adet vantilatör bulundurulmas ına izin verilebilir. Ayr ıca her hükümlü, kuru m kantininden sat ın almak kayd ıyla bir adet kulakl ıklı küçük el radyosu bulundurabilir. Başvuru Numaras ı: 2017/24655 Karar Tarihi : 9/7/2020 6Oda sistemine geçmemi ş ceza infaz kurumlar ında, koğuşlar ın durumuna göre, bir adet büyük ekranl ı televizyon ile buzdolab ı bulundurulmas ına izin verilebilir. Ayd ınlatma d ışındaki elektrik giderleri hükümlü taraf ından kar şılan ır. Koğuş, oda v e eklentilerinde, kantinden temin edilmek ko şuluyla, bir adet otuzyedi ekran televizyon ile elektrikli su ısıtıcısı, saç kurutma makinesi ve büro tipi buzdolab ı ile kurumun bulundu ğu coğrafi bölgenin iklim ko şullar ı dikkate al ınarak, her ko ğuş veya odada bir adet vantilatö r bulundurulmas ına izin verilebilir. Ayr ıca her hükümlü, kurum kantininden sat ın alma k kayd ıyla bir adet kulakl ıklı küçük el radyosu bulundurabilir. " B. Eğitim Hakk ı Yönünden 32. Mevcut ba şvurunun de ğerlendirilmesi s ıras ında gözönünde bulundurulan ulusal hukuk kaynaklar ı için bkz. İbrahim Kaptan (2), B. No: 2017/30723, 12/9/2018, 15-19. C. Aile Hayat ına Sayg ı Hakk ı Yönünden 33. Anayasa Mahkemesi daha önceki kararlar ında mahpuslar ın aç ık görüş hakk ının sınırland ırılmas ına dayanak olu şturan ulusal ve uluslararas ı mevzuat ile konuyla ilgili Avrupa İnsan Haklar ı Mahkemesi kararlar ına (Halil Berk, B. No: 2017/8758, 21/3/2018, 18-37; M.Ö., B. No: 2017/34584, 22/3/2018, 18-37), ayr ıca aç ık görüşle ilgili mevzuat değişiklikleri ile tutuklunun telefonla haberle şme hakk ına ilişkin ulusal ve uluslararas ı mevzuat ve konuyla ilgili Yarg ıtay karar ına (Hüseyin Ekinci, B. No: 2016/38867, 3/7/2019, 21-43) yer vermi ştir. V. İNCELEME VE GEREKÇE 34. Mahkemenin 9/7/2020 tarihinde yapm ış olduğu toplant ıda başvuru incelenip gereği düşünüldü: A. Kişinin Maddi ve Manevi Varl ığını Koruma ve Geli ştirme Hakk ının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 35. Başvurucu, saç t ıraşının koğuş önünde yap ılmas ı ve Ceza İnfaz Kurumunda tıraş makinesi bulundurma talebinin kabul edilmemesi nedenleriyle anayasal haklar ının ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme a. Saç T ıraşının Koğuş Önünde Yap ılmas ına İlişkin İddia 36. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder ( Tahir Canan , B. No: 2012/969, 18/9/2013, 16). Ba şvurucu, kald ığı koğuşun önünde saç t ıraşı yap ılmas ının kötü muamele te şkil ettiğini ileri sürmü ştür. Başvurucu, saç t ıraşının Ceza İnfaz Kurumundaki özel bir odada yap ılmam ış olmas ının kendisi üzerinde ne şekilde fiziksel ve ruhsal etkileri oldu ğu konusunda bir aç ıklamada bulunmamaktad ır. Bu bağlamda başvurucu, şikâyetine konu uygulaman ın ceza infaz kurumunda tutulman ın kaç ınılmaz elem seviyesinin Başvuru Numaras ı: 2017/24655 Karar Tarihi : 9/7/2020 7ötesinde asgari bir a ğırlık derecesine ula ştığı kanaati olu şturacak bir aç ıklamad a bulunmam ıştır. Somut olayda tutulma ko şullar ı bak ımından asgari e şik derecesini n aşılmad ığı dikkate al ınarak başvurucunun tüm iddialar ının kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ı kapsam ında incelenmesi gerekti ği değerlendirilmi ştir. Öte yandan ba şvurucunun zorla t ıraş edildiğine veya kötü muamele amaçl ı olarak belli bir saç modeline zorland ığına yönelik bir iddias ının da olmad ığı görülmektedir ( Timur Demir, B. No: 2018/33190, 9/5/2019, 50). 37. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının açıkça dayanaktan yoksun olmas ı nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. T ıraş Makinesi Talebinin Reddedilmesine İlişkin İddia 38. Anayasa Mahkemesi; daha önce önüne gelen ba şvurularda, ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ının kapsam ve içeri ğini belirlemi ştir. Somut başvuruda dile getirilen benzer şikâyetler Anayasa Mahkemesince daha önce incelenmi ş ve ilgili Anayasa kurallar ı yorumlanm ıştır (Ahmet Temiz (7) , B. No: 2014/804, 8/6/2017; Mehmet Çelebi Çalan (2), B. No: 2014/5674, 8/6/2017; Murat Türk (4), B. No: 2015/19665, 28/6/2018). 39. Başvurucunun ko ğuşunda bulundurmak istedi ği eşyan ın mevzuat çerçevesinde ikame edilebilir nitelikte oldu ğu değerlendirilmi ştir. Buna göre Anayasa Mahkemesinin sıklıkla uygulanm ış aç ık bir içtihad ının bulundu ğu -kişinin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geliştirme hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin- somut ba şvurunun Anayasa'n ın yorumlanmas ı ve uygulanmas ı veya temel haklar ın kapsam ının ve s ınırlar ının belirlenmesi aç ısından önem taşımad ığı gibi başvurucunun da önemli bir zarara u ğramad ığı sonucuna var ılmaktad ır. 40. Aç ıklanan gerekçelerle anayasal ve ki şisel önemden yoksun olmas ı nedeniyle başvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik şartlar ı yönünden incelenmeksizin kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. B. Eğitim Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı 41. Başvurucu; ailesi taraf ından posta yoluyla gönderilen İngilizce kitaplar ın Kurulca al ınan karar do ğrultusunda (bkz. 17) kendisine teslim edilmemesi nedeniyle e ğitim hakk ının, ayr ıca kutsal kitaplar d ışında din ile ilgili yard ımc ı kitaplar ın da k ısıtlama kapsam ında olmas ı nedeniyle din ve vicdan hürriyetinin ihlal edildi ğini ileri sürmü ştür. 2. Değerlendirme a.İncelemenin Kapsam ı 42. Anayasa n ın "Eğitim ve öğrenim hakk ı ve ödevi " kenar ba şlıklı 42. maddesinin birinci ve ikinci f ıkralar ı şöyledir: "Kimse, eğitim ve öğrenim hakk ından yoksun b ırak ılamaz. Öğrenim hakk ının kapsam ı kanunla tesbit edilir ve düzenlenir. " Başvuru Numaras ı: 2017/24655 Karar Tarihi : 9/7/2020 843. Anayasa Mahkemesi 5275 say ılı Kanun'un 62. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında eğitim ve öğretimine devam eden mahpuslar ın diğer yay ınlardan farkl ı olarak ders kitaplar ının denetime tabi tutulamayaca ğına ilişkin hükmün öngörülmesiyle öncelikli olarak korunmak istenen de ğerin eğitim hakk ı olduğunu belirtmi ş ve ders kitaplar ının teslim edilmediği şikâyetine ili şkin başvurunun ifade özgürlü ğü ışığında eğitim hakk ı kapsam ında değerlendirilmesi gerekti ğini kabul etmi ştir ( Halil Özhan Koral , B. No: 2017/18895, 9/1/2019, 28). 44. Somut olayda yurt d ışında İngilizce e ğitim ald ığını belirten ba şvurucu, ailesi taraf ından posta yoluyla gönderilen İngilizce kitaplar ın kendisine teslim edilmemesinde n şikâyet etmektedir. Di ğer yandan Kurul karar ına göre din ile ilgili yard ımc ı kitaplar ın da kısıtlama kapsam ında bulunmas ından şikâyet eden ba şvurucu, dinî konularda sözünü etti ği yard ımc ı kitaplar ın hangileri oldu ğunu belirtmedi ği gibi Kurum idaresi arac ılığıyla talep etmesine ra ğmen bu kitaplar ı edinemedi ğine ilişkin bir aç ıklamada da bulunmam ıştır. Bu nedenlerle ba şvurucu taraf ından korunmak istenen de ğerin -İngilizce kitaplar ın teslim edilmemesinden kaynakl ı- eğitim hakk ı olduğu anlaşılmakla ba şvurucunun tüm şikâyetleri eğitim hakk ı kapsam ında incelenmi ştir. b. Kabul Edilebilirlik Yönünden 45. Anayasa'n ın 148. maddesinin üçüncü f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "... Başvuruda bulunabilmek için ola ğan kanun yollar ının tüketilmi ş olmas ı şartt ır." 46. 30/3/2011 tarihli ve 6216 say ılı Anayasa Mahkemesinin Kurulu şu ve Yarg ılama Usulleri Hakk ında Kanun'un 45. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı şöyledir: "İhlale neden oldu ğu ileri sürülen i şlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmü ş idari ve yarg ısal başvuru yollar ının tamam ının bireysel ba şvuru yap ılmadan önce tüketilmi ş olmas ı gerekir. " 47. An ılan Anayasa ve Kanun maddelerinde yer verilen kanun yollar ının tüketilmesi koşulu, bireysel ba şvurunun temel hak ihlallerini önlemek için son ve ola ğanüstü bir çare olmas ının doğal sonucudur. Di ğer bir ifadeyle temel hak ihlallerini öncelikle idari makamlar ın ve derece mahkemelerinin gidermekle yükümlü olmas ı, kanun yollar ının tüketilmesi ko şulunu zorunlu k ılmaktad ır (Necati Gündüz ve Recep Gündüz , B. No: 2012/1027, 12/2/2013, 20). 48. Temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildi ği iddialar ının öncelikle genel yarg ı mercilerinde ola ğan yasa yollar ı ile çözüme kavu şturulmas ı esast ır. Bireysel ba şvuru yoluna, iddia edilen hak ihlallerinin bu ola ğan denetim mekanizmas ı içinde giderilememesi durumunda ba şvurulabilir. Bireysel ba şvurunun ikincil niteli ği gereği başvurucunun ihlal iddialar ını öncelikle yetkili idari ve yarg ısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip oldu ğu bilgi ve delilleri zaman ında sunmas ı, dava ve ba şvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermesi gerekmektedir ( İsmail Bu ğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, 17; Rıfat Bak ır ve diğerleri, B. No: 2013/2782, 11/3/2015, 45; Bayram Gök, B. No: 2012/946, 26/3/2013, 18, 19). 49. Somut olayda ba şvurucu, terör örgütü mensubu oldu ğu gerekçesiyle hükümlü ve tutuklu bulunanlara yönelik olarak kutsal kitap ve ders kitaplar ı dışındaki yay ınlar ın verilemeyece ğine ilişkin Kurul karar ına karşı İnfaz Hâkimli ğine şikâyet ba şvurusunda Başvuru Numaras ı: 2017/24655 Karar Tarihi : 9/7/2020 9bulunmuştur. Kurul karar ının başvurucuya özgü verilmi ş bir karar olmad ığı, genel nitelikteki uygulamaya ili şkin bir karar oldu ğu anlaşılmaktad ır. Başvurucunun gerek şikâyet dilekçesinde gerekse itiraz dilekçesinde ailesi taraf ından posta yoluyla gönderilen İngilizce kitaplar ın kendisine teslim edilmemesinden bahsetmedi ği, bu konudaki ihlal iddialar ını ilk defa bireysel ba şvuruda dile getirdi ği görülmektedir. 50. 5275 say ılı Kanun'un 62. maddesinin (2) numaral ı fıkras ında ders kitaplar ı yönünden bir istisna getirilmi ş ve bunlar ın posta yoluyla ya da ziyaretçi arac ılığıyla getirilse dahi hükümlü ve tutuklulara teslim edilmesi gerekti ği öngörülmü ştür. Ne var ki ba şvurucu, genel nitelikteki uygulamaya ili şkin Kurul karar ına karşı hukuki bir yola ba şvurmuş ise de başvurucunun bireysel ba şvuruya konu etti ği ve ailesi taraf ından posta yoluyla gönderilen İngilizce kitaplar ın kendisine teslim edilmemesi şikâyetiyle ilgili iddias ını usulüne uygun olarak ilgili mercilere sunmad ığı anlaşılmaktad ır. Ayr ıca bu kitaplar ın ders kitab ı olduğuna ilişkin bir iddiada da bulunulmam ıştır. 51. Bu nedenle Anayasa'n ın eğitim hakk ını düzenleyen 42. maddesinin birinci ve ikinci f ıkralar ı ve ilgili mevzuat uyar ınca, başvurucuya posta yoluyla gönderilen kitaplar yönünden yetkili idari ve yarg ısal mercilerce bir de ğerlendirme yap ılamam ıştır. Diğer bir ifadeyle ba şvurucu, İngilizce kitaplar ın kendisine teslim edilmemesinin e ğitim hakk ını ihlal ettiği iddias ını doğrudan Anayasa Mahkemesine yapt ığı bireysel ba şvuruda dile getirmektedir. Dolay ısıyla bireysel ba şvurunun ikincilli ği ilkesi gere ği söz konusu iddian ın somut başvuruda incelenmesi mümkün değildir. 52. Aç ıklanan gerekçelerle ba şvurunun bu k ısm ının diğer kabul edilebilirlik koşullar ı yönünden incelenmeksizin başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez oldu ğuna karar verilmesi gerekir. C. Aile Hayat ına Sayg ı Hakk ının İhlal Edildi ğine İlişkin İddia 1. Başvurucunun İddialar ı ve Bakanl ık Görüşü 53. Başvurucu, kendisi gibi tutuklu olan e şiyle aç ık görüş ya da telefonla haberleşme imkân ından yararland ırılmayarak hiçbir şekilde görü ştürülmemesinin mevzuata ayk ırı olduğunu belirtmi ştir. Başvurucu, e şiyle görü ştürülmemesi nedeniyle aile birliğinin zarar gördü ğünü ifade ederek aile hayat ına sayg ı hakk ı ve haberle şme hürriyetinin ihlal edildiğini ileri sürmü ştür. 54. Bakanl ık görüşünde, Genel Müdürlü ğün 27/9/2018 tarihli görü ş yaz ısı ile birbirleri ile telefonla görü şme hakk ı olup farkl ı ceza infaz kurumlar ında kalmakta olan hükümlü ve tutuklular ın birbirleri ile telefonla görü ştürülmeleri ile ilgili gerekli kolayl ığın sağlanmas ı ve güvenlik tedbirlerinin al ınmas ı yönünde tüm ceza infaz kurumlar ının bilgilendirdi ği belirtilmi ştir. Bu tarihten itibaren gerekli tedbirler al ınarak görü ş kapsam ındaki ki şilerin telefon ile görü ştürülmeye ba şland ığı vurgulanm ıştır. Bakanl ık görüşünde ayr ıca Ziyaret Yönetmeli ği'nin 9. maddesinin 5/12/2018 tarihli ve 30616 say ılı Resmî Gazete'de yay ımlanan Hükümlü ve Tutuklular ın Ziyaret Edilmeleri Hakk ında Yönetmelikte De ğişiklik Yap ılmas ına Dair Yönetmelik ile de ğiştirilen üçüncü f ıkras ı ile ayn ı ceza infaz kurumu ya da birden fazla ceza infaz kurumunun bir arada bulundu ğu yerleşkedeki farkl ı kurumlarda bar ındırılmakta olan hükümlü veya tutuklu e şlerin birbirleriyle görü şmesi olanağı getirildiği hat ırlat ılm ıştır. Ancak bu de ğişiklik öncesinde ba şvurucunun e şi ile görüşme yapmas ının o tarihte yürürlükte olan mevzuata uygun olmad ığı ifade edilmi ştir. Sonuç olarak Kurul karar ının ve kullan ılan takdir yetkisinin hukuka uygun oldu ğu, İnfaz Hâkimliği ve Ağır Ceza Mahkemesi kararlar ındaki tespit ve sonuçlar ın da kanunun Başvuru Numaras ı: 2017/24655 Karar Tarihi : 9/7/2020 10uygulanmas ı niteliğinde oldu ğu ve bu anlamda hak ve özgürlükleri ihlal eder nitelikte olmad ığı, adaleti ve sa ğduyuyu hiçe sayan tarzda aç ık bir keyfîlik içermedi ği belirtilmi ştir. 55. Başvurucu, Bakanl ık görüşüne karşı verdiği cevapta önceki iddialar ını tekrar etmiştir. 2. Değerlendirme 56. Anayasa n ın 5. maddesi şöyledir: "Devletin temel amaç ve görevleri, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, ki şilerin ve toplumun refah, huzur ve mutlulu ğunu sağlamak; ki şinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle ba ğdaşmayacak surette s ınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kald ırmaya, insan ın maddî ve manevî varl ığının gelişmesi için gerekli şartlar ı haz ırlamaya çal ışmakt ır." 57. Anayasa n ın başvurunun de ğerlendirilmesinde dikkate al ınacak 20. maddesinin birinci f ıkras ının ilgili k ısm ı şöyledir: "Herkes, ... aile hayat ına sayg ı gösterilmesini isteme hakk ına sahiptir. ... aile hayat ının gizliliğine dokunulamaz. " 58. Anayasa n ın 41. maddesinin ilgili k ısımlar ı şöyledir: "Aile, Türk toplumunun temelidir ... Devlet, ailenin huzur ve refah ı ... için gerekli tedbirleri al ır, teşkilat ı kurar... " 59. Anayasa Mahkemesi, olaylar ın başvurucu taraf ından yap ılan hukuki nitelendirmesi ile ba ğlı olmay ıp olay ve olgular ın hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan , 16). Ba şvurucunun şikâyetinin özünün kendisi gibi tutuklu olan e şiyle yüz yüze ya da telefonla görü şme imkân ından yararlanamamas ına ilişkin olduğu anlaşılmaktad ır. Anayasa Mahkemesi benzer bir ba şvuruyu aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında incelemi ştir (Hüseyin Ekinci, 52). Somut ba şvuruda da bu ilkeden ayr ılmay ı gerektiren bir durum bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla başvurucunun e şiyle aile hayat ının devam ını sağlayacak şekilde -asgari de olsa- ileti şimini/temas ını sürdürecek önlemlerin al ınmamas ı yönündeki söz konusu iddian ın aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında değerlendirilmesi gerekti ği kanaatine var ılm ıştır. a. Kabul Edilebilirlik Yönünden60. Aç ıkça dayanaktan yoksun olmad ığı ve kabul edilemezli ğine karar verilmesini gerektirecek ba şka bir neden de bulunmad ığı anlaşılan aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildiğine ilişkin iddian ın kabul edilebilir oldu ğuna karar verilmesi gerekir. b. Esas Yönünden i. Genel İlkeler 61. Aile hayat ına sayg ı hakk ı Anayasa n ın 20. maddesinin birinci f ıkras ında güvence alt ına al ınm ıştır. Madde gerekçesi de dikkate al ındığında kamusal makamlar ın özel hayata ve aile hayat ına müdahale edememesi ile ki şinin ferdî ve aile hayat ını kendi anlad ığı Başvuru Numaras ı: 2017/24655 Karar Tarihi : 9/7/2020 11gibi düzenleyip ya şayabilmesi gere ğine işaret edildi ği görülmekte olup söz konusu düzenleme, Avrupa İnsan Haklar ı Sözleşmesi nin 8. maddesi çerçevesinde korunan aile hayat ına sayg ı hakk ının Anayasa daki kar şılığını oluşturmaktad ır. Ayr ıca Anayasa n ın 41. maddesinin -Anayasa n ın bütünselli ği ilkesi gere ği- özellikle aile hayat ına sayg ı hakk ına ilişkin pozitif yükümlülüklerin de ğerlendirilmesi ba ğlam ında dikkate al ınmas ı gerektiği açıktır (Murat At ılgan, B. No: 2013/9047, 7/5/2015, 22; Marcus Frank Cerny [GK], B. No: 2013/5126, 2/7/2015, 36). 62. Anayasa'n ın 19. maddesi gere ğince hükümlü ve tutuklular ın özel ve aile hayat ının s ınırlanmas ı hukuka uygun olarak ceza infaz kurumunda tutulman ın kaç ınılmaz ve doğal bir sonucudur. Öte yandan hükümlü ve tutuklular ın özel ve aile hayat ına sayg ı gösterilmesi hakk ı, ceza infaz kurumu idaresinin hükümlü ve tutuklular ın ailesi ve yak ınlar ıyla temas ını devam ettirecek önlemleri almas ını zorunlu k ılmaktad ır (Mehmet Zahit Şahin, B. No: 2013/4708, 20/4/2016, 36). Bununla beraber bu yükümlülük yerine getirilirken ceza infaz kurumunda tutulman ın doğal sonuçlar ının gözetilmesi gerekmektedir. 63. Devletin hükümlü ve tutuklular ın ailesi ve yak ınlar ıyla iletişimini devam ettirecek önlemleri almas ı pozitif yükümlülüklerinin bir gere ği olsa da -belirtildi ği üzere- hukuka uygun bir tutulmadan kaynaklanan kaç ınılmaz sonuçlar nedeniyle aile hayat ı kapsam ındaki temas ın s ınırland ırılmas ı doğald ır. Kamu düzeninin ve kurum güvenli ğinin sağlanmas ı yönündeki me şru amaç do ğrultusunda ve makul bir gereklili ğin olmas ı durumunda gerekçeleri ilgili ve yeterli şekilde aç ıklanarak belirli bir süre boyunca söz konusu pozitif yükümlülü ğün karşılanmamas ı da olağan kabul edilebilir. Ancak aile hayat ına sayg ı hakk ının gereklerinin mümkün olan ilk f ırsatta yerine getirilmesi ve mahpuslar ın ailesiyle olan temas ının h ızlı şekilde yeniden sa ğlanmas ı bir zorunluluktur ( Hüseyin Ekinci, 56). 64. Bu ba ğlamda tutuklu ya da hükümlünün yak ın derecedeki aile bireyleriyle aile hayat ını sürdürmesini sa ğlamaya yeterli olacak şekilde ve asgari düzeyde bir ileti şim, temas kurmas ı her durumda sa ğlanmal ıdır. Böylesi bir yükümlülü ğün yerine getirilmesi ve tedbirle r alınmas ı, aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında devletten beklenen asgari bir gerekliliktir. Birtak ım teknik ya da fiziki olanaklar ın bulunmamas ı, tutuklu ya da hükümlünün ailesiyle asgari şekilde ileti şim ve temas kuramamas ına gerekçe gösterilemez. Zira mahpusun ailesiyle iletişim kurmas ı her durumda mutlaka yüz yüze görü ştürülmesi anlam ına gelmemektedir (Hüseyin Ekinci, 57). 65. Örne ğin farkl ı yerleşkelerde veya farkl ı şehirlerde bulunan ceza infaz kurumlar ında bar ındırılan mahpuslar ın birbirleriyle yüz yüze görü ştürülmeleri beklenemez. Ancak yak ın aile ba ğı olan bu durumdaki mahpuslar ın birbirleriyle uygun vas ıtalar arac ılığıyla görüştürülmelerinin sa ğlanmas ı gerekir. Öte yandan ayn ı yerleşke içindeki farkl ı ceza infaz kurumlar ında tutulan yak ın aile bireylerinin gerekli güvenlik önlemleri al ınarak mümkün oldu ğunca belirli dönemlerde yüz yüze görü ştürülmeleri aile hayat ına sayg ı hakk ının gerekli k ıldığı yükümlülü ğün bir parças ı olarak de ğerlendirilmelidir. Nitekim belirtilen son hâlde, aile bireylerinin yüz yüze görü ştürülmeleri kamusal makamlara katlan ılmas ı mümkün olmayan bir külfet yüklememektedir ( Hüseyin Ekinci, 58). 66. Tüm durumlarda önemli olan husus yak ın aile bireylerinin birbirlerinden haberdar olabilmeleri, aile hayatlar ına ilişkin konular ı konuşabilme imkân ından yoksu n bırak ılmamalar ıdır. Elbette aile bireylerinin birbirleriyle temas etmesine ve aile ili şkilerinin sürdürülmesini sa ğlamaya elveri şli kabul edilen uygun vas ıtalar ın suç işlenmesinin önlenmesi Başvuru Numaras ı: 2017/24655 Karar Tarihi : 9/7/2020 12ya da yasa d ışı haberleşmenin önüne geçilmesi amac ıyla ilgili idare taraf ından denetlenmesi ve gerekti ğinde izlenmesi de mümkündür. Bu şekilde denetleme ve izleme yetkileri olmas ına rağmen hakl ı bir gerekçe olmaks ızın kamusal makamlar taraf ından tutuklu ya da hükümlünü n ailesiyle asgari bir ileti şim kurmas ına imkân sa ğlanmamas ı aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlaline neden olabilir ( Hüseyin Ekinci, 59). 67. Vurguland ığı üzere tutuklu ya da hükümlünün ailesiyle asgari bir ileti şim kurmas ının sağlanmas ı şeklindeki pozitif yükümlülük özellikle aile bireylerinin her ikisinin de mahpus oldu ğu ve ayn ı yerleşke içinde tutulmad ıklar ı durumlarda bu ki şilerin mutlaka yüz yüze ve yak ın şekilde görü ştürülmesini gerekli k ılmaz. Belirtilen asgari ileti şim, söz konusu aile bireylerinin belirli ve makul aral ıkta başta telefon olmak üzere uygun vas ıtalarla birbirleriyle görü ştürülmeleri yoluyla da sa ğlanabilir. Sadece mektup yoluyla haberle şme ise -istisnai durumlar hariç olmak üzere- aile bireylerinin birbirleriyle olan ve aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ında korunan temas ın sürdürülmesini sa ğlamaya uygun bir vas ıta olarak kabu l edilmemelidir. Zira mektup yoluyla haberle şme, tek ba şına aile ili şkilerinin sürdürülmesine olanak sa ğlayacak kapsam ı ve h ızı içeren bir vas ıta olarak nitelendirilmeye elveri şli değildir (Hüseyin Ekinci, 60). ii.İlkelerin Olaya Uygulanmas ı 68. Somut olayda ba şvurucu, FETÖ/PDY'ye üye olma suçlamas ıyla 1/9/2016 tarihinde tutuklanm ış; Menemen T Tipi Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna konulmu ş ve 4/1/2017 tarihinde Ceza İnfaz Kurumuna nakledilmi ştir. Başvurucunun e şi de ayn ı tarihte ayn ı suçlama kapsam ında tutuklanm ış ve İzmir Kad ın Kapal ı Ceza İnfaz Kurumuna konulmu ştur. 69. Başvurucu, kendisi gibi tutuklu olan e şiyle aç ık görüş (ziyaret) ya da telefonla görüş imkân ından yararlanma talebiyle Ceza İnfaz Kurumuna ba şvurmuş ise de mevzuat uyar ınca bu talep kabul edilmemi ştir. Kurulca verilen söz konusu karar, İnfaz Hâkimli ği ve Ağır Ceza Mahkemesi taraf ından usule ve yasaya uygun bulunarak reddedilmi ştir. 70. Genel ilkeler k ısm ında vurguland ığı üzere devletin hükümlü ve tutuklular ın özellikle yak ın derecedeki aile bireyleriyle temas ını devam ettirecek önlemleri almas ı yönünde pozitif yükümlülü ğü bulunmaktad ır. Bu yükümlülük, makul bir gereklili ğin olmas ı durumunda, kamu düzeninin ve kurum güvenli ğinin sağlanmas ı yönündeki me şru amaç doğrultusunda s ınırlı bir süre için yerine getirilmeyebilir. Fakat devlet, tutuklu ya da hükümlünün ailesiyle her durumda asgari bir ileti şim kurmas ını sağlamak zorundad ır. Devlet, bu asgari ileti şimin sağlanmas ı konusundaki yükümlülü ğünü gerekti ğinde uygun vas ıtalar arac ılığıyla da yerine getirebilir. Ayr ıca suç i şlenmesinin önlenmesi ya da yasa d ışı haberleşmenin önüne geçilmesi amac ıyla bu vas ıtalar ın denetlenmesi ve izlenmesi mümkündür (bkz. 61-67). 71. Başvurucunun tutuklu e şi ile görü şme talebinde bulundu ğu 8/2/2017 tarihinden eşinin tahliye oldu ğu 10/10/2017 tarihine kadar yakla şık sekiz ayl ık süre boyunca eşiyle mektupla haberle şme d ışında herhangi bir vas ıtayla görü şemediği anlaşılmaktad ır (bkz. 28). Devletin tutuklu olan ba şvurucunun e şiyle temas ını devam ettirecek önlemleri almas ı yönünde pozitif yükümlülü ğü bulunmakla birlikte ba şvurucunun e şinin de tutuklu oldu ğu dikkate al ındığında söz konusu yükümlülü ğün kapsam ının somut olay ın koşullar ı özelinde değerlendirilmesi gerekecektir. 72. Somut olaydaki gibi ayn ı yerleşke içindeki farkl ı ceza infaz kurumunda bar ındırılan tutuklu e şlerin yüz yüze görü ştürülmeleri konusundaki taleplerinin kamusal makamlar taraf ından uygun ko şullar alt ında karşılanmas ı gerekir. Başvuru Numaras ı: 2017/24655 Karar Tarihi : 9/7/2020 1373. Diğer yandan farkl ı ceza infaz kurumlar ında olsa dahi devletin mutlaka tutuklu eşler aras ında asgari bir ileti şimin kurulmas ını ve sürdürülmesini sa ğlama yükümlülü ğü bulunmaktad ır. Asgari ileti şimin telefon gibi uygun bir vas ıtayla gerçekle ştirilmesi ve mevzuatta öngörüldü ğü üzere suç i şlenmesinin önlenmesi ya da yasa d ışı haberleşmenin önüne geçilmesi, di ğer bir ifadeyle ceza infaz kurumunun güvenli ğini ve disiplinini sa ğlama amac ıyla telefon görü şmelerinin idarece dinlenip kay ıt alt ına al ınmas ı da mümkündür. 74. Dolay ısıyla ayn ı yerleşke içindeki farkl ı ceza infaz kurumunda tutulan e şlerin belirli aral ıklarla ve gerekli tedbirler al ınarak gerek yüz yüze gerekse telefonla görüştürülmeleri konusunda kamusal makamlara yüklenen külfetin katlan ılmas ı güç bir durum olu şturmad ığı değerlendirilmektedir. Bu hususta ba şvurucu taraf ından dile getirilen taleplerin kar şılanmad ığı ve aile hayat ına sayg ı hakk ının öngördü ğü yükümlülüklerin dikkate alınmad ığı görülmektedir. 75. Tüm bu hususlar birlikte de ğerlendirildi ğinde; ayn ı yerleşke içindeki farkl ı ceza infaz kurumlar ında bar ındırılan tutuklu e şlere aç ık ve kapal ı görüş hakk ı tan ınmak suretiyle yüz yüze ve telefonla görü şme imkânlar ının verilmedi ği, bu doğrultudaki taleplerin idari ve yarg ısal merciler taraf ından makul bir gereklilik ortaya konulmadan karşılanmad ığı anlaşılmaktad ır. Bu durumda kamusal makamlarca e şler aras ında asgari ileti şim ve temas kurulmas ına imkân sa ğlayacak tedbirlerin al ınmad ığı ve aile hayat ına sayg ı hakk ı kapsam ındaki pozitif yükümlülüklerin gere ğinin yerine getirilmedi ği sonucuna var ılm ıştır. 76. Aç ıklanan gerekçelerle Anayasa n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine karar verilmesi gerekir. D. 6216 Say ılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 77. 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin ilgili k ısm ı şöyledir: "(1) Esas inceleme sonunda, ba şvurucunun hakk ının ihlal edildi ğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karar ı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yap ılmas ı gerekenlere hükmedilir (2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme karar ından kaynaklanm ışsa, ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ırmak için yeniden yarg ılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yarg ılama yap ılmas ında hukuki yarar bulunmayan hâllerde ba şvurucu lehin e tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava aç ılmas ı yolu gösterilebilir. Yeniden yarg ılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ında açıklad ığı ihlali ve sonuçlar ını ortadan kald ıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. " 78. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini istemi ş ve 250.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmu ştur. 79. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Do ğan karar ında ihlal sonucuna var ıldığında ihlalin nas ıl ortadan kald ırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmi ştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme di ğer bir karar ında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karar ının yerine getirilmemesinin sonuçlar ına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devam ı anlam ına gelece ği gibi ilgili hakk ın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanaca ğına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2) , B. No: 2016/12506, 7/11/2019). Başvuru Numaras ı: 2017/24655 Karar Tarihi : 9/7/2020 1480. Bireysel ba şvuru kapsam ında bir temel hakk ın ihlal edildi ğine karar verildi ği takdirde ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün oldu ğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmas ıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kayna ğı belirlenerek devam eden ihlali n durdurulmas ı, ihlale neden olan karar veya i şlemin ve bunlar ın yol açt ığı sonuçlar ın ortadan kald ırılmas ı, varsa ihlalin sebep oldu ğu maddi ve manevi zararlar ın giderilmesi, ayr ıca bu bağlamda uygun görülen di ğer tedbirlerin al ınmas ı gerekmektedir ( Mehmet Do ğan, 55, 57). 81.İhlalin mahkeme karar ından kaynakland ığı veya mahkemenin ihlali gideremedi ği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 say ılı Kanun un 50. maddesinin (2) numaral ı fıkras ı ile İçtüzük ün 79. maddesinin (1) numaral ı fıkras ının (a) bendi uyar ınca, ihlalin ve sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı için yeniden yarg ılama yap ılmak üzere karar ın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. An ılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkl ı olarak, ihlali ortadan kald ırmak amac ıyla yeniden yarg ılama sonucunu do ğuran ve bireysel ba şvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi taraf ından ihlal karar ına bağlı olarak yeniden yarg ılama karar ı verildiğinde, usul hukukundaki yarg ılaman ın yenilenmesi kurumundan farkl ı olarak ilgili mahkemenin yeniden yarg ılama sebebinin varl ığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktad ır. Dolay ısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülü ğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karar ı nedeniyle yeniden yarg ılama karar ı vererek devam eden ihlali n sonuçlar ını gidermek üzere gereken i şlemleri yerine getirmektir ( Mehmet Do ğan, 58-59; Aligül Alkaya ve di ğerleri (2) , 57-59, 66-67). 82.İncelenen ba şvuruda, tutuklu e şler aras ında aile hayat ının sürdürülmesine imkân sağlayacak şekilde ileti şim kurulmas ına uygun bir vas ıta olarak de ğerlendirilebilecek aç ık ziyaret ve telefonla görü şme hakk ından başvurucunun yararland ırılmamas ı nedeniyle aile hayat ına sayg ı hakk ı yönünden devletin pozitif yükümlülüklerinin yerine getirilmedi ği sonucuna ula şılm ıştır. Dolay ısıyla ihlalin idarenin i şleminden kaynakland ığı anlaşılmaktad ır. Bununla birlikte derece mahkemeleri de ihlali giderememi ştir. 83. Bireysel ba şvuru sonras ında başvurucunun e şinin 10/10/2017 tarihinde, başvurucunun da 10/12/2019 tarihinde tahliye oldu ğu dikkate al ındığında tespit edilen ihlali n sonuçlar ının ortadan kald ırılmas ı bak ımından ilgili yarg ı mercii taraf ından yeniden karar alınmas ında hukuki bir yarar bulunmamaktad ır. 84. Öte yandan somut olay ba ğlam ında ihlalin tespit edilmesinin ba şvurucunun uğrad ığı zararlar ın giderilmesi bak ımından yetersiz kalaca ğı aç ıktır. Dolay ısıyla eski hâl e getirme kural ı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlar ıyla ortadan kald ırılabilmesi için aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlali nedeniyle yaln ızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlar ı karşılığında başvurucuya net 10.000 TL manevi tazminat ödenmesine kara r verilmesi gerekir. 85. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir. VI. HÜKÜM Aç ıklanan gerekçelerle; Başvuru Numaras ı: 2017/24655 Karar Tarihi : 9/7/2020 15A. 1. Ki şinin maddi ve manevi varl ığını koruma ve geli ştirme hakk ı kapsam ındaki ihlal iddialar ından saç t ıraşının koğuş önünde yap ılmas ı yönünden açıkça dayanaktan yoksun olmas ı; tıraş makinesi bulundurma talebinin kabul edilmemesi yönünden de anayasal ve kişisel önemden yoksun olmas ı nedenleriyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 2. Eğitim hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın başvuru yollar ının tüketilmemesi nedeniyle KABUL ED İLEMEZ OLDU ĞUNA, 3. Aile hayat ına sayg ı hakk ının ihlal edildi ğine ilişkin iddian ın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA, B. Anayasa'n ın 20. maddesinde güvence alt ına al ınan aile hayat ına sayg ı hakk ının İHLAL ED İLDİĞİNE, C. Başvurucuya net 10.000 TL manevi tazminat ÖDENMES İNE, tazminata ili şkin diğer taleplerin REDD İNE, D. 257,50 TL harçtan olu şan yarg ılama giderinin ba şvurucuya ÖDENMES İNE, E. Ödemelerin, karar ın tebliğini takiben ba şvurucunun Hazine ve Maliye Bakanl ığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yap ılmas ına, ödemede gecikme olmas ı hâlinde bu sürenin sona erdi ği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FA İZ UYGULANMASINA, F. Karar ın bir örne ğinin bilgi için Kar şıyaka İnfaz Hâkimli ğine (7/3/2017 tarihli ve E.2017/747, K.2017/751 say ılı karar) GÖNDER İLMESİNE, G. Karar ın bir örne ğinin Adalet Bakanl ığına GÖNDER İLMESİNE 9/7/2020 tarihinde OYB İRLİĞİYLE karar verildi. Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Üye Üye Recai AKYEL Basri BA ĞCI